Rozdział. I pojęcie I formy inwestycji zagranicznych 6 Rozdział. II inwestycje zagraniczne w Polsce 32



Pobieranie 1.24 Mb.
Strona1/12
Data02.05.2016
Rozmiar1.24 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




Spis treści


Wstęp 3

Rozdział .I Pojęcie i formy inwestycji zagranicznych 6

Rozdział .II Inwestycje zagraniczne w Polsce 32

Rozdział .III Inwestycje zagraniczne w sektorze motoryzacji 65

Rozdział .IV Inwestycje koncernu Fiat w Polsce 91

Zakończenie 104

Literatura 108

Załączniki 117




Wstęp

Wzrost roli inwestycji zagranicznych w Polsce spowodował liczne publikacje oraz prace studialne dotyczące wpływu tych inwestycji na kształtowanie procesów gospodarczych kraju. Oprócz prac badawczych prowadzonych przez środowiska naukowe w Polsce, prowadzone są analizy sporządzane przez Narodowy Bank Polski, Główny Urząd Statystyczny, Państwową Agencję Informacji i Inwestycji Zagranicznych, Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego oraz Ministerstwo Gospodarki i Pracy.


Niniejsza praca magisterska ma charakter opisowy i opiera się na dostępnych publikacjach naukowych oraz na analizach ekonomicznych prowadzonych w tym zakresie przez Urzędy Centralne a także na artykułach prasowych przedstawianych w prasie gospodarczej.

Obok głównej problematyki związanej z bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi, omówiono również inwestycje portfelowe. Przy recesji gospodarczej w latach 2000 – 2002 inwestycje portfelowe miały bowiem istotny wpływ na gospodarkę (m.in. zakupy obligacji skarbowych).

Nie omówiono natomiast skutków makroekonomicznych inwestycji zagranicznych takich jak wpływ na rynki pracy, bilans płatniczy państwa, a także relacje inwestycji zagranicznych z budżetem państwa. Nie zajmowano się również skalą produkcji realizowanej przez podmioty gospodarcze z udziałem kapitału zagranicznego a także strukturą jej rozmieszczenia.

Dynamika zmian zachodzących w tym segmencie gospodarki, a także niemal dziewięciomiesięczny okres oczekiwań na sporządzenie analiz rocznych spowodowało to, że przyjęto cezurę czasową zbierania danych do pracy magisterskiej na dzień 31 grudnia 2003 roku. Późniejsze niepełne dane spływające sukcesywnie zostały opisane jako planowane zamierzenia (prognozy). W zakończeniu pracy zostaną podane zdarzenia, które są opisane w pracy, lecz później zaistniały nowe fakty, zmieniające stan zapisanych informacji.

Praca magisterska składa się z czterech rozdziałów.

Rozdział pierwszy ma charakter teoretyczny. Zdefiniowane zostały pojęcia inwestycji zagranicznych oraz opisano ich główne formy (inwestycje bezpośrednie, portfelowe, fuzje i przejęcia. Opisano również umowy licencyjne jako alternatywne formy inwestycji zagranicznych, a także powody, dla których kapitał zagraniczny jest przyjmowany oraz motywy, którymi kierują się inwestorzy zagraniczni przy podejmowaniu decyzji.

Rozdział drugi stanowi zasadniczą część pracy. W kolejnych jego punktach przedstawiono zmieniające się akty prawne regulujące napływ inwestycji zagranicznych do Polski a także omówiono zasady ewidencjonowania przez instytucje zajmujące się gromadzeniem danych dotyczących inwestycji zagranicznych w Polsce. Pokazano przyczyny rozbieżności w danych publikowanych przez te instytucje. Następnie przedstawiono i skomentowano wyniki przedstawiające napływ inwestycji zagranicznych w latach 1990 – 2003. W tym punkcie opisano napływ inwestycji zagranicznych zarówno na podstawie danych PAIiIZ a także NBP. Przedstawione ponadto zostały informacje dotyczące inwestycji portfelowych. Na podstawie danych przygotowanych przez PAIiIZ opisano strukturę napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych, grupę największych firm inwestujących w danym roku a także najważniejsze kraje bezpośredniego inwestowania. Z kolei analizy NBP zostały wykorzystane do określenia komponentów finansowych, stanowiących napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich w danym roku. Zaznaczono udział inwestycji zagranicznych w instytucje finansowe jak banki oraz towarzystwa ubezpieczeniowe. Przedstawione dane zostały skonfrontowane na tle gospodarki światowej. Zasygnalizowano ponadto informacje dotyczące planów kapitału zagranicznego na polskim rynku na lata 2004-2007. Rozdział kończy prezentacja wyników badań przeprowadzanych dla określenia wpływów i oczekiwań inwestorów zagranicznych związanych z podejmowaniem decyzji w tym zakresie, a także występujących barier dla już działających przedsiębiorstw zagranicznych.
Rozdział trzeci omawia tematykę bezpośrednich inwestycji zagranicznych w sektorze motoryzacji. Opisano uwarunkowania systemowe opracowane przez rząd polski dla rozwoju przemysłu motoryzacyjnego, etapy jego realizacji. Przedstawiono nakłady finansowe poniesione przez zagraniczny kapitał zarówno w grupie producentów samochodów, jak również w grupie producentów komponentów samochodowych, a także występujące ograniczenia dla inwestorów zagranicznych.

Rozdział czwarty zajmuje się charakterystyką koncernu Fiat, zarówno jego genezą powstania, jak również jego działalnością gospodarczą w Polsce.



Rozdział .IPojęcie i formy inwestycji zagranicznych




I.1.Pojęcie inwestycji zagranicznych

Wytwarzany w bogatych krajach kapitał, w swojej nadwyżce jest akumulowany i może być dalej eksportowany w skali międzynarodowej, stając się jednym z najważniejszych czynników rozwoju gospodarki światowej.

Kraje, których rozwój gospodarczy jest ograniczony brakiem własnych środków finansowych, zasilone kapitałem z zewnątrz, mogą czynić swoje gospodarki bardziej konkurencyjne, o większym potencjale wzrostu. Migracje (eksport) tego kapitału przyjmuje się jako inwestycje zagraniczne.

Eksport kapitału w wąskim ujęciu oznacza wywóz środków rzeczowych i/lub finansowych, żeby służył za granicą do wytwarzania produktów materialnych lub usług, przynosząc eksporterowi dochód z tytułu ich wykorzystania. Wywóz kapitału rzeczowego różni się od eksportu towarów tym, że ten drugi stanowi przeniesienie prawa własności i przynosi dochód ze sprzedaży. (Płatność może być przesunięta w czasie i wtedy eksportowi towarów towarzyszy eksport kapitału pożyczkowego.)

Eksport kapitału w szerszym rozumieniu obejmuje dodatkowo pomoc kapitałową, np. jednostronny transfer środków rzeczowych lub fundusz, nisko oprocentowane kredyty. Od wąskiego ujęcia, definicja szersza różni się tym, że według niej wywóz kapitału nie musi koniecznie przynosić dochodu; może on nastąpić z przyczyn altruistycznych (pomoc dla krajów, w których wstąpiły klęski żywiołowe) lub politycznych1.

Wywóz kapitału za granicę zaczął się na szeroką skalę w okresie kapitalizmu wolnokonkurencyjnego i był wówczas stymulowany dwiema zasadniczymi przesłankami: możliwością osiągnięcia za granicą wyższej stopy zysku niż w kraju oraz dążeniem eksporterów kapitału do zapewnienia sobie dostaw zagranicznych surowców, niezbędnych do szybko rozrastającej się masowej produkcji przemysłowej.

Po drugiej wojnie światowej do podejmowania produkcji wyrobów przemysłowych za granicą, a nie w macierzystym kraju, zmuszała przede wszystkim konieczność zapewnienia zbytu rosnącej masy wyrobów. W warunkach ostrej walki konkurencyjnej, jaka toczy się między producentami, lepszą pozycję ma ten, kto wytwarza bezpośrednio na rynkach swych potencjalnie największych odbiorców. Może on bowiem wówczas szybko reagować na zmiany popytu klientów, a jeszcze częściej – może sam kształtować ten popyt przez odpowiednią kampanię marketingową swoich produktów.

Procesom integracji regionalnej na świecie towarzyszą po drugiej wojnie światowej nowe możliwości wywozu kapitału. Określa je wysoki stopień koncentracji kapitału.

Ważnym czynnikiem wywozu kapitału produkcyjnego jest też możność zwiększenia korzyści ze skali produkcji – za pomocą podziału pracy w ramach przedsiębiorstw transnarodowych. Nie mniejszą rolę odgrywa dążenie do zminimalizowania ryzyka działalności gospodarczej, związanego z wahaniami koniunktury, poprzez rozdzielenie produkcji między filie działające w różnych krajach. Trzeba przy tym dodać, że maksymalizując zysk w długim okresie i w skali globalnej (tj. całego przedsiębiorstwa transnarodowego, łącznie z filiami), przedsiębiorstwa te mogą zadowolić się mniejszymi zyskami w jednym kraju, jeśli prowadzi to do zwiększenia korzyści dla całej firmy2.

Skutkiem globalizacji gospodarki światowej obserwuje się intensywny rozwój sfery nieprodukcyjnej, czyli międzynarodowych przepływów kapitałowych. Każdego dnia w gospodarce światowej dochodzi do transakcji szacowanych na kwoty 1 500 2 000 mld USD3.

Przepływy kapitału nie są kategorią jednorodną. Rozróżnia się następujące formy inwestycji zagranicznych:


  • bezpośrednie inwestycje zagraniczne (w tym kapitały pożyczkowe);

  • inwestycje portfelowe.



.I.1.1.Bezpośrednie inwestycje zagraniczne

W literaturze przedmiotu nie występuje uniwersalna definicja inwestycji bezpośrednich. Różnice dotyczą zarówno samej natury i również co do granicy między różnymi typami międzynarodowych przepływów kapitału.

Główne cechy bezpośrednich inwestycji zagranicznych stanowią o tym, że4:


  • mają charakter międzynarodowy – w procesie dokonywania inwestycji bezpośrednich biorą udział przynajmniej dwa kraje,

  • powodują przeniesienie części lub całości praw do zarządzania przedsiębiorstwem będącym celem inwestycji,

  • przenoszą prawa własności,

  • są jednym ze źródeł finansowania lokalnych inwestycji w kraju docelowym.

Wprawdzie dosłownie bezpośrednie inwestycje zagraniczne określa się w skrócie jako działania mające na celu zakup lub budowę nowych przedsiębiorstw za granicą, przypisując dobie prawo do kontroli powstałego podmiotu, to można się spotkać z innymi interpretacjami.

Według definicji Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF)5 inwestycje bezpośrednie cechują się tym, że podejmowane są w celu osiągnięcia trwałego zaangażowania jednostki zagranicznej w jednostce znajdującej się w kraju docelowym. W tym przypadku określenie „trwałe zaangażowanie” oznacza długookresową współpracę pomiędzy inwestorem bezpośrednim a przedsiębiorstwem będącym celem inwestycji oraz znaczący wpływ inwestora na decyzje dotyczące zarządzania przedsiębiorstwem. Z kolei pojęcie „znaczący wpływ” OECD precyzuje zaleceniem, aby zagraniczny inwestor dysponował przynajmniej 10% udziałem głosów przy podejmowaniu decyzji.

NBP zestawia inwestycje bezpośrednie zgodnie z definicją opracowaną przez OECD. Inwestycją bezpośrednią za granicą określona jest inwestycja dokonana przez rezydenta jednej gospodarki (inwestora bezpośredniego) w celu osiągnięcia długotrwałej korzyści z kapitału zaangażowanego w przedsiębiorstwo – rezydenta innej gospodarki (przedsiębiorstwo bezpośredniego inwestowania). Przedsiębiorstwem bezpośredniego inwestowania jest przedsiębiorstwo, w którym inwestor bezpośredni posiada co najmniej 10% akcji zwykłych (tzn. udziału w kapitale) lub uprawnienia do 10% głosów na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy lub udziałowców6.

Definicja OECD i IMF różni od tradycyjnych definicji bezpośrednich inwestycji tym, że nie wymaga, aby inwestor zagraniczny przejmował całkowitą kontrolę nad przedsięwzięciem – odbiorcą inwestycji.

Amerykański Departament Handlu za bezpośrednie inwestycje zagraniczne uznaje z kolei powiązania amerykańskich właścicieli z zagranicznymi organizacjami gospodarczymi, w których posiadają oni co najmniej 10% akcji dających prawo głosu, lub też równorzędnych prawem własności w zagranicznej firmie filialnej nie będącej spółką akcyjną7.

Określenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych przez K. Kojimę obejmuje formę własności kapitału firmy i udział w zarządzaniu poprzez8:



  • nabycie udziału w istniejących firmach za granicą, celem zdobycia wpływu na jej kierowanie lub całkowite przejęcie,

  • założenie nowej filii za granicą,

  • nabycie nieruchomości za granicą w celu rozszerzenia dotychczasowej działalności.

Reasumując, bezpośrednie inwestycje zagraniczne można ogólnie zdefiniować jako rodzaj obrotu kapitałowego, polegającego na dokonywaniu nakładów pieniężnych lub rzeczowych z zagranicy w celu ustanowienia trwałych i bezpośrednich więzi ekonomicznych, przejawiających się w prowadzeniu przedsiębiorstwa przez podmiot dokonujący takich nakładów lub w wywieraniu przez niego skutecznego wpływu na przedsiębiorstwo prowadzone przez inne osoby, a także na rozporządzaniu majątkiem posiadanym w wyniku prowadzenia przedsiębiorstwa lub w wyniku dokonywanych w nim nakładów, którego przedmiotem jest w szczególności9:

    1. nabywanie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, tworzenie i prowadzenie przedsiębiorstwa oraz dokonywanie nakładów na rozszerzenie prowadzonego przedsiębiorstwa,

    2. obejmowanie bądź nabywanie akcji lub udziałów w spółkach zapewniających łączenie co najmniej 10% głosów na zgromadzeniu wspólników,

    3. świadczenia na rzecz spółki przed jej zarejestrowaniem oraz wypłata przez spółkę wynagrodzeń za te świadczenia,

    4. dokonywanie i zwrot dopłat oraz udzielanie spółce przez wspólników posiadających akcje lub udziały w ilości, o której mowa w punkcie b, pożyczek i kredytów, a także zaciąganie przez spółkę takich pożyczek i kredytów oraz ich spłata,

    5. nabywanie własności i innych praw na nieruchomości w związku z prowadzonym przedsiębiorstwem,

    6. udzielanie i zaciąganie kredytów lub pożyczek o terminie spłaty nie krótszym niż pięć lat oraz ich spłata,

    7. uzyskiwanie przychodów z likwidacji spółki, a także z rozporządzania udziałami lub akcjami w spółce bądź ich umorzenia, z rozporządzania przedsiębiorstwem lub jego zorganizowaną częścią, a także z likwidacji przedsiębiorstwa; z rozporządzania własnością i innymi prawa na nieruchomości. Eksporter kapitału dysponuje kontrolą nad zagranicznym przedsiębiorstwem.

Do inwestycji bezpośrednich zalicza się również udzielanie kredytów zagranicznym przedsiębiorstwom lub zlokalizowanym za granicą przedsiębiorstwom z udziałem własnym a także wyposażanie ich w dobra inwestycyjne.

Jako bezpośredniego inwestora zagranicznego określa się każdą osobę fizyczną lub podmiot posiadający lub nie osobowość prawną; dotyczy to również rządów, przedsiębiorstw ze sobą powiązanych, jeżeli posiadają oni przedstawicielstwo bezpośredniego inwestora, filię, spółkę afiliowaną lub oddział działające w kraju innym, aniżeli siedziba inwestora10.



.I.1.2.Inwestycje portfelowe

Polegają one na nabywaniu przez osoby fizyczne, firmy, instytucje publiczne (np. władze centralne lub lokalne) zagranicznych instrumentów finansowych w postaci papierów udziałowych (akcje przedsiębiorstw) oraz papierów dłużnych (np. obligacje skarbowe)11. Inwestycje portfelowe mają zazwyczaj charakter krótkookresowy i noszą nazwę tzw. „kapitału spekulacyjnego”. Celem tego typu inwestycji nie jest udział w zarządzaniu podmiotem, którego akcje lub udziały zostały zakupione, lecz osiąganie zysków wynikających ze wzrostu wartości tych walorów lub z tytułu oprocentowania czy też wypłacanej dywidendy.

Należy zaznaczyć, że przy inwestycjach portfelowych eksporter kapitału nie sprawuje kontroli nad przedsiębiorstwem zagranicznym, w którym posiada udział lub akcje. Zasada pełnej kontroli nad przedsiębiorstwem zagranicznym stanowi kryterium rozróżnienia pomiędzy zagranicznymi inwestycjami bezpośrednimi a zagranicznymi inwestycjami portfelowymi.

NBP definiuje inwestycje zagraniczne jako nabyte przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne udziałowe papiery wartościowe obejmujące wszystkie typy zbywalnych akcji i udziałów, w tym certyfikaty inwestycyjne (akcje) funduszy zbiorowego inwestowania. Obejmują również jednostki uczestnictwa w funduszach zbiorowego inwestowania i kwity depozytowe (np. ADR i GDR).

Dłużne papiery wartościowe obejmują wszystkie rodzaje długoterminowych (okres zapadalności powyżej jednego roku) i krótkoterminowych (okres zapadalności do jednego roku) papierów dłużnych, w tym obligacje skarbowe, obligacje korporacyjne, bony skarbowe, krótkoterminowe korporacyjne papiery dłużne, zbywalne certyfikaty depozytowe. Do kategorii dłużnych papierów wartościowych NBP zalicza również papiery dłużne z wbudowanymi pochodnymi instrumentami finansowymi (np. obligacje zamienne lub obligacje z opcją wcześniejszego wykupu)12.

Rozmiary i kierunki transferu kapitału w formie inwestycji portfelowych są związane z międzynarodowymi różnicami w kształtowaniu się stóp procentowych, wysokością podatków, wahaniami kursów walutowych, utrudnieniami w obrocie kapitałowym13. W przeciwieństwie do inwestycji bezpośrednich, gdzie inwestor często ponosi koszty związane z założeniem lub budową od podstaw podmiotu zagranicznego i tym samym wydłuża oczekiwania na zyski, to inwestycje portfelowe są nastawione na szybki zysk. Jednocześnie kraj przyjmujący musi ponosić ryzyko odpływu kapitału w ramach inwestycji portfelowych, co w niektórych krajach spowodowało załamanie się rynków finansowych.

Dominującą rolę w inwestycjach portfelowych stanowią akcje zagranicznych przedsiębiorstw. Ten kierunek działania jest powodowany faktem pewnej stabilizacji gospodarek krajów rozwiniętych. Elementem szczególnie istotnym dla technicznej strony realizowanych operacji finansowych jest postęp w telekomunikacji, zwłaszcza powstanie Internetu14.

Obecnie wiele krajów jest jednocześnie importerami i eksporterami inwestycji portfelowych, gdyż uzyskanie struktury portfela inwestycyjnego tylko kupując papiery wartościowe w kraju inwestora może być nieopłacalne lub też nierealne z uwagi na brak akcji określonych spółek15.

Warunkiem niezbędnym do realizacji tego typu inwestycji jest istnienie rynku kapitałowego w kraju goszczącym. Jednak inwestor portfelowy nie dysponuje możliwościami nadzoru ani także bezpośredniego wpływu na zarządzanie zainwestowanymi środkami.

Inwestor portfelowy obok pewnych zalet, jak możliwość szybkiej dywersyfikacji swojego portfela inwestycyjnego oraz stosunkowo niskich kosztów transakcji, musi przed podjęciem decyzji o tej formie inwestowania uwzględnić czynniki związane z kontrolą i ograniczeniami dewizowymi, możliwych niekorzystnych uregulowań prawnych rynku kapitałowego oraz polityką podatkową państwa goszczącego.



I.2.Joint venture (w tym fuzje)

Istnieją również inne, aniżeli pełna własność kapitału, możliwości ekspansji inwestycji za granicę. Są to alternatywne rozwiązania, takie jak: joint venture i fuzje.

Istotą joint venture jest decyzja prowadzenia wspólnego przedsięwzięcia przez kilku partnerów, gdzie firma zostaje umiejscowiona w kraju jednego ze wspólników. Wymierne korzyści z tego typu działalności można określić poprzez16:


  • zmniejszenie nakładów a pośrednio kosztów ponoszonych przez wspólników,

  • możliwość wykorzystania sieci dystrybucyjnej kraju goszczącego,

  • ograniczenie ryzyka w dziedzinie technologii, zarządzania, kapitału poprzez wzajemne uzupełnianie się wspólników,

  • zachowanie przez partnerów niezależności,

  • możliwość działania przez partnerów na terenie kraju, który nie pozwala na pełną własność kapitału zagranicznego.

Jednak tego typu rozwiązanie obarczone jest również ryzykiem, a mianowicie17:

  • występuje możliwość wyboru niewłaściwego partnera,

  • trudności z przyjęciem jednolitej wartości przy wycenie aktywów,

  • możliwość nieoczekiwanych zmian lokalnych przepisów podatkowych, prawnych dotyczących działalności spółek.

Joint ventures w swoim założeniu są tworzone dla zrealizowania przyjętego projektu. Również joint ventures są zakładane dla prowadzenia działalności gospodarczej na ściśle określony czas lub bez wyznaczenia terminu trwania tego przedsięwzięcia.

Koncepcja joint ventures po raz pierwszy została zrealizowana w USA18. W pierwszym okresie spółki te były traktowane jako osobowe (partnerships), co w orzecznictwie sądów amerykańskich określa się jako spółkę bez osobowości prawnej, będącej odpowiednikiem polskiej spółki cywilnej. Później występowały także w formie korporacji , posiadające osobowość prawną a jej odpowiednikiem w prawie polskim jest spółka akcyjna. W chwili obecnej w Stanach Zjednoczonych joint ventures mogą występować w postaci różnych spółek.

W Polsce, zwłaszcza w początkowej fazie przekształceń ustrojowych, joint ventures miały większe ograniczenia prawne i kapitałowe od międzynarodowych przedsięwzięć tego typu.

Międzynarodowe joint ventures definiowane są jako19: wspólne przedsięwzięcie dwóch lub więcej niezależnych podmiotów gospodarczych mających siedzibę w różnych krajach i zmierzających do skoordynowania wysiłków w celu osiągnięcia zamierzonych rezultatów. W większości sytuacji podmioty te są tworzone z podmiotami gospodarczymi kraju goszczącego. Daje to handicap w postaci wiedzy partnera lokalnego na temat kontaktów handlowych, znajomość rynku itp.

Kraje o rozwiniętej gospodarce rynkowej zasady funkcjonowania międzynarodowych joint ventures w zasadzie regulują fragmentarycznie. Dotyczy to przepisów eksportowych, importowych, związanych z uczciwą konkurencją, a także regulacji antymonopolowych.

Wprowadzanie ograniczenia dotyczą jedynie względów bezpieczeństwa państwa przyjmującego oraz ochronę strategicznych gałęzi przemysłu. Natomiast w krajach rozwijających się, a także postsocjalistycznych będących w trakcie transformacji, zasady regulujące działania firm joint ventures najczęściej są określone osobnymi, szczegółowymi aktami prawnymi. Kraje rozwijające się liberalizują te przepisy z uwagi na profity związane z napływem kapitału i ich pozytywnego wpływu na rozwój miejscowej gospodarki.

Joint ventures w Polsce jest określana jako spółka mieszana, zorganizowana jako spółka z o.o. lub spółka akcyjna, gdzie jeden z udziałowców lub akcjonariuszy jest podmiotem zagranicznym. Taką formułę narzuciła ustawa o spółkach z udziałem zagranicznym z 1986 roku20.

Zmiany ustrojowe po 1989 roku spowodowały dalsze otwarcie na kapitał zagraniczny mające odzwierciedlenie w nowelizowanych kolejnych ustawach o działalności gospodarczej. Ustawy te stopniowo dawały coraz większe uprawnienia dla zagranicznych inwestorów, jak: likwidacja obowiązku uzyskiwania pozwoleń na utworzenie spółki imożliwość transferu zysków za granicę.Szczególne warunki dla tworzenia joint ventures w Polsce zarezerwowano dladziałalności gospodarczej w sektorach; bankowym, telekomunikacyjnym, radiowo-telewizyjnym.



Cechą fuzji jest dobrowolne i zgodne działanie partnerów obrotu gospodarczego polegającego na połączeniu operacji i aktywów dwóch lub więcej niezależnych podmiotów w jedną całość pod jednym zarządem, która staje się współwłasnością dotychczasowych akcjonariuszy21.

Proces łączenia (fuzji) może przebiegać w dwojaki sposób:



  1. Zakłada on, że łączone podmioty ulegają rozwiązaniu a na ich miejsce powstaje nowy podmiot gospodarczy. Akcjonariusze (udziałowcy) tych firm otrzymują w odpowiednich proporcjach akcje (udziały) w nowoutworzonej spółce. Taki proces nosi nazwę „konsolidacji”.

  2. W przypadku, gdy jeden z podmiotów zostaje przyłączony (inkorporowany) do drugiego, podmiot przyłączony zostaje rozwiązany. Formę rekompensaty stanowią akcje (udziały) pochodzące z nowej emisji wydawane akcjonariuszom inkorporowanego podmiotu. Z kolei taki proces nosi nazwę „wcielenia” lub „inkorporacji”.

Przejęcia firm z kolei są zjawiskiem ekonomicznym, które polegają na nabyciu ponad 50% wartości podmiotów (aktywa przedsiębiorstwa) lub na przejęciu nad tym podmiotem przewagi decyzyjnej22. Najogólniej zachodzi transfer kontroli, czyli przeniesienie kontroli nad działalnością gospodarczą firmy z jednej grupy inwestorów do drugiej. Następuje to za pośrednictwem następujących procesów23.

    • zakupu akcji (udziałów),

    • zakupu majątku (aktywów),

    • uzyskania pełnomocnictwa, co daje możliwość uzyskania przewagi głosów na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy (zgromadzeniu wspólników) działając w imieniu udzielonych pełnomocnictw przez pozostałych właścicieli,

    • prywatyzacji, która polega na wykupie akcji spółki publicznej i wycofanie tych akcji z obrotu publicznego, przejmując tym samym pełną kontrolę nad tym podmiotem,

    • dzierżawy podmiotu wraz z przejętymi równocześnie uprawnieniami z tytułu prawa do akcji (udziałów), które to uprawnienia pozwalają na podejmowanie strategicznych decyzji,

    • wspólnych przedsięwzięć, polegających na wydzieleniu na bazie istniejących aktywów wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, gdzie jeden ze współwłaścicieli obejmuje pozycję większościowego akcjonariusza (udziałowca).

Wspólną cechą wszystkich sposobów przejęcia, która odróżnia je od procedur związanych z fuzją jest to, że przejmowane przedsiębiorstwo nie traci podmiotowości prawnej, jedynie jego dotychczasowa działalność gospodarcza jest kontrolowana przez innych właścicieli24.

Wyróżnikiem odmienności przejęć od fuzji jest też stosowana inna procedura przygotowania ich realizacji. Bowiem o ile fuzje zachodzą pomiędzy podmiotami tych samych branż, sektorów, to w przypadku przejęcia może to mieć różną strukturę produkcji.

Fuzje i przejęcia winny stanowić świadome działania o charakterze inwestycyjnym, zmierzające do realizacji przyjętych celów, przede wszystkim generowaniem zysków, pomnażaniem majątku podmiotu gospodarczego25.

Fuzje charakteryzują się różnymi typami procesów zachodzących w poszczególnych jej formach. Wyróżnia się następujące typy procesu łączenia26:



  • fuzje horyzontalne (poziome), gdyż mechanizm łączenia się firm dokonywany jest pomiędzy partnerami tej samej branży celem zwiększenia udziału ich produktów na rynku lub zwiększenia rentowności produktów w oparciu o wspólne know-how;

  • fuzje wertykalne, gdzie scalanie się firm odbywa się pomiędzy przedsiębiorstwami z pokrewnych dziedzin działalności. Zachodzące operacje polegają na łączeniu się firm z dostawcami lub kooperantami oraz na łączeniu się firm z sieciami dystrybucyjnymi swoich produktów lub usług;

  • fuzje konglomeratowe, które wyróżniają się tym, że przedsiębiorstwa działające w różnych branżach i na różnych rynkach łączą się kapitałowo i organizacyjnie.

Ponadto wyróżnia się fuzje produktowe oraz fuzje geograficzne.

Przejęcia przedsiębiorstw mają również określoną ich formę. W przypadku, gdy przejęcie następuje w związku z nastawieniem na specjalizację produkcji wyróżnia się dwie formy przejęć, a mianowicie27:



  • przejęcia tworzące specjalizację przedmiotową charakteryzujące się zawężaniem oferty podobnych produktów wytwarzanych przez firmy przejmowane celem ograniczenia konkurencji dla produktu wiodącego;

  • przejęcia tworzące specjalizację technologiczną, gdzie nabywane firmy dla potrzeb koncentrują się w jednym zarządzie technologii wytwarzania albo polega to na tym, że część fazy produkcji wykonuje się w macierzystym oddziale, a pozostałe fazy realizuje się w firmach przejmowanych.

Natomiast, gdy przejęcia firmy dokonuje się dla procesu zdywersyfikowania produkcji, wyróżnia się następujące strategie przejęć przyjęte jako formy realizacji28:

Dywersyfikacja inwestycyjna, która może być realizowana tylko przez firmy mające dobrą pozycję konkurencyjną i wolne środki finansowe. W zależności od siły finansowej przedsiębiorstwa-nabywcy, poszukuję ono takiego obszaru przyszłej działalności (celu akwizycji), który przy danych możliwościach inwestycyjnych najszybciej zapewni największy zysk.

Kolejna ze strategii dywersyfikacji jako forma przejęć przedsiębiorstw to dywersyfikacja schodzenia z branży. Jest to strategia przejęcia godna polecenia tym przedsiębiorstwom, które w działalności produkcyjnej osiągnęły „wiek dojrzały”, co oznacza, że wytworzone wyroby będą powoli wycofywane z rynku. Spodziewana luka powinna być wcześniej wypełniona. Pożądane jest więc wcześniejsze zaplanowanie i wprowadzenie decyzji kierunku potencjalnego branży.

Głównym celem kolejnej ze strategii – dywersyfikacja podtrzymującej jest wzmocnienie dotychczasowej działalności firmy. Ma ona polegać na uzyskaniu efektu synergicznego dzięki przeprowadzeniu inwestycji przejęcia. Dlatego potencjalny cel przejęcia powinien być wybierany przy uwzględnieniu tego kryterium.

Ostatnią ze wspomnianych strategii jest dywersyfikacja zapewniająca przeżycie. Jest to strategia ofensywnego przeżycia, którą zaleca się stosować w sytuacjach krytycznych przedsiębiorstwa-potencjalnego nabywcy. Delikatność tego przedsięwzięcia polega na tym, że z jednej strony jest obrona przed bankructwem, z drugiej zapewnienie sobie rozwoju.

I.3.Umowy licencyjne jako pozostałe formy inwestycji zagranicznych

Udzielenie licencji wiąże się z prawną zgodą na wytworzenie produktu, korzystanie z zastrzeżonego znaku towarowego lub nowej technologii w zamian za pobieraną tzw. opłatę licencyjną.

Stanowi to alternatywę dla inwestycji bezpośrednich, gdy29:


  • władze kraju goszczącego ograniczają możliwość bezpośredniego inwestowania,

  • licencjodawca ma zbyt małe możliwości kapitałowe jak również organizacyjne do prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej za granicą,

  • produkt będący przedmiotem licencjonowania znajduje się wg nomenklatury marketingowej w tzw. schyłkowej fazie dojrzałości.

Umowy licencyjne są w pewnym sensie inną formą transferu nowej technologii. Transakcje te pozwalają na przepływ postępu technologicznego do innego kraju. Umowy licencyjne są umowami ze względów prawniczych bardzo skomplikowanymi. Muszą bowiem określić wszystkie warunki związane z przedmiotem umowy (technologie) jak również precyzyjnie zabezpieczyć interesy stron.

Jednak zawsze istnieje prawdopodobieństwo utraty kontroli nad posiadaną technologią, know-how, poprzez niezamierzone wykreowanie potencjalnego konkurenta, niekorzystną modyfikację licencji lub opracowanie innego konkurencyjnego rozwiązania30.

Przedmiotem transakcji w obrocie licencyjnym są tzw. niematerialne dobra przemysłowe, których główne rodzaje to31: wynalazki chronione patentem, znaki towarowe chronione rejestracją, wzory użytkowe i wzory zdobnicze chronione rejestracją.

Kolejnym elementem obrotu licencyjnego wartości niematerialnych i prawnych jest wiedza technologiczna, tzw. „know-how”, czyli wiedza „wiem jak to zrobić”. Obrót know-how nie jest uwarunkowany poprzez prawnie chronione zasady, lecz tylko przez szczególne zapisy ochronne w umowie know-how.

Trzecią formą obrotu licencyjnego jest tzw. „franchising”, czyli samodzielne, ale według wskazówek i nadzoru strony użyczającej prowadzenie działalności gospodarczej. Wytworzone w trakcie tego procesu produktu mogą być sprzedawane w ściśle określonym obszarze.

Przedmiotem franchisingu może być procedura działalności usługowej, receptura i organizacja produkcji (know-how), marka firmy oraz inne elementy.



Umowy know-how są taką szczególną formą transakcji, gdzie doświadczenie i wiedza, umiejętności o charakterze technicznym, administracyjnym, finansowym lub innego rodzaju umiejętności nadają się do wykorzystania w pracy lub w trakcie wykonywania zawodu32. Umowy te winne zapewnić dostęp do korzystania również z poufnych projektów wynalazczych. W warunkach gospodarki rynkowej zwyciężają bowiem na rynku te firmy, które mają dobre know-how, tzn. wiedzą jak szybciej i lepiej wdrażać nowe pomysły, robić coś w sposób sprawny i skuteczny. Know-how jest przedmiotem obrotu ekonomicznego poprzez sprzedaż lub użyczenie licencji a także franchising.

Franchising jest definiowany jako odstępowanie opatentowanej technologii produkcji lub systemu usług. Szerszą definicję franchisingu zaproponowała w 1991 r. Europejska Federacja Franchisingu. Została ona zamieszczona w kodeksie etyki franchisingu. Według kodeksu, franchising jest systemem sprzedaży dóbr i usług lub technologii, polegającym na ścisłej i stałej współpracy między odrębnymi i niezależnymi pod względem prawnym i finansowym przedsiębiorstwami franchise-dawcy i franchise-biorcy, w ramach którego franchise-dawca przyznaje franchise-biorcy prawo i nakłada obowiązek prowadzenia działalności gospodarczej zgodnie z jego koncesją, używając jego: nazwy handlowej, znaku towarowego lub usług know-how, metod gospodarowania i technologii, przy stałej pomocy franchise-dawcy. W zamian za to franchise-dawca otrzymuje bezpośrednie lub pośrednie wynagrodzenie 33.Na podstawie umowy franchisingowej jedna strona zobowiązuje się do stałej i ciągłej – w ustalonym czasie – sprzedaży określonych produktów, po preferencyjnych zwykle cenach zakupu, z uzyskaniem kredytu, informacji, środków promocji itp. W zamian uzyskuje od swego kontrahenta opłatę licencyjną za swe świadczenia, zobowiązanie zakupu ustalonych ilości produktów oraz ich sprzedaży przy zachowaniu wymaganej jakości, sposobu i poziomu obsługi, ceny i przestrzeganiu innych ustalonych warunków. Drugi uczestnik tej umowy działa pod firmą franchisera i zyskuje pewne i atrakcyjne źródło zakupu nie ponosząc znacznego własnego ryzyka, korzysta natomiast z renomy firmy producenta i z doświadczeń jego działalności marketingowej34.

I.4.Motywy i bariery występujące przy realizacji inwestycji zagranicznych

Przedsiębiorstwa zbywające znaczną część produkcji za granicę muszą dokonać wyboru między eksportem towarowym a inwestycjami bezpośrednimi za granicą. Podjęcie decyzji w tej sprawie musi być poprzedzone analizą korzyści i niekorzyści wynikających z tych inwestycji.

Do korzystnych przesłanek inwestowania za granicą można zaliczyć35:


  • niższe koszty płac za granicą niż w kraju,

  • obecność na rynku zbytu za granicą,

  • długofalowe zwiększenie zdolności konkurencyjnej,

  • zdobycie nowych rynków zbytu lub poszerzenie dotychczasowej obecności,

  • ograniczenie ryzyka walutowego,

  • dostęp do tańszych surowców,

  • niższe koszty transportu do odbiorców,

  • preferencje podatkowe w kraju inwestowania,

  • wyeliminowanie problemów związanych z wwozem towarów,

  • tańszy import wyrobów z kontrolowanego przedsiębiorstwa,

  • liberalniejsze przepisy dotyczące ochrony środowiska.

Z kolei niekorzystne przesłanki podejmowania inwestycji bezpośrednich to między innymi36:

  • ograniczenia, w niektórych okolicznościach, okresowy zakaz transferu zysków,

  • ryzyko polityczne, np. groźba wywłaszczenia,

  • możliwa dyskryminacja, jeśli przedsięwzięcie staje się konkurencyjne wobec produkcji własnej kraju inwestowania,

  • stosowany czasem warunek udziału mniejszościowego, co może prowadzić do krępowania działalności inwestora,

  • w niektórych sytuacjach utrata miejsc pracy w kraju.

Wymienione korzyści i niekorzyści pozwalają na ustalenie czterech grup motywów inwestowania za granicą37:

  • motyw zbytu (zdobywanie nowych lub zachowanie dotychczasowych rynków zbytu),

  • motyw zaopatrzenia (np. pewniejsze zaopatrzenie w surowce),

  • motyw obniżki kosztów (np. tańsza siła robocza),

  • motyw ochrony środowiska (np. niższe wymogi w tym zakresie w kraju inwestowania).

Z obserwacji zachowań inwestorów z krajów zachodnich wynika, że dominującym motywem jest motyw rynków zbytu, a w drugiej kolejności motyw ochrony środowiska we własnym kraju.

Wśród tych motywów istotną rolę odgrywa chęć poszerzenia rynków zbytu. Znaczenie tego motywu jest tym większe, im mocniej dają się odczuwać skutki nasycenia rynku wewnętrznego lub im bardziej zmniejsza się popyt na tym rynku, bądź rosną wymagania administracyjne dotyczące np. ochrony środowiska, których respektowanie musiałoby powodować wzrost kosztów lub ograniczanie produkcji.

Motyw poszerzania rynków zbytu zwykle łączy się z oczekiwaniem inwestorów zagranicznych, że kraj przyjmujący kapitał produkcyjny będzie stosował ochronę swojego rynku, utrudniając przy pomocy ceł i innych instrumentów protekcyjnych dostęp do niego konkurencyjnym dostawcom towarów, których działalność pomniejszałaby rozmiary tego rynku dla inwestorów zagranicznych38.

Jeśli kraj będzie usiłował wdrażać zbyt liberalną koncepcję polityki handlowej, nie mając wystarczających kapitałów własnych, powinien się liczyć z trudnościami w przyciąganiu inwestorów zagranicznych. Firmom zagranicznym może się wtedy bardziej opłacać wchodzenie na rynek tego kraju z towarami, a nie z inwestycjami bezpośrednimi.

Drugim motywem zachęcającym inwestorów bezpośrednich do eksportu kapitału jest tańsza siła robocza. Należy jednak pamiętać, że prawidłowa ocena tego czynnika jest możliwa tylko w połączeniu z analizą poziomu wydajności pracy potencjalnych pracowników zagranicznych w porównaniu z wydajnością wewnątrz kraju inwestora. Jeśli bowiem płaca jest za granicą niższa np. o 50%, a wydajność pracowników także niższa, lecz aż o 75%, to faktycznie łączny koszt pracy za granicą będzie znacznie wyższy aniżeli w kraju. Inwestor zagraniczny powinien jednak uwzględnić korzystny wpływ jego nowocześniejszej technologii oraz know-how na wydajność pracowników zagranicznych. W tym przypadku jednak może także wystąpić odwrotna zależność, tj. trudności absorpcyjne w zakresie nowych technologii, jeśli będą one zbyt wyrafinowane w porównaniu z poziomem wiedzy specjalistycznej zagranicznych pracowników w danej dziedzinie.

Następne motywy podejmowania inwestycji poza granicami kraju obejmują: ulgi podatkowe i inne formy zachęt finansowych w kraju przyjmującym, ułatwienia w pokonywaniu barier w handlu zagranicznym (np. montowanie wyrobów gotowych z części dostarczanych do kraju po niższych stawkach celnych aniżeli na wyroby gotowe), niższe koszty surowców, energii i materiałów39.

Przedsiębiorstwo szukające swojej szansy na rynkach międzynarodowych może zaistnieć tam rozpoczynając eksport, sprzedawać odbiorcom zagranicznym technologie lub dokonać inwestycji bezpośredniej.

Pokazany na rys. nr 1 model ekspansji zagranicznej uwidacznia etapy stopniowego wchodzenia na nowe rynki zagraniczne. Rozpoczynając od eksportu można zapoznać się z rynkiem, kulturą danego kraju, istniejącą konkurencją i kanałami dystrybucji, warunkami płatności a także, co jest bardzo ważnym czynnikiem, poznanie zasad działania lokalnych instytucji finansowych



Rysunek nr 1.

Etap ekspansji zagranicznej

Źródło: A. Buckley, Inwestycje zagraniczne, składniki wartości i ocena, PWN,Warszawa 2002, s. 97.


Rozpoczynając swój marsz, firma eksportująca może ustanawiać w dowolnej kolejności swoje przedstawicielstwa lub punkty serwisowe. Da to możliwość bezpośredniej komunikacji z klientami, co przekłada się na większą wiedzę firmy o rynku. Pozwala to równocześnie na eliminację pośredników realizujących eksport. Można też zamiast tworzenia przedstawicielstw handlowych sprzedawać licencje i czerpać zyski z opłat licencyjnych.

Jednakże niemożność pełnego wykorzystania potencjału produktu jest główną wadą zarówno eksportu jak i licencjonowania. Dodatkowo licencjonowanie może wykreować w krótkim czasie nieuczciwą konkurencję.

Dlatego też, aby uniknąć takich przypadków eksporter decyduje się na zainwestowanie kapitału w budowę zakładu produkcyjnego40.

Przedsiębiorstwa narodowe angażując się w działalność międzynarodową przechodzą zatem z prostych do bardziej złożonych jej form.

Klasyczny model składa się z pięciu faz ewolucji przedsiębiorstw41:


  • faza pierwsza – rozwój w skali kraju, gdzie przedsiębiorstwo uznaje za satysfakcjonujące rozmiary produkcji w swoim kraju;

  • faza druga – wzrost działalności eksportowej, gdzie przedsiębiorstwo uzyskało zdolność wytwarzania przewyższającą zdolność pochłaniania przez rynki krajowe;

  • faza trzecia – produkcji za granicą, następuje przemieszczanie się jej za granicę;

  • faza czwarta – internacjonalizacji przedsiębiorstwa, gdzie następuje umiędzynarodowienie przedsiębiorstwa; zakłada się powiązania pomiędzy filiami zagranicznymi a jednostką macierzystą;

  • faza piąta – globalizacji przedsiębiorstwa – oznacza, że przyjęto w centrali firmy strategię unifikacji produktów we wszystkich rynkach, na których dotychczas zaistniano.

Motywacji przedsiębiorstw, które decydują się na inwestycje w innym kraju należy szukać w warunkach panujących zarówno na zagranicznych rynkach, jak również krajowych, gdzie zdobyta i ugruntowana pozycja na rynku wewnętrznym swojego kraju, a w szczególności42:

  • osiągnięta skala działalności,

  • ekspertyzy w dziedzinie zarządzania,

  • posiadanie know-how i nowoczesne technologie,

  • silna pozycja finansowa,

  • zdywersyfikowana lista produktów,

  • konkurencyjne warunki panujące na rynku krajowym,

pozwala skutecznie zabiegać o nowe zagraniczne rynki.

Czynniki skłaniające przedsiębiorstwo zagraniczne do inwestycji zagranicznych są przedmiotem wielu rozważań teoretycznych.



Rysunek nr 2.

Czynniki wpływające na decyzję o internacjonalizacji
produkcji przedsiębiorstwa

Źródło: A. Budnikowski. Międzynarodowe stosunki gospodarcze, PWE,Warszawa 2003, s. 145.


Najpełniej opisuje te motywy teoria eklektyczna angielskiego ekonomisty Johna H. Dunninga, która określa, że rozpoczęcie bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest wynikiem splotu trzech współzależnych okoliczności, tj.43:własności, lokalizacji, internalizacji .W niepełnej i skróconej wersji została ona przedstawiona na rys.2.

Formuła J. Dunninga podsumowuje wielość korzyści, które odnosi przedsiębiorstwo wchodzące na rynki międzynarodowe (proces internacjonalizacji). Takie przedsiębiorstwo to podmiot o silnej i ustabilizowanej pozycji na rynku swojego kraju, dysponujące takimi atrybutami jak: duże zasoby finansowe, nowoczesna technologia itp.

Przedsiębiorstwo to zakłada w swojej strategii rozwój swojej sieci za granicą, co pozwoli osiągnąć wymierne korzyści z tym związane.

Przygotowywane analizy oceniają z jednej strony szanse związane z lokalizacją oddziału w danym kraju a z drugiej strony związane z tym zagrożenia.

Inwestycje zagraniczne, zawsze związane są z obawami o mogące wystąpić zagrożenia zarówno od strony organizacyjnej, jak również przede wszystkim ekonomicznej. Oceniając warunki ekonomiczne działania firm na rynkach zagranicznych, należy wyeksponować bariery i ograniczenia występujące w tym zakresie44:


  • bariery popytowe – które obejmują mały popyt na rynku lub dość duży import innych podmiotów konkurencyjnych;

  • bariery podażowe – dotyczące braku wykwalifikowanej siły roboczej, niedobór surowców, materiałów, przestarzały park maszynowy;

  • bariery finansowe – związane z niekorzystnymi warunkami kredytowania a także ewentualnymi dużymi obciążeniami na rzecz budżetu;

  • bariery systemowe – gdzie głównym elementem są niejasne, niespójne przepisy prawne, obowiązujący system opłat oraz uciążliwą biurokrację.

Lokując swój kapitał poza granicami swojego kraju, każdy inwestor winien zakładać możliwość, że przyjęty biznes plan może się rozminąć z rzeczywistością. Tym samym zdarza się sytuacja, że planowane przedsięwzięcie okaże się nietrafioną inwestycją.

Występujące ryzyka związane z realizacją projektów inwestycyjnych można określić jak45:



  • ryzyko ogólne,

  • ryzyko specjalne.

Ryzyko ogólne wynika z różnego oddziaływania różnych grup czynników, które są ze sobą powiązane w sposób wzajemny. Przykładowy schemat określający te grupy czynników został pokazany na rys. nr 3.

Rysunek nr 3.

Zagrożenia projektów inwestycyjnych

Źródło: W. Karaszewski, Bezpośrednie inwestycje zagraniczne, TNOiK- Dom Organizatora, Warszawa 2004, s. 59.

Z kolei w ramach ryzyka specjalnego wyróżnia się ryzyko polityczne i gospodarcze oraz makroekonomiczne i mikroekonomiczne.

Ryzyko polityczne obejmuje46:



  • ryzyko wywłaszczeń i konfiskaty dóbr,

  • ryzyko dyskryminacyjnej polityki cenowej, podatkowej,

  • ryzyko związane z transferem i wymienialnością waluty,

  • ryzyko rozruchów i konfliktów w obszarze inwestowania,

  • ryzyko graniczeń w handlu zagranicznym,

Ryzyko gospodarcze związane z brakiem prawidłowej oceny inwestora co do warunków w kraju przyjmującym w skali makroekonomicznej (dotyczy całej gospodarki) jest związane z47:

  • ryzykiem kursowym,

  • ryzykiem inflacji,

  • ryzykiem stóp procentowych,

  • ryzykiem koniunktury rynku zagranicznego.

Ryzyko gospodarcze o charakterze mikroekonomicznym (dotyczy branż, regionów) to przede wszystkim48:

  • ryzyko związane z zapewnieniem powiązań kooperacyjnych,

  • ryzyko dotrzymywania warunków umowy,

  • ryzyko związane ze zdobyciem lokalnego rynku,

  • ryzyko związane ze sprawnością systemów komunikacyjnych oraz transportowych,

  • ryzyko związane z dyspozycyjnością siły roboczej, zaopatrzenia w media, półfabrykaty.

Ponadto występuje również zagrożenie w obszarze49:

  • niewydolności administracji publicznej,

  • braku komunikacji kulturowej w sferze językowej i obyczajowej,

  • stabilności prawa.

Stąd ważnymi elementami sytuacji, sprzyjającymi napływowi inwestycji do krajów zainteresowanych nimi są50:

  • ustabilizowana sytuacja polityczna, ekonomiczna, społeczne,

  • klarowny system prawny i ekonomiczny,

  • przejrzyste, stabilne ustawodawstwo, umożliwiające swobodny transfer zysków i kapitałów w oparciu o umowy wg standardów międzynarodowych,

  • przestrzeganie umów międzynarodowych w zakresie ochrony własności intelektualnej,

  • gwarancje rządowe w zakresie ochrony podmiotów zagranicznych przed działaniami nacjonalizacyjnymi.

Istotnym czynnikiem dla potencjalnych inwestorów jest sprawa swobodnego transferu wypracowanego zysku.

Zarobione pieniądze za granicą, bez możliwości ich swobodnego transferu dla inwestora nie przedstawiają wartości, jeżeli nie mogą być w ostatecznym rozrachunku przejęte przez przedsiębiorstwo macierzyste i tam rozdzielone wśród akcjonariuszy lub udziałowców.

Cechą wyróżniającą międzynarodowe budżetowanie kapitałowe, jest prawdopodobieństwo wystąpienia zakłóceń wymianie walut pomiędzy krajem inwestowania a krajem inwestora. Niektóre kraje stosują w tym względzie restrykcje. Stwarzają one ograniczenia dla inwestorów zagranicznych, ich prawa do posiadania aktywów w walutach obcych, a także do dokonywania transakcji kupna – sprzedaży walut obcych. Tak występujące ograniczenia wymienialności walut, przybierające różne formy, mają wpływ na transakcje międzynarodowe.

Ograniczenia walutowe dotykają firmy w różnym stopniu, w zależności od rodzaju transakcji i dotyczą51:


  • importu, że względu na konieczność otrzymania niezbędnych walut i ewentualnych pozwoleń z tym związanych,

  • eksportu i późniejszego dysponowania otrzymanymi walutami,

  • usług, ubezpieczeniowych, bankowych, przewozowych,

  • inwestycji zagranicznych (bezpośrednich i portfelowych),

  • operacji objętych preferencyjnymi kursami walut,

  • zaciągania pożyczek za granicą,

  • obowiązkowe uzyskiwanie pozwoleń przez inwestorów na zakładanie rachunków bankowych,

  • wypływu (transferu) środków pieniężnych za granicą.

Wiele państw, wśród nich Polska (od 2002 roku), pozwala na wolny przepływ zysków i kapitałów, wtedy zyski mogą być przekazywane swobodnie. Jednak wiele państw stosuje restrykcje walutowe i wtedy odzyskiwanie zainwestowanego kapitału jest możliwe, jednak transfer zysków jest ograniczony lub wręcz niemożliwy. Wtedy to inwestorzy próbują różnych rozwiązań, które zmierzają do „obejścia” zastosowanych ograniczeń. Najczęściej stosowane metody stosowane w tym względzie to:

  • obciążanie spółek zależnych opłatami licencyjnymi,

  • narzucanie kosztów tzw. prac rozwojowych,

  • opłaty za zarządzanie,

  • opłaty za know-how,

  • używanie tzw. „fałszywych” cen transferowych.

Państwa stosują restrykcje walutowe, przeciwdziałają tym samym pogorszeniu swojego bilansu płatniczego. Stosują one limity lub w ogóle zakazują transferu zysków za granicę. Zmusza to inwestora do reinwestowania zysków w danym kraju. Zasady dystrybucji zysków są różne, złożone, często zmieniające się. Inwestorzy zmuszeni są zatem przed podjęciem decyzji do analizy krajów inwestowania pod względem regulacji prawnych, próbując negocjować specjalne przywileje dla zaplanowanych projektów inwestycyjnych, w zakresie transferu zysków i kapitału. Nie zawsze jest to wystarczające zabezpieczenie. Bowiem w trakcie realizacji zadań władze mogą takie klauzule unieważnić lub wypowiedzieć. Dlatego bezpieczne są te kraje, które wprowadziły pełną wymienialność walut, bez potrzeby uzyskiwania zezwoleń.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna