Selekcja dokonuje się między pokoleniami



Pobieranie 108.1 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar108.1 Kb.

    • Adaptacje (przystosowania) zachodzące w skali populacji- zmiany przystosowawcze w procesie filogenezy. Adaptacje to przystosowania genetyczne populacji do środowiska jakie powstają między kolejnymi pokoleniami na drodze zróżnicowanej płodności i umieralności. Powodują one zmiany puli genowej populacji

  • Selekcja dokonuje się między pokoleniami

  • Jej skutkiem jest adaptacja genetyczna-przeżywają osobnicy stosowni w danym środowisku, przystosowani do życia w nimOni też mają szansę dać życie nowym pokoleniom. Tak było do czasu powstania nowoczesnej medycyny.

  • Zdolność przystosowawcza jest genetycznie uwarunkowaną właściwością poszczególnych organizmów (selekcja negatywna) jest więc zróżnicowana, co prowadź, do zmian puli genowej populacji.

  • Adaptacja genetyczna to także zróżnicowana płodność osobników w różnym genotypie, a także skutek doboru wybiórczego par małżeńskich

  • Tak rozumiana sprawność w dostosowaniu (fitness)

              • Adaptabilność- zdolność przystosowawcza organizmu do nowych warunków środowiska i trybu życia

                • Dostatecznie silny i trwający przez pewien czas bodziec środowiskowy pokonuje bariery obronne właściwe danemu organizmowi i powoduje w nim pewne zmiany.

                • Każdy bodziec środowiska, który pokona barierę wrażliwości zostaje odpowiednio przetworzony w organizmie

                • Zmiany przystosowawcze jakie wywoła, zależne są od możliwości danego osobnika zwanej jego adaptabilnością.

    • Adjustacje (dostosowanie) zachodzące u konkretnych osobników- zmiany przystosowawcze w procesie ontogenezy- nieodwracalne. Kształtuje się fenotyp osobnika. Nie są dziedziczone genetycznie

    • Antropografia- opisuje rozmieszczenie na kuli ziemskiej warunków dla istnienia populacji ludzkich i wytworów ludzkiej kultury

      • Autogeneza -Nieodwracalne dostosowania rozwojowe

      • Cele kultur - Kultura powstaje jako zintegrowany efekt przystosowania w dwóch kierunkach

        • Do typu środowiska przyrodniczego (ekosystemu, krajobrazu, biomu)

        • Do stopnia zaawansowania poziomu technologii eksploatacji środowiska i zabezpieczenia jego istnienia

        • Powstawanie kultur jest procesem historycznym, zróżnicowanym w czasie i w przestrzeni. Kultur jest wiele, ale są sobie równe w tym sensie, że wszystkie powstały jako forma przystosowania do konkretnego środowiska, w którym żyli ludzie kultury te tworzący. Wszystkie kultury miały za pierwotny i podstawowy cel zaspokojenie biologicznych potrzeb człowieka. Podstawowe potrzeby są dla przedstawicieli naszego gatunku takie same, a jedynie sposób ich zaspokojenia był różny, tym samym istnieje równoważność poszczególnych kultur

Czynniki egzogenne- modyfikatory. Wraz z urodzeniem dziecko wchodzi w bezpośredni kontakt ze środowiskiem zewnętrznym

W ciągu pierwszych około 6-8 miesięcy dziecko karmione piersią matki uzyskuje od niej Jeszcze pewną informacje („instrukcję”) w postaci hormonów zawartych w mleku matki

Około połowy pierwszego roku po urodzeniu zwiększa się rola genów uzyskanych przez dziecko od ojca

Wraz z urodzeniem rozpoczyna się bezpośrednie oddziaływanie warunków środowiskowych na rozwijający się organizm dziecka

Wraz z upływem czasu a więc wiekiem dziecka, zmianą ulega organizm i zmieniają się jego relacje na środowisko

Rozwój ontogenetyczny polega na doskonaleniu się organizmu, osiągnięciu coraz wyższego stopnia autonomii, jest on jednocześnie sposobem przystosowania się „na bieżąco” warunków w jakich organizm żyje



Stąd czynniki środowiska zewnętrznego nazywane modyfikatorami genetycznie zdeterminowanego programu rozwoju organizmu

  • Czynniki paragenetyczne - biologiczne właściwości matki, w tym środowisko śródmaciczne, które wpływa na rozwijający się płód. Wiąże się one z genetycznie uwarunkowanymi właściwościami organizmu matki, co nazywamy właściwościami konstytucjonalnymi

    • Czynniki rodzinne - poziom wykształcenia oraz kultury rodziców (ewentualnie najbliższego otoczenia)rzutuje na higienę żywienia, higienę osobistą, organizację warunków bytowych, uprawianie sportów, wykonywany zawód, organizację czasu nauki, pracy, wolnego czasu i wypoczynku (w tym ilość i warunki snu), atmosferę („klimat psychiczny”) domu rodzinnego lub zakładu pracy

      • Wysokość zarobków w stosunku do liczby osób pozostających na utrzymaniu i sposób podziału dóbr materialnych , zależnie od hierarchii uznawanych przywilejów i potrzeb rzutuje modyfikująco na żywienie, tryb życia, ubiór, wyposażenie mieszkań itp. Jako elementy naturalne czynniki te działają na opisanej poprzednio drodze -tu żywność, ubiór itp. są rozumiane jako towar. Dodatkowo wpływają na sferę przeżyć psychicznych związanych z sytuacją materialną

      • Rodzaj, mikroklimat i wyposażenie mieszkania wpływają na drodze fizyko-chemicznej i psychicznej stwarzając odpowiedni komfort fizyczny i psychiczny

  • Czynniki kształtujące rozwój:

  • Czynniki biologiczne:

    • Natura człowiek zakodowana w jego genotypie

    • Otaczający świat

      • Nieograniczone i klimatyczne warunki środowiskowe o charakterze naturalnym

      • Świat ożywiony (środowisko biotyczne ), które stanowi naturalne źródło jedzenia i płynów które spożywamy

        • Czynniki społeczne:

  • Zespół czynników abiotycznych (fizycznych i chemicznych ) wytworzonych przez, na który składa się mikroklimat naszych mieszkań, zurbanizowane i uprzemysłowione środowisko naszego życia: pracy i wypoczynku, zabawy i regeneracji sił biologicznych oraz psychicznych

  • Żywność kultywowana i hodowana oraz produkowana syntetycznie

Czynnikami środowiskowymi nazywamy te warunki panujący w danym środowisku zewnętrznym (egzogenne), które wpływają na organizm, a więc „coś czynią”

                  • Właściwości organizmu kształtowane są w trakcie rozwoju osobniczego na podstawie informacji genetycznej (czynniki endogenne) są uwarunkowane możliwościami jakie tworzy dane środowisko z którego pochodzą elementy pożywienia, składniki powietrza, woda

                  • Owe czynniki środowiska mają znaczenie stabilizujące lub modyfikujące rozwój

                  • Stąd predyspozycje genetyczne nazywane bywają determinantami rozwoju a czynniki środowiskowe nazywane bywają modyfikatorami rozwoju

  • Czynniki rozwoju- Powstała koncepcja podziału czynników rozwoju człowieka na

    • determinanty , stymulatory , modyfikatory naturalne i kulturowe

    • Czynniki działające na organizm bezpośrednio czynniki genetyczne i paragenetyczne oraz w znacznym stopniu tryb życia

      • Z Czynników egzogennych bezpośrednio na organizm wpływają spożyte składniki żywności, klimat. Pośrednio oddziaływają dochody, wykształcenie

      • Czynniki środowiskowe istniejące poza organizmem, są częścią obiektywnie istniejących warunków otoczenia

      • O ile dany czynnik nie istnieje obiektywnie w środowisku zewnętrznym, nie jest czynnikiem środowiskowym

        • Determinanty rozwoju- czynniki genetyczne

        • Dostosowania do różnych warunków termicznych – Dla człowieka istnieje pewna wąska cieplna strefa komfortu. Poniżej niej istnieje:

  • Strefa chłodu (regulacja następuje w granicach dostosowań fizjologicznych)

  • Strefa zimna (organizm musi produkować więcej ciepła aniżeli leży to w granicach normalnych mechanizmów fizjologicznych)

  • Strefa nietolerowanego zimna (temperatura ciała niebezpiecznie obniża się, organizm swymi fizjologicznymi mechanizmami nie jest w stanie temu zapobiec)Powyżej owej strefy komfortu cieplnego występuje:

  • Strefa gorąca (regulacja następuje kolejno poprzez wypromieniowanie i konwekcję oraz w dalszym etapie pocenie się). Na skutek parowania z powierzchni ciała następuje obniżenie temp.

  • Przy przegrzaniu następuje udar cieplny. Przy czym na przegrzanie najbardziej wrażliwy jest mózg i z powierzchni głowy następuje utrata ok. 40% wyprodukowanego przez organizm ciepła

  • U pierwotnych plemion aklimatyzacja do różnych temperatur otoczenia (adjustacja aklimatyzacyjna) następuje na dwóch równoległych drogach:

Zmian biologicznych w szczególności ukl. krążenia ( skurcze serca i regulacja średnicy naczyń), gospodarki wodno-mineralnej

Zmian behawioralnych, które dotyczą aktywności fizycznej, głównie intensywności ruchów (w tropiku dotyczy to pory szczególnie intensywnej operacji słonecznej)



  • Strategią życia w tropiku jest przebywanie w cieniu, wystawianie jak najmniejszej części ciała na promieniowanie słoneczne oraz kontakt z podłożem (np. ziemią (konstrukcja przewiewnych siedlisk)

  • Strategią dla terenów arktycznych jest osłanianie ciała przed chłodem i wiatrem, służy temu produkcja odpowiedniej odzieży i konstrukcja odpowiednich mieszkań. Częścią tej strategii jest także sposób żywienia się oraz picia wody

  • Utrata ciepła jest proporcjonalna do powierzchni ciała

  • osobnik mniejszy łatwiej traci nadmiar ciepła, a dużemu łatwiej jest takiej utracie zapobiec

  • Smukła budowa kończyn ludów żyjących w klimacie gorącym może być nie tylko rodzajem przystosowania do warunków termicznych, ale także skutkiem ubogiej diety (niskiej jej wartości energetycznej

  • Dobór wybiórczy – występuje w większości społeczeństw , Oznacza to ze małżonkowie dobierają się cechami podobnymi co przypuszczalnie ma znaczenie w zapobieganiu różnicom genetycznym w dużych i wymieszanych społecznościach.

    • Dotyczy to cech somatycznych widocznych dla partnera, może także dotyczyć wykształcenia, wieku oraz pewnych cech charakteru

    • Okazuje się jednak ze podobieństwo między małżonkami dotyczy także szeregu właściwości rozpoznawalnych dopiero przy pomocy odpowiedniej aparatury, jak ciśnienia krwi, poziomu niektórych hormonów we krwi, siły mięśni, wydolności tlenowej organizmu itp.

    • Narasta tez podobieństwo pod względem zasobów tkanki tłuszczowej, co zapewne ma bezpośredni związek ze wspólnym żywieniem się małżonków

        • Dziedziczenie - Dziecko otrzymuje od rodziców po połowie genów właściwych ojcu i matce. Jest to losowa połowa chromosomów każdego z nich. Niekiedy występuje tasowanie się genów, to jest ich wymiana pomiędzy chromosomami

          • Informacja genowa przekazywana zostaje w zasadzie w niezmiennej formie, pomijając mutacje (zaburzenia informacji)

          • Zmutowane komórki jednak zazwyczaj giną w trakcie dalszych podziałów

          • Zmianą ulega jednak pula genowa populacji na skutek zróżnicowanej płodności i dożywania do okresu rozrodu poszczególnych par rodzicielskich, które dane nam warianty (allele) genów posiadają

                  • Dymorfizm płciowy- Bardziej na bodźce wrażliwe są kobiety aniżeli mężczyźni.

  • Reakcja stresowa kobiet jest silniejsza, wyrzut hormonów szybszy i intensywniejszy. Stąd opinia że kobieta reaguje histerycznie. Organizm kobiety jako potencjalnej matki, która przystosowana jest do zapłodnienia i utrzymania ciąży jest bardziej wyczulony na wpływ niekorzystnych bodźców.

  • Reakcja stresowa kobiet jest między innymi regulowana poprzez estrogeny.

  • Kobiety odpowiadają silniej na bodźce natychmiast po jego zadziałaniu w wyniku tego zostaje osłabiony jego efekt w wyniku zmian dostosowawczych organizmu.

  • Mężczyźni są mniej wrażliwi na bodźce, natomiast łatwiej ulegają zmianom przystosowawczym

  • Tak więc większą ekosensytywność czułość na bodźce wykazują kobiety, ale większe możliwości zmian przystosowawczych poprzez zmiany organizmu wykazują mężczyźni.

  • Domniema się ,że silniejsza homeostaza może być spowodowana posiadaniem przez kobietę dwóch chromosomów X, co mogłoby być odpowiedzialne za silniejsze ukierunkowanie rozwoju i stabilność szlaku rozwoju.

  • Mężczyźni wyposażeni w chromosomy płciowe XY, mogą być uważani za potencjalnie bardziej heterozygotycznych aniżeli kobiety ze swoimi dwoma chromosomami X, co można wiązać ze zjawiskiem heterozji (wrażliwości na bodźce).

  • Ekologia- nauka zajmująca się wpływem czynników środowiska i interakcji odnoszących się do wszystkich poziomów ekologicznych i do wszystkich środowisk. Obejmuje wzajemną zależność między organizmami różnych poziomów pokarmowych jak rośliny, zwierzęta i drobnoustroje.

  • Ekologia człowieka - jest nauką interdyscyplinarną, która łączy elementy różnych nauk wyjaśniających miejsce i rolą człowieka w przyrodzie. Nie jest syntezą nauk. Wyjaśnia rolę człowieka w ekosystemach. Ekologia człowieka zajmuje się rola człowieka w „matrycy przyrody”, w której każda rzecz zajmuje określone miejsce i pełni określoną funkcję. Jako nauka bada człowieka jako gatunek biologiczny, jego związki społeczne i kulturę w poszczególnych ekosystemach. Z równą uwagą rejestruje środowisko życia jak i zmiany przystosowawcze człowieka i wtórny wpływ na to środowisko Zakres badań ekologii człowieka.

  1. warunki (i czynniki) środowiska zewnętrznego

    1. fizyko-chemiczne i biologiczne klimat i wysokość nad poziomem morza żywienie warunki bytowe (w tym mieszkaniowe)

    2. społeczne, ekonomiczne i techniczne społeczeństwo jako środowisko, środowisko miejsca nauki i pracy, rodzina jako środowisko

  2. reaktywność organizmu

          1. ekosensytywność (wrażliwość neurohormonaalan)

          2. adaptabilność (fizjologiczna zdolność przystosowawcza)

          3. aktywność fizyczna i umysłowa

  3. zmiany przystosowawcze

    1. poziom osobniczy (zmiany fenotypowe )

  • dostosowania reaktywne (krótkoterminowe reakcje, zmiany odwracalne)

  • dostosowania aklimatyzacyjne (dłużej trwające zmiany odwracalne)

  • dostosowania rozwojowe (zmiany plastyczne w ontogenezie)

    1. poziom populacyjny (zmiany puli genowej)

  • zróżnicowana płodność (selekcja pozytywna)

  • zróżnicowana umieralność (selekcja negatywna)

  • mutacje i ucieczka genów (dryft)

    1. kulturowe zachowania przystosowawcze

  • migracje (przepływ genów)

  • zachowania społeczno-kulturowe

  • przekształcenie środowiska

  • Ekologiczna wartość środowiska- to warunki geoklimatyczne wpływające na warunki bytowe

    • Tylko w niektórych populacjach, prowadzących prymitywny tryb życia, bywa jeszcze pojemność środowiska określana brakiem środków do życia, przede wszystkim brakiem wody i żywności

    • W populacjach cywilizowanych pojemność środowiska i jego „dobroć” jest raczej określana utrzymywaniem się w dopuszczalnych granicach zanieczyszczeń fizycznych i chemicznych oraz czynników stresorodnych

      • w sensie fizjologicznym chodzi tu o warunki znajdujące się w granicach tolerancji organizmu

      • w sensie społecznym – w granicach dopuszczalnych prawem i normami moralnymi

        • Za korzystne dla człowieka warunki uważa się kontrastowy klimat strefy umiarkowanej, gdzie:

          • istnieją zmienne pory roku (średnia temperatura lata ok.180C [14-20 0C], zimy 2-4 0C)

          • opady występują we wszystkich porach roku

          • istnieje różnica temperatur między dniem i nocą

          • wilgotność względna wynosi ok. 60 %

  • Ekosystem – system ekologiczne w składa którego wchodzą biotop i biocenoza. Są one ze sobą nierozerwalnie powiązane i nie można ich rozgraniczyć w przestrzeni. Jest to pełen układa ekologiczny, w którym realizuje się przepływ energii i obieg materii.

          • Ekosensoryczność - genetyczne zdeterminowana wrażliwość organizmu na czynniki środowiska zewnętrznego oraz na inne bodźce stresowe

            • Stres jest związany z wydzielaniem hormonów: kartykotropiny przez przysadkę mózgową ,który stymuluje korę nadnerczy do produkcji glikokorykoidów- umożliwiają szybkie przystosowanie do zaistniałych warunków (zazwyczaj przemijające). Nadmierny stres, poważnie zaburzający funkcje organizmu nazywany bywa dystresemmoże powodować wyczerpanie organizmu manifestujące się stanami chorobowymi, w skrajnych przypadkach – zgon.

          • Ekspresja genów to sposób realizacji informacji genetycznej. Może być całkowita lub niepełna

                  • Ekspresyjność- odmienna podatność poszczególnych cech na bodźce środowiskowe

                  • Ekumena- Zasiedlany przez człowieka obszar

  • Fenotyp- wszystkie cechy organizmu będące wynikiem współdziałania zarówno czynników dziedzicznych jak i warunków środowiska. To zespół cech osobnika powstały w wyniku realizacji rozwoju zdeterminowanego genetycznie w danych warunkach życia

        • Filogeneza- rozwój rodowy .Całość dziejów ewolucyjnych jakiejś grupy systematycznej; jest procesem ciągłym, ale nie jednostajnym- historia, jaki przeszedł dany gatunek. Przystosowanie Jednym z zasadniczych problemów biologii środowiskowej są zmiany przystosowawcze organizmów żywych do środowiska dotyczy to także ekologii człowieka

  • Powstanie w procesie ewolucji, i kształtowanie się w rozwoju osobniczym, różnorodności fizycznej i psychicznej człowieka jest wynikiem oddziaływania środowiska

  • W rzadkich przypadkach jest ono wynikiem samorzutnych zmian, to jest błędów przy podziale materiału genetycznego lub zaburzeń rozwojowych

  • Być może jednak i te prowokowane są pewnymi bodźcami środowiskowymi. W każdym przypadku o ich utrzymaniu się przy życiu także decyduje środowisko.

  • Niedawno dopiero poznano i opisano genom człowieka, który liczy kilkadziesiąt tysięcy genów

  • Strukturalnie okazuje się on być niemal taki sam, od milionów lat, doborowi ulegał raczej sposób przejawiania się (ekspresji)

  • Różnice genetyczne między poszczególnymi ludźmi wynoszą, zaledwie ułamek procenta

  • Genotyp to informacja genetyczna osobnika zawarta w jego genach

  • Hetero i homozygotyczność- Reaktywność zależna jest m.in. od heterogenności organizmu.

      • homozygotyczne - osobniki o dwóch podobnych zestawach genów , są bardziej stabilne

      • heterozygotyczne - posiadające dwa odmienne zestawy genów – bardziej podatne na zmiany.

      • Efekt heterozji- przejawia się zwiększoną wrażliwością potomstwa na bodźce środowiskowe, w tym przypadku na warunki bytowe, np. żywienie.

  • Historia ekologii człowieka :

    • Thomas Hobbes (XVII w.) – angielski filozof (teoretyk państwa) -Zwolennik niezmienności natury ludzkiej. Prekursor poglądów walki o byt. Homo homini lupus (człowiek człowiekowi wielkim)

    • Adam Smith (XVIII w.) – ekonomista angielski. Przedstawił koncepcje podziału pracy produkcyjnej jako czynnika konkurencji, powodującej złożoność organizacji społeczeństwa. Specjalizacja produkcji powoduje korzystną wymianę na wolnym rynku Wolna konkurencja. Za źródło zamożności uważał podział pracy

    • Jean Baptiste Lamarek (XVIII-XIX w.) – francuski biolog, ewolucjonista. Zmiany morfologiczne ontogenezie powstają w wyniku przystosowań do środowiska i są przekazywane następnym pokoleniom.

    • Justus Von Liebig (XIX w.) – chemik niemiecki. Sformułował prawo minimum: istnieje czynnik ograniczający, a jest nim element środowiska konieczny do życia, który występuje w najmniejszej ilości czy natężeniu.

    • Thomas Robert Malthus (XVIII-XIX) – ekonomista angielski – twórca teorii ludności. Liczba ludności wzrasta w tempie geometrycznym, a produkcja żywności w tempie arytmetycznym (czynnik ograniczający). Są to tendencje nieruchome i jedynie wojna, głód i epidemie mogą zapobiec przeludnieniu.

    • Charles Lyell – geolog angielski (XIX w.) – reformator nowoczesnej geologii. Odrzucił katastrofizm, uregulował pogląd o niezmiernie długim czasie trwania okresów geologicznych – ewolucja ziemi. Przeprowadził podział trzeciorzędu na podstawie danych paleontologicznych

    • Charles Darwin – biolog angielski (XIX w.) – twórca teorii ewolucji organizmów. Jest twórcą teorii adaptacji na poziomie populacji drogą doboru naturalnego Teorie wyjściowe:

  • Związek między ewolucją ziemi (Lyell), a formą organizmów żywych. Konkurencja w eksploatacji środowiska (na podstawie dzieł Malthusa)

    • Środowisko jest czynnikiem różnicującym (odmienne warunki wywołują różnorodność organizmów żywych.

    • Środowisko jest czynnikiem limitującym (przeżywają organizmy stosowane w danym środowisku)

    • Teoria doboru naturalnego opisywała mechanizm adaptacji do środowiska

  • Mechanizmy ewolucji:

    • Powstanie zmienności organizmów na drodze mutacji i rekombinacji materiału genetycznego

    • Rozmnażanie się populacji do granic pojemności środowiska i przeżywaniu osobników najlepiej do danych warunków przystosowanych

      • Franz Boas – etnolog amerykański (XIX-XX w.) – stworzył podstawy antropologii kulturowej. Warunki środowiska przyrodniczego zakreślają możliwości ludzi. Człowiek wybiera to co jest możliwe (nazwa tego kierunku – possibilism). Człowiek może się do danych warunków dostosować kulturowoKultura – świadomy wybór dostosowania, jest nabytą i utrwaloną formą zachowania i jest konserwatywna

      • Julian Steward – amerykański antropolog kulturowy (XX wiek) – twórca kierunku zwanego funkcjonalizmem. Zapoczątkował cykl badań nazywanych ekologią kulturową później ekologiczną antropologią lub ekologią systemów. Badania populacyjne. Przepływ energii i sposób eksploatacji środowiska. Relacje między czynnikami kultury: polityczne, militarne, estetyczne i religijne

      • Ellsworth Huntington (amerykański geograf) użył po raz pierwszy termin ekologia człowieka w 1915 roku w geografii – zwolennik determinizmu w geografii.

      • Robert Park (amerykański socjolog) z chicagowskiej szkoły socjologicznej użył termin ekologia człowieka w 1921 roku.Wspólnie zamieszkiwane terytorium (układ przestrzenny)jest środowiskiem scalającym społeczeństwo i wpływającym na charakter i strukturę związków społecznych

    • Homeostaza -stan równowagi między właściwościami organizmu .

  • Podstawową właściwością w stosunkach organizmu ze środowiskiem jest pewna tolerancja na zakres wahań warunków środowiskowych oraz na pobrane elementy pokarmu.

  • Nie każdy bodziec jest odbierany co do rodzaju i zakresu.

  • Bodziec nowy w jakimś stopniu narusza równowagę organizmu ze środowiskiem i zaburza .W przypadku zaburzenia homeostazy zostają uruchomione mechanizmy jej przywrócenia. O ile organizm nie wraca do stanu poprzedniego, następują zmiany przystosowawcze organizmu i osiągnięcie nowego stanu homeostazy

  • Zmiany przystosowawcze mogą być okresowe, to jest odwracalne, lub trwale, to jest podtrzymywane w organizmie.

  • Bodźce są odbierane poprzez narządy zmysłu, odpowiedź jest reakcją biologiczną

  • Reakcja ta kontrolowana jest przez układ nerwowy, a wykonywana za pomocą przekaźników neuromolekularnych- nie zawsze jednak odbywa się to pod kontrolą mózgowia

  • Naturalnym sposobem odpowiedzi to dostosowania biologiczne zwane adjustacjami

  • Różnice w tolerancji na czynniki środowiska wpływają na przeżycie i skutkują zmianami międzypokoleniowymi jest to tzw. adaptacja genetycznaSelekcja dokonuje się w skali puli genowej populacji, a skutek w postaci zmiany kierunku ewolucji jest niezmiernie powolny (trwa dziesiątki a nawet setki tysięcy lat)

    • Mezoklimat- warunki atmosferyczne pewnych krajobrazów(doliny, obszaru jezior, itp)

    • Mowa- Wnioskując na podstawie sposobu polowań (kości zwierząt znajdowanych przy siedliskach ludzkich), zdobienia narzędzi, rozwoju mózgu (odlewy wnętrza czaszki mózgowej) oraz odmiennego sposobu życia można przypuszczać, że powstanie artykułowanych dźwięków nastąpiło dopiero kilkadziesiąt tysięcy lat temu i było cechą „człowieka rozumnego” (Homo sapiens). Człowiek neandertalski był anatomicznie zdolny do artykulacji wyrazów. Bodźcem stymulującym rozwój nowych struktur mózgu było tworzenie się grup ludzkich (hord, band) i nowych funkcji w związku z wytworzeniem narzędzi i użytkowaniem ognia.

  • Modyfikatory kulturowe to przekształcone elementy środowiska naturalnego oraz nowe ich konfiguracje (zestawy) lub wytwory kultury materialnej celowo ukształtowane lub będące skutkiem ubocznym działalności człowieka

  • Nisza ekologiczna- jest to przestrzeń zawierająca całkowity zakres warunków biologicznych i abiotycznych, w których dany organizm może się pomyślnie rozwijać.

    • Norma reakcji- stereotyp odpowiedzi na bodziec środowiska danego osobnika.

  • Jest ona zróżnicowana indywidualnie, jednak bardziej podobna dla ludzi ukształtowanych w podobnych warunkach środowiskowych (przyrodniczych i bytowych)

  • Historyczne pojęcie normy reakcji koresponduje z nowszym pojęciem ekspresji genów. W obu przypadkach chodzi o powstawanie fenotypu

    • Narzędzia- Ten przełom został prawdopodobnie osiągnięty na etapie „człowieka zręcznego” (Homo habilis) około 2 miliony lat temu

    • Ogień- miało to miejsce na etapie „człowieka wyprostowanego” (Homo erectus) około pół miliona lat temu.

      • ogień jest przydatny dla wielu celów (przyrządzania pożywienia, źródła ciepła, odstraszania zwierząt, utwardzania broni)

  • sposób podtrzymywania ognia wymagał stałego czuwania stąd powstała swego rodzaju (być może pierwsza) instytucja społeczna

    • Ontogeneza- rozwój osobniczy od poczęcia do śmierci danego organizmu. Mają tu miejsce stałe przystosowania do warunków życia. Rozwój realizowany jest w miarę możliwości jakie stwarza środowisko. Może być traktowana jako przebieg rozwoju albo ogniwo filogenetyczne.

  • Auksologia [ nauka o rozwoju osobniczym] ontogenezę człowieka dzieli na:

  1. etap prenatalny ( śródmaciczny; od urodzenia)

    1. okres jaja płodowego

    2. okres zarodka (embrionu)

    3. okres płodu

2. etap postnatalny (od chwili przyjścia na świat)

  1. etap rozwoju progresywnego- do dwudziestego roku życia

  2. etap względnej stabilności

  3. etap regresywny

      • Proces genetycznie zaprogramowanych zmian zachodzących w życiu człowieka

  • Wzrastanie- polega na zwiększeniu wymiarów i masy ciała

  • Różnicowanie- zmiany struktur tkanek i narządów oraz proporcji ciała

  • Dojrzewanie- doskonalenie funkcjonalne organizacji organizmu

    • W trakcie życia następuje realizacja genetycznie zaprogramowanego rozwoju, ale życie jest jednocześnie procesem stałego przystosowywania się do środowiska

    • Niedobory (a niekiedy i nadmiar) składników budulcowych i energetycznych oraz czynniki chorobotwórcze (patogenne) powodują zaburzenia rozwoju

    • Rozwój więc polega na stałym dostosowywaniu się do warunków w jakich organizm się znajduje i podaży żywości tlenu, wody

    • W czasie rozwoju progresywnego znaczna jest wymiana materii i energii, dlatego organizm jest w ścisłym związku z środowiskiem i ulega jego wpływom.

  • Rozpady anaboliczne dominują nad metabolicznymi

  • Rozbudowa tkanek dominuje nad ich rozpadem

    • Okres starczy (regresywny)- Stopień dominacji procesów katabolicznych nad anabolicznymi oraz stopień dominacji tkanek nad ich rozpadem zależy od warunków środowiskowych w jakich przebywa organizm

        • Ontogeneza a tempo rozwoju- Wrażliwość organizmu jest większa w okresie, w którym szybsze jest tempo rozwoju cech.- W okresie odłączenia dziecka od piersi (= w Polsce około połowy 1-szego roku do 2-3 lat); w fazie wczesnej i średniej pokwitania; w okresie starości

          • We wczesnej fazie ontogenezy wrażliwość związana jest z procesami proliferacji komórek

          • Tempo rozwoju poszczególnych właściwości organizmu wykazuje przyspieszenie w różnych okresach ontogenezy:

  • Gibkość kręgosłupa – 3-8 rok życia

  • Nieco później poczucie równowagi i szybkości ruchów

  • W okresie młodocianym i we wczesnej fazie dojrzewania- siła dynamiczna i eksplozywna

  • Okres pokwitania – koordynacja ruchowa, siła statyczna czas reakcji, dokładność ruchów

  • W okresie dorastania i później –wydolność robocza

    • Piramida troficzna- Piramida ta polega na tym, że im wyższy jest poziom w łańcuchu pokarmowym, tym mniej dociera tam pożywienia, bowiem po drodze występują straty energii




    • Plastyczność - wiąże się z tempem rozwoju. W okresie starczym tempo zmian ulega zmniejszeniu co powoduje większą reakcje na bodźce środowiskowe. Gdy organizm jest szybszy każdy bodziec czyni duże zmiany

    • Plemiona a szczepy –plemiona były oparte na związkach krewniaczych. Na etapie plemion tworzyły się szczepy

  • Podział modyfikatorów środowiskowych. Modyfikatory działania i rozwoju człowieka dzielimy na:

  • Naturalne- czynniki biogeograficzne zasoby wodne i mineralne; organizmy żywe; klimat i wysokość nad poziomem morza ,a szczególnie temperatura ,wilgotność , ciśnienie i ruchy powietrza ,nasłonecznienie ,radiacje pole elektromagnetyczne; ukształtowanie terenu; siły grawitacji; źródła dźwięków

  • Socjo-kulturowe (czynniki społeczno –ekonomiczne) Czynniki populacyjne i komunalne; zwyczaje i nawyki; organizacja fizycznego środowiska człowieka; czynniki rodzinne

  • Psychofizyczny stresor jakim jest zmiana środowiska do którego przywykliśmy

    • Populacja- to grupa osobników (jednego gatunku) zamieszkujących w tym samym czasie zawarty obszar, zasiedlająca go od co najmniej pokolenia wstecz i nie mająca wewnętrznych ograniczeń krzyżowania się między sobą. Populacja jest układem biologicznym o wspólnej puli genowej.

      • Społeczność to grupa ludzka, która łączy wspólnota kulturowa. Jest zintegrowaną kulturowo populacja ludzką

      • Populacja jest samoregulującym się układem, co ma związek ze stabilnością ekosystemu

      • Populacja ulega zmianom ilościowym w wyniku przyrostu naturalnego, to jest proporcji zgonów do urodzeń

      • Ruch naturalny- Urodzenia i zgony

      • Ruch migracyjny- w dominującym stopniu decyduje czynnik społeczno- ekonomiczny, a zatem są w głównej mierze formą dostosowań kulturowych

        • Posybilizm - wskazywał na wzajemny związek wszystkich zjawisk przyrodniczych i społeczno-gospodarczych, całość kuli ziemskiej, a w szczególności ekumenę traktując jako jedność

  • Prawo Shelforda i Theinermanna. Sztuczne środowisko stworzone przez człowieka musi naśladować warunki środowisk naturalnego.

    • Reguła Liebiga-Shelforda głosi, że zarówno niedobór jak i nadmiar czynnika koniecznego dla życia może stanowić ograniczenie funkcjonowania organizmu. Rozkład tych warunków nie zawsze jest symetryczny, optimum nie musi znajdować się po środku tego przedziału. Warunki optymalne dla pewnych funkcji organizmu nie muszą być takimi dla innych funkcji .

    • Prawo Liebiga-Thienemanna: warunki, które w danym środowisku znajdują się w ilościach najbliższych wielkości progowych, stanowią czynnik ograniczający występowania organizmów (w naszym przypadku możliwości życia człowieka) . Ważna jest kombinacja warunków koniecznych dla życia, która stanowi o pojemności danego ekosystemu.

            • Prokreacja - Podstawową formą przystosowania organizmów żywych na poziomie populacji jest zróżnicowana płodność (selekcja pozytywna) i zróżnicowana umieralność (selekcja negatywna). Selekcja negatywna oznacza jedynie eliminację pewnych osobników, nie należy więc przez to rozumieć, że jest dla populacji niekorzystnaObydwa te mechanizmy służą przystosowaniu się populacji i utrwalaniu jej istnienia

  • Zróżnicowana płodność, tylko w części jest u człowieka regulowana biologicznie

  • Sposoby zapobiegania ciąży znane są od tysięcy lat. Stosowały je nawet pierwotne społeczności ludzkie

  • Środki antykoncepcyjne są coraz bardziej różnorodne i skuteczne

  • Na tym tle zaistniało we współczesnych społeczeństwach planowanie rodziny

  • Dziecko nie jest wówczas dziełem przypadku, ale świadomym aktem prokreacjiSpołeczne i kulturowe kierowanie płodnością w rzadkich tylko przypadkach było stosowane dla kierunkowej selekcji pozytywnej (np. rozrodu „nordyków” w hitlerowskich Niemczech). Niestety dla celów politycznych stosowana także bywała eksterminacja pewnych ras. Zasady te znane są w nauce pod nazwą eugeniki.

      • Reaktywność i behawior organizmu

        • Zmiany przystosowawcze organizmu do środowiska odbywają się nie tylko do charakteru siły i czasu trwania bodźca środowiskowego lecz także reaktywności danego osobnika

        • Każdy organizm charakteryzuje się właściwą mu reaktywnością. Na reaktywność składa się z jednej strony wrażliwość na bodźce środowiska, a z drugiej zdolność przystosowania się do tych bodźców .

        • Reaktywność polega na wrażliwości org. na bodźce środowiska (ekosensytywność) oraz na jego funkcjonalnej i strukturalnej podatności na zmiany przystosowawcze (adaptabilności). Reaktywność jest właściwością indywidualnie zróżnicowaną.

        • Przez behawior rozumiemy odziedziczone instynktowne zachowania, które mają miejsce także u zwierząt. Z jednej strony polega on na nieświadomym naśladownictwie dorosłych, a z drugiej strony jest związane z ekspresją genów.

      • Relaksacja selekcji - „koryguje” genetycznie zdeterminowane w danej populacji zmiany puli genowej – poprzez ochronę życia osobników biologicznie niezdatnych do dalszego życia

      • Rezonans genetyczny- wpływ całości oddziaływań i genotypu matki na geny płodu.

      • Rozwój progresywny :

        • Faza bierności (przedłużony okres po urodzeniu)- noworodek jest pod wpływem matki, okres karmienia piersią

          • Okres wczesnego niemowlęctwa (5- 7 miesięcy)

            • Faza ekspansji -Gdy matka przestaje karmić piersią ( w ten sposób przekazywała mu m.in. ciała odpornościowe i hormony).

  • okres opanowywania własnego ciała i formowania homeostazy środowiska wewnętrznego (2,5- 3 lat)

              • okres kształtowania się kontroli własnego życia ( do 8 roku życia)

              • umacnianie samodzielności (14- 16 lat u dziewcząt, u chłopców dwa lata później)

    • Okres późnego niemowlęctwa i poniemowlęctwa (5- 7 miesięcy do 2,5- 3 lat)

  • Dzieciństwo (2,5- 6 lat)- od zaprzestania karmienia piersią do momentu wyżynania się uzębienia stałego

  • Dziecko etapami przechodzi od naśladownictwa do świadomego uczenia się. Duże znaczenie ma oddziaływanie wychowawcze.

  • W wieku 6- 7 lat występuje skok przedszkolny- w wyniku aktywności hormonów nadnerczy. Pod ich wpływem wzrasta szybkość narastania kośćca i odkładania tkanki tłuszczowej.

  • Dziecko staje się zdolnym do samodzielnego zdobywania pożywienia i obrony własnego istnienia

  • Biologicznie istota ta jest dojrzała, ale z punktu widzenia cywilizacyjnego jeszcze nie.

  • Dziecko takie jest przystosowane żeby iść do szkoły

    • Okres młodociany (6-7 do 12 lat) – (przedpokwitaniowy)

  • Rozwój psychiczny i fizyczny oraz rozwój wartości poznawczych pozwalające na zdobywanie pożywienia i obronę przed drapieżnikami

  • Następuje wyciszenie procesów rozwojowych

  • Umacnia się samodzielność organizmu

  • Zmiany neurohormonalne i kulturowe

    • Okres młodzieńczy (do 13 -20 lat)

  • ponowne przyśpieszenie wzrostu ciała ( u dziewcząt nieco wcześniej niż u chłopców) około 12- 14 roku życia

  • Skok pokwitaniowy - wiąże się z rozwojem jajników i jąder (gonady)- powoduje to wydzielanie hormonów płciowych (gonad arche).

  • Przyspieszenie przyrostu wysokości ciała

  • przekształcenia w budowie narządów i funkcji, a szczególnie narządów płciowych

  • Przyrost kości długich ( szczególnie dolnych)- skok pokwitaniowy wysokości ciała

  • Wyraźny objaw W krajach dobrze rozwiniętych skok pokwitaniowy jest bardzo widoczny i szybki- trwa około 2 lat

  • U dziewcząt wcześniej dojrzewających skok jest szybki i trwa krócej, natomiast u późno dojrzewających trwa dłużej i jest wolniejszy

  • Dziewczęta początkowo przerastają chłopców, ale potem ich wzrastanie ulega zahamowaniu natomiast u chłopców nadal trwa i są oni ostatecznie średnio o 7 % wyżsi

  • funkcjonowania gonad:

* u chłopców- rok przed skokiem wysokości ciała

* u dziewcząt- rok po skoku wysokości ciała



  • U chłopców pojawiają się plemniki w moczu

  • U dziewcząt pierwsza miesiączka (menarcha)- objaw dojrzewania jaj ok. 12,1- 13,1 lat

  • Tak młoda kobieta, jak i młody mężczyzna są przez jakiś czas jałowi (plemniki nie są zdolne do zapłodnienia, a macica nie jest gotowa do zagnieżdżenia się jajeczka)

  • Chłopcy fizjologicznie stają się płodni nieco wcześniej, ale nie osiągają jeszcze dojrzałości psychofizycznej

  • Regularna miesiączka pojawia się po 4- 5 latach po pierwszej miesiączce

  • Przyspieszenie rozwoju mięśniowego (2- 3 lata po skoku przyrostu kośćca). Jest to oznaka dojrzałości płciowej- występuje silny popęd płciowy u chłopców, co nie dotyczy w takim stopniu dziewcząt

  • Zjawisko drugiej młodości- jest to faza organizmu, gdy jest wzmożona aktywność na krótki czas (między 35 a 50 rokiem życia) przed szeregiem procesów regresywnych ( wtórny przyrost wielkości pewnych cech). U kobiet wiąże się to z okresem przedklimakteryjnym. U mężczyzn występuje około 50 roku życia. U człowieka czas między 20 a 45 rokiem życia, jest najbardziej wydajny; występuje mały regres inteligencji ogólnej

      • Faza równowagi

        • Okres względnej stabilności

  • Dorosłość od 20 do 60 lat

      • Rozwój regresywny : Zmiany regresywne- kierunek odwrotny do rozwoju progresywnego. Początkowe zmiany wsteczne są niewielkie i nie ograniczają zbytnio zdolności organizmu.

  • Wiek starszy ( 60- 75 lat)

  • Wiek starczy ( 75- 90 lat)

        • Następuje regres wielu funkcji organizmu, co wpływa na przystosowanie się organizmu do środowiska i odbiór bodźców

        • Osłabienie słuchu, wzroku, zmętnienie rogówki zatracenie smaku

        • Pogarsza się wytrzymałość i wydajność człowieka

        • Człowiek czuje się niepotrzebny

        • Stary człowiek czuje się wobec środowiska fizycznie i psychicznie bezradny

        • Bardzo niska wydajność pracy

  • Okres głębokiej starości ( powyżej 90 lat aż do śmierci)

Teorie starzenia:

  1. Żywieniowa- różne mechanizmy związane ze zmianami w chromosomach, np. przyczynę upatruje się w zaniku pewnych odcinków układu pokarmowego

  2. Zaniku oszczędności i równowagi energetycznej komórek- końcowy skutek tego, że komórka oszczędnie gospodaruje energią, starzenie się prowadzi do śmierci, bo jest ekonomicznie korzystne

    • Każde pokolenie jest szansą na zmiany ewolucyjne

    • Starzenie się i śmierć z punktu widzenia ekologii człowieka jest korzystna dla bilansu energetycznego

    • Czynniki sprzyjające długowieczności:

      • Żywienie: dieta narzucona w młodości ma wpływ na nasz metabolizm przez całe życie, np. jeśli ciągle dostarczmy sobie minerałów i makroelementów, to nasz organizm bardzo rozrzutnie nimi gospodaruje

      • Klimat: małe nasłonecznienie, chłodne noce w okresie lata, bezwietrzność

    • Rozwój struktur społecznych- Większość organizmów żywych dla istnienia potrzebuje innych organizmów. Podobnie człowiek dla swojego istnienia potrzebuje współżycia w grupie. Organizacja w postaci populacji jest konieczna dla rozrodu i wychowania potomstwa. Społeczność jest podstawą trwałości systemu eksploatacji środowiska. Jest także sposobem zapewniającym kontynuację istnienia gatunku.

  • Społeczność ludzka to grupa osób zintegrowanych poprzez wspólnotę kulturową, w tym gospodarczą

  • Społeczność ludzka integruje wymiana symbolicznej informacji i świadoma współpraca

  • Organizacja populacji w formę co najmniej dwupokoleniowego społeczeństwa zapewnia współdziałanie w opiece nad potomstwem i podział czynności dla dobra grupy

  • W celu kontynuacji sprawdzonych form współżycia społeczeństwo tworzy organizację hierarchicznąW społeczeństwach pierwotnych organizacja była oparta na pokrewieństwie.

  • Takie pierwotne rozumienie roli społeczeństwa z czasem uległo znacznemu rozbudowaniu do formy plemienia

  • Wszystkie te postacie mają jeden wspólny cel, jest nim trwałość istnienia przy wzajemnej współpracy, w szczególności w eksploatacji środowiska o obronie przed zagrożeniami.

  • U podstaw organizacji społeczeństwa ludzkiego leży system zawierania małżeństw oraz związków między grupami

  • Przestrzeganie odpowiedniego systemu kojarzenia par ma znaczenie biologiczne

  • Organizacja społeczeństwa wynikała z potrzeby systematycznego pozyskiwania i podziału żywności.

  • Podział na oddzielne osady zapewniał tereny dla eksploatacji środowiska. W późniejszych okresach organizacja społeczeństwa służyła:

      • gromadzeniu wszelkich dóbr

      • zapobieganiu głodowi

      • opiece społecznej

      • obronie własnej społeczności i terytorium

      • Samosterowanie a samokontrola- U osobników, których tempo rozwoju jest szybkie, wcześniej ma miejsce zakończenie procesu wzrastania. Osobnicy wzrastający powoli rosną dłużej i później następuje zakończenie wzrastania. Ma tu miejsce sprzężenie zwrotne stymulujące bądź hamujące wydzielanie sterydów płciowych

  • Zjawiskiem tego typu jest zależność między tempem dojrzewania a długością trwania okresu płodności a więc w konsekwencji wiekiem przekwitania

  • Ujemna korelacja: im wcześniej kobieta dojrzewa tym dłużej trwa okres płodności. Przy późnym dojrzewaniu okres płodności jest krótszy

  • Opisane zjawisko przedłużania okresu płodności zdaje się mieć poważne implikacje ewolucyjne, bowiem potencjalnie większa jest szansa na posiadanie liczniejszego potomstwa a tym samym „materiału do selekcji”

  • Wobec narastania ilości i natężenia czynników mutagennych ma to istotne znaczenie zapobiegania „wyradzania się gatunku”

  • Większa heterozygotyczność sprawia ze większa jest wrażliwość danego organizmu na bodźce środowiska

Lepsze warunki bytowe powodują lepszy rozwój (np. większe wymiary ciała), w gorszych warunkach bytowych dzieci heterozygotyczne ulegają także większym zmianom przystosowawczym (w danym przypadku są niższe)

Małżeństwo podobne genetycznie (efekt inbroodingu(?)) są bardziej płodne aniżeli niepodobne do siebie

Rodziny z dobrych warunków bytowych zazwyczaj kontrolują rozrodczość i ograniczają liczbę dzieci. Mniejsze ś też u nich straty rozrodcze (poronienia, samoistne, zgony niemowląt)

Wyższe klasy społeczne częściej migrują oraz małżeństwa są zawierane między różnymi populacjami (większy jest tzw. Promień krzyżowania)- co sprzyja heterogenności potomstwa

Z powodu heterogenności dzieci w takich rodzinach silniej reagują na lepsze, stymulujące rozwój, warunki bytowe. Mniejsza jest jednak selekcja potomstwa stąd przezywają również dzieci mniejsze i słabsze fizycznie

Niższe klasy społeczne krzyżują się w węższym kręgu, potomstwo więc może być bardziej homogenie. Mniejsza jest ich reaktywność na warunki bytowe, które są gorsze/ Istnieje większa selekcja potomstwa, częściej dochodzi do poronień oraz zgonów niemowląt i małych dzieci



      • Sprawność populacji –fitness- obejmuje zarówno rozrodczość jak i przeżywalność czyli cały sukces reprodukcyjny

      • Strategia R (rozrodu) -polega na maksymalnym rozmnażaniu się (jak najwięcej potomstwa), raz w życiu danego organizmu, przy niskich nakładach energetycznych na osobnika.

      • Strategia K (inwestycji kapitałowej w ramach pojemności środowiska) polega na rozmnażaniu się większym kosztem na jednego potomnego osobnika, ale potomków jest jedynie kilku.

      • Swoisty szlak rozwojowy- Każde ciało ma niepowtarzalny genotyp i ma swoisty szlak rozwoju swoich zdolności. Może dojść do zmian w rozwoju na skutek zmian środowiskowych, ale jeśli usuniemy zły bodziec a organizm jest jeszcze w fazie rozwoju, to może nadgonić straty.

      • Trend sekularny - zwiększanie się wysokości ciała, przyspieszanie wieku dojrzewania itp. z pokolenia na pokolenie

      • Zachowania kulturowe- Zachowania kulturowe modyfikują biologiczne zmiany przystosowawcze. Oparte są one na przewidywaniu skutku bodźca środowiskowego i świadomego zastosowaniu odpowiedniego działania pozabiologicznego

  • W odróżnieniu od odruchowo uwarunkowanego działania zwierząt, u człowieka jest świadome działanie zapobiegawcze

  • Na podstawie posiadanej wiedzy ludzie starają się działać z wyprzedzeniem wobec bodźca, którego można by oczekiwać

  • Zachowania kulturowe są odpowiednikiem biologicznych adjustacji regulacyjnych, rzadziej aklimatyzującychChronią organizm przed wpływem owego bodźca, ale zapobiegają jego powtórnemu zadziałaniu lub nie dopuszczają do powtarzania się wpływu danego bodźca na organizm

    • Zamiast drżenia mięśni nagiego ciała dla pozyskania ciepła- zakładamy odzież aby ciepła nie tracić

    • Zamiast narażać się na ekstremalne temp.- budujemy i klimatyzujemy pomieszczenie mieszkalne.

      • Z drugiej strony zachowania kulturowe są formą działania społecznego:

        • Zamiast polować w pojedynkę, organizuje grupowa nagonkę

        • Zamiast nieudolnie wykonywać wszystkie potrzebne nam przedmioty- stworzył specjalizację zawodową’

        • Zamiast pojedynczych szałasów- budował osady

          • Zjawisko catch- up - Zjawisko doganiania i powrotu do poprzedniego szlaku rozwoju. Jeżeli czas trwania odchylenia nie będzie zbyt długi, osobnik „powróci” na poprzedni tor rozwoju po zadziałaniu bodźca rehabilitującego (realimentacji, wyzdrowienia itp.)

          • Szlak rozwoju jest to krzywa rozwoju indywidualnego

          • Tor rozwoju oznacza przeciętny poziom rozwoju cechy wraz z wiekiem dla danej kohorty lub populacji

          • Kanał rozwoju jest to zakres zmienności znajdujący się w ramach tolerancji danego genotypu, odpowiadający normom reakcji na dane warunki środowisk

    • Zmiany przystosowawcze- Bodziec przekraczający granice tolerancji organizmu powoduje zmianę w organizmie- reakcję obronną, zwalczanie działającego bodźca lub, zmiana funkcji aby przetrzymać okres działania danego bodźca. Po ustąpieniu bodźca organizm szybko wraca do stanu wyjściowego

  • Gdy bodziec był silny i jego działanie długie, organizm wykazuje zmiany adekwatne do występujących substancji

  • Umiejętność czy zdolność organizmu do takich zmian nazywana jest zdolnością przystosowawczą (adaptabilnością)

  • Występujące zmiany maja charakter odwracalny o ile po ustąpieniu bodźca następuje stopniowy powrót stanu przed zadziałaniem bodźca

  • Czas trwania, a następnie siła bodźca leżą u podstawa charakteru odpowiedzi organizmu

  • Bodziec zbyt silny, lub silny i długotrwający powodować może śmierć organizmu

  • Dostosowawcze zmiany nie są przekazywane potomstwu, trwają one co najwyżej przez okres życia osobnika

  • Znaczna plastyczność fenotypowa nie stanowi zagrożenia dla gatunku i dlatego w procesie ewolucji nie ulega eliminacji, wprost przeciwnie – wielokroć stanowiła ona o szansie przeżycia osobników, którzy odpowiednio do aktualnych zmian środowiska potrafili się do niego przystosować

  • Należy oczekiwać, że osobnik genetycznie zaadaptowany to nie tylko taki, który reprezentuje geny właściwe w danym środowisku, lecz taki, który wykazuje różnorodne możliwości plastycznego przystosowania, a to zarówno właściwości biologicznych, jak i kulturowych w przypadku człowieka

  • Przystosowanie – w ogólniejszym znaczeniu niż tylko biologicznym, to sposób życia. Jest jednocześnie stanem i procesem, w którym potrzeby osobnika i wymogi środowiska są w pełni osiągnięte (dostosowania rozwojowe) lub czasowo osiągnięte (adaptacje regulacyjne i aklimatyzacyjne)

  • Harmonia między osobnikiem a środowiskiem, czy to w sensie biologicznym czy psychologicznym lub socjologicznym, nigdy nie jest trwałaZmienne są bowiem elementy organizmów i populacji, zmienne są taż elementy środowiska

  • Nadprzystosowanie- Niekiedy występuje zjawisko nadmiernej reakcji na dany bodziec środowiskowy, lub brak dostosowania się do niego

    • Nadprzystosowanie następuje w przypadku nadmiernie silnego bodźca i jednocześnie dużej wrażliwości organizmu (ekosensytywności), lub polega na nadmiernej popularności organizmu na zmiany (adaptabilności)

    • Przez nadprzystosowanie rozumiemy podwyższenie strukturalnych (np. wysokie wskazówki rozwoju całego kompleksu funkcji oddechowo krążeniowych) właściwości, przy których następuje zanik rezerw organizmu

  • Nadprzystosowanie oznacza wykorzystanie do maksimum zdolności przystosowawczych. Osobnik bardzo wrażliwy i posiadający dużą zdolność przystosowawczą wykaże objawy nadprzystosowania.

      • Nieprzystosowanie- to nieadekwatny rozwój struktury lub funkcji organizmu di środowiska w jakim organizmie żyje i potrzeb organizmu w tej sytuacji. Jest to niezrealizowanie możliwości adaptacyjnych wobec istnienia konkretnych w tym względzie wymogów reakcji organizmu ze środowiskiem

        • Osobnik może być bardzo wrażliwy (eksponowany), ale jego zdolność przystosowawcza (adaptabilność) jest niska i nie nastąpi przystosowanie jego organizmu do warunków, w jakich żyje

        • Nieprzystosowanie oznacza więc niską zdolność przystosowawczą

    • Zmiany przystosowawcze - Przykład zmian przystosowawczych do temperatury otoczenia

  • Biologiczne : pocenie się, zmiana przekroju naczyń krwionośnych a w perspektywie ewolucyjnej zmiana budowy ciała

      • Część zmian biologicznych jest odwracalna, cześć nieodwracalna w ontogenezie

  • Kulturowe : produkcja i używanie odzieży, budowa pomieszczeń mieszkalnych, ich klimatyzacja itp.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna