Słowniczek podstawowych pojęć



Pobieranie 28.81 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar28.81 Kb.

Słowniczek podstawowych pojęć


agent – tajny współpracownik UB oraz Informacji Wojskowej, tkwiący bezpośrednio we wrogich strukturach i aktywnie je rozpracowujący; elita agentury lat czterdziestych i pierwszej połowy lat pięćdziesiątych w wywiadzie wojskowym i cywilnym PRL: świadomie zwerbowany do współpracy obywatel obcego państwa względnie obywatel PRL na stałe zamieszkały poza granicami kraju; najcenniejszy (i najbardziej chroniony) rodzaj osobowego źródła informacji w wywiadzie. Przykładowo w Departamencie I MSW ochrona agentów była tak daleko posunięta, że nie wykazywano w ogóle takiej kategorii OZI na szczeblu ewidencji operacyjnej wywiadu: figurują tam oni wy łącznie jako osoby poddane rozpracowaniu operacyjnemu. Rzecz jasna, nie każda osoba zarejestrowana jako RO to zakamuflowany agent. Stwierdzić można to albo po zapoznaniu się z teczką konkretnego RO, o ile się zachowała, albo też za pomocą specjalnych zeszytów ewidencyjnych teczek pracy agentów, prowadzonych wy łącznie na szczeblu danego wydziału operacyjnego wywiadu (nie zachowały się wszystkie) dysponent lokalu baza – osoba świadomie użyczająca organom techniki operacyjnej i obserwacji SB pomieszczenie w budynku, w którym zamieszkiwał figurant, możliwie najbliżej pomieszczenia, w którym planowano założyć PP (podsłuch pokojowy) lub PDF (podgląd dokumentowany fotograficznie). LB służył do gromadzenia i przechowywania sprzętu, dokumentów i odzieży pracowników SB.

dysponent lokalu kontaktowego – osoba świadomie użyczająca organom bezpieczeństwa pomieszczenie, którym dysponowała (np. pokój we własnym mieszkaniu), za co pobierała zwykle, miesięcznie bądź kwartalnie, stosowne wynagrodzenie;

dysponent lokalu konspiracyjnego – odpowiednik dysponenta lokalu kontaktowego w wywiadzie cywilnym i wojskowym (rzadko występują ca kategoria OZI);

dysponent lokalu przejściowego – osoba świadomie użyczająca organom techniki operacyjnej SB pomieszczenie, bezpośrednio przylegające do mieszkania, w którym zamieszkiwał figurant. LP był wykorzystywany do instalowania urządzeń PP i PDF i odprowadzenia linii PP do PO;

dysponent lokalu spotkaniowego – odpowiednik dysponenta LK w Informacji Wojskowej;

dysponent mieszkania konspiracyjnego – osoba, która całkowicie oddała do dyspozycji Informacji Wojskowej swoje mieszkanie (np. wynajęła je), nie mieszkają c w nim; w późniejszym okresie mieszkaniami konspiracyjnymi określano w SB wy łącznie lokale, których właścicielem było MSW, a fikcyjnymi lokatorami – etatowi funkcjonariusze SB;

dysponent mieszkania tajnego – osoba, która całkowicie oddała do dyspozycji WSW swoje mieszkanie (wynajęła je), nie mieszkając w nim;

dysponent punktu adresowego (adresówka) – starsza forma kategorii PK w wywiadzie cywilnym, do lat sześćdziesiątych;

dysponent punktu korespondencyjnego – osoba, użyczają ca wywiadowi cywilnemu swojego adresu, na który osobowe Źródła informacji działające na Zachodzie mogły przesyłać zakamuflowaną korespondencję operacyjną; do obowiązków dysponenta PK należało natychmiastowe informowanie Centrali o każdej tego rodzaju przesyłce. Kategoria rejestrowana wy łącznie na szczeblu Departamentu I MSW. Odpowiednik w terenie: dysponent skrzynki adresowej;

dysponent punktu kontaktowego – kategoria wprowadzona Instrukcją o pracy operacyjnej SB z XII 1989, zastępują ca dawną kategorię dysponenta skrzynki kontaktowej;

dysponent punktu odbioru – osoba świadomie użyczająca organom techniki operacyjnej SB lub WSW pomieszczenie w pewnej odległości od budynku, w którym zamieszkiwał figurant; PO był wykorzystywany do prowadzenia eksploatacji sygnałów PP;

dysponent punktu zakrytej obserwacji – osoba świadomie użyczająca organom kontrwywiadu wojskowego swego mieszkania w celu zainstalowania w nim tzw. punktu odbioru;

dysponent skrzynki adresowej – osoba użyczająca swojego adresu, na który osobowe źródła informacji działające na Zachodzie mogły przesyłać zakamuflowaną korespondencję operacyjną na potrzeby terenowej ekspozytury wywiadu cywilnego PRL (tzw. Inspektorat I), rejestrowany wy łącznie w pionie „C” MSW; odpowiednik w Centrali wywiadu: dysponent punktu korespondencyjnego;

dysponent skrzynki kontaktowej – osoba, dzięki której organy bezpieczeństwa mogły odbierać materiały od swojej agentury oraz kontaktować się z nią (w przeciwieństwie do rezydenta nie miała prawa wydawać polecenia agenturze łącznikowanej z jej pomocą ) dysponent telefonu konspiracyjnego – osoba, której telefon służbowy bądź prywatny był wykorzystywany przez wywiad do celów operacyjnych

dysponent zakrytego punktu (posterunku) obserwacyjnego – osoba świadomie użyczająca organom obserwacji SB swoje mieszkanie; odpowiednik w WSW: dysponent punktu zakrytej obserwacji;

informator – tajny współpracownik UB, posiadający styczność ze środowiskiem interesującym MBP; najbardziej rozpowszechniona kategoria konfidenta w latach czterdziestych i pierwszej połowie lat pięćdziesiątych. Odpowiednik w Informacji Wojskowej: tajny informator (często jednak, zwłaszcza w schyłkowym okresie działalności IW, zwany tak że „tylko” informatorem);

konsultant – kategoria wprowadzona instrukcją o pracy operacyjnej SB z 1970 r.; dotyczyła osób, które teoretycznie sporządzały na potrzeby SB wy łącznie opracowania i analizy lub dokonywały ekspertyz; z reguły jednak większość konsultantów pozostawała w stałym, regularnym kontakcie operacyjnym ze swymi oficerami prowadzącymi; bywali konsultanci cenniejsi jako źródło bieżącego dopływu informacji interesujących SB od niejednego TW;

kontakt informacyjny – dominująca w latach sześćdziesiątych kategoria osobowego źródła informacji w wywiadzie cywilnym PRL; w przypadku obywatela PRL współpraca zawsze była świadoma;

kontakt obywatelski – nieformalna i nierejestrowana kategoria OZI SB, wprowadzona instrukcją z 1960 r. Dotyczyła osób przychylnie nastawionych do SB, które dorywczo, nierzadko z własnej inicjatywy, dostarczały organom bezpieczeństwa stosownych informacji;

kontakt operacyjny – początkowo nieoficjalna kategoria tajnego współpracownika UB, zwykle członka PZPR; od 1960 r. oficjalna kategoria OZI w SB, normalnie rejestrowanego w ewidencji i prowadzonego podobnie jak TW (tak że zwykle członek PZPR) – mimo to, na zasadzie wyjątku, niektóre KO mogły być nierejestrowane w Departamencie I MSW (wywiadzie cywilnym PRL) z kolei KO oznaczał w pełni świadomego i dyspozycyjnego konfidenta – najwyższą formę kategorię współpracy przeznaczoną dla obywateli PRL;

kontakt poufnynazwa stosowana zamiennie, w l. 1960–70, z kategorią pomoc obywatelska

W 1970 zastąpiony pojęciem kontakt służbowy

kontakt służbowo-informacyjny – osoba, z którą funkcjonariusze Departamentu I MSW utrzymywali regularny kontakt z racji pełnionych przez nią funkcji w instytucji państwowej, placówce naukowo-badawczej lub zakładzie produkcyjnym (określenie z lat pięćdziesiątych);

kontakt służbowy – osoba, z którą SB utrzymywała na poły oficjalny kontakt w zakładzie pracy, urzędzie bądź instytucji, zwykle sprawujący funkcję kierowniczą członek PZPR; kategoria niesformalizowana, wprowadzona w 1970 r.;

kurier – funkcjonariusz wywiadu lub agent utrzymujący łączność między ogniwami wywiadowczymi znajdującymi się w różnych krajach;

łącznik – funkcjonariusz wywiadu lub agent utrzymujący łączność między ogniwami wywiadowczymi znajdującymi się w granicach rozpracowywanego kraju;

nielegalny pracownik wywiadu – z zasady oficer wojskowej służby zawodowej bądź oficer rezerwy-absolwent wyższej uczelni, przerzucony półlegalną drogą na Zachód; niższa od nielegała kategoria OZI w wywiadzie wojskowy;

nielegał – ukadrowiony zwykle pracownik wywiadu cywilnego bądź wojskowego, przerzucony pod fałszywym nazwiskiem na Zachód; szczególnie cenna i zakonspirowana kategoria OZI w wywiadzie PRL.

nieoficjalny pracownik – zwykle zawodowy żołnierz lub podoficer, który łącznikował na zlecenie WSW agenturę niższego rzędu (odpowiednik rezydenta z lat czterdziestych i pięćdziesiątych);

oficjalne osobowe źródło informacji – kategoria wprowadzona Instrukcją o pracy operacyjnej SB z XII 1989, dotyczą ca osób, z którymi SB chciała utrzymywać kontakt w zasadzie jawnie (częściowo więc odpowiadają ca dawnemu kontaktowi służbowemu);

osoba informująca – kategoria wprowadzona Instrukcją o pracy operacyjnej SB z XII 1989, zastępująca poprzednio funkcjonujące kontakt operacyjny oraz służbowy;

osoba zaufana – w pionach „B”, „T” i „W” SB: osoba, z którą podjęto współpracę z racji wykonywanego przez nią zawodu czy zajmowanego stanowiska, wykorzystują c jej naturalne możliwości (odpowiednik KS i konsultanta w pionie operacyjnym); w WSW: nierejestrowana w ewidencji operacyjnej osoba pozostająca w stałym kontakcie operacyjnym np. z oficerem obiektowym, zwykle rekrutująca się z wyższej kadry wojskowej bądź personelu partyjno-politycznego (np. funkcjonariusze GZP WP); w wywiadzie wojskowym: nierejestrowane, pomocnicze Źródło operacyjne, w przypadku obywateli państw zachodnich często członek lokalnej partii komunistycznej lub po prostu osoba sympatyzują ca z pobudek ideowych z tzw. krajami demokracji ludowej;

rezydent – wypróbowany tajny współpracownik organów MBP i IW, z polecenia aparatu bezpieczeństwa kierujący pracą kilku bądź kilkunastu przydzielonych mu informatorów; wysoce zaufana osoba odpowiadają ca wymogom kadrowego pracownika MBP bądź IW. Sporadycznie pojawiał się tak że, jako kategoria nieformalna, w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, zwłaszcza w pionie kontrwywiadu;

tajny informator – zwany skrótowo tak że informatorem: odpowiednik informatora MBP w Informacji Wojskowej;

tajny współpracownik – podstawowa kategoria OZI SB i WSW w latach 1957–1990, tak że w wywiadzie cywilnym do 1962 roku. Formalnie najwyższa i najbardziej świadoma forma współpracy. W służbach cywilnych oficjalny werbunek poprzedzony był często dłuższym okresem opracowania w ramach tzw. zeszytu kandydata na TW;

współpracownik – podstawowa kategoria świadomego OZI – obywatela PRL w wywiadzie wojskowym, odpowiednik kontaktu operacyjnego w wywiadzie cywilnym;

wywiadowca – tajny współpracownik wywiadu wojskowego w pionie AWO (Agenturalny Wywiad Operacyjny Zarządu II Sztabu Generalnego WP);

żywa skrzynka – osoba obsługują ca (mają ca pieczę) konspiracyjny punkt służący do przekazywania materiałów wywiadowczych, sprzętu technicznego lub środków finansowych;


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna