Siły zbrojne instrument geopolityki. (szkic skryptu) – Funkcje, role, zadania sił zbrojnych



Pobieranie 193.16 Kb.
Strona1/4
Data10.05.2016
Rozmiar193.16 Kb.
  1   2   3   4
Bolesław Balcerowicz
Siły zbrojne - instrument geopolityki.

(szkic skryptu)

7.1. – Funkcje, role, zadania sił zbrojnych.

Początki tworzenia i rozwoju instrumentarium służącego przygotowaniu i prowadzeniu wojen sięgają lat 4000-2000 p.n.e. W tym okresie prowadzenie wojen stawało się prawnie sankcjonowaną funkcją społeczną – armie/wojska nieodzownym do prowadzenie wojen instrumentem. O potrzebie posiadania specjalnej, odpowiednio zorganizowanej części społeczeństwa, która zajmowałaby się jedynie sprawami wojennymi – grupy należycie uzbrojonych i wyszkolonych wojowników, pisał w swoim dziele Państwo Platon. Ta wyspecjalizowana organizacja – wojsko – miała służyć do obrony przed napaścią z zewnątrz, utrzymania porządku i bezpieczeństwa wewnątrz państwa oraz poszerzania jego terytorium. Wojsko – według Platona – miało być nieodzownym elementem dobrze zorganizowanego państwa. Przez następne ponad dwadzieścia wieków w tej fundamentalnej zasadzie niewiele się zmieniło. Praojciec realizmu politycznego Niccolo Machiavelli za podstawę wszystkich dobrze funkcjonujących państw uważał dobre prawo i dobre wojsko1.

Początki nowoczesnych sił wojskowych w państwach europejskich sięgają zmierzchu średniowiecza; wtedy zaczęły rozwijać się organizacje (struktury) wojskowe w ujednoliconej formie, zwykle w postaci armii stałych. Wyspecjalizowanymi, wyodrębnionymi od reszty społeczeństwa instytucjami z zawodowym dowództwem, armie stały się w XIX wieku.

Powstanie armii jako oddzielnej i trwałej instytucji zbiegło się z rozwojem systemu państwowego we wczesnym okresie nowożytności.

Głównym - choć nie jedynym - przeznaczeniem (funkcją) armii jest służenie państwu jako instrument wojny, który w razie potrzeby/konieczności można skierować przeciwko innym społeczeństwom.

Współcześnie, podobnie jak w przeszłości niewiele jest państw nieposiadajacych własnych sił zbrojnych; to m.in. Kostaryka, Haiti oraz kilkanaście minipaństw2.


Jako że szczególnym atrybutem sił zbrojnych jest możliwość stosowanie przez nie przemocy zbrojnej, ich funkcje i role w najbardziej rozpowszechnionej percepcji postrzega się przez właściwa im od zawsze formę działań, jaka jest walka – walka zbrojna. W popularnym odbiorze sensu posiadania i funkcjonowania wojska upatruje się w istocie jedynie w kontekście wojny – jej przygotowania, prowadzenia bądź w ogólnej pokojowej funkcji odstraszania od agresji (także od wojny). W teorii i praktyce wojskowości, doktrynach obronnych, doktrynach wojskowych do połowy XX wieku rolę sił zbrojnych w państwie ujmowano jedynie w kategoriach walki i działań wojennych – odstraszania, przygotowań wojennych, prowadzenia działań wojennych. Armie, wojska traktowano w ten sposób jako narzędzie wojny. W istocie takie podejście nie wyczerpuje wszystkich ról i funkcji w państwie i stosunkach międzynarodowych.

Kluczem do zrozumienia miejsca i roli sił zbrojnych jest właściwe rozpoznanie relacji jakie zachodzą miedzy polityka a jej narzędziami. Polityka dla realizacji/osiągania swoich celów rozporządza i posługuje się wieloma instrumentami. W skład „typowego” ich zestawu wchodzą zawsze: środki polityczne (w tym dyplomatyczne), środki ekonomiczne, środki wojskowe. To instrumenty, które można traktować jako szczególnie ważne. Znaczenie i skuteczność tych narzędzi polityki oraz preferencje w ich stosowaniu nie są jednakowo ważkie w polityce poszczególnych państw, a w zależności od konkretnych realiów w danych okresach historycznych różna bywała ich moc.

Różną wagę poszczególnym środkom przypisują znane szkoły teorii stosunków międzynarodowych. Skrajnie odmienne jest przede wszystkim traktowanie siły (głównie militarnej) z jednaj strony przez idealistów (liberałów) i z drugiej przez realistów (ostatnio neokonserwatystów). W okresie po zakończeniu zimnej wojny w debacie o znaczeniu siły daje się zaobserwować zadziwiającą dynamikę. Wraz z zakończeniem tej „wojny”, w którym to nie użycie siły do niego doprowadziło, pojawiły się teorie (a dokładniej – „teorie”) „końca historii”, „końca geopolityki” i inne, sprowadzające role siły militarnej w stosunkach międzynarodowych na margines. Od przełomu wieków rzeczywistość te skądinąd szlachetne wizje boleśnie weryfikuje.

W politycznym instrumentarium na pierwszym miejscu wymienia się środki „miękkie” (polityczne!) a wśród nich dyplomację. Środki polityczne – dyplomacja jednak bez odpowiedniego zaplecza materialnego i bez potencjalnego choćby poparcia siła – jak uczy wielowiekowe doświadczenie – znaczyć może niewiele, nawet wtedy, gdy przy dużej zręczności uda się doprowadzić do podpisania korzystnych dokumentów. Pozbawiona zaplecza, realnych możliwości stosowania nacisków, czy odwołania się do siły sprowadza się – jak pisze Raymond Aron – do „zwykłej perswazji”3. Polityce, dyplomacji w sytuacjach bezsilności militarnej państwa grozi zaniżona a niekiedy niewielka skuteczność. Siła militarna ubezpiecza i uwiarygodnia poczynania dyplomacji.

Trudno przecenić znaczenie gospodarki, siły ekonomicznej jako czynnika kształtującego stosunki międzynarodowe, jako instrumentu polityki. Jednak teorie czynnik ten absolutyzujące nie wytrzymują próby czasu. Tej próby nie wytrzymują głośne koncepcje głoszące koniec geopolityki, według których zostaje jedynie geoekonomia.

Potęga ekonomiczna jest bez wątpienia istotną, jedna z najistotniejszych składowych potęgi. Istnieją jednak państwa, o których nie bez przyczyny mówi się „gigant gospodarczy - polityczny (bo też militarny) karzeł”4.

Gospodarka potrzebuje bezpieczeństwa; do środków stwarzających pewność bezpiecznego jej rozwoju należy siła militarna.

Oczywiste, w istocie nie wymagające szerszych objaśnień jest miejsce i rola sił zbrojnych w stanie/czasie wojny. To rola pierwszoplanowa. Wynik starć zbrojnych ma bowiem (zazwyczaj) przesądzające znaczenie dla osiągnięcia założonych celów wojny. Zniszczenie zaś (unieszkodliwienie) podstawowej masy wojsk przeciwnika to jeden z trzech kanonicznych warunków odniesienia zwycięstwa. Istotnej – niekiedy współrzędnej roli w stanie wojny nie należy odmówić dyplomacji. Miejsce dyplomacji i siły w wojnie (obronnej) lapidarnie i przekonująco przedstawił jeden z najwybitniejszych dowódców i mężów stanu XX wieku Carl G. Mannerheim pisząc: … to, że po trzech latach wojny uzyskaliśmy pokój, nie tracąc niepodległości, zawdzięczamy armii; armia powstrzymała przeważające siły przeciwnika dając szanse dyplomacji5.

Rola i znaczenie siły militarnej w polityce, szczególnie w polityce zagranicznej są różne w różnych stanach funkcjonowania państwa, w różnych stanach stosunków międzynarodowych, tj.: pokoju, kryzysu, wojny.

Siły zbrojne bez względu na stan są przede wszystkim instrumentem wojennym. Ich rola zatem polega na koniecznych przygotowaniach wojennych, wiarygodnym odstraszaniu (zniechęcaniu), działaniach służących zapobieganiu wojnie (też prewencji). We współczesnej teorii i praktyce znacznie szerzej pojmuje się ich role jako instrumentu wsparcia polityki zagranicznej. Role te można najwyraźniej odczytać poprzez cele współczesnych strategii bezpieczeństwa, strategii obronnych, strategii wojskowych, z których wyprowadza się zadania dla sił zbrojnych.

Wyabstrahowana, charakterystyczna formuła celu głównego strategii militarnej państwa to obrona i ochrona za pomocą środków militarnych substancji państwa oraz jego interesów narodowych przed zagrożeniami militarnymi oraz wspieranie polityki państwa również środkami militarnymi. „Typowa” lista celów pośrednich i cząstkowych w strategiach państw średniej wielkości obejmuje:

- zapobieganie powstawaniu zagrożeń oraz ich ograniczanie;

- obronę bytu narodowego i państwowego w warunkach skonkretyzowania się tych zagrożeń;

- zapewnienie nienaruszalności terytorium państwa;

- zapewnienie suwerenności państwowej;

- wspieranie polityki i obronę interesów państwa na arenie międzynarodowej;

- realizację zobowiązań międzynarodowych (w tym głównie sojuszniczych) w zakresie użycia sił zbrojnych;

- udział w obronie praworządności, porządku publicznego i trwałości państwa.

Realizacja powyższych i innych celów wymaga różnych użycia sił zbrojnych – bezpośrednich lub pośrednich.

Tradycyjnie bezpośrednie użycie sił zbrojnych oznaczało podejmowanie przez nie walki zbrojnej w głównie w operacjach działaniach zaczepnych bądź obronnych. Współcześnie coraz częściej przekłada się na ich udział w konfliktach poniżej progu wojny a także w operacjach poniżej progu wojny, operacjach pokojowych i humanitarnych.

Działania pośrednie obejmują całą gamę form – od obecności militarnej po demonstracje zbrojne. To m.in.: manewry wojskowe jako demonstracja siły, obecność wojskowa (bazy), blokady, ingerencja pośrednia w postaci pomocy wojskowej (zaopatrzenia, doradztwa). Do form pośrednich zalicza się niekiedy wzmożone zbrojenia.
Siły zbrojne w spełniają w państwie dwie generalne funkcje:

- zewnętrzną oraz

- wewnętrzną.

Powyższy, niejedyny podział oparty jest na założeniu, że funkcje (i role) sił zbrojnych są pochodną funkcji państwa. Oparty jest na niejednym, uproszczonym, opartym na kryterium zasięgu przestrzennego podziale funkcji państwa na zewnętrzną i wewnętrzną właśnie. O dwóch funkcjach wojska pisał Arystoteles; „stan wojskowy” („klasa wojowników”) miał w jego koncepcji stanowić element struktury państwa służący zapewnieniu zarówno porządku wewnetzrnego – przestrzegania praw, jak i bezpieczeństwa zewnętrznego6. Według Platona potrzeba posiadania wojska wynika z konieczności prowadzenia wojen – obrony przed napaścią oraz poszerzania siłą terytorium własnego państwa formułując w ten sposób funkcję zewnętrzną wojska – jedną z dwóch funkcji, gdyż – jak pisał - …strażnicy mają czuwać i nad nieprzyjaciółmi z zewnątrz, i nad przyjaciółmi wewnątrz miasta, aby tamci nie zechcieli, a ci tutaj nie mogli robić coś złego7. Rozważania nad obydwiema funkcjami armii przewijają się też w dziełach późniejszych myślicieli, m.in. Georga Hegla. Tego klasycznego podziału funkcji współcześnie się nie kwestionuje, choć nasyca się je nieco innymi treściami.

Funkcja zewnętrzna polega na zapewnieniu bezpieczeństwa zewnętrznego państwa rozumianego jako określona zdolność do skutecznego przeciwstawienie się zagrożeniom (głównie) militarnym oraz ochronie jego interesów – realizowaniu racji stanu, podejmowaniu działań umożliwiających trwanie i rozwój państwa jako członka społeczności międzynarodowej.

Siły zbrojne w funkcji zewnętrznej stanowią przede wszystkim instrument polityki bezpieczeństwa i stanowiącej jej składową – polityki obronnej. Szeroko rozumiana zdolność do przeciwstawiania się zagrożeniom militarnym obejmuje zdolność wiarygodnego odstraszania (odstręczania) oraz zdolność przeciwstawienia się faktycznemu użyciu siły przez podmioty zewnętrzne.

Siły zbrojne w funkcji zewnętrznej stanowią instrument polityki zagranicznej państwa. Funkcja zewnętrzna polega tu na wspieraniu, uwiarygodnianiu polityki (dyplomacji).

Spełniając funkcję wewnętrzną siły zbrojne są wykorzystywane jako instrument polityki wewnętrznej państwa. Funkcja wewnętrzna polega przede wszystkim na udziale w zapewnieniu politycznego porządku i stabilności państwa oraz udziale w reagowaniu kryzysowym w sytuacji klęsk żywiołowych i katastrof.

Możliwość użycia wojska jako środka przemocy na użytek wewnętrzny w Polsce jest naznaczone wciąż świeżą, specyficzną pamięcią. Wciąż wywołuje mącące chłodne podejście do tej funkcji armii, emocje. A jest to funkcja obiektywnie istotna i zazwyczaj wyraźnie usankcjonowana (choć słabo w polskim systemie prawnym). Przymus z wykorzystaniem wojska nie jest zjawiskiem występującym jedynie w państwach o ustrojach autorytarnych; stosuje się go tez w państwach demokratycznych, nawet tych o ugruntowanej liberalnej demokracji, m.in. w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii.

Udział wojska w reagowaniu kryzysowym, użycie wojska do pomocy w ratowaniu życia, zdrowia i mienia ludności; wykorzystywanie go w akcjach i operacjach ratunkowych jest we współczesnym świecie stałą i powszechną praktyką. Ratownictwo, reagowanie kryzysowe należy do stałych zadań większości armii świata. To, co kiedyś stanowiło wąski margines działalności wojska, obecnie jest przedmiotem przygotowywanych zawczasu programów, planów, ćwiczeń. Tę dość nową sytuację dobrze ilustrują wspólnych międzynarodowych ćwiczeń i przedsięwzięć wojskowych. Bez względu jednak na wagę, jaką przywiązuje się do udziału wojska w tego typu działaniach, odgrywa ono w nich rolę mniej lub bardziej pomocniczą.

Kwestie rzeczywistego spełniania funkcji wewnętrznej, wykorzystywania przez państwo sił zbrojnych na użytek wewnętrzny nie pozostają obojętne dla otoczenia międzynarodowego. Szczególne zainteresowanie wzbudzają wojskowe zamachy stanu i dyktatury wojskowe.

Siły zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z Konstytucją RP […] służą ochronie niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności granic8. Generalne sposoby realizacji konstytucyjnej misji Sił Zbrojnych, ich zadania określone są w dokumentach sygnowanych - w zależności od ich rangi - przez Prezydenta, Premiera, ministra Obrony Narodowej a ich uszczegółowienie w dokumentach wydawanych przez szefa Sztabu Generalnego, dowódców rodzajów sił zbrojnych.

Rola i zadania Sił Zbrojnych w zakresie polityki bezpieczeństwa opisane są w aktualnych Strategiach bezpieczeństwa narodowego RP; w zakresie obronności – Strategie obronności. Misja i zadania o charakterze ekspedycyjnym określa Strategia udziału Sił Zbrojnych w operacjach międzynarodowych. Rozwinięcie i uszczegółowienie zadań zawiera Polityczno-strategiczna dyrektywa obronna RP stanowiąca bezpośrednią podstawę planowania obronnego.

Siły Zbrojne RP zgodnie z wyżej wymienionymi dokumentami utrzymują gotowość do realizacji trzech grup zadań (misji):

- zadań obronnych – zdolności do obrony i ochrony nienaruszalności granic RP; operacji wojskowych/wojennych w kraju i za granicą w ramach zobowiązań sojuszniczych w rozwiązywaniu konfliktów zbrojnych;

- udziału w misjach i operacjach stabilizacyjnych, operacjach reagowania kryzysowego, operacjach pokojowych i humanitarnych;

- działań na rzecz wspierania bezpieczeństwa wewnętrznego oraz pomocy społeczeństwu.
7.2. Typy (modele), rodzaje, struktury sił zbrojnych.

Armię zorganizowaną według zasad funkcjonalności i hierarchiczności z w pełni uformowaną strukturą wojskową posiadał w XXVIII wieku p.n.e. Sumer. Według obowiązujących do dziś podstawowych norm zorganizowany był system wojskowy w starożytnym Egipcie w okresie tzw. Starego Państwa (XXVII-XXII w.p.n.e.). Organizacja militarna Rzymu do dziś stanowi punkt odniesienia w budowaniu struktur wojskowych.

Zarówno w historii, jak i współcześnie istniało wiele typów/modeli armii. Różne są przy tym kryteria ich klasyfikacji. Kryterium składu osobowego posłużyło Maksowi Weberowi do identyfikacji pięciu typów armii starożytnych despotii9. Jerzy Wiatr za podstawę podziału przyjął strukturę klasową personelu, wyróżniając trzy typy/modele10.

Według Percy’ego Alluma w Europie od XV wieku występowały cztery charakterystyczne dla poszczególnych okresów historycznych typy armii:

- armie najemne – typowe dla państw feudalnych (XV-XVI w.);

- armie stałe – charakterystyczne dla monarchii absolutnych (XVII-XVIII w.);

- masowe armie narodowe (XIX-XX w.);

- armie okresu przejściowego (współczesność)11.

Współcześnie, w okresie nazywanym przez Alluma „przejściowym” wyróżnia się trzy podstawowe typy/modele armii:

- masowe regularne armie, oparte na powszechnym obowiązku służby wojskowej i okresowej służbie z poboru;

- armie zawodowe złożone z ochotników;

- armie typu milicyjnego.

W rzeczywistości znaczna liczbę współczesnych armii trudno bez zastrzeżeń do zakwalifikować któregoś z wyżej wymienionych modeli. Większość z nich od przełomu XX/XXI wieku podlega istotnym przekształceniom zachowując cechy dwóch bądź nawet trzech modeli. Dominuje przy tym tendencja (a właściwiej – trend) odchodzenia od masowych armii z poboru.

Od dwóch dekad trwa zwrot ku armii zawodowej. Za jej idealny pramodel uważa się powszechnie armię/legiony starożytnego Rzymu. Wśród zalet tego typu sił zbrojnych wymienić należy przede wszystkim konieczny przy coraz bardziej złożonych systemach uzbrojenia i sprzętu wysoki profesjonalizm, a także nieodzowna w świetle obecnych koncepcji strategicznych zdolność i gotowość do działań ekspedycyjnych, działań poza obszarem własnego kraju. Z armię zawodową wiążą stopniu pewne czynniki ryzyka, m.in.: skłonności personelu do alienacji, relatywnie wysokie koszty utrzymania, nie zawsze pożądany skład socjalny, szczególne motywacje do służby. Równoważy je jednak (może równoważyć) m.in.: więź korporacyjna, kult fachowości, możliwość awansu społecznego, poczucie dumy z możliwości reprezentowania swojego państwa.

Podstawowe charakterystyki armii zawodowej:

- opiera się na zaciągu ochotniczym;

- żołnierze zawierają umowę (kontrakt) na określony czas służby;

- służba jest opłacana;

- po zakończeniu służby żołnierze zazwyczaj pozostają w rezerwie na zasadach określonych w kontrakcie.

Za prekursora nowoczesnego systemu rekrutacji opartego na zasadzie powszechnego poboru wszystkich obywateli (poddanych) spełniających określone kryteria uważa się króla pruskiego Fryderykami. Pierwszy masowy pobór został przeprowadzony w rewolucyjnej Francji w 1793 roku. Powszechny obowiązek służby wojskowej w XIX wieku przyjęła większość państw europejskich (także Turcja); w XX wieku ta zasada stała się w Europie normą.



Armie masowe to model odpowiadający właściwościom ery industrialnej. Podstawowe ich charakterystyki:

- opierają się na poborze powszechnym (powszechnym obowiązku służby wojskowej);

- czas służby w XX wieku wynosił 2-3 lata, obecnie jest krótszy (średnio około 6 miesięcy);

- czas pozostawania w rezerwie – około 20 – 30 (oficerowie) lat;

- służba poborowych nie jest opłacana;

- część stała armii (zawodowa kadra oficerska i podoficerska) stanowi średnio kilkanaście procent całości.

Ten model armii z końcem XX wieku stawał się anachroniczny. Era armii zawodowych, przynajmniej w kręgu euroatlantyckim, przemija. Armie niezawodowe, z poboru, posiadają wciąż państwa byłego Związku Radzieckiego (z wyjątkiem należących do NATO Litwy, Łotwy, Estonii), choć i swoje armie (z różnym powodzeniem) czynią coraz bardziej zawodowymi. Żołnierze z poboru wciąż stanowią większy lub mniejszy procent wojsk paru państw europejskich.

Armie typu milicyjnego tworzono już w starożytności. System milicyjne stosowano szeroko w królestwach barbarzyńskich po rozpadzie imperium rzymskiego. W średniowieczu charakter milicyjny miewały zbrojne oddziały państw-miast a także licznych feudalnych władców.

W systemach przyjmujących tworzenie amii typu milicyjnego na każdym wolnym obywatelu ciążył obowiązek posłuszeństwa wojennego wobec władzy (władcy), obowiązek wypełniania powinności obronnych. Na tej zasadzie jeszcze w czasach nowożytnych funkcjonowało tzw. pospolite ruszenia. Armie tego typu w czasach nowożytnych odegrały dużą rolę w wojnach narodowowyzwoleńczych, powstaniach, rewolucjach.

W oparciu o system terytorialno-milicyjny a następnie milicyjno-kadrowy zbudowana była po rewolucji Armia Czerwona. Organizacja wojskowa oparta na systemie milicyjnym istniała do roku 1939 m.in.: w Australii, Nowej Zelandii, Kanadzie. Obecnie system ten zachował się w dwóch państwach: w Szwajcarii i na Kubie. Na modelu szwajcarskim wzorowała się w okresie zimnej wojny Austria.

Podstawowe charakterystyki armii milicyjnych:

- oparte są na zasadzie powszechnego obowiązku wypełniania powinności obronnych;

- obowiązkowi służby wojskowej podlegają wszyscy mężczyźni odbywając wpierw szkolenia podstawowe a następnie przez okres około 15 – 30 (i więcej) lat systematyczne ćwiczenia;

- wysoka liczebność (na czas wojny lub zagrożenia państwa)

- część stała armii stanowi niewielki procent całości (w Szwajcarii ok. 5 %);

- terytorialność;

- powiązania z systemem samoobrony i obrony cywilnej;

- wyjątkowo efektywny system mobilizacyjny.

We wszystkich armiach świata występuje pierwotny, klasyczny podział na rodzaje sił zbrojnych. To podział oparty o kryterium środowiska walki, środowiska działań. Podział sił zbrojnych na wojska lądowe („armię”) i siły morskie („flotę”) sięga zarania historii wojen i wojskowości. Trzeci rodzaj sił zbrojnych ukształtował się w XX wieku – były to siły powietrzne (lotnictwo). Od tego czasu typowy, charakterystyczny dla zdecydowanej większości armii świata (w tym w Wojsku Polskim) obejmuje trzy rodzaje sił zbrojnych, operujące w trzech właściwych sobie środowiskach (przestrzeniach) – na lądzie, na morzu i w powietrzu.

Obok tych trzech klasycznych w niektórych państwach, szczególnie mocarstwach wyodrębnia się inne, specyficzne rodzaje sił zbrojnych. Wyróżnia się je ze względu na ich szczególne dla danego państwa znaczenie, specyficzne „subśrodowiska” ich działań, wyjątkowo ważne strategicznie role i zadania. Istotnym kryterium ich wyodrębniania stanowi możliwość prowadzenia przez nie samodzielnych operacji, w tym operacji strategicznych. Należą do nich:

- strategiczne wojska rakietowe;

- wojska kosmiczne;

- wojska powietrznodesantowe;

- piechota morska;

- wojsk specjalne.

Rangę rodzaju sił zbrojnych w niektórych państwach maja też wojska obrony powietrznej, wojska obrony wybrzeża, gwardie narodowe (wojska obrony terytorialnej). Do rangi samodzielnego rodzaju wojsk w wielu państwach (w tym w Polsce) wyrastają ostatnio wojska specjalne.

Każdy z rodzajów sił zbrojnych ma swoje dowództwo i sztab zdolny do przygotowania i przeprowadzenia operacji wojskowej/wojennej samodzielnie lub we współdziałaniu i innymi wojskami. Poziom samodzielności (autonomii) najlepiej ilustruje to, że w niektórych państwach (Wielkiej Brytanii) każde z nich miało swoje ministerstwo. Należy zauważyć też to, że nie tylko symboliczne znaczenie mają tu różnice w umundurowaniu. Współcześnie jednak występuje silna tendencja integrowania rodzajów sił zbrojnych, ograniczania ich autonomii. W Polsce znalazło to wyraz w utworzeniu w roku 2013 zintegrowanego Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych.

Ze względu na specyfikę przeznaczenia, zasad działania, podstawowego uzbrojenia, wyposażenia, organizacji wyróżnia się występujące w każdym rodzaju sił zbrojnych rodzaje wojsk. To podział znany od początków organizacji wojskowej. W armii starożytnego Egiptu (XV w. p. n. e.) poza piechotą i kawalerią występowały jako rodzaj wojsk oddziały łuczników i załogi rydwanów. W starożytności istniały wyspecjalizowane formacje (jako swoiste rodzaje wojsk) do urządzania przepraw, fortyfikacji, burzenia murów obronnych – saperzy, służby logistyczne, wywiadowcze, łączności. Wraz z wprowadzaniem nowych jakościowo środków walki i wsparcia w warunkach rozrostu liczebnego armii powstawały z czasem nowe rodzaje wojsk, takie jak artyleria, artyleria przeciwlotnicza, lotnictwo (które szybko awansowało do rangi samodzielnego rodzaju sił zbrojnych), wojska chemiczne, aeromobilne i inne.

Ogólnym współczesnym standardom odpowiada podział funkcjonalny na rodzaje wojsk przyjęty w Wojsku Polskim. To w siłach lądowych: wojska zmechanizowane i pancerne, rakietowe i artylerii, artylerii przeciwlotniczej, inżynieryjne, chemiczne, rozpoznania i walki radioelektronicznej, łączności i informatyki, aeromobilne, logistyki. Większość wyżej wymienionych rodzajów wojsk występuje także w polskich siłach powietrznych oraz morskich. W skład sił powietrznych wchodzą przede wszystkim trzy specyficzne rodzaje wojsk: lotnictwo, wojska obrony powietrznej i wojska radiotechniczne. W polskich siłach morskich (Marynarce Wojennej) specyficzne rodzaje wojsk tworzą: okręty nawodne, okręty podwodne, pomocnicze jednostki pływające, lotnictwo morskie, siły brzegowe, siły specjalne. W skład siłach morskich kilku państw wchodzi piechota morska12.

Poszczególne rodzaje wojsk mają swoje centralne organy kierownicze. Nie są to jednak organy dowodzenia ani samodzielne, wystarczająco operacyjne sztaby. Funkcjonują one jako operacyjnie niesamodzielna część większego sztabu. Jednostki (oddziały, pododdziały) tych wojsk wchodzą z zasady w skład związków i oddziałów rodzajów sił zbrojnych (lądowych, powietrznych, morskich).

Oprócz rodzajów sił zbrojnych i rodzajów wojsk w strukturach wojskowych występują służby; w Wojsku Polskim: żandarmeria, służba wywiadu, służba kontrwywiadu, służba zdrowia.





Rodzaje sił zbrojnych

Wojska lądowe

Siły powietrzne

Siły morskie

Strategiczne wojska rakietowe

Wojska kosmiczne

Wojska powietrznodesantowe

Piechota morska

Wojska specjalne








Rodzaje wojsk

Obrony przeciwlotniczej

Inżynieryjne

Chemiczne

Rozpoznania i walki radioelektronicznej

Łączności i informatyki

logistyki



Zmechanizowane i pancerne

Artyleria i w. rakietowe

Aeromobilne


Lotnicze

Obrony powietrznej

Radiotechniczne


Okręty nawodne

Okręty podwodne

Pomocnicze jednostki pływające

Lotnictwo morskie

Siły nabrzeżne

Piechota morska









Siły zbrojne to organizacja o złożonej silnie zhierarchizowanej strukturze i rozbudowanym systemie dowodzenia. W tym hierarchicznym układzie wyróżnia się trzy poziomy dowodzenia: strategiczny, operacyjny i taktyczny.

Dowodzenie strategiczne jest domeną naczelnego dowódcy (dowództwa) oraz sztabu generalnego (sztabu głównego).

Szczebel operacyjny w państwach średniej wielkości stanowią dowództwa rodzajów wojsk, dowództwa operacji połączonych, dowództwa związków operacyjnych (korpusów, okręgów wojskowych, flotylli).

Do szczebla taktycznego zalicza się dowództwa związków taktycznych (dywizji, brygady, zespołu okrętów, skrzydła lotnicze); dowództwa oddziałów (pułków, samodzielnych batalionów). W skład oddziałów wchodzą pododdziały (bataliony, dywizjony, kompanie, baterie, eskadry, klucze, plutony, drużyny, załogi).




Poziom strategiczny

Naczelne dowództwo, sztab generalny

- całość sił zbrojnych



Poziom operacyjny

Dowództwa rodzajów wojsk, dowództwa połączone, dowództwa operacji (operacyjne), dowództwa okręgów wojskowych

- związki operacyjne (korpusy, okręgi wojskowe, flotylle)



Poziom taktyczny

Dowództwa, dowódcy związków taktycznych, oddziałów, pododdziałów

- związki taktyczne (dywizje, brygady, zespoły okrętów, skrzydła lotnicze)

- oddziały (pułki, samodzielne bataliony)

- pododdziały (bataliony, dywizjony, kompanie, baterie, eskadry, klucze, plutony, drużyny, załogi)




  1   2   3   4


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna