Rekultywacja terenów zdegradowanych Przyczyny niszczenia i degradacji gleb, oraz ich ochrona i rekultywacja



Pobieranie 44.46 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar44.46 Kb.
Rekultywacja terenów zdegradowanych

Przyczyny niszczenia i degradacji gleb, oraz ich ochrona i rekultywacja.

  1. Co to jest Gleba

    Gleba to powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej. Jest ona wytworem długotrwałych procesów odbywających się na powierzchni Ziemi. Wytworzenie 2-3 cm warstwy gleby trwa około 200-1000 lat. Tworzenie się gleby następuje w wyniku wietrzenia skał pod wpływem czynników klimatycznych oraz działalności organizmów żywych. Rozdrobniony materiał skalny ma zdolność zatrzymywania wody i powietrza. Sprzyja to pojawieniu się roślin, które utrwalają glebę. Szczątki roślinne oraz szczątki i odchody zwierzęce są rozkładane przez drobnoustroje glebowe, co prowadzi do zwiększenia ilości próchnicy i wzbogaca glebę w związki mineralne. Przeciętny skład gleby jest następujący:

    Składniki organiczne-5%
    woda-25%
    Powietrze-25%
    składniki mineralne-45%

    Gleby istnieją i utrzymują swoje cechy dzięki organizmom glebowym. Uznać je więc należy za żywą warstwę skorupy ziemskiej. Z tych też względów gleby podlegają ciągłym przemianom, które mogą być spowodowane czynnikami naturalnymi lub wpływem działalności ludzkiej.




    b) Przyczyny niszczenia i degradacji
    gleb.


    B) Co to jest Erozja

    Najbardziej rozpowszechnione niszczenie gleb jest spowodowane erozją.


    Erozja polega na mechanicznym niszczeniu powierzchni Ziemi przez różne czynniki zewnętrzne, połączonym z przenoszeniem produktów niszczenia. Rozróżnia się erozję wodną i wietrzną.
    Jednym z przykładów erozji wodnej jest spłukiwanie cząstek gleby przez wody deszczowe. Zjawisko to zachodzi podczas każdego deszczu, a jego nasilenie zależy od stopnia pokrycia ziemi roślinnością. Najlepszą osłoną gleb w przypadku erozji są lasy i zbiorowiska trawiaste. Wycinając lasy i niszcząc naturalne zespoły roślinne, człowiek odsłania gleby i przyczynia się znacznie do przyspieszenia erozji. Zjawisko to osiąga szczególne nasilenie w terenach górzystych, gdzie nachylenie zboczy sprzyja spłukiwaniu i przemieszczaniu się elementów gleb. Innym rodzajem erozji wodnej jest erozja rzeczna. Płynące rzeki przenoszą stale duże ilości rozdrobnionego podłoża oraz części spłukanych gleb do rzek przez wody opadowe. Brzegi mórz są niszczone falowaniem wody morskiej.
    Erozja wietrzna polega na przenoszeniu ziaren piasku i próchnicy gleb przez wiatr. Przy dużym nasileniu erozji wietrznej można zaobserwować burze pyłowe. Obecnie w Polsce zauważa się coraz częstsze takie zjawiska, zwłaszcza na wylesionych obszarach odznaczających się deficytem wody.


B) Zmiany stosunków wodnych.

Drugim po erozji powodem niszczenia gleb są zmiany stosunków wodnych na danym terenie. Zmiany te są w większości spowodowane gospodarką człowieka i mogą polegać zarówno na nadmiernym osuszeniu gleb, jak i na nadmiernym ich nawadnianiu. Przyczyną osuszania gleb są kopalnie głębinowe i odkrywkowe. W wypadku rozpoczęcia wydobywania węgla brunatnego na południe od Poznania, gdzie węgiel ten stwierdzono w złożu o długości 60 km i szerokości od 3 do 5 km, zakłócenia w obiegu wody obejmą obszar o powierzchni 16 500 km 2 , a na obszarze 3200 km2 nastąpi zupełny zanik wód powierzchniowych. Obniżenie poziomu wód gruntowych, a tym samym znaczne kłopoty z pozyskaniem wody, powoduje regulacja rzek i wycinanie lasów, a także - i to w dużym stopniu - pobieranie wody dla celów komunalnych większych miast.



C) Melioracje

Dalszą przyczyną niszczenia gleb są niewłaściwie prowadzone melioracje.


Melioracje polegają na zbiegach technicznych wykonywanych w celu odprowadzenia nadmiaru wód lub nawodnienia terenów o deficycie wodnym. Melioracje dotyczą ściśle określonych terenów. Często jednak wpływają negatywnie na sąsiednie tereny. Nawet kontrolowane melioracje polne obniżają poziom wód podziemnych, co szczególnie niekorzystnie odbija się na gospodarce leśnej, powodując przesuszenie i niszczenie gleb leśnych. Niejednokrotnie też w wyniku niewłaściwie prowadzonych melioracji dochodzi do nadmiernego odwodnienia jakiegoś obszaru oraz do wystąpienia nadmiaru wód na innym obszarze. Jeszcze częściej w wyniku melioracji cenne zasoby wód zostają w przyspieszonym tempie odprowadzone do rzek, a następnie do mórz.

D) Wydeptywanie gleb.

Do czynników wpływających na niszczenie gleb należy także wydeptywanie gleb przez ludzi, lub przez zwierzęta. Poważny problem stwarza wypas owiec na górskich halach. Nadmierny wypas grozi niszczeniem hal, a ostre i twarde racice owiec mogą zupełnie zniszczyć strukturę podłoża. Sytuacja taka groźna jest dla wszystkich terenów, gdzie wypas zwierząt odbywa się na zboczach wzniesień.



E) Degradacja gleb.

Przez degradację gleb należy rozumieć pogorszenie się ich właściwości i spadek wartości, co przejawia się przede wszystkim obniżeniem żyzności. Na określenie stopnia degradacji gleb wprowadzono określenia gleb zdrowych, chorych i martwych.


- Przez gleby zdrowe rozumie się gleby, w których prawidłowo funkcjonuje układ czynników biologicznych(organizmy glebowe ), fizycznych (struktura gleby ) i chemicznych (makro- i mikroelementy glebowe ).
- Do gleb chorych zalicza się gleby zniszczone erozją, zanieczyszczone, mające zmniejszone właściwości biologiczne. Do tej grupy należą również gleby wyjałowione, pozbawione wielu składników i wymagające odpowiedniego nawożenia.
- Gleby martwe to gleby pozbawione życia i zdolności produkcyjnych. W niewielkich ilościach występują one w warunkach naturalnych w pobliżu czynnych wulkanów lub na pustyniach. Częściej jednak są rezultatem działalności człowieka i wówczas spotyka się je na hałdach przemysłowych, usypiskach kopalnianych lub jako luźne, nie dające się zagospodarować lotne piaski.

Głównymi przyczynami degradacji gleb są skażenia przemysłowe i komunikacyjne, chemizacja rolnictwa, chemiczne metody walki ze szkodnikami pól i liasów oraz niewłaściwe metody uprawy. Skażenia przemysłowe i komunikacyjne dostają się do gleby przez powietrze lub za pośrednictwem wody, względnie też przy udziale obu tych czynników łącznie. Przykładem są kwaśne deszcze, zawierające związki siarki i prowadzące do zmiany kwasowości gleby i spadku jej żyzności. Pewnym paradoksem jest, że olbrzymi udział w degradacji gleb ma samo rolnictwo, którego podstaw są właśnie dobre i zdrowe gleby. Szkodliwy dla gleb wpływ mechanizacji i chemizacji rolnictwa bywa często negowany i bagatelizowany.

F) Inne przyczyny niszczenia gleb.

Na całym niemal świecie obserwuje się stałe i często szybkie ubytki terenów, których głównymi zasobami są mniej lub bardziej żyzne gleby. Ubytki takie są spowodowane przede wszystkim zajmowaniem nowych terenów pod budownictwo przemysłowe i mieszkaniowe, a także rekreacyjne. Również budowa dróg i innych tras komunikacyjnych zabiera coraz więcej gruntów ornych i leśnych.


Przez niszczenie gleb należy rozumieć ich dewastację oraz degradację. W wypadku dewastacji mamy do czynienia z całkowitym zniszczeniem gleb, któremu towarzyszy zazwyczaj silne przekształcenie, a nawet spustoszenie powierzchni terenu. Sytuacja taka występuje tam, gdzie ziemię zabrano pod budownictwo lub gdzie przykryto ją warstwą asfaltu. Podobne zmiany występują na terenach przemysłowych, gdzie duże powierzchnie ziemi zostały pokryte zwałowiskami różnorodnych odpadów kopalnianych, hutniczych lub innych. Doprowadza się w ten sposób do powstania trwałych nieużytków, których zagospodarowanie jest niezwykle trudne. Krańcowym przykładem dewastacji jest odkrywkowe pozyskiwanie kopalin.

Kopalnictwo odkrywkowe niszczy nie tylko gleby i powierzchnię terenu, ale całkowicie dewastuje układ warstw geologicznych w głębi ziemi, i to do znacznych głębokości. W rezultacie zostają zupełnie zniszczone wszelkie mechanizmy procesów glebotwórczych, naturalne procesy regulacyjne wód oraz świat roślinny i zwierzęcy. Po eksploatacji odkrywkowej pozostaje całkowita pustynia, na której z jeszcze większym nasileniem występuje erozja wodna i wietrzna i która staje się na wiele lat źródłem zanieczyszczeń pyłowych dla sąsiednich , a nawet odległych terenów.

I. Ochrona gleb.

Zasadnicze działanie mające na celu ochronę gleb sprowadza się do przeciwdziałania erozji gleb, do utrzymania w nich właściwych stosunków wodnych oraz zahamowania przenikania do gleb zanieczyszczeń. Podstawowym warunkiem osiągnięcia Chodzi o to by pracochłonne, energochłonne zabiegi zastąpić naturalną samoregulacją biologiczną. Zadrzewienia śródpolne zwiększają wilgotność powietrza, a tym samym zmniejszają parowanie z gleb. Wpływają regulująco na temperaturę, regulują stosunki wodne w glebie. Przy gruntach nachylonych zmniejszają spływ powierzchniowy i przeciwdziałają erozji wodnej. Stanowiąc zaporę dla wiatrów, zmniejszają ich siłę a tym samym erozję wietrzną. Zadrzewienia stanowią szczególną ochronę dla gleb górskich. Znana powszechnie jest ich rola w zapobieganiu powodziom, a tym samym- szybkiej erozji wodnej gleb. Tam gdzie stoki gór i wzniesień są pokryte polami, konieczne jest stosowanie odpowiednie orki, wzdłuż warstwic, co zapobiega obsuwaniu się warstwy gleby i zmniejsza spływ wody. Przy bardziej stromych zboczach stosuje się zapory w postaci specjalnych podmurówek lub leżących kłód. Jeżeli zbocza są wykorzystywane jako pastwiska, konieczne jest ograniczenie wypasu zwierząt do rozmiarów nie zagrażających wydeptywaniem gleb. pozytywnych rezultatów w tych działaniach jest znaczne zwiększenie zadrzewień śródpolnych i naturalnych zbiorników retencyjnych.



II. Rekultywacja

Rekultywacja polega na ukształtowaniu technicznym powierzchni zniszczonego terenu, następnie na mechanicznej uprawie gruntu, bogatym nawożeniu i uprawie roślin próchnicotwórczych.

Nie wszystkie tereny zniszczone nadają się bezpośrednio do rekultywacji rolnej lub leśnej. Przy silnych zanieczyszczeniach i dużej toksyczności gruntu trzeba stosować rekultywację specjalną. Dopiero po wielu latach grunty te mogą być przywrócone rolnictwu lub leśnictwu. Wszystkie zabiegi rekultywacyjne są bardzo energochłonne i długotrwałe.
Całość procesu rekultywacji i zagospodarowania można podzielić na trzy etapy:

Etap I - dokonuje się inwentaryzacji obszaru zdegradowanego, należy


ustalić przyczyny, stopień, zasięg degradacji.

Etap II - popracowanie projektu techniczno-ekonomicznego rekultywacji


i zagospodarowania. Dokumentacja powinna składać się z części technicznej i kosztorysowej. Projektant powinien wybrać możliwie najskuteczniejszy sposób rekultywacji i zagospodarowania przy minimalizowaniu nakładów.

Etap III - realizacja projektu rekultywacji i zagospodarowanie w terenie.

Z tych względów przy podejmowaniu decyzji o przeznaczeniu określonych terenów na cele wydobywcze, przemysłowa, budowlane itp. należy uwzględnić wszystkie możliwe skutki końcowe, zyski i straty.

 Rodzaje rekultywacji

Działalność związana z rekultywacją terenów zdegradowanych obejmuje trzy fazy:

 Rekultywacja przygotowawcza - dotyczy opracowania dokumentacji technicznej i kosztorysowej, szczegółowe zapoznanie nieużytku, ustalenie kierunku rekultywacji i zagospodarowania .

- Rekultywacja techniczna - (podstawowa) dotyczy najczęściej terenów po eksploatacji odkrywkowej, składowaniu odpadów przemysłowych i komunalnych. Która obejmuje następujące prace:
a) odbudowę sieci niezbędnych dróg dojazdowych,
b) właściwe ukształtowanie rzeźby terenu - polega na niwelowaniu powierzchni wierzchowin zwałów, łagodzeniu stromych skarp, zboczy, uporządkowaniu rzeźby spągu wyrobisk. Ma ono na celu polepszenie stosunków wodnych, zmniejszenie erozji wodnej.
c) właściwe uregulowanie stosunków wodnych - Dokonuje się tego przez regulację cieków wodnych, budowę kanałów, rowów odwadniających oraz budowę zbiorników wodnych. W niektórych przypadkach stosuje się nawodnienie.
d) odtworzenie gleb metodami technicznymi.
e) niwelacja terenu - wymaga przemieszczeń olbrzymich mas ziemnych; do czego potrzebne są duże środki transportowe, ciężki sprzęt mechaniczny.
f) kształtowanie stromych urwistych zboczy i skarp - ma na celu zapewnienie im należytej stateczności. Przy wysokich zwałach przekraczających 8 - 1o m unika się jednolitego nachylenia.
g) całkowite lub częściowe odkwaszenie gleb , oraz tam gdzie zachodzi konieczność - izolacja gruntów toksycznych lub jałowych.
Izolacja polega na przykryciu gruntu warstwą materiału użyźniającego, której grubość zależy od zamierzonego kierunku zagospodarowanego obszaru. Do tak przygotowanego podłoża wprowadza się rośliny przez siew lub zasadzanie.

- Rekultywacja biologiczna , która obejmuje:


a) obudowę biologiczną zboczy zwałów i skarp wyrobisk
w celu zabezpieczenia ich stateczności oraz zapobiegania procesom erozji,
b) regulację lokalnych stosunków wodnych przez budowę niezbędnych urządzeń melioracyjnych i Ochronę wód przed zanieczyszczeniem,
c) odtworzenie gleb metodami agrotechnicznymi.

Rekultywacja biologiczna obejmuje również zabiegi agrotechniczne jak: uprawa mechaniczna gruntu, nawożenie mineralne, wprowadzenie mieszanek próchnicznych, głównie motylkowych i traw.

Czas trwania rekultywacji biologicznej trwa bardzo różnie
w zależności od typu nieużytku, właściwości fizykochemicznych
podłoża, typu zagospodarowania.

W przypadku przykrycia surowego gruntu warstwą materiału użyźniającego cykl nie powinien trwać dłużej niż 2 okresy wegetacyjne i ma na celu przykrycie powierzchni zwału roślinami motylkowymi. Po przeoraniu roślin powierzchnia nadaje się do zagospodarowania leśnego lub rolnego.


W przypadku nie przykrycia powierzchni zwału warstwą gruntów żyznych, stosując kilkakrotny siew roślin próchnicotwórczych Cykl zabiegów agrotechnicznych jest dłuższy i może trwać od 3 do 6 lat.

Podstawowym warunkiem uzyskania wysokiej aktywności biologicznej gleby jest zasobność v; składniki pokarmowe. Bardzo ważne jest wzbogacanie rekultywowanego gruntu w odpowiednią ilość substancji organicznej. Cel ten można osiągnąć stosując obornik, kompost, torf, słomę, nawozy zielone, gnojowicę. Wielkość dawki powinna być porównywalna z wysoką dawką obornika 5o t/ha. Rekultywację biologiczną można przyśpieszyć przez sztuczne zasiedlenie podłoża szczepami bakterii np. Bradyrhizobium, Azobacter, Rhizobium.




Rekultywacja (rewitalizacja) terenów.
Wysypiska śmieci.

Rekultywacja terenu np. wysypiska śmieci lub osadnika popiołów lotnych, polega na odtworzeniu lub ukształtowaniu nowych wartości użytkowych gruntu. Rekultywacji podlega obszar powysypiskowy, tak jak cały teren działki na którym znajdują się obiekty związane z funkcjonowaniem wysypiska.


Materiał (agacell HS) uzyskuje się z makulatury, która po odpowiednim (turbinowym) rozwłóknieniu daje nam luźne włókna celulozy. Ten ekologiczny produkt zastępuje dawniej stosowane w metodzie hydrosiewu osady ściekowe. Ze względu na ochronę środowiska oraz brzydki zapach osadów ściekowych doskonałą alternatywą jest właśnie ściółka celulozowa. Materiał jest bezwonny, w pełni ekologiczny, czysty pod względem fitosanitarnym zatem może być stosowany w strefach ujęć wody, kąpielisk a także w bezpośrednim pobliżu terenów zabudowanych.
Mulcz celulozowy (agacell HS) jest wykorzystywany do stabilizacji skarp, nasypów i przekopów metodą hydrosiewu (metoda natryskowa). Mulcz celulozowy wraz z mieszanką odpowiednich traw, naniesiony w sposób hydrodynamiczny (wodny) na powierzchnię skarp, wstępnie zabezpiecza pochylenia przed erozja wodną, wietrzną oraz osuwaniem się. Warstwa mulczu tworzy bowiem organiczną, przestrzenną geosiatkę pokrywającą nawet bardzo strome nachylenia terenu. Produkt ten pozwala również na jednoczesne zazielenienie obszarów pobudowalnych. Mulcz celulozowy rozkładany na powierzchni ziemi, służy bowiem jako dodatkowa ochrona i warstwa odżywcza dla wysiewanych metodą hydrosiewu nasion roślin. Produkt z czasem ulega biodegradacji tworząc naturalny humus, dzięki czemu możemy uniknąć często dość kosztownego nawożenia czarnoziemu.

Podsumowanie:

Dodatek mulczu celulozowego(agacell HS) w procesie hydrosiewu:
- stabilizuje pochylenia terenu
- zwiększa odporność na erozję wodną i wietrzną
- produkuje lepsze środowisko dla rozwoju nasion, tworząc “mikroszklarnię”
- znacznie zatrzymuje wilgoć zapobiegając przed przesychaniem nasion traw
- chroni przed wydziobywaniem nasion przez ptaki
- zapobiega przed wprowadzeniem niepożądanych nasion chwastów
- stabilizuje nasiona traw, dzięki czemu uzyskujemy równomierną darń.
 Hydrosiew (hydroobsiew) - siew za pomocą wody
Hydrosiew jest to najszybsza, najłatwiejsza i najbardziej ekonomiczna droga do pięknego, zielonego dywanu!

Hydrosiew (czasami nazywany jako hydroobsiew, siew hydrauliczny) jest to natryskowy siew zieleni za pomocą wody.

Tym sposobem, wysiewane mogą być nie tylko trawy, lecz również wszystkie rośliny mające za zadanie pokrycie danego obszaru regularnym „dywanem”.


Jest to doskonała alternatywa siania zieleni w stosunku do siewu tradycyjnego lub układania zieleni z rolki (darni). Metoda ta znana jest na świecie od 1953 roku, kiedy to w Stanach Zjednoczonych opatentowano pierwszy na świecie hydrosiewnik.


Hydrosiew jest metodą, w której nasiona, nawozy, biostymulanty, luźne włókna celulozy agacell HS i inne dodatki są wymieszane z wodą w specjalnym urządzeniu (hydrosiewniku) a następnie w łatwy sposób jest natryskiwany na glebę za pomocą specjalnej hydropompy zakończonej działkiem wodnym lub dyszą zamontowaną na elastycznym wężu.
Awiosiew (aerosiew) - hydrosiew powietrzny
Przy rekultywacji lub stabilizacji większych i trudnodostępnych obszarów wykorzystuje się w tym celu śmigłowce lub samoloty stosując tzw. bombę wodną, zawierającą mieszankę hydromulczu.

3. a) Nitrozoaminy

Występowanie


Związki N-nitrozowe w małych stężeniach wykryto w powietrzu, wodzie i żywności (głównie w produktach mięsnych, do których dodano azotyny, oraz w pewnych produktach rybnych). W próbkach powietrza miejskiego wykryto: N-nitrozodimetyloaminę (NDMA). Obecność związków N-ni-trozowych stwierdzono również w wodach oczyszczonych (wodociągowych) i rzecznych. W badaniach doświadczalnych wykazano tworzenie się N-nitro-zoamin w organizmach żywych z azotynów i azotanów w obecności amin i amidów, a także IV-rzędowych zasad amoniowych występujących w żywności. Sprzyjają powstawaniu N-nitrozoamin pozostałości pestycydów karbaminianowych oraz niektórych leków. Pewne związki (chlorki, jodki, bromki, tricyjaniany) katalizują tworzenie się związków N-nitrozowych z II-rzędowych amin i azotynów, inne hamują ten proces (kwasy askorbinowy i galusowy, siarczyn sodowy). N-nitro-zoaminy mogą tworzyć się w czasie obróbki technologicznej i przechowywania żywności, a także w przewodzie pokarmowym zwierząt, w środowisku soku żołądkowego.Bardzo liczne prace dotyczące nitrozowania wykazały, że reakcje te zależą nie tylko od obecności prekursorów, lecz także od ich ilości, temperatury i pH. Im słabszą zasadą jest amina, tym szybszy jest przebieg reakcji i większa jej wydajność. Jednak nitrozoaminy powstające z amin silnie zasadowych (dimetylo- i dietyloamina) występują w większych ilościach.Tworzenie się N-nitrozoamin w przewodzie pokarmowym człowieka i zwierząt modyfikują nie tylko wymienione czynniki, lecz także obecność różnych innych, nie aminowanych składników żywności. Nitrozowaniu ulegają również związki fenolowe. Reakcje katalizują np. tiocyjaniany, będące składnikami śliny. Sub-stratami u palaczy są nikotyna i tlenki azotu.
Liczne dowody świadczą o tym, że procesy związane z przetwarzaniem żywności w skali przemysłowej i gospodarstwie domowym wpływają na tworzenie się nitrozoamin. Na przykład w świeżych rybach zawartość N-nitrozoamin jest większa od 5 (J,g/kg, natomiast w przetworach rybnych (przechowywanych) sięga 13 fig/kg. Podobnie zwiększa się ich ilość w produktach wędzonych. Badania 300 rodzajów przetworów mięsa wieprzowego wykazały, że średnia zawartość nitrozodimetyloaminy (NDMA) wynosi 3 fig/kg, ale największe stężenie wynosiło aż 50 |ig/kg. Obecność tego związku stwierdzono również w niektórych napojach alkoholowych (piwo, winiak, rum) oraz lekach (aminofenazon, oksytet-racyklina). Nie ma dokładnych danych, dotyczących tworzenia się nitrozoamin w serach, choć do produkcji niektórych gatunków stosuje się azotany i azotyny. Wysunięto natomiast przypuszczenie, że w mięsie konserwowanym mogą tworzyć się nitrozoaminy wskutek interakcji między azotynami a przyprawami, takimi jak czarny pieprz i papryka.

Właściwości fizykochemiczne
N-nitrozoaminy tworzą 2 grupy o różnych właściwościach chemicznych:
Grupa I, w której R, i R2 są grupami alkilowymi.
Grupa II, w której R, jest grupą akrylową, R, — acylową.
Nitrozoaminy są związkami trwałymi, powoli rozkładają się pod wpływem światła lub w kwaśnych roztworach wodnych. Właściwości fizyczne tych związków są bardzo różne i zależne od podstawników w położeniu R1 i R2.

Losy w organizmie
N-nitrozozwiązki bardzo szybko wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Ich biologiczny okres półtrwania jest krótszy od 24 h. Głównym produktem przemiany u myszy i szczurów jest ditlenek węgla wydalany przez płuca (ok. 65% podanej dawki). Z moczem w formie nie zmienionej wydala się ok. 7%. Metabolizmowi ulegają również podstawniki R, i R2, np. podczas bio-transformacji nitromorfoliny następuje otwarcie pierścienia. Innymi kierunkami metabolizmu są hydroksylacja lub skrócenie łańcucha. W niektórych przypadkach, w zależności od budowy związku i gatunku zwierząt, większa część substancji wydala się w formie metabolitów z moczem. Pozostała ilość w formie nie zmienionej jest usuwana z organizmu również z moczem lub z wydychanym powietrzem.

Działania toksyczne
Wyniki badań toksyczności ostrej tej grupy związków nie mają większego znaczenia, ponieważ brak jest zależności między toksycznością ostrą a działaniem kancerogennym. W badaniach toksyczności ostrej i podostrej za pierwszoplanowe uznano zmiany w wątrobie, a także w żołądku i jelitach. Rodzaj zmian i ich nasilenie były zróżnicowane w zależności od rodzaju związku, czasu podawania i gatunku zwierząt. W wyniku badań doświadczalnych obejmujących ponad 100 związków N-nitrozowych stwierdzono, że ponad 80% ma działanie rakotwórcze. Guzy zaobserwowano w licznych narządach i tkankach (tab. 19.7), najczęściej w przełyku i w wątrobie, a także w nerkach, płucach i pęcherzu moczowym. Działanie rakotwórcze jest niezależne od drogi podania. Wpływ na częstość występowania i umiejscowienie nowotworu ma wiek zwierząt, np. noworodki są wrażliwsze od zwierząt kilkutygodniowych, podobnie jak młode samice od samców w tym samym wieku.Wykazano również działania mutagenne i embriotoksyczne niektórych nitrozoamin. Działania rakotwórcze i mutagenne są wynikiem uczynnienia związku podczas jego przemiany do jonu alkilokarboniowego. Badania doświadczalne przeprowadzone na różnych gatunkach gryzoni wykazały, że w działaniu niektórych N-nitrozoamin rakotwórczych występuje zależność dawka-reakcja. Zmniejszenie dawki powoduje zmniejszenie częstości występowania guzów i opóźnia czas ich pojawienia się. Ilościowa ocena niebezpieczeństwa działań rakotwórczych dla człowieka w związku z różnym narażeniem na związki N-nitrozowe jest obecnie trudna, ze względu na ograniczone możliwości wykorzystywania danych z badań na zwierzętach zależności dawka-reakcja, a także z powodu niewystarczających informacji o biomechanizmie indukcji nowotworów. Z tych względów w różnych krajach, w tym również w Polsce, dąży się do ograniczenia stosowania azotanów i azotynów w przemyśle mięsnym oraz ogranicza ich dopuszczalną zawartość w warzywach.


  1. Mykotoksyny



W obowiązującej klasyfikacji organizmów żywych grzyby zaliczane są do królestwa Mycota /Fungi/, stąd nazwa ich toksyn -  mykotoksyny.


Mykotoksyny to substancje wytwarzane przez mikroskopijne grzyby zwane pleśniami z rodzajów: Aspergillus, Penicillium, Fusarium, Rhizoctonia, Claviceps i Stachybotrys . Są to substancje toksyczne i często przedostają się do żywności. Powodują one duże straty w uprawach i hodowlach zwierząt, a co najważniejsze stwarzają ogromne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. Mikotoksyny charakteryzują się ostrym działaniem toksycznym o właściwościach mutagennych, teratogennych i estrogennych. Związki te mogą powodować silne zatrucia pokarmowe, a także wykazują właściwości rakotwórcze (hamują m.in. syntezę DNA oraz powodują zmiany w metabolizmie RNA), powodujące uszkodzenia wątroby, nerek, układu rozrodczego i nerwowego. Występują w wielu produktach spożywczych np. w zbożach, orzechach, przyprawach, owocach, warzywach, mięsie pozyskanym od zwierząt skarmianych zainfekowanymi paszami, mleku.

Mikotoksyny charakteryzują się wysoką odpornością na temperaturę.

Metabolity toksyczne pochodzenia pleśniowego zwane mikotoksynami towarzyszą wielu produktom pochodzenia rolniczego w bardzo różnych warunkach. Zasadniczo są one pochodnymi grzybów pleśniowych z rodzaju Fusarium, Aspergillus i Penicillium. Ze względu na ich rozpoznaną ilość (ponad 600) i zróżnicowany charakter oddziaływania toksycznego na organizmy wyższe /ludzie, zwierzęta/ tj.; obecność w żywności lub paszach, termoodporność, potencjalne zagrożenie dla zdrowia - podzielono rozpoznane metabolity na 6 grup: 
a/ aflatoksyny
b/ ochratoksyna A
c/ patulina
d/ fumonizyny
e/ deoksyniwalenol /trichoteceny/
f/ zearalenon
W tab.1 zamieszczono główne grupy szkodliwych mikotoksyn oraz nazwę systematyczną patogena zdolnego do syntezy tych metabolitów.

Tab 1. Główne grupy mikotoksyn


 

 

Mikotoksyna

Rodzaj grzyba

Aflatoksyny
B1, B2, G1, G2, M1

Aspergillus flavus, A.pasrasiticus, A.nominus

Ochratoksyna A

Penicillium verrucosum, Asp.alutaceus

Patulia

Penicillium expasum, Asp.clavatus,Byssoch-lamys nivea

Fumonizyny

Fusarium moniliforme, F.proliferatum

Deoksywalenon

Fusarium graminearum, F.culmorum, F.crocckwellense, F.sporotrichoides, F.poae, F.acuminatum

Zearalenon

Fusarium graminearum, F.culmorum, F.crookwellense




 

W produktach roślinnych występują zazwyczaj aflatoksyny B1 i G1.


W zależności od rodzaju rośliny metabolity te mogą występować już pierwotnie w warunkach polowych / nawet na roślinach przyprawowych o ostrym smaku i zapachu chili, papryka, carry, pierzu, imbirze, gałce muszkatołowej itp. lub wtórnie podczas przechowywania (podwyższona temp. i wilgotność).
Odpowiednikiem nazwy mikotoksyny B1 obecnej w świecie roślinnym a wydzielanej w mleku zwierząt karmionych skażoną paszą jest tzw. ”toksyna mleczna” lub aflatoksyna M1.
 

Do mikotoksyn wywołujących działanie mutagenne, karcinogenne i teratogenne w organizmie człowieka należą: aflatoksyny, ochratoksyny, trichotecyny i fumonisyny.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna