Przewodnik metodyczny do podręcznika dla szkół średnich „Elementy informatyki”



Pobieranie 287.36 Kb.
Strona1/5
Data07.05.2016
Rozmiar287.36 Kb.
  1   2   3   4   5

Roman Kula



Przewodnik metodyczny

do podręcznika dla szkół średnich

Elementy informatyki”




Od autora

Co zamiast wstępu?
Reforma, reforma....

Od kiedy sięgam pamięcią oświata podlega permanentnej reformie. Zwykle reformy sprowadzały się do wielu deklaracji i działań formalnych i nigdy konsekwentnie nie były wprowadzone w życie. Przyczyny tej sytuacji są wielorakie. Podstawowe powody niepowodzeń w tym zakresie to brak spójnej koncepcji przeprowadzanych reform, brak konsekwencji w działaniu i wreszcie brak wsparcia materialnego reform. Ważną kwestią był brak przekonania realizatorów reformy do słuszności i celowości tych działań i idei.

Reformy wprowadzane ostatnio cechują się sporą determinacją władz oświatowych. Dotychczasowe ich efekty można w części ocenić pozytywnie. Oczywiście trudno stwierdzić czy animatorom zmian starczy wytrwałości i czy założenia reformy ziszczą się w pełnym zaplanowanym zakresie. Widać jednak pierwsze pozytywne efekty. Dokonano zmian w strukturze i sieci szkół, zaproponowano zmodyfikowane programy nauczania, wprowadzono ścieżkę poziomego awansu zawodowego nauczyciela. Ale są i słabości. Szkoły nadal nie uzyskały samodzielności w budowaniu własnej tożsamości, dyrektorzy są ubezwłasnowolnieni. Jednak szwankuje też coś, co w moim przekonaniu jest szalenie ważne dla sukcesu reformy. Brakuje zdecydowanego wsparcia tychże reform ze strony Rad Rodziców. Ich presja na władze oświatowe, dyrekcje szkół, wpływ na styl pracy szkoły, jej przyszłą wizję i profil działania jest znikomy, jeśli nie żaden.

Moim zdaniem korzystne i głębokie zmiany dotyczą podręczników. Panuje tu pełna swoboda nazywana przez niektórych miłośników ustroju nakazowo - rozdzielczego bałaganem. Za najistotniejsze dotychczasowe osiągnięcie reformy, obok swobodnej możliwości wyboru jednego z wielu programów nauczania uważam to, że powstaje wiele atrakcyjnych pod względem treści i szaty graficznej podręczników. Nauczyciel ma pełną swobodę wyboru podręcznika, co szczególnie w warunkach nauczania informatyki przy użyciu różnorodnego sprzętu i oprogramowania ma kapitalne znaczenie dla skuteczności procesu dydaktycznego.

Według mojego głębokiego przekonania podręcznikom dla uczniów powinny towarzyszyć materiały pomocnicze dla nauczycieli oraz zeszyty ćwiczeń dla uczniów. Funkcję takiego poradnika ma mieć prezentowany Państwu podręcznik dla nauczyciela technologii informatycznych.

Jaka ·jest podstawowa funkcja i zadanie naszej książeczki?. Powinna ona pomagać, podpowiadać i doradzać. Można zapytać - jak najlepiej to robić?. Chyba najlepiej odpowiadając na pytania. Kto ma zadawać te pytania?. To poważny techniczny problem. Wiem, że żadna książka w dotychczasowej postaci nie może być narzędziem interaktywnym. Szansa na bieżącą wymianę informacji z czytelnikiem jest żadna. Z konieczności pytania muszę zadawać sam. A jakie pytania należy zadać?. Myślę, że najlepsze są takie, na które odpowiedź sam chciałbym uzyskać.

Te idee przyświecały mi podczas prac koncepcyjnych nad prezentowanym podręcznikiem. Pomysł ten udało się przenieść na papier dzięki wydawnictwu VIDEOGRAF II. Tak właśnie powstał podręcznik, który masz przed sobą Szanowny Czytelniku. Mam nadzieję, że ten pomysł na poradnik spodoba się Tobie i Twoim kolegom nauczycielom, zdobędzie ich akceptację i będzie codziennym narzędziem w pracy nauczycieli Technologii Informatycznych.

Chcąc go ulepszyć w przyszłości proszę Cię drogi Czytelniku o uwagi, które postaram się uwzględnić w przyszłych tego typu publikacjach. Najlepszą formą kontaktu będzie poczta elektroniczna. Mój adres rom@womkat.edu.pl




Autor



CZĘŚĆ PIERWSZA




Jak zbudowany jest podręcznik dla nauczyciela?.
Poradnik składa się z trzech części. Pierwsza część zawiera informacje ogólne oraz uwagi metodyczne na temat realizacji całości programu elementów informatyki.

W części drugiej zamieściłem propozycje realizacji poszczególnych tematów lub jednostek lekcyjnych objętych programem nauczania elementów informatyki wraz z istotnymi uwagami dotyczącymi sposobów realizacji lekcji. Umieściłem tutaj również propozycje zadań domowych oraz pytań i zadań służących bieżącej ocenie osiągnięć uczniów. Część druga podręcznika nauczycielskiego zachowuje strukturę i numerację rozdziałów podręcznika dla ucznia autorstwa panów Sławika i Bremera.

Trzecia część poradnika ma charakter pomocy technicznej. Zawiera zebrane informacje, do których nauczyciel powinien mieć łatwy i szybki dostęp. Umieszczono tam również szereg propozycji różnych modyfikacji oprogramowania, które mogą i powinny ułatwić nauczycielowi codzienną pracę. Doskonale zdaję sobie sprawę, że Windows 95/98 nie daje wielkich szans na bezpieczną i stabilną pracę, tym niemniej istnieją możliwości zminimalizowania uszkodzeń systemu w związku z bardzo intensywną eksploatacją komputerów w warunkach szkolnych.

Jak uczyć TI?.
Pytanie tylko z pozoru jest łatwe. A odpowiedź na nie tym bardziej złożona. Proponuję by komputer traktować cały czas wyłącznie jako urządzenie techniczne o bardzo szerokich możliwościach wykorzystania. Można też potraktować go jako kolejną dostępną pomoc dydaktyczną umożliwiającą lub ułatwiającą rozwiązanie postawionych przez życie problemów.

Uczeń natomiast nie może być dodatkiem do komputera czy też narzędziem obsługi komputera - musi być traktowany podmiotowo. A uczyć musimy nie obsługi komputera, lecz jego racjonalnego wykorzystania w celu ułatwienia czy uprzyjemnienia sobie życia, przyspieszenia wykonania zadania, podniesienia skuteczności uczenia się itp.



Teoria czy praktyka?.
Realizacja niemal każdej jednostki lekcyjnej powinna mieć formę praktyczną. Zdobywanie wiedzy i umiejętności z informatyki musi odbywać się przez wykonywanie różnorakich zadań, rozwiązywanie mniej lub bardziej złożonych problemów i ciągłe eksperymentowanie. Nauczyciel powinien zdefiniować cel, jaki mamy do osiągnięcia, ewentualnie wskazać narzędzia i sposoby realizacji a w przypadku skomplikowanych zadań zasugerować drogę rozwiązania.

Teoria powinna zostać zminimalizowana. W części teoretycznej lekcji należy zdefiniować tylko niezbędne do wykonania bieżącego zadania nowe pojęcia. Proponuję by pomijać szczegóły budowy komputera oraz urządzeń peryferyjnych. W tym zakresie w liceum wystarczający jest poziom służący zrozumieniu istniejących powiązań pomiędzy podzespołami komputera i jego urządzeniami zewnętrznymi. Najważniejszym celem praktycznym do osiągnięcia jest to by przeciętny uczeń mniej lub bardziej sprawnie panował nad komputerem.



Co z uczniem zdolnym?.
Inaczej należy postępować z uczniem uzdolnionym. Takiemu uczniowi można stawiać zadania indywidualne dostosowane do jego możliwości. W naszej książce proponujemy dla nich w części drugiej punkt pod nazwą "trudniejsze pytania i zadania". Dla uczniów bardzo zdolnych proponuję przeznaczyć funkcję asystenta nauczyciela.

Informatyka i wychowanie.
Według programu nauczania dr inż. Grzegorza Płoszajskiego nr DKO-4015-6/95 nauczania informatyki nie można traktować jako całkowicie oddzielnego, oderwanego od otoczenia szkolnego przedmiotu. Założenia reformy informatykę traktują jako przedmiot interdyscyplinarny. Informatykę należy włączyć w całokształt zadań dydaktycznych i wychowawczych. Proponuję mocno uwypuklać takie cele jak: grupową pracę uczniów, współodpowiedzialność wobec kolegów, przestrzeganie praw autorskich oraz powiązania międzyprzedmiotowe. Komputer i lekcje informatyki znakomicie nadają się do pracy grupowej. Szczególnie wtedy, gdy liczba komputerów w szkole jest mniejsza od liczby uczniów w grupie ćwiczeniowej. A tak jest najczęściej. W uczniu należy więc kształtować umiejętność współdziałania, dyskusji, wymiany poglądów i argumentacji. W grupie jak w życiu, powinien być jednak lider. Najlepiej, jeśli grupa wybierze go sama. Należy jednak zasugerować uczniom, że liderem nie musi być ten, który najbieglej posługuje się komputerem, lecz ten, który najlepiej potrafi podzielić pracę i zarządzać przebiegiem jej wykonania, tak by doprowadzić pracę do skutecznego i zadowalającego efektu.

Informatyka a inne przedmioty?.
Interdyscyplinarność informatyki można akcentować przez stawianie zadań wiążących się z innymi przedmiotami. W zasadzie od inwencji nauczyciela zależy czy lekcja będzie teoretyzowaniem czy praktycznym wykorzystaniem możliwości komputera. Można stawiać przed uczniami zadania, w których wyraźnie widać przerost formy nad treścią. Proponuję jednak by pilnie dbać o przykłady ćwiczeń jak najbliższe życia codziennego - najlepiej uczniowskiego. Część druga naszego podręcznika zachęca do praktycznego podejścia do informatyki proponując w dużej części zadania "z życia wzięte".

Przykładowo będą to zadania polegające na:

- Graficznej prezentacji danych pochodzących z pomiarów czy doświadczeń,

- Graficznym przedstawieniu rozwiązań zadań,

- Wykorzystaniu różnorakich baz danych,

- Wykorzystaniu programów prezentacyjnych,

- Wykonywaniu obliczeń,

- Umiejętności algorytmizowania konkretnych problemów,

- Symulowaniu różnych zjawisk fizycznych, chemicznych statystycznych czy społecznych,

- Umiejętności formułowania myśli w postaci poprawnie budowanych zdań,

- Korzystaniu z narzędzi pomocy językowych,

- Wykorzystaniu słowników, multimediów i programów uczących,

- Projektowaniu typowych dokumentów o wysokiej estetyce wykonania,

- Kształtowaniu postaw estetycznych.



Jak oceniać?.
Podczas oceny pracy grupowej rola nauczyciela sprowadza się do oceny współpracy w grupie oraz zaangażowania poszczególnych uczniów. W ostatnim etapie kształcenia (liceum) proponuję wręcz, aby nauczyciel oceniał łączny efekt pracy grupy, dając swobodę uczniom "w podziale punktów" pomiędzy członków grupy. Da to uczniom poczucie współdecydowania o ocenie i oddali sugestie o stronniczość nauczyciela wobec konkretnego ucznia.

Ważnym problemem, o którym należy zawsze pamiętać, to by powiązania międzyprzedmiotowe w sposób negatywny nie odbijały się na wynikach nauczania z pozostałych przedmiotów. Ubytki wiedzy z matematyki, języka polskiego czy też brak zdolności plastycznych nie mogą w istotny sposób wpływać na ocenę z informatyki.

Ogólne zasady oceniania bieżącego i okresowego powinny uwzględniać nie tylko wynik (efekt) pracy, lecz także:

- Czy uczeń rozumie pojęcia?

- Czy właściwie dobiera narzędzia do wykonywanego zadania?

- Czy właściwie dobiera metody rozwiązania?

- Czy uczeń potrafi połączyć wiedzę teoretyczną z umiejętnościami praktycznymi?

- Czy problem realizuje w oparciu o logiczny ciąg działań, czy w pracy nie ma chaosu, czy działania ucznia są planowe i przemyślane?

- Czy uczeń umie rozwiązać problemy pojawiające się "po drodze"?

- Czy korzysta z różnych form pomocy (nie tylko pomoc sąsiada czy nauczyciela)?

- Jak sprawnie posługuje się wybranym narzędziem?

- Czy pracę wykonuje świadomie czy metodą prób i błędów?

- Czy efekt pracy ma odpowiednie walory estetyczne?

- W odpowiedzi ustnej czy uczeń poprawnie formułuje myśli i używa właściwej terminologii technicznej i informatycznej?

- W zadaniach domowych ich poziom, jakość i estetykę?

Czy informatyka może źle oddziaływać na ucznia?.
Jak każde urządzenie techniczne tak i komputer niewłaściwie używany - tak. I to na zdrowie fizyczne a także psychiczne. W tym względzie rola nauczyciela wcale nie jest mniejsza niźli w innych obszarach informatyki.

Najpierw problem pracowni szkolnej. Obowiązkiem nauczyciela jest konsekwentne wymaganie od ucznia przestrzegania reguł zachowania w pracowni komputerowej. Proponuję zrezygnować "z regulaminu pracowni" na rzecz zbioru zasad zachowań w pracowni. Regulamin przez swą nakazowość wyzwala w uczniach niechęć. Proponuję by w zbiorze zasad podać krótko powód konkretnej reguły np. "nie używaj dyskietek z zewnątrz, bo sprowadzisz wirusa".

Proponuję na pierwszych zajęciach wskazać uczniom niebezpieczeństwa czy zagrożenia przy pracy z komputerem. Delikatnie zasugerować im podstawowy zestaw reguł bezpieczeństwa pracy. Najlepiej, jeśli uczniowie odniosą wrażenie, że są jego współtwórcami.

Proponuję również omówić podstawowe zasady obchodzenia się z komputerem, tak by nie uszkodzić sprzętu. Część uczniów wykazuje obawy przed uszkodzeniem sprzętu i ponoszeniem konsekwencji finansowych tych działań. Szkoła nie powinna ucznia obciążać kosztami "naturalnego" uszkodzenia sprzętu. Z kolei w celu poszanowania własności wspólnej, szkoła konsekwentnie powinna wymagać pokrycia kosztów uszkodzeń o charakterze mechanicznym wyrządzonych przez bezmyślność lub świadome działanie ucznia. Trzeba jednak uzmysłowić uczniom, że trwałe uszkodzenie komputera z klawiatury jest niemożliwe.



Inny rodzaj zagrożenia to dostęp do niestosownej informacji, nieadekwatnej do wieku i stopnia rozwoju emocjonalnego uczniów. Nauczyciel musi zapanować nad dostępem do tego rodzaju informacji. Nawet tolerancyjni nauczyciele w starszych klasach liceum nie mogą w tej sprawie sugerować się tylko opinią samych uczniów. Powinni brać pod uwagę również zdanie rodziców. Podobnym problemem są niektóre gry komputerowe. Nie należy jednak z nich rezygnować. Przecież mogą one stanowić rodzaj nagrody za dobre i szybsze wykonanie zadania. Gry dostępne w szkole powinny być wyselekcjonowane. Uważam, że nauczyciel pozwalający w szkole na użycie gier typu "bij - zabij" nie postępuje ani słusznie ani racjonalnie.

Moralność. Co to takiego?.
Każdy człowiek kupując samochód kalkuluje czy po jego zakupie starczy pieniędzy na benzynę. Kupując komputer rzadko kiedy myślimy o kosztach oprogramowania. Bardzo łatwo usprawiedliwiamy się jego wysokimi kosztami, czy też tłumaczeniem dyrektora szkoły, że na oprogramowanie nie ma pieniędzy. Nielegalne oprogramowanie umieszczone w komputerze jest taką samą kradzieżą jak każda inna. Różnica polega tylko na łatwości tego procederu. W szkole, która powinna kształtować właściwe postawy i zachowania, stosowanie podwójnej moralności jest niedopuszczalne. Przypominam, że istniejące prawo autorskie przewiduje obok odpowiedzialności cywilnej i karnej, również przepadek narzędzia przestępstwa, czyli komputerów. Odpowiedzialność ta spoczywa na bezpośrednim użytkowniku, czyli nauczycielu. Często dyrektorzy szkół argumentują, że problem używania nielegalnego oprogramowania jest im całkowicie nieznany - nikt nigdy nie sygnalizował im tego problemu. Proponuję nauczycielowi informatyki przeprowadzenie z dyrektorem rozmowy na powyższy temat. Jeszcze lepszym rozwiązaniem jest pisemna notatka sugerująca potrzebę i konieczność zakupu określonego oprogramowania. Z wnioskiem takim proponuję zapoznać Radę Rodziców.

Co można poradzić na braki w oprogramowaniu?.
Jest kilka rozsądnych i jednocześnie zgodnych z prawem rozwiązań. Przede wszystkim nikt nigdy nie nakazuje uczyć elementów informatyki przy użyciu konkretnej wersji konkretnego programu. Można używać programów różnych producentów czy też programów freeware'owych. Czasopisma komputerowe jak np. "Chip", "PC World Computer", "Enter" często oferują firmowe oprogramowanie pod warunkiem zarejestrowania kuponu z czasopisma u dystrybutora oprogramowania. Przykładowo tylko w 1999 roku "PC World Computer" zamieścił na swych płytkach CD pełne wersje komercyjne m.in. Lotus 1-2-3 ver.97, Lotus Freelance Graphics ver.97, Lotus Approach ver.97, Lotus Organizer ver4, oprogramowanie internetowe firmy Netscape i Microsoft, Anti Viren Kit, Sophos Anti Virus, MkS_Vir, oprogramowanie Sylaba i Pajączek, oprogramowanie Novell Netware ver5 (dla 3 użytkowników), generator gier Klik & Play, kurs angielskiego firmy LANGMaster, Historię najnowszą ver. multimedialna, encyklopedię FOGRA ver.98, pełny pakiet StarOffice ver.5.1.

Innym wyjściem jest zakup oprogramowania w postaci pakietu Works. Wersja 3 tego pakietu dla celów edukacyjnych kosztowała do niedawna równowartość 80zł. i zawiera edytor tekstu, arkusz kalkulacyjny, bazę danych i program komunikacyjny.

Kolejnym sposobem zakupu jest tzw. licencja MOLP, której koszty przy dużej ilości zakupywanego oprogramowania wynoszą nawet ok. 20% ceny rynkowej. Kilka szkół (a może wszystkie w gminie) kupując razem oprogramowanie są w stanie zminimalizować bardzo znacznie jego koszty.

Czy uczyć DOSa?.
Od wielu lat jestem pilnym i uważnym czytelnikiem wielu czasopism informatycznych. Doskonale pamiętam artykuły z końca lat osiemdziesiątych i początku dziewięćdziesiątych. Duże tytuły obwieszczały koniec DOSa po ukazaniu się Windows 3x. Pojawienie się Windows 95/98 to kolejny koniec DOSa, choć w Windows 95/98 nadal istnieje tryb MS DOS. Wydaje mnie się, że do kiedy są użytkownicy tego systemu, system żyje. Obserwując tzw. poważne instytucje jak banki, firmy handlowe, produkcyjne, urzędy itp. stwierdzam ciągłą obecność znakowego systemu operacyjnego. Jeszcze sporo czasu minie zanim Windows osiągnie stabilność tychże systemów operacyjnych. Jaki z tego wniosek?. Moim zdaniem od uczniów zdolniejszych można wymagać znajomości innych systemów operacyjnych. Przeciętny użytkownik o nich powinien wiedzieć tyle by umieć uruchomić komputer z dyskietki systemowej oraz uruchomić program w trybie znakowym. Można jednak mieć już wątpliwości czy przeciętny uczeń powinien potrafić wykonać operacje na plikach i katalogach. Powyższe pozostawiam do rozstrzygnięcia koleżankom i kolegom nauczycielom.

Jakie umiejętności musi posiadać uczeń przystępujący do matury z informatyki?.
Według obecnych ustaleń Departamentu Nauki, Studiów I Analiz Ministerstwa Edukacji Narodowej uczeń przystępujący do egzaminu dojrzałości z informatyki powinien umieć:

- Korzystać z systemu komputerowego;

- Rozwiązywać problemy poprzez stosowanie podstawowych technik algorytmicznych;

- Rozwiązywać problemy poprzez dokonanie wyboru i zastosowanie typowych programów użytkowych: tj. edytora tekstu i grafiki, arkusza kalkulacyjnego, systemu zarządzania bazami danych,

- Korzystać ze współczesnych technik informacyjnych;

- Przedstawić aktualne zagadnienia związane z rozwojem informatyki.



Przykładowe pytania maturalne.
Treść pytań zaczerpnięta została z opracowań Ministerstwa Edukacji Narodowej - Departament Nauki, Studiów I Analiz. Spośród wielu pytań wybrałem w moim przekonaniu te najciekawsze. Mogą one stać się wzorcem do opracowań własnych nauczyciela.
Pierwsza grupa pytań.

Pytania dotyczą korzystania z systemu komputerowego, korzystania ze współczesnych technik informacyjnych oraz zagadnień związanych z rozwojem informatyki.

- Obecnie zakup komputera do szkoły lub do domu jest pewnym kompromisem pomiędzy ceną a jego parametrami technicznymi i możliwościami. Zaproponuj konfigurację sprzętu i odpowiednio dobierz oprogramowanie dla komputera przewidzianego do pracowni w Twojej szkole. Wymień najważniejsze parametry techniczne związane z Twoim wyborem i uzasadnij ich znaczenie.

- Zgłosił się do Ciebie na korepetycje młodszy kolega, który chce poznać znaczenie i podstawowe funkcje systemu operacyjnego. Jakie treści i zagadnienia byłyby przedmiotem korepetycji, aby Twój kolega mógł korzystać z zasobów programowych komputera? Uzasadnij wybór.

- Przedstaw sposoby komunikowania się użytkowników w sieciach komputerowych. Jaki rodzaj komunikacji wybierzesz by wysłać: list (przygotowany w edytorze ASC2 i graficznym) oraz zdjęcie.
Druga grupa pytań.

Pytania dotyczą rozwiązywania problemów przez stosowanie technik algorytmicznych.

- Twój młodszy brat ma kłopoty z działaniami na ułamkach. Podaj algorytm skracania ułamków. Dla tego zadania przeprowadź analizę prowadzącą do wyboru metody rozwiązania. Przedstaw algorytm i zapisz go w postaci sformalizowanej, oceń jego cechy takie jak: poprawność, skończoność, złożoność.

- Opracuj algorytm znajdowania najkrótszej drogi pomiędzy ustalonymi punktami w sieci połączeń (do zadania powinien być dołączony rysunek przykładowej sieci): Wykaż, że zastosowany przez Ciebie algorytm działania poprawnie i kończy swoje działanie. Przeprowadź dyskusję na temat złożoności obliczeniowej algorytmu.


Trzecia grupa pytań.

Pytania dotyczą rozwiązania problemów przez wybór i zastosowanie typowych programów użytkowych.

- W najbliższym czasie znajomi Twoich rodziców będą chcieli kupić samochód na giełdzie .W związku z tym poprosili Cię , abyś zebrał odpowiednie informacje o sprzedawanych samochodach. Zaproponuj strukturę bazy do tego zadania oraz kilka wzorców wyszukiwania (zapytań), które w Twoim przekonaniu byłyby interesujące dla znajomych Twoich rodziców.

- W pliku KLASA .DBF (format pliku do ustalenia przez nauczyciela) znajdują się dane o uczniach z pewnej klasy ,zawierające m.im. nazwisko, imię i oceny z pięciu przedmiotów .Posługując się dowolnym programem znajdującym się w komputerze opracuj interpretacje graficzne zgromadzonych danych i przygotuj je do prezentacji (formę prezentacji określa nauczyciel)

- Korzystając z arkusza kalkulacyjnego narysuj przebieg funkcji x 4 - x – 1. Odpowiedz ile miejsc zerowych ma podana funkcja w przedziale (-2,2),oraz zapisz metodę wyznaczania miejsc zerowych tej funkcji. Odpowiedz od czego zależy dokładność otrzymanego wyniku? Postaraj się aby w Twoim rozwiązaniu można było łatwo zmieniać postać funkcji, przedział i dokładność rozwiązania.

  1   2   3   4   5


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna