Promocja zdrowia, kultura zdrowotna I fizyczna numer 2012 /251



Pobieranie 0.51 Mb.
Strona6/9
Data07.05.2016
Rozmiar0.51 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

AGATA POCZTARSKA – DEC, MARTA MANDZIUK


Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej
UCZESTNICTWO W ZAJĘCIACH POZALEKCYJNYCH UCZNIÓW WYBRANYCH SZKÓŁ PODSTAWOWYCH W BIAŁEJ PODLASKIEJ, JEDNYM Z PRZEJAWÓW ICH ZACHOWAŃ ZDROWOTNYCH.

Słowa kluczowe: sprawność fizyczna, aktywność fizyczna, zajęcia pozalekcyjne, szkoła podstawowa, zachowania zdrowotne.


Streszczenie

Powszechnie wiadomo, że aktywność fizyczna będąca kluczowym elementem prozdrowotnego stylu życia jest jednym z wielu sposobów zachowania zdrowia i ogólnej sprawności fizycznej. Uczestnictwo polskiej młodzieży szkolnej w kulturze fizycznej pozostawia jednak wiele do życzenia. Wśród przedstawicieli młodego pokolenia, stale wzrasta procent dzieci zaliczanych do dyspanseryjnych.

Tryb życia polskiej młodzieży przejawiający się głównie (poza nauką w szkole) w biernym spędzaniu czasu wolnego, np.: przed telewizorem lub monitorem komputera, upośledza rozwój sprawności i wydolności fizycznej prowadząc do licznych zmian zwyrodnieniowych
i rozwoju chorób cywilizacyjnych (Woynarowska 2000). Ważnym więc wydaje się być podkreślenie znaczenia promocji zdrowia w kreowaniu pozytywnych postaw i zachowań sprzyjających zdrowiu , już wśród najmłodszych.
Wstęp

Naczelnym celem kształcenia i wychowania współczesnej szkoły jest tworzenie optymalnych warunków do wszechstronnego rozwoju ucznia. Nie tylko podniesienie jego poziomu wiedzy, rozwijanie sprawności i umiejętności, ale również jak zauważa Bielski (2005, s.4) „…przygotowanie go, poprzez przekazanie odpowiednich wartości, do całożyciowej troski o zdrowie i rozwój psychiczny i fizyczny”. Szczególnie cenionym i pożądanymi wartościami w edukacji szkolnej są wiedza, postawy prozdrowotne i prospołeczne, sprawność fizyczna i umiejętności ruchowe oraz wartości moralne. Kształtowanie twórczej postawy dzieci i młodzieży w aspekcie ustawicznego doskonalenia własnego zdrowia jest głównym założeniem promocji zdrowia. Począwszy od szkoły podstawowej znajdujemy zagadnienia obejmujące tematykę edukacji zdrowotnej w programach nauczania z różnych przedmiotów. Wychowanie do zdrowia odbywa się między innymi na lekcjach wychowania fizycznego, w czasie których dziecko nabywa umiejętności praktyczne, potrzebne do rozwijania i kształtowania swojej sprawności fizycznej oraz wiadomości z zakresu dbałości w celu utrzymania jej poziomu.

Sprawność fizyczna odgrywa ważną rolę w życiu każdego człowieka. Jej wysoki poziom jest atrybutem podnoszącym jakość życia, a także jednym z warunków niezbędnych do utrzymania zdrowia. Tym samym można mówić, że stanowi on wyznacznik zdrowia, określany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) jako całkowity dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny, a nie tylko brak choroby czy niedomagania (Narodowy Program Zdrowia 1996).

Mianem sprawnego fizycznie określa się człowieka, który wypełnia codzienne obowiązki bez nadmiernego zmęczenia, posiada bogaty zasób opanowanych ćwiczeń ruchowych ciesząc się przy tym dobrym zdrowiem fizycznym i psychicznym, co w efekcie daje mu „możliwość osiągnięcia optymalnej jakości życia” (Franks 1994).

Poziom sprawności fizycznej człowieka determinowany jest wieloma czynnikami m.in. płcią, wiekiem, predyspozycjami genetycznymi, stanem zdrowia, budową ciała, uzdolnieniami i umiejętnościami ruchowymi, stylem życia, siłą woli czy stanem psychicznym. Wielowymiarowość pojęcia sprawności fizycznej sprawiła, że jest ona przedmiotem licznych badań naukowych i dyskusji. W pracach badawczych bywa rozpatrywana wieloaspektowo, np. od strony czynników środowiskowych warunkujących jej poziom i wpływających na zachowanie tego poziomu jak najdłużej (Bergier 1992, 1993), (Przewęda 1997), (Szklarska 1998), (Wilczewski, Saczuk 2004), (Trześniowski 1990) i inni. Dobra sprawność nie musi oznaczać wysokich wyników sportowych. „Sprawnym może być człowiek nie utalentowany ruchowo, który swoje wrodzone predyspozycje doprowadzi do maksymalnego spożytkowania w konkretnych przejawach aktywności ruchowej” (Jegier, Kozdroń 1997).

Zdaniem Przewędy (1991) na sprawność fizyczną człowieka większy wpływ mają czynniki kulturowe niż czynniki bytowe. Dlatego też stymulatorów sprawności fizycznej należy szukać w sferze świadomości, motywacji i hierarchii wartości. Przyjęty i uznany w dzieciństwie system wartości może rozstrzygać o stylu i trybie życia dorosłego i o ewentualnym preferowaniu określonych zachowań wobec aktywności fizycznej.

Stąd bardzo ważne jest wychowanie w kulturze fizycznej i do kultury fizycznej, a w tym szczególna rola przypada nauczycielowi. Jak twierdzi Maszczak (2008) „Kreatywny nauczyciel wychowania fizycznego powinien wziąć na siebie ciężar odpowiedzialności za nabywanie przez ucznia kompetencji w zakresie zindywidualizowanych biologicznych potrzeb organizmu, a także kulturowo implikowanych powinności wobec ciała.” W tych kompetencjach mieści się stosunek ucznia do własnego zdrowia i sprawności fizycznej. Umiejętności ruchowe nabyte podczas edukacji szkolnej zanikają w miarę upływu lat, ale zdobyta wiedza na temat wartości zdrowia i sprawności fizycznej w życiu człowieka oraz sposobu ich pielęgnacji pozostają. Jednym z niezbędnych warunków do utrzymania zadowalającego zdrowia i poziomu sprawności fizycznej jest systematycznie podejmowana aktywność fizyczna będąca jednym z głównych zachowań zdrowotnych.

Zachowania i postawy zdrowotne oraz styl życia uznawane obecnie za główne determinanty zdrowia, kształtowane są przede wszystkim w młodości. Wynika to z faktu, że młody rozwijający się człowiek przejawia wysoki poziom aktywności w różnych dziedzinach życia, wynikający z łatwości przyswajania wiedzy i chęci poznawania świata jak również


z naturalnej w tym okresie rozwoju potrzeby ruchu. W okresie dorastania każdy człowiek buduje własny system wartości oparty na zdobytej wiedzy i umiejętnościach oraz spostrzeżeniach. Stąd tak ważną rolę w tym czasie odgrywa edukacja szkolna w tym promocja zdrowia, a także wartości przekazane przez rodziców i opiekunów. Rodzice poprzez stosowane metody wychowawcze, jak również własnym przykładem wpływają na rozwój dziecka, kształtując jego osobowość i styl życia. Wychowanie w ramach pracy szkolnej i pozaszkolnej powinno służyć zaspokojeniu potrzeb ruchowych dzieci i młodzieży, kształtowaniu pozytywnych upodobań i zainteresowań, a także wyrabianiu nawyków aktywnego spędzania wolnego czasu. Współcześni rodzice z myślą o przyszłości swoich dzieci już w czasie wczesnej edukacji szkolnej wypełniają ich czas wolny licznymi zajęciami pozalekcyjnymi. Są to głównie zajęcia mające na celu podniesienie poziomu sprawności intelektualnej. Wybierając dzieciom zajęcia dodatkowe zazwyczaj nie uwzględniają
i pomijają te utrzymujące i podnoszące poziom sprawności fizycznej, zapominając o jej znaczeniu w życiu człowieka, a przecież wszechstronnie rozwinięty człowiek to taki, który charakteryzuje się względną równowagą sprawności fizycznej i intelektualnej.
Cel badań

Celem podjętych badań było ukazanie obrazu uczestnictwa dzieci szkolnych w zajęciach pozalekcyjnych o charakterze sportowym i niesportowym.

Materiał badań

Badania przeprowadzono w roku szkolnym 2008/2009 w dwóch celowo wybranych szkołach podstawowych, nr 2 i nr 9 w Białej Podlaskiej. Badaniami objęto 740 uczniów z 26 oddziałów klas IV,V i VI, w tym 381 dziewcząt (51,5%). W klasach IV przebadano 214 uczniów, w tym 116 dziewcząt, w klasach V - 268 uczniów, w tym 133 dziewczęta


i w klasach VI – 258 uczniów, w tym 132 dziewczęta.
Wyniki badań

Zajęcia pozalekcyjne, na które badani uczęszczali podzielono na dwie grupy: zajęcia sportowe i zajęcia niesportowe. Wyniki badań pokazały, że spośród zajęć o charakterze sportowym najbardziej popularne były: pływanie, taniec: nowoczesny i towarzyski, treningi lekkoatletyczne i gier sportowych oraz sporty walki. Wśród zajęć o charakterze niesportowym najczęściej wymieniano: koła zainteresowań: plastyczne, fotograficzne i teatralne, lekcje


w szkole muzycznej, językowej oraz korepetycje.

Z badań wynika, że im starsze dzieci, tym ich udział w dodatkowych zajęciach sportowych jest mniejszy. W klasach IV na zajęcia uczęszczało 61,2% badanych, w V 56,3%, a w VI 53,9%. Wśród badanych klas IV i V zauważono, że więcej dziewcząt uczestniczyło


w sportowych zajęciach pozalekcyjnych, natomiast w klasach VI odwrotnie (tab.1).
Tab. 1. Udział badanych w sportowych zajęciach pozalekcyjnych w %

Klasa

Płeć

Uczestniczy

w zajęciach pozalekcyjnych



Nie uczestniczy

w zajęciach

pozalekcyjnych


N

%

N

%

IV

Dziewczęta

74

63,8

42

36,2

Chłopcy

57

58,2

41

41,8

Ogółem

131

61,2

83

38,8

V

Dziewczęta

77

57,9

56

42,1

Chłopcy

74

54,8

61

45,2

Ogółem

151

56,3

117

43,7

VI

Dziewczęta

66

50

66

50

Chłopcy

73

57,9

53

42,1

Ogółem

139

53,9

119

46,1

Wśród uczniów klas IV połowa z nich deklarowała uczestnictwo w pozalekcyjnych zajęciach niesportowych. W tej grupie wiekowej to chłopcy częściej (56,1%) brali udział


w dodatkowych zajęciach niesportowych, niż dziewczęta (44,8%). W klasach V grupa uczestniczących w zajęciach niesportowych zmniejszyła się do 48,5% badanych, w klasach VI ponownie wzrosła do 56,3%. Wśród ogółu dziewcząt zaobserwowano, że odsetek uczestniczących w niesportowych zajęciach pozalekcyjnych wzrastał wraz z wiekiem.
W klasach V na niesportowe zajęcia dodatkowe uczęszczało 55,6% badanych dziewcząt, a w klasach VI o 10% więcej. Zaś wśród chłopców zaobserwowano, iż w klasach V % uczestniczących w zajęciach zmniejszył się z 56,1% do 41,5%, a w VI wzrósł do 46,8% (tab.2).
Tab. 2. Udział badanych w niesportowych zajęciach pozalekcyjnych w %

Klasa

Płeć

Uczestniczy

w zajęciach pozalekcyjnych



Nie uczestniczy

w zajęciach

pozalekcyjnych


N

%

N

%

IV

Dziewczęta

52

44,8

64

55,2

Chłopcy

55

56,1

43

43,9

Ogółem

107

50

107

50

V

Dziewczęta

74

55,6

59

44,4

Chłopcy

56

41,5

79

58,5

Ogółem

130

48,5

138

51,5

VI

Dziewczęta

86

65,2

46

34,8

Chłopcy

59

46,8

67

53,2

Ogółem

145

56,3

113

43,7

Wnioski


1. Wraz z wiekiem badanych uczniów zmniejszał się odsetek uczęszczających na sportowe zajęcia pozalekcyjne.

2. Odsetek badanych dziewcząt uczestniczących w niesportowych zajęciach pozalekcyjnych wzrastał wraz z wiekiem. Liczba uczestniczących w nich chłopców stopniowo zmniejszała się w klasach V, jednak ponownie wzrosła w klasach VI.


Literatura


  1. Bergier J. (1992), Zmiany sprawności fizycznej dzieci makroregionu środkowo-wschodniego. „Wychowanie Fizyczne i Sport”, 1-2.

  2. Bergier J. (1993), Sprawność fizyczna dzieci i młodzieży z mniejszych środowisk na przykładzie makroregionu środkowo-wschodniego kraju. Przegląd badań. Rocznik Bialskopodlaski, tom I, Biała Podlaska.

  3. Bielski J. (2005), Wartości, cele, kompetencje ucznia, podstawy programowe
    (w wychowaniu fizycznym). „Lider”, 12.

  4. Franks B. D. (1994), Test sprawności fizycznej dzieci i młodzieży YMCA. Przekład
    z jęz. ang. W. Osiński i E. Wachowski. Wyd. Akademia Wychowania Fizycznego
    w Poznaniu, Poznań.

  5. Jegier A., Kozdroń E. (1997), Metody oceny sprawności i wydolności fizycznej człowieka. Sport dla Wszystkich, Warszawa.

  6. Maszczak T. (2008), Wychowanie fizyczne ogniwem edukacji inkluzyjnej osób niepełnosprawnych. [W:] Społeczno-edukacyjne oblicza współczesnego sportu
    i olimpizmu. Wychowanie fizyczne i sport dzieci wiejskich i w małych miastach, (red.) J. Nowocień. AWF, Warszawa, PAOL, Fundacja „Centrum Edukacji Olimpijskiej”, Warszawa.

  7. Narodowy Program zdrowia 1996-2005. Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, (1996).

  8. Przewęda R. (1991), O społecznych uwarunkowaniach sprawności fizycznej. „Wychowanie Fizyczne i Sport”, 4.

  9. Szklarska A. (1998), Społeczne różnice w sprawności fizycznej dzieci i młodzieży
    w Polsce. Monografie Zakładu Antropologii, nr 7, PAN, Wrocław.

  10. Trześniowski R. (1990), Rozwój fizyczny i sprawność fizyczna młodzieży szkolnej
    w Polsce. Z Warsztatów Badawczych. Akademia Wychowania Fizycznego
    w Warszawie, Warszawa.

  11. Wilczewski A., Saczuk J., Wasiluk A. (2004): Różnice w rozwoju fizycznym
    i sprawności chłopców w zależności od wielkości miejsca zamieszkania.
    [W:] Uwarunkowania rozwoju dzieci i młodzieży wiejskiej (red.) M. Skład,
    H. Popławska, J. Zagórski. Instytut Medycyny Wsi, Lublin.

  12. Woynarowska B. (2000), Edukacja dla zdrowia, Lider, nr.11.

ALICJA BANIA 1,ARKADIUSZ BANIA1, AGNIESZKA KUŹMIŃSKA 1,RYSZARD PUJSZO 2, SŁAWOMIR DĄBROWSKI 3 ANDRZEJ ZDUNKIEWICZ4


DOBROSTAN FIZYCZNY PRACOWNIKÓW UNIWERSYTETU KAZIMIERZA WIELKIEGO NA PODSTAWIE POMIARU TKANKI TŁUSZCZOWEJ I SWOBODNEJ POJEMNOŚCI ŻYCIOWEJ PŁUC
1Studenckie Koło Naukowe WyKoNa, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego

2Studium Wychowania Fizycznego i Sportu, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego

3Zespół Szkół Drzewnych w Bydgoszczy

4 Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu

1   2   3   4   5   6   7   8   9


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna