Ryszard Kapuściński Początek, zderzenie, Ghana ‘58



Pobieranie 92.42 Kb.
Data04.05.2016
Rozmiar92.42 Kb.
Ryszard Kapuściński Początek, zderzenie, Ghana ‘58



(1) Przede wszystkim rzuca się w oczy światło. Wszędzie – światło. Wszędzie – jasno. Wszędzie – słońce. Jeszcze wczoraj, ociekający deszczem, jesienny Londyn. Ociekający deszczem samolot. Zimny wiatr i ciemność. A tu, od rana całe lotnisko w słońcu, my wszyscy w słońcu.

(2) Dawniej, kiedy ludzie wędrowali przez świat pieszo, jechali na wierzchowcach albo płynęli statkami, podróż przyzwyczajała ich do zmiany. Obrazy ziemi przesuwały się przed ich oczami wolno, scena świata obracała się ledwie-ledwie. Podróż trwała tygodniami, miesiącami. Człowiek miał czas, żeby zżyć się z innym otoczeniem, z nowym krajobrazem. Klimat też zmieniał się etapami, stopniowo. Nim podróżnik dotarł z chłodnej Europy do rozpalonego równika, miał już za sobą przyjemne ciepło Las Palmas, upały El-Mahary i piekło Zielonego Przylądka.

(3) Dziś nic nie zostało z tych gradacji! Samolot gwałtownie wyrywa nas ze śniegu i mrozu i jeszcze tego samego dnia rzuca w rozpaloną otchłań tropiku. Nagle, ledwie przetarliśmy oczy, jesteśmy wewnątrz wilgotnego piekła. Od razu zaczynamy się pocić. Jeżeli przylecieliśmy z Europy zimą – zrzucamy palta, zdejmujemy swetry. To pierwszy gest inicjacji nas, ludzi Północy, po przybyciu do Afryki.

(4) Ludzie Północy. Czy pomyśleliśmy, ze ludzie Północy stanowią na naszej planecie wyraźną mniejszość? Kanadyjczycy i Polacy, Litwini i Skandynawowie, część Amerykanów i Niemców, Rosjanie i Szkoci, Lapończycy i Eskimosi, Ewenkowie i Jakuci – lista nie jest tak bardzo długa. Nie wiem, czy obejmuje ona w sumie więcej niż pięćset milionów ludzi: mniej niż dziesięć procent mieszkańców globu. Natomiast ogromna większość żyje w cieple, całe życie grzeje się w słońcu. Zresztą człowiek narodził się w słońcu, jego najstarsze ślady znaleziono w ciepłych krajach. Jaki klimat panował w biblijnym raju? Panowało wieczne ciepło, wręcz upał, tak że Ewa i Adam mogli chodzić nago i nawet w cieniu drzewa nie czuli, żeby było im chłodno.

(5) Już na schodkach samolotu spotyka nas inna nowość: zapach tropiku. Nowość? Ależ to przecież woń, która wypełniała sklepik pana Kanzmana „Towary kolonialne i inne” przy ulicy Pereca w Pińsku. Migdały, goździki, daktyle, kakao. Wanilia, liście laurowe; pomarańcze i banany na sztuki, kardamon i szafran na wagę. A Drohobycz? Wnętrza sklepów cynamonowych Schulza? Przecież „ich słabo oświetlone, ciemne i uroczyste wnętrza pachniały głębokim zapachem farb, laku, kadzidła, aromatem dalekich krajów i rzadkich materiałów”! Jednak zapach tropiku jest trochę inny. Szybko odczujemy jego ciężar, jego lepką materialność. Ten zapach zaraz uświadomi nam, że jesteśmy w tym punkcie ziemi, w którym wybujała i niestrudzona biologia nieustannie pracuje, rodzi się, krzewi i kwitnie, a jednocześnie choruje, rozkłada się, próchnieje i gnije.

(6) Jest to zapach rozgrzanego ciała i suszących się ryb, psującego się mięsa i pieczonej kassawy, świeżych kwiatów i kisnących wodorostów, słowem wszystkiego, co jednocześnie przyjemne i drażniące, co przyciąga i odpycha, wabi lub budzi odrazę. Zapach ten będzie dobiegał do nas z pobliskich gajów palmowych, wydobywał się z rozpalonej ziemi, unosił nad stęchłymi rynsztokami miasta. Nie opuści nas, jest częścią tropiku.

(7) I wreszcie odkrycie najważniejsze – ludzie. Tutejsi, miejscowi. Jakże pasują do tego krajobrazu, światła, zapachu. Jak tworzą jedność. Jak człowiek i krajobraz są nierozerwalną, uzupełniającą się, harmonijną wspólnotą, tożsamością. Jak każda rasa jest osadzona w swoim pejzażu, w swoim klimacie! My kształtujemy nasz krajobraz, a on formuje rysy naszych twarzy. Biały człowiek jest wśród tych palm, lian, w tym buszu i dżungli jakimś dziwacznym i nieprzystającym wtrętem. Blady, słaby, spocona koszula, sklejone włosy, ciągle męczy go pragnienie, uczucie bezsiły, chandra. Ciągle się boi, boi się moskitów, ameby, skorpionów, węży – wszystko, co się porusza, napełnia go lękiem, przerażeniem, paniką.

(8) Miejscowi – przeciwnie: ze swoją siłą, wdziękiem i wytrzymałością poruszają się naturalnie, swobodnie, w tempie ustalonym przez klimat i tradycję, w tempie nieco spowolniałym, nieśpiesznym, bo przecież w życiu i tak nie da się wszystkiego osiągnąć, bo cóż by pozostało dla innych?
(9) Jestem tu od tygodnia. Próbuję poznać Akrę. To jakby rozmnożone, powielone miasteczko, które wypełzło z buszu, z dżungli i zatrzymało się nad brzegiem Zatoki Gwinejskiej. Akra jest płaska, parterowa, licha, ale są też domy, które mają jedno i więcej pięter. Żadnej wymyślnej architektury, żadnego zbytku ni pompy. Tynki zwyczajne, ściany w kolorach pastelowych, jasnożółtych, jasnozielonych. Na tych ścianach pełno zacieków. Świeże, po porze deszczowej tworzą nieskończone konstelacje i kolaże plam, mozaik, fantastycznych map i esów-floresów. Ciasno zabudowane śródmieście. Ruch, tłoczno, gwarno, życie toczy się na ulicy. Ulica to jezdnia oddzielona od pobocza otwartym ściekiem-rynsztokiem. Nie ma chodników. Na jezdni samochody wmieszane w tłum ludzi. Wszystko to posuwa się razem – przechodnie, auta, rowery, wózki tragarzy, jakieś krowy i kozy. Na poboczu, za ściekiem, wzdłuż całej ulicy – życie domowe i gospodarcze. Kobiety ubijają maniok, pieką na węglach bulwy taro, gotują jakieś potrawy, handlują gumą do żucia, herbatnikami i aspiryną, piorą i suszą bieliznę.
Na widoku, jakby obowiązywał nakaz, żeby o ósmej rano wszyscy opuszczali domy i przebywali na ulicy. W rzeczywistości przyczyna jest inna: mieszkania są małe, ciasne, ubogie. Duszno, nie ma wentylacji, powietrze jest ciężkie, zapachy mdłe, nie ma czym oddychać. Poza tym, spędzając dzień na ulicy, można brać udział w życiu towarzyskim. Kobiety cały czas rozmawiają ze sobą, krzyczą, gestykulują, a potem śmieją się. Stojąc tak nad garnczkiem czy miednicą mają świetny punkt obserwacyjny. Mogą widzieć sąsiadów, przechodniów, ulicę, przysłuchiwać się kłótniom i plotkom, śledzić wypadki. Cały dzień człowiek jest wśród ludzi, jest w ruchu i na świeżym powietrzu.
(fragment powieści Heban)

[gradacja – stopniowanie; kardamon – przyprawa otrzymana (po wysuszeniu ) z alpinii galant lub kardamonu malabarskiego; szafran – przyprawa, ciemnopomarańczowy barwnik spożywczy (głównie do ciast) oraz surowiec leczniczy; kassawa, maniok – krzew o dłoniastych liściach i wielkich bulwiastych kłączach, zawierających skrobię oraz silnie trujący kwas pruski; taro (inaczej kolokazja) – roślina o wielkich liściach, kolbowatych kwiatostanach i grubych, mięsistych bulwach]

Praca klasowa nr 1

Przeczytaj uważnie załączony tekst, a następnie wykonaj polecenia zamieszczone poniżej.

Na ich staranne wykonanie masz 100 minut. Postaraj się zatem dobrze gospodarować czasem, pracując spokojnie i z przyjemnością.
POWODZENIA! : - )
1. Który kontynent opisuje Ryszard Kapuściński w powieści Heban? Odpowiedz jednym słowem.

____________________________________________________


2. Które słowo z tytułu powyższego fragmentu Hebanu pasuje do treści akapitu 1?

____________________________________________________


3. Na podstawie akapitów 2 i 3 wyjaśnij w jednym zdaniu, dlaczego w przeszłości Europejczycy lepiej dostosowywali się do klimatu Afryki.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


4. W jakim celu Kapuściński wymienia w akapicie 4 aż dwanaście nazw narodowości? Podkreśl właściwą odpowiedź.


  1. ukazanie bogactwa duchowego ludzi Północy,

  2. ukazanie, jak mało jest ludów Północy, jaką są małą częścią ludności świata,

  3. ukazanie przewagi intelektualnej ludów Północy,

  4. ukazanie amerykańskiej, niemieckiej i rosyjskiej potęgi militarnej.


5. Wyjaśnij (najwyżej w trzech zdaniach), czym według autora Hebanu różni się zapach sklepów z Pińska i Drohobycza od zapachu tropiku. Odpowiedzi szukaj w akapitach 5 i 6.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


6. Na podstawie akapitów 7 i 8 przedstaw (w formie tabeli) dwie różnice w zachowaniu się białego i czarnego człowieka w klimacie tropikalnym. Jeżeli cytujesz, pamiętaj o cudzysłowie.


BIAŁY CZŁOWIEK

CZARNY CZŁOWIEK














7. Z czego owe różnice wynikają? Odpowiedz jednym zdaniem.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


8. Skreśl (za pomocą jednej, prostej kreski) te zdania o Akrze, które zawierają fałsz.
Akra jest stolicą Ghany. Akra nie leży nad morzem. W Akrze nie mieszkają Murzyni.

Akra jest miastem portowym. W Akrze zbudowano mnóstwo wieżowców.
9. Czemu służy nagromadzenie równoważników zdania w akapitach 1 i 9? Podkreśl właściwą odpowiedź.


  1. większej plastyczności (obrazowości) opisu,

  2. uniknięciu niepotrzebnych słów,

  3. zmyleniu czytelnika,

  4. niczemu i nikomu.


10. Podaj trzy powody, dla których mieszkańcy Ghany większą część dnia przebywają poza domem. Skorzystaj z informacji z akapitu 9 i nie cytuj.

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


11. Jaka jest myśl przewodnia powyższego fragmentu Hebanu? Podkreśl właściwą odpowiedź.


  1. promocja Ghany,

  2. reklama całego kontynentu afrykańskiego,

  3. ukazanie odmienności Afryki i Afrykańczyków,

  4. potępienie rasizmu,

  5. pochwała zmysłu węchu,

  6. ostrzeżenie przed insektami i ludożercami,


12. Ułóż jedno swoje pytanie, na które można by odpowiedzieć na podstawie powyższego fragmentu powieści Heban.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


13. W przedmowie do „Hebanu” Ryszard Kapuściński napisał następujące słowa:
To istny ocean, osobna planeta, różnorodny, przebogaty kosmos. Tylko w wielkim uproszczeniu, dla wygody, mówimy – Afryka.
Podaj – w formie zdania podrzędnie złożonego – jeden argument za lub przeciw tej tezie.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


14. Uzupełnij tabelę.


czasowniki dokonane

czasowniki niedokonane




wydobywać się



przesuwać się





ubijać


15. Podane zdanie przekształć na zdanie o konstrukcji biernej.

O ósmej rano mieszkańcy opuścili swoje domy.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________



16. Do podanych bezokoliczników dopisz imiesłowy przymiotnikowe czynne.
pachnieć ___________ odpychać – __________

przyciągać – __________ unosić się – __________

17. Ułóż jedno zdanie (przynajmniej 7 wyrazów) – na temat Afryki – z jednym z dopisanych przez Ciebie imiesłowów.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________


18. Wykonaj wykres graficzny następującego zdania pojedynczego.

Zapach ten dobiega do nas z pobliskich gajów palmowych.


19. Dokończ poniższe zdanie.

W zdaniu z zadania 18 wyrażenie „do nas” pełni funkcję ________________ .
20. Wykonaj wykres graficzny następującego zdania złożonego i dokładnie określ jego rodzaj.

Kobiety ubijają maniok, pieką na węglach bulwy taro, gotują jakieś potrawy, handlują gumą do żucia, piorą i suszą bieliznę.

21. Wykonaj wykres następującego zdania złożonego i dokładnie określ rodzaj zdania podrzędnego.

Są też domy, które mają jedno i więcej pięter.

22. Poniższe – dość dosadne – wypowiedzenie zastąp wyrażeniem łagodniejszym (eufemizmem).
Ależ tu strasznie śmierdzi!

____________________________________________________
23. Dopisz po jednym wyrazie pokrewnym.


zapach – ___________

światło – ___________

hałas – _____________


24. Dopisz po jednym wyrazie bliskoznacznym.


zapach – ___________

upał – ___________

strach – _____________


25. Dopisz po jednym wyrazie (wyrażeniu) przeciwstawnym. Uważaj, aby nie zmieniać części mowy.


zdrowy – ___________

bać się – ___________

słabość – ____________



26. Wyjaśnij (według wzoru) pisownię poniższych wyrazów.

WZÓR: Afryka – nazwa własna


odrażający –___________

śródmieście – __________

Rosjanin – __________


27. Odnieś się – w formie rozprawki – do jednej z poniższych myśli. Odwołaj się do dwóch przykładów (z tekstu lub własnych).

Wybraną przez siebie myśl podkreśl i pamiętaj, że Twoja praca zostanie sprawdzona, jeśli będzie zgodna z tematem i zajmie co najmniej połowę (i nie przekroczy) wyznaczonego miejsca.


A. Każdy człowiek ma swoje miejsce na Ziemi.

B. Ludzie są sobie równi, mimo że się od siebie różnią.

C. Podróże kształcą.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________




KARTA ODPOWIEDZI





L. p.

Przykładowe odpowiedzi

Punkty

1.

Afryka.

0 – 1 p.*

2.

Zderzenie.

0 – 1 p.*

3.

Kiedyś podróż do Afryki trwała dłużej i człowiek przybywający z Europy mógł stopniowo przyzwyczajać się do zmian klimatu.

0 – 1 p.

(po 0,5p. za każdą z podkreślonych informacji)



4.

b) ukazanie, jak mało jest ludów Północy, jaką są małą częścią ludności świata.

0 – 1 p.*

5.

Zapach tropiku jest cięższy, jest codziennością, napotyka się go na każdym kroku (a nie tylko od czasu do czasu, wchodząc do sklepiku).

0 – 1 p.*

6.

BIAŁY: ciągle spragniony, bezsilny, nieustająca chandra, ciągły strach.

CZARNY: pasuje do swego miejsca, porusza się naturalnie i swobodnie, nigdzie się nie śpieszy.

0 – 1 p.

(po 0,5p. za „jedną różnicę”)



7.

Różnice wynikają z tego, że czarny człowiek jest w Afryce, w tych warunkach klimatycznych, od wieków (z przystosowania się do warunków zewnętrznych).

0 – 1 p.*

8.

Zdania, które powinny zostać skreślone: Akra nie leży nad morzem. W Akrze nie mieszkają Murzyni. W Akrze zbudowano mnóstwo wieżowców.

0 – 1 p.*

9.

a) większej plastyczności (obrazowości) opisu

0 – 1 p.

10.

  • mieszkania nie są zbyt wygodne (ciasne, duszne, wilgotne, gorące);

  • to poza domem toczy się życie towarzyskie;

  • na zewnątrz jest świeże powietrze;

  • na zewnątrz można lepiej obserwować życie (więcej zobaczyć).

0 – 1 p.*

(dopuszczalne jedno powtórzenie informacji lubo omyłka, nie brak informacji)



11.

c) ukazanie odmienności Afryki i Afrykańczyków

0 – 1 p.*

12.

Ocenić rozumienie tekstu (1 p.) oraz poprawność językową (1 p.)

0 – 2 p.

13.

Ocenić: poprawność składniową (1 p.) oraz logikę argumentacji (1 p.).

0 – 2 p.

14.

wydobyć się , przesunąć się , ubić

0 – 1 p.*

(dopuszczalny

jeden błąd)


15.

Domy zostały opuszczone przez swoich mieszkańców o ósmej rano.

0 – 1 p.*

(dopuszczalny jeden błąd w szyku wyrazów)



16.

pachnący, przyciągający, odpychający, unoszący się

0 – 1 p.*

(dopuszczalny jeden błąd)



17.

Ocenić poprawność składniową (0 – 1 p.) oraz czy zdanie jest na temat Afryki (0 – 1 p.).

0 – 2 p.

18.

zapach dobiega

jaki? który? skąd? dokąd?

ten z gajów do nas

jakich? jakich?

pobliskich palmowych

0 – 2 p.

(dopuszczalny jeden drobny błąd)



19.

W zdaniu z zadania 18 wyrażenie „do nas” pełni funkcję okolicznika miejsca.

0 – 1 p.*

20.

__1__ …__2__ …__3__ …__4__ …__5__ …__6__ 1 – 6 – zdanie współrz. złoż. łączne

0 – 2 p.

(1p.za wykres, 1 p. za określenie rodzaju zdania)



21.

––––1––––

.

. jakie? 1 – zdanie nadrzędne

. 2 – zdanie podrzędne przydawkowe

––––2––––



0 – 2 p.

(1p.za wykres, 1 p. za określenie rodzaju zdania)



22.

PospoliAl Np. Ależ tu nieładnie pachnie! Ależ tu nieprzyjemnie pachnie!

0 – 1 p.*

23.

zapach – zapaszek, pachnieć, pachnidło, etc.

światło – świecić, świecący, świetlany, świetlik, etc.

hałas – hałasować, hałaśliwy, etc.

0 – 1 p.*

24.

zapach – woń, aromat, smród ,etc.

upał – skwar, ukrop, żar, spiekota, etc.

strach – trwoga, lęk, przerażenie, panika, etc.

0 – 1 p.*

25.

zdrowy – chory

bać się – być odważnym

słabość – moc, siła, etc.

0 – 1 p.*

26.

odrażający – bo: odraza

śródmieście – bo: środek (miasta)

Rosjanin – nazwa narodowości

0 – 1 p.*

27.
Kryteria oceny rozprawki – według klucza odpowiedzi do egzaminu gimnazjalnego 2002.


Realizacja tematu (0 – 7 p.):

Tekst zgodny z tematem1 p.

Podanie trafnego przykładu – 1 p.

Trafny dobór informacji – 1 p.

Posłużenie się informacjami w funkcji argumentacyjnej – 1 p.

Wnioskowanie wynikające z realizacji tematu – 1 p.

Podsumowanie rozważań – 1 p.

Poprawność rzeczowa – 1 p.

Kompozycja (0 – 3 p.):

Kompozycja trójdzielna – 1 p.

Spójność – 1 p.

Tekst logicznie uporządkowany – 1 p.

Język i styl (0 – 4 p.):

Poprawne słownictwo – 1 p.

Poprawne odmiany wyrazów i poprawność składniowa – 1 p.

Trafnie dobrane środki językowe – 1 p.

Styl dostosowany do formy wypowiedzi – 1 p.

Uwaga: dopuszczalne 3 błędy niezależnie od kategorii.

Zapis (0 – 3 p.):

Za poprawność ortograficzną – 2 p. (1 p. za 1 błąd, 2 błędy – 0 p.)

Za poprawność interpunkcyjną – 1 p. (dopuszczalne 3 błędy)

Czytelność zapisu – 1 p.

0 – 18 p.



Gwiazdka oznacza, że zadanie oceniane jest metodą „zerojedynkową”

Sprawdzian opracował: Tomasz Majewski



tmajewski@hoga.pl

PUNKTACJA

Zad. 1 – 11, 14 – 16, 19, 22 – 26

0 – 1 p.

Zad. 12, 13, 17, 18, 20, 21

0 – 2 p.

Zad. 27

0 – 18 p.

0 – 19,5 p. 1

20 – 27,5 p. 2

28 – 36,5 p. 3

37 – 43,5 p. 4

44 – 49,5 p. 5

50 p. 6


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna