Przykładowe metody użyteczne w pisaniu pracy teoretycznej 1 Metoda analizy



Pobieranie 21.19 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar21.19 Kb.
PRZYKŁADOWE METODY UŻYTECZNE W PISANIU PRACY TEORETYCZNEJ1

Metoda analizy.

Zdaniem S. Kamińskiego stanowi jedną z trzech metod poznawczego wyjaśniania w nauce2. Praca nad tekstami według tej metody przebiega generalnie w dwóch etapach. Pierwszy polega na analizie zebranego materiału, po to by wydobyć najważniejsze pojęcia i ustalić problematykę badawczą adekwatną dla zamierzonego tematu. Na tym etapie pracy, posługujemy się metodą analityczno-porównawczą. Drugi etap badania polega na klasycznej analizie dokumentów, służącej ustaleniu faktów i idei oraz na odkrywaniu ich sensu, w kontekście rozpatrywanych problemów3.

W obrębie technik analizy dokumentów, należy posiłkować się analizą wewnętrzną i zewnętrzną tekstu. Według M. Łobockiego, „analiza wewnętrzna polega na poznaniu treści dokumentu, właściwym ich zrozumieniu i wyjaśnianiu, w tym także na wyodrębnianiu z kontekstu składników pierwszoplanowych, myśli przewodnich i istniejących między nimi wzajemnych więzi. (…), analiza zewnętrzna dokumentu jest uzupełnieniem analizy wewnętrznej. Polega na ustaleniu czasu, warunków, okoliczności, w jakich powstał dokument, a także jego identyfikacji z autorem i adresatem, dla którego został sporządzony, czy ewentualnego jego wpływu, jaki wywarł na bieg określonych wydarzeń”4.

Analiza tekstów powinna być uzupełniona syntezą, polegającą na całościowym ujęciu przedmiotu badań i opisaniu go w jego całości, po wcześniejszym rozpoznaniu treściowych składników;



Metoda fenomenologiczna.

„Metoda fenomenologiczna nie zatrzymuje nas bynajmniej na powierzchni tej rzeczywistości, ale pozwala sięgać do jej głębi. Daje nie tylko ogląd, ale wgląd”5. W opracowaniu tekstów można posłużyć się fenomenologią jako metodą poznawania istoty rzeczy, nawiązując do hasła fenomenologów, nakłaniającego do „powrotu do samych rzeczy” po to, by odsłonić istotę fenomenu6.

Metoda fenomenologiczną jest nie tylko metodą, ale również jak chciał tego M. Scheller oraz R. Ingarden postawą, która jest „najwyższym, najistotniejszym i najbardziej bezpośrednim obcowaniem w przeżyciu z samym światem”7.

Poznawanie nauczania omawianego autora domaga się, by odczytywać je w świetle metody fenomenologicznej, która posługując się redukcją ejdetyczną, prowadzi od elementarnej, pierwotnej warstwy tekstu, do ukrytych, głębszych znaczeń, do korzeni sensu. Bowiem w rozumieniu fenomenologii właściwy sens jakiegoś tekstu, „tkwi w konkretyzacji jakości duchowych (metafizycznych) potencjalnie danych, ukrytych w tekście oraz pozostałych warstw dzieła tworzących polifoniczną całość”8.

Dzięki fenomenologii tekst przestaje być tylko przedmiotem materialnym, stając się przedmiotem kierującym intencją badacza w określonym kierunku tak, iż dostrzega w nim zanurzony „sens”. Podstawowym dążeniem interpretacyjnym badacza winno być uchwycenie idei tekstu. To zaś jest możliwe tylko dzięki dogłębnemu studiowaniu dzieła, ponawianiu jego analizy w celu wydobycia z tekstu całego jego bogactwa i wieloznaczności9. Rozumienie tekstu w tej perspektywie badawczej jest nie tyle odsłanianiem kolejnych warstw sensu, co raczej uchwyceniem sensu całości poprzez intuicyjny wgląd10.

Metoda hermeneutyczna.

Jak zauważa J. Galarowicz, dopełnieniem metody fenomenologicznej jest hermeneutyka11. Hermeneutyka w sensie wąskim jest techniką objaśniania, przedstawiania i refleksji nad tekstami dzieł literackich. Szerzej zaś jest ona sztuką rozumienia sensu różnych obszarów rzeczywistości12.

Chociaż hermeneutyka nie sformułowała zamkniętej teorii o zasadach interpretacji tekstu w sensie określonej techniki, posiada jednak wytyczne potrzebne dla lepszego rozumienia tekstu. Najbardziej dopracowane zasady rozumiejącej wykładni tekstu dał W. Klafki, dokonując opracowania metodologicznego procesu hermeneutycznej interpretacji tekstu.

Do ważnych elementów tego procesu zaliczył on następujące:

a) badacz powinien sprecyzować swoje stanowisko wobec problemu, po uprzednim zapoznaniu się z literaturą omawiającą go, czy w pierwszym rzędzie zajmie się w swoich badaniach kwestiami historyczno - problemowymi, czy wprost praktyką wychowawczą, czy też je połączy;

b) pierwotne postawienie problemu i wyrażające się w nim rozumienie wstępne badacz winien stale sprawdzać, odwołując się do źródła i ewentualnie je modyfikować;

c) badacz pyta się o znaczenie poszczególnych słów oraz form tekstu dokonując tzw. analizy semantycznej;

d) interpretacja hermeneutyczna domaga się uwzględnienia sytuacji towarzyszącej powstawaniu danego tekstu;

e) przy interpretacji tekstu należy posiłkować się źródłami uzupełniającymi, np. ekspertyzami społeczno-historycznymi, by nie zatrzymać się przy czysto wewnętrznej interpretacji tekstu;

f) przy badaniu argumentacji stosowanej w tekście, trzeba uwzględniać także środki syntaktyczne;

g) badacz w sposób systematyczny powinien dokonywać myślowego podziału tekstu, ustalać główne tezy, wskazywać uzasadnienia i przykładowe objaśnienia;

h) interpretator winien krytycznie sprawdzać wywody, przebieg myśli autora, zwracając uwagę na to, czy argumentacja jest spójna logicznie, czy nie ma sprzeczności lub niejasności;

i) interpretator nieustannie porusza się w kole hermeneutycznym obejmującym dwa aspekty hermeneutycznego rozumienia;

j) wypowiedzi autora powinny być stale odnoszone do kontekstu społecznego i kulturowego danego okresu historycznego, by zrozumieć sposób ujęcia zagadnienia i argumentację stosowaną w tekście13.

Stosowanie tych reguł pomaga badaczowi uzyskać naukową postawę wobec tekstu, odznaczającą się gotowością przyjmowania odmiennych poglądów, a również pokorę wobec autora badanego tekstu. Zaprezentowane reguły zmuszają zarazem badacza do krytycznego spojrzenia na własne nastawienie i interpretacje oraz do rzetelności i wierności względem badanej treści14.

W toku pracy badacz nieustannie porusza się w kole hermeneutycznym obejmującym dwa aspekty rozumienia tekstów: wstępne i rozszerzone. Hermeneutyczne koło polega na tym, iż część treści tekstu rozumiemy, modyfikujemy i poszerzamy, wychodząc od całości i odwrotnie, całość określana jest przez jej części. Badacz stosując tę metodę, powinien mieć świadomość, że rozumienie hermeneutyczne jest procesem, który tak naprawdę nigdy się nie kończy15.



Przyjęcie fenomenologiczno-hermeneutycznej perspektywy badań nie jest tylko kwestią wykorzystania metody wyjaśniania i rozumienia nauczania papieskiego, ale konsekwencją pewnej postawy wobec fenomenu człowieka i jego wychowania. Opis i wyjaśnienie fenomenu wychowania społecznego (metoda fenomenologiczna) jest koniecznym stadium rozumienia (metoda hermeneutyczna), którego ostatecznym celem pozostaje samorozumienie. W ten sposób fenomenologia zostaje zorientowana hermeneutycznie16.


1 Z rodzajami badań pedagogicznych (jakościowe i ilościowe) wraz ze stosowanymi w nich metodami zapoznają nas rzetelnie następujące publikacje: S. Palka (red.), Podstawy metodologii badań w pedagogice, Gdańsk, GWP, 2010; D. Kubinowski, Jakościowe badania pedagogiczne. Filozofia – metodyka – ewaluacja, Lublin, Wyd. UMCS, 2011; M. Łobocki, Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków, Impuls, 2005.

2 Zob. S. Kamiński, Jak filozofować. Studia z metodologii filozofii klasycznej, Lublin, TN KUL, 1989, s. 158-159.

3 Zob. M. Łobocki, Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków, Impuls, 2005, s. 212nn. Jak zauważa autor wielu współczesnych metodologów posługuje się chętniej nazwą analiza treści niż analiza dokumentów.

4 Tamże, s. 222-223.

5 Tamże, s. 222.

6 Zob. K. Ablewicz, Hermeneutyczno-fenomenologiczna perspektywa badań w pedagogice, Kraków, Wyd. UJ, 1994, s. 68nn.

7 Tamże, s. 72- 82; zob. J. Kruk, Filozoficzno- pedagogiczne aspekty rozumienia tekstu, Kraków, Impuls, 1998, s. 123.

8 J. Kruk, Filozoficzno- pedagogiczne aspekty …, s. 71-72.

9 Tamże, s. 75-76.

10 Tamże, s. 123.

11 Zob. J. Galarowicz, Człowiek jest osobą. Podstawy antropologii filozoficznej Karola Wojtyły, Kraków, WN PAT, 1994 s. 118.

12 Zob. E. Wysocka, Hermeneutyka, w: T. Pilch (red.), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. II, Warszawa, WA „Żak”, 2004, s. 186nn; Autorka zapoznaje z historią i etymologią słowa. Ukazuje różne wersje hermeneutyki (wg P. Ricoeura, H. G. Gadamera). Prezentuje wreszcie postacie, kierunki, koncepcje i podstawowe reguły hermeneutyki.

13 Zob. H. H. Krűger, Wprowadzenie w teorie i metody badawcze nauk o wychowaniu, Gdańsk, GWP, 2005, s.146-147.

14 Zob. K. Ablewicz, Hermeneutyczno-fenomenologiczna perspektywa…, s. 44.

15 Zob. H. H. Krűger, Wprowadzenie w teorie i metody…, s. 144-145; A. Bronk, Rozumienie jako kategoria poznawcza w naukach społecznych, w: E. Hałas (red.), Rozumienie zmian społecznych, Lublin, TN KUL, 2001, s. 9-21.

16 Zob. E. Cyrańska, W poszukiwaniu istoty, czyli o możliwości otwierania horyzontu badań pedagogicznych na metodę fenomenologii, w: D. Urbaniak-Zając, J, Piekarski (red.), Jakościowe orientacje w badaniach pedagogicznych. Studia i materiały, Łódź, Wyd. UŁ, 2001, s. 41.





©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna