Sprawozdania I informacje iga Kalinowska-Maksim, Paulina Pawluczuk



Pobieranie 59.32 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar59.32 Kb.

Konferencja nt. „Wybrane prawne i medyczne problemy…

SPRAWOZDANIA I INFORMACJE

Iga Kalinowska-Maksim, Paulina Pawluczuk

Konferencja nt. „Wybrane prawne i medyczne problemy ginekologii dziecięcej”

W dniach 8–9 listopada 2014 r. Wydział Prawa Uniwersytetu w Białymstoku był gospodarzem konferencji poświęconej zarówno prawnym, jak i medycznym problemom ginekologii dziecięcej. Zapoczątkowało to cykl konferencji w ramach Forum Naukowego – „Prawne i medyczne aspekty zdrowia człowieka”, których przedmiotem będą rozważania na temat najważniejszych i najciekawszych problemów pojawiających się na styku tych dwóch, jakże różnych, ale mających wspólny cel dziedzin nauki i praktyki. Partnerami tego projektu jest prestiżowy Uniwersytet w Cambridge (University of Cambridge), jak również polskie uczelnie medyczne – Uniwersytet Medyczny w Białymstoku oraz Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.

Kluczowym punktem konferencji było podpisanie umowy tworzącej sieć naukową między wyżej wymienionymi uczelniami. Umowa ta, która nosi tytuł „Sieć badawcza – badania naukowe i prace rozwojowe na rzecz rozwiązywania prawnych i medycznych problemów zdrowia człowieka”, stworzyła platformę współpracy interdyscyplinarnej oraz wymiany doświadczeń. Współpraca naukowo-badawcza w ramach Sieci obejmuje przede wszystkim szeroko rozumiane dyscypliny z zakresu zarówno nauk prawnych, w szczególności prawa karnego, kryminologii i kryminalistyki, prawa ochrony zdrowia, prawa cywilnego, jak i nauk medycznych oraz nauk o zdrowiu. Zwieńczeniem tej współpracy będą kolejne cykliczne konferencje i sympozja.

Konferencję rozpoczęła uroczysta inauguracja, przy okazji której przedstawiciele uniwersytetów oficjalnie podpisali umowę sieci naukowej. Umowę podpisali: z ramienia Uniwersytetu w Cambridge – prof. Lawrence W. Sherman, Dyrektor Instytutu Kryminologii na tym Uniwersytecie, w imieniu Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku – prof. Adam Krętowski, Prorektor do spraw Nauki UMB, jako przedstawiciel Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach – prof. Violetta Skrzypulec-Plinta, Dziekan Wydziału Nauk o Zdrowiu ŚLUM w Katowicach, oraz z ramienia Uniwersytetu w Białymstoku – prof. Emil W. Pływaczewski, Dziekan Wydziału Prawa UwB.

Uroczystość odbyła się w historycznym Pałacu Branickich, dawnej rezydencji magnackiej epoki saskiej.

W konferencji wzięli udział: sygnatariusze umowy: prof. Lawrence W. Sherman, prof. Adam Krętowski, prof. Violetta Skrzypulec-Plinta, prof. Emil W. Pływaczewski, a także prof. Beata Godlewska-Żyłkiewicz, Prorektor ds. Nauki UwB, prof. Dariusz Lebensztejn, Prodziekan Wydziału Lekarskiego UMB, oraz członkowie zacnego Komitetu Naukowego konferencji, w tym Nestor Polskiego „in vitro” – prof. Marian Szamatowicz.

Zaproszonych gości honorowych, członków Komitetu Naukowego, prelegentów oraz innych uczestników powitała prof. Ewa M. Guzik-Makaruk, Prodziekan do spraw Nauki na Wydziale Prawa UwB i członek Krajowej Rady Transplantacyjnej. Wielokrotnie podkreślano, jak istotną rolę odgrywa współpraca o charakterze interdyscyplinarnym, poprzez wymianę doświadczeń wśród ekspertów w dziedzinie prawa i medycyny. Dlatego też podczas obrad prawnicy prezentowali syntetyczną wiedzę dla medyków i medycy dla prawników. Tym samym, poruszono tylko najważniejsze kwestie bez meandrów prawnych i medycznych. Wszyscy przedstawiciele Uniwersytetów wyrazili uznanie dla takiego projektu oraz nadzieję na długoletnią współpracę.

Jako gość honorowy głos zabrał także prof. Lawrence W. Sherman, co możliwe było dzięki połączeniu telekonferencyjnemu. W swoim przemówieniu Profesor podkreślił, jak ważna jest współpraca na polu interdyscyplinarnym medycyny i kryminologii. Obie dziedziny łączą bowiem niezwykłe więzy związane z ludzkim życiem i zdrowiem. Nie bez znaczenia na przykład jest relacja doświadczeń jednostki związanych z wymiarem sprawiedliwości z problemami natury zdrowotnej. Współpraca zaangażowanych i doświadczonych naukowców może przynieść w tym zakresie wymierne efekty wpływające na jakość codziennego życia każdego z nas. Dalsza część konferencji miała miejsce w auli Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. Panele dyskusyjne składały się z trzech części i trwały dwa dni.

W pierwszym panelu odbyła się debata zatytułowana „Wprowadzenie do problematyki ginekologii dziecięcej”. Panel prowadzony był przez prof. dr hab. n. med. Alicję Wasiluk i prof. dr hab. n. med. Piotra Knappa. W ramach tego panelu wystąpili: prof. Ewa M. Guzik-Makaruk z referatem „Dziecko, nieletni, małoletni, młodociany, pełnoletni – podstawowe zagadnienia terminologiczne na tle systemu prawa”. Z uwagi na fakt, iż Konferencja poświęcona była wybranym prawnym i medycznym problemom ginekologii dziecięcej, rozważania należało rozpocząć od wyjaśnienia podstawowych pojęć, w tym zakresu znaczeniowego pojęcia „dziecko”. Z zagadnieniem podmiotowości w prawie ściśle wiąże się wiek osoby fizycznej. Pod względem etymologicznym wyróżnia się także nieletnich, małoletnich, młodocianych czy w końcu pełnoletnich, posiłkując się w tym względzie przepisami prawa zawartymi w systemie prawa. Zatem, wystąpienie prof. Ewy M. Guzik-Makaruk ukazało wielopłaszczyznowy aspekt terminologii „dziecko”, prezentując definicje ukonstytuowane na potrzeby Konwencji o prawach dziecka czy też ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka. Ponadto, powyższego rozważania znaczenia tego terminu omówiono na gruncie prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego. Ze względu na ograniczenia czasowe wystąpienia prelegentka naświetliła tylko niektóre kwestie nieznane reprezentantom środowiska medycznego. Pojęcie nieletniego przeanalizowano na tle kodeksu karnego, ale i ustawy o postępowaniu w sprawie nieletnich. W prezentowanej materii odniesiono się także do pojęcia „małoletni”, które często używane jest dla określenia ofiary przestępstwa lub wykroczenia. Kolejne rozważania dotyczyły „młodocianego”, którego szczególną sytuację prawną przedyskutowano zarówno na gruncie prawa karnego, jak i prawa pracy. Konkludując powyższe rozważania, wspomniano także o „pełnoletnim”, którego definicja wywodzi się z prawa cywilnego. Tak zaprezentowana materia ukazała wieloznaczność pojęć wypracowanych na potrzeby każdej z gałęzi prawa i stanowiła wprowadzenie do lepszego zrozumienia zagadnień omawianych podczas konferencji, zarówno natury prawnej, jak i medycznej. Wystąpienie to miało na celu zapoznanie medyków z terminologią typowo prawniczą.

Kolejny referent dr hab. n. med. Agnieszka Drosdzol-Cop w wykładzie „Postępowanie z małoletnią ofiarą przemocy seksualnej – aspekty prawne i medyczne” poruszyła niezwykle trudne, a zarazem bardzo aktualne dylematy związane z postępowaniem z małoletnimi będącymi ofiarami przestępstw. Trudności te powstają zarówno na gruncie medycznym, jak i prawnym. Sam kontakt z pokrzywdzoną osobą wywołuje silne reakcje emocjonalne. Z doświadczenia prelegentki wynikało, że mając do czynienia z małoletnią ofiarą przestępstwa, niezwykle trudnym jest zebranie wywiadu lekarskiego, a już tym bardziej przeprowadzenie badań fizykalnych, w oparciu o które lekarz przygotowuje dokumentację stanowiącą dowód w procesie karnym. Pomimo to, że zawsze pierwszym obowiązkiem lekarza będzie udzielenie pomocy o charakterze medycznym, to zazwyczaj nie zwalnia to lekarza od podjęcia odpowiednich kroków prawnych. Przede wszystkim, lekarz powinien rozważyć, czy ciąży na nim obowiązek prawny lub społeczny zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, a przy tym, czy istnieje podstawa do zwolnienia go z zachowania tajemnicy lekarskiej. Zgodnie z art. 40 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, zakazu ujawnienia informacji objętych tajemnicą lekarską nie stosuje się jedynie wówczas, gdy tak stanowią ustawy bądź gdy badanie lekarskie zostało przeprowadzone na żądanie uprawnionych, na podstawie odrębnych ustaw, organów i instytucji, lecz wówczas lekarz jest obowiązany poinformować o stanie zdrowia pacjenta wyłącznie te organy i instytucje. Zakaz ten nie obowiązuje lekarza także wówczas, gdy zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób bądź pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowaniu o niekorzystnych dla pacjenta skutkach jej ujawnienia. Podczas wystąpienia zwrócono uwagę, że zakazu tego nie stosuje się również, gdy zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie lekarzowi sądowemu bądź w sytuacji, gdy zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych innemu lekarzowi lub uprawionym osobom uczestniczącym w udzielaniu tych świadczeń. Jednak w tym wypadku, w przeważającej liczbie sytuacji, lekarz będzie zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy, gdy stwierdzi, że jej zachowanie może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób. Prelegent podkreślił także istotną rolę biegłego sądowego, zauważając, że gdyby stwierdzenie okoliczności mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy wymagało wiadomości specjalnych, należy zwrócić się do takiej osoby w celu uzyskania niezależnej opinii w sprawie. Wszystkie powyżej opisane wymogi przyczyniają się do rzetelnego wyjaśnienia sprawy, w której ofiarą jest niewinne dziecko.

Prof. dr hab. Teresa Mróz wraz z dr Urszulą Drozdowską omówiły bardzo aktualne zagadnienie „Klauzula sumienia w praktyce lekarza ginekologa”. Podczas wystąpienia wielokrotnie podkreślono, iż problematyka praw pacjenta i klauzuli sumienia daleko wykracza poza regulacje prawne, i tym samym stanowi punkt dyskusji na wielu płaszczyznach. Podczas prezentacji ww. tematyki omówiono między innymi art. 39 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, w myśl którego lekarz może powstrzymać się od wykonywania świadczeń medycznych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30, zgodne z którym ma on obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego. Uregulowania dotyczące klauzuli sumienia znajdują się także w Kodeksie Etyki Lekarskiej. Z całą pewnością klauzula sumienia otwiera prawo na wartości naturalne, co oznacza obowiązek respektowania norm moralnych. Prelegentki wskazały, że należy mieć na względzie, iż klauzula sumienia nie może być kojarzona jako narzucanie innym, a w szczególności pacjentowi, przyjętych przez lekarza przekonań etycznych, moralnych czy nawet religijnych. Jest jednak realizowaniem przysługującego lekarzowi z mocy ustawy dobra osobistego, jakim pozostaje swoboda sumienia. To dobro, chronione prawem podmiotowym, daje podstawę do powstrzymania się od wykonania określonego świadczenia zdrowotnego, a zaistniały stan rzeczy nie ma kwalifikacji czynu bezprawnego.

Profesor dr hab. n. med. Violetta Skrzypule-Plinta przeanalizowała problem „Antykoncepcji młodocianych” i pochyliła się nad tematem „Zagrożenia behawioralne”. Problem antykoncepcji młodocianych jest od dawna dyskutowany. Skorelowane jest to z brakiem świadomości seksualnej u młodzieży i brakiem informacji dotyczących zachowań prozdrowotnych, gdzie według statystyk ciąża jest najpoważniejszym i najczęstszym problemem młodocianych kobiet. W ramach wykładu poddano krytycznej ocenie sposób przekazywania przez szkoły wiedzy dotyczącej planowania rodziny, seksualności i partnerstwa. Obowiązujące podręczniki w większości nie są wolne od światopoglądowych przekonań i zawierają wiele błędów merytorycznych niezgodnych ze światowymi standardami. Zaprezentowana treść wykładu, oparta o przygotowane statystyki, pozwoliła na zobrazowanie współczesnych tendencji inicjacji seksualnej wśród dorastających ludzi. Nie pominięto przy tym ważnych aspektów prawnych, w myśl których u dziewcząt przed 16. rokiem życia, przy przepisywaniu AH, wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego (odpowiednia adnotacja w dokumentacji medycznej). Natomiast u dziewcząt między 16. a 18. rokiem życia przepisanie DTA wymaga zgody równoległej (podwójnej) nieletniej pacjentki i jej rodzica/opiekuna prawnego. Podjęte rozważania świadczyły o wieloaspektowych problemie antykoncepcji. Zestawienie obu obszarów prawnych i medycznych pozwoliło przemawiającej na wywiedzenie wniosku, że brak ścisłej korelacji między prawnymi unormowaniami w tym zakresie a realiami współczesnej młodzieży utrudnia efektywne kontrolowanie pożądanych zachowań wśród młodzieży.

Zagadnienie, będące przedmiotem następnego referatu pt. „zagrożenia behawioralne”, autorstwa prof. Violetty Skrzypulec-Plinty, w równym stopniu zainteresowało zgromadzonych. Samo pojęcie behawioryzm oznacza podejście naukowe ograniczające zakres zainteresowań psychologii do zachowań, które można zmierzyć lub zaobserwować. W dzisiejszych czasach, wraz z rozwojem cywilizacji i presją otoczenia, mamy do czynienia ze wzrostem zachowań wykonywanych pod wpływem niedającego się opanować wewnętrznie przymusu. Zatem, uzależnienia inne niż te, które wynikają z użycia substancji psychoaktywnych, to uzależnienia behawioralne. Wśród nich wyróżnia się m.in.: socjomanię internetową, uzależnienie od sieci internetowych, od telefonu, operacje plastyczne, seksoholizm, zakupoholizm, anoreksję. Podczas wykładu omówiono także takie pojęcia, jak: medioholizm, fonoholizm, vigoreksja, bigoreksja, bridoreksja, pregoreksja, ortoreksja, permareksja, diabulimia. Co więcej, autorka wystąpienia, zwróciła również uwagę na tzw. selfie – rodzaj fotografii autoportretowej, zazwyczaj wykonywanej z trzymanego w ręku aparatu cyfrowego, kamery lub telefonu komórkowego. Zdjęcie przedstawia zazwyczaj samego siebie (w tym przypadku fotografa) lub jego odbicie w lustrze. Świadczy to z całą pewnością o autentycznym problemie społecznym, który sprzyja osłabieniu więzi międzyludzkich, porzuceniu zwyczajów, tradycji dla nowo powstałej mody, praktykowanej przez otaczający nas świat. Tym samym, zagrożenia takie silnie wpływają na młode pokolenie, w szczególności dzieci, które są niezwykle chłonne na każdy przejaw mody. W celu podsumowania tego etapu rozważań podjęto dyskusję, ukazującą, że współczesne zagrożenia behawioralne w znaczący sposób wpływają na młodych ludzi i tym samym stanowią realne niebezpieczeństwo dla ich zdrowia psychicznego, a nawet życia. Wykład umożliwił wypracowanie rekomendacji w celu zapobiegania i przeciwdziałania występującym coraz powszechniej uzależnieniom behawioralnym. Do najistotniejszych rekomendacji należą: przeprowadzanie badań rozpoznawczych dotyczących występowania uzależnień behawioralnych, opracowanie narzędzi badawczych w postaci np. ankiet, wywiadów, opracowanie programów profilaktycznych, odjęcie stałego monitoringu w oparciu o placówki lecznicze, poradnie, ośrodki leczenia uzależnień behawioralnych, czy też wypracowanie zasad i metod współpracy pomiędzy instytucjami w zakresie wymiany informacji oraz możliwości udzielania pomocy, a w szczególności: powołanie zespołów interdyscyplinarnych złożonych z przedstawicieli placówek ochrony zdrowia, oświaty, pomocy i integracji społecznej oraz organizacji pozarządowych.

Drugi panel, prowadzony przez prof. Violettę Skrzypulec-Plintę i prof. dr hab. n. med. Jacka Szamatowicza, poświęcony był wybranym, prawnym, kryminologicznym i medycznym problemom z zakresu zdrowia i prokreacji małoletnich. W tym miejscu swoje referaty zaprezentowali: prof. dr hab. n. med. Włodzimierz E. Baranowski, omawiając „Wady narządu rodnego u dziewcząt”, dr Dorota Huzarska, radca prawny, przedstawiając istotny problem prawny, jakim jest „Zgoda osoby małoletniej na udzielanie świadczeń zdrowotnych”, następnie Ludmiła But-Gusain, Główny Ginekolog Miasta Grodno, która ukazała „Medyczno-prawne aspekty ochrony zdrowia młodych dziewcząt w Republice Białorusi”.

Profesor Włodzimierz E. Baranowski przedstawił aktualny stan wiedzy dotyczący etiologii, diagnostyki i postępowania u pacjentek z wrodzonymi wadami układu moczowo-płciowego, będącymi wynikiem nieprawidłowego rozwoju przewodów Müllera. Przedmiotem referatu była problematyka nieprawidłowości rozwojowych wraz z badaniami obrazowymi, ukazującymi istotę omawianego schorzenia. Nieprawidłowości müllerowskie spowodowane są niewłaściwym tworzeniem, brakiem zupełnej fuzji lub też zatrzymanym rozwojem przewodów śródnerczowych, z których to struktur, w czasie embriogenezy, powstają żeńskie wewnętrzne narządy płciowe. W celu porównania poszczególnych sposobów postępowania w określonych zaburzeniach rozwojowych wyodrębniono kilka podtypów klinicznych. Profesor Włodzimierz E. Baranowski wskazał następujące grupy: I – dysgenezja i hipoplazja przewodów Müllera, II – macica jednorożna, III – macica podwójna, IV – macica dwurożna, V – macica pojedyncza podzielona przegrodą, VI – macica łukowata. W uwagach końcowych zasygnalizowano, że zabiegi histeroskopowej septoplastyki w przypadku niepowodzeń położniczych i zdiagnozowanej przegrody macicy powinny być stosowane rutynowo. Natomiast, w przypadku pozostałych anomalii macicznych przewodów Müllera, po wyczerpaniu innych przyczyn niepowodzeń położniczych, zabiegi metroplastyki powinny być rozważane. Zaburzenia rozwojowe struktur powstających z przewodów Müllera stanowią istotny problem kliniczny. Tym samym przedstawione zagadnienie w niewątpliwy sposób ukazało wiele trudności i wyzwań, z jakimi spotykają się ginekolodzy. Formułując uwagi praktyczne, prelegent zasygnalizował, iż prawidłowa diagnostyka jest oparta na badaniu klinicznym oraz badaniach obrazowych (USG i MRI) – szczególnie przed podejmowaniem decyzji o leczeniu operacyjnym. W konkluzji ujęto, że rozpoznanie określonej wady nie jest jednoznaczne z prawdopodobieństwem niepowodzeń prokreacyjnych. Rzeczowe wyjaśnienie istoty schorzenia oraz jego potencjalnych skutków zdrowotnych i prokreacyjnych, a także właściwe wsparcie psychologiczne, mają kluczowe znaczenie dla dobrostanu psychicznego i samooceny pacjentki dotkniętej schorzeniem.

Doktor Dorota Huzarska przedyskutowała istotny problem prawny, jakim jest „Zgoda osoby małoletniej na udzielanie świadczeń zdrowotnych”. Punktem wyjścia dla dyskusji nad ww. zagadnieniem stanowiła sentencja wyroku Sądu Najwyższego: „Pacjent nie może być traktowany jak przedmiot rozstrzygnięć innej osoby i nie może być pozbawiony swobody decyzji dotyczącej swojego zdrowia” (wyroki z dnia 8 lipca 2010 r., sygn. II CSK 117/10 i z dnia 1 kwietnia 2004 r., sygn. II CK 134/03). Mając powyższe na względzie, należało pochylić się nad ustaleniem statusu prawnego małoletniego pacjenta. W tym przypadku spotykamy się właśnie z pewnymi ograniczeniami w zakresie możliwości wyrażania samodzielnej zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych. Przepis artykułu 32 pkt 2 ustawy o zawodach lekarzach i lekarza dentysty stanowi, że jeżeli pacjent jest małoletni lub niezdolny do świadomego wyrażenia zgody, wymagana jest zgoda jego przedstawiciela ustawowego, a gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego lub porozumienie się z nim jest niemożliwe – zezwolenie sądu opiekuńczego. Co więcej, jeżeli zachodzi potrzeba przeprowadzenia badania osoby małoletniej, zgodę na przeprowadzenie badania może wyrazić także opiekun faktyczny. Natomiast art. 32 pkt 5 stanowi, że jeżeli mamy do czynienia z pacjentem, który ukończył 16 lat, to wymagana jest także jego zgoda. Jeśli małoletni ukończył 16 lat i sprzeciwia się czynnościom medycznym, poza zgodą jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego albo w przypadku niewyrażenia przez nich zgody, wymagane jest znowu zezwolenie sądu opiekuńczego. Analogiczne warunki muszą być spełnione przy ewentualnych zabiegach operacyjnych, z tym, że jeżeli zdarzy się tak, że małoletni, który ukończył 16 lat, sprzeciwia się czynnościom medycznym, poza zgodą jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego albo w przypadku niewyrażenia przez nich zgody, wymagane jest zezwolenie sądu opiekuńczego. Zgoda Sądu Opiekuńczego jest także wymagana w sytuacji, gdy przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego nie zgadza się na wykonanie przez lekarza czynności wymienionych w ust. 1, a niezbędnych dla usunięcia niebezpieczeństwa utraty przez pacjenta życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała bądź ciężkiego rozstroju zdrowia (art. 34 pkt 6). W omawianym wystąpieniu wyjaśniono ponadto, że jeśli ustawa nie stanowi inaczej, zgoda osób wymienionych w ustępach 1, 2 i 4 może być wyrażona ustnie albo nawet poprzez takie ich zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę poddania się proponowanym przez lekarza czynnościom medycznym. Lekarz może wykonać zabieg operacyjny albo zastosować metodę leczenia lub diagnostyki stwarzającą podwyższone ryzyko dla pacjenta, po uzyskaniu jego pisemnej zgody (art. 34 ust. 1).

Przedmiotem następnego referatu, wygłoszonego przez Ludmiłę But-Gusain, Głównego Ginekologa Miasta Grodno, była kwestia ochrony młodych dziewcząt w Republice Białorusi. Prelegentka uwypukliła, że obowiązek profilaktycznych badań ginekologicznych dotyczy już 3-letnich, 6-letnich i 11-letnich dziewczynek, przy czym od 14. roku życia każda z dziewczynek zobligowana jest do corocznych wizyt kontrolnych. Pomimo tak rygorystycznych wymagań, co roku w Republice Białorusi diagnozuje się u nieletnich dziewczynek choroby układu moczowo-płciowego. Z danych WHO wynika, iż 7,4 na 1000 dziewczynek między 15. a 19. rokiem życia w 2013 r. zostało dotknięte takim schorzeniem. W Republice Białoruś zauważalny jest także problem aborcji. Według danych statystycznych opracowanych na potrzeby Konferencji wynika, iż im starsza kobieta, tym rzadziej decyduje się na taki zabieg. Z badań wynika, że wskaźnik dokonywanych aborcji jest najwyższy u kobiet między 14. a 19. rokiem życia. Z głębszej analizy wynika, że na 1 aborcję przypada 1,1 urodzonego dziecka i, analogicznie, w USA stosunek ten wynosi , jak 1 : 2, w Rosji jak 1 : 1, a w samej Moskwie aż 5 : 1. Należy podkreślić, iż Republika Białorusi nie pozostaje obojętna wobec małoletnich dziewczynek zachodzących w ciążę. W takich przypadkach powstaje obowiązek zawiadomienia w odpowiednim czasie Komisję zajmującą się osobami niepełnoletnimi, po drugie, jeśli ciąża dotyczy dziewczynki, która nie ukończyła 16 lat, takie zawiadomienie należy złożyć do Prokuratury, a także przekazać informację do odpowiedniego kuratorium. Polityka państwa w sprawie ochrony dzieci w Republice Białorusi opiera się o: Konstytucję, Narodowy Program Bezpieczeństwa Demograficznego i Narodowy plan działań w zakresie poprawy pozycji dzieci i ich praw. Ponadto, ochrona taka jest również wdrażana na mocy ustaw. Autorka referatu poparła założenia ustawy o prawach dziecka, zgodnie z którą każde dziecko ma niezbywalne prawo do ochrony zdrowia. Natomiast na gruncie art. 184 kodeksu o małżeństwie i rodzinie dzieci mają prawo do życia w spokojnych, bezpiecznych i dogodnych warunkach. Wzmożona ochrona zapewniona jest także na podstawie dekretu Prezydenta nr 18 o dodatkowych rozwiązaniach państwa w sprawie ochrony dzieci z rodzin patologicznych. Dodatkowo, dowiedziono, że funkcjonują ośrodki, w których świadczona jest pomoc psychologiczna ofiarom przestępstw seksualnych i przemocy w rodzinie, jak i centra trudniące się problemami związanymi z aborcją. W podsumowaniu swojego wystąpienia prelegentka podkreśliła, że głównym celem działań w Republice Białorusi jest nieustająca współpraca pracowników medycznych i organów zajmujących się ochroną życia i zdrowia małoletnich dziewczynek – przyszłych matek – co stanowi gwarancje demograficznego bezpieczeństwa każdego państwa.

Godnym uwagi było również wystąpienie prof. Jacka Szamatowicza, który wygłosił referat „Zabiegi operacyjne laparoskopowe u dziewcząt”. Wystąpienie było o tyle ważne, iż zabiegi laparoskopowe u dzieci są stosunkowo rzadko stosowane. Wynika to przede wszystkim z wydłużonej krzywej uczenia, jak również konieczności dostosowania instrumentarium do odpowiednio mniejszych narządów dzieci oraz ich często odmiennego położenia w stosunku do osób dorosłych. Jednakże liczba wykonywanych zabiegów techniką laparoskopową w ostatnich latach gwałtownie wzrasta. Technika ta jest bowiem uznawana za mało inwazyjną, cechującą się znacznie mniejszą ilością powikłań oraz szybszą rekonwalescencją. Z tych względów zabiegi laparoskopowe stają się powoli standardem leczenia dzieci. W przypadku zabiegów ginekologicznych tego typu, stosowanych u dziewcząt, należy podkreślić, że umożliwiają one minimalizację używania narzędzi dopochwowych, pozwalając jednocześnie na ułożenie pacjentki w dogodnej pozycji, jak w przypadku operacji brzusznych. Niewątpliwie, wystąpienie to uświadomiło prawnikom realia związane z zabiegami tego typu, co ma szczególne znaczenie w odniesieniu do błędu medycznego.

Katarzyna Syroka-Marczewska z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego przedstawiła opracowanie pt. „Aspekty prawno-karne zgody pacjenta małoletniego i formularze zgody”. Kodeks Etyki Lekarskiej w art. 13 wyraźnie stanowi, że obowiązkiem lekarza jest respektowanie prawa pacjenta do świadomego udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących jego zdrowia. Ponadto, zgodnie z tym przepisem, lekarz powinien poinformować o stopniu ewentualnego ryzyka zabiegów diagnostycznych i leczniczych, spodziewanych korzyściach związanych z wykonywaniem tych zabiegów, a także o możliwościach zastosowania innego postępowania medycznego. Jeżeli pacjent jest osobą małoletnią, lekarz na przeprowadzenie badania lub innych świadczeń zdrowotnych musi uzyskać tzw. zgodę zastępczą od jego przedstawiciela ustawowego, którym mogą być rodzice, kurator lub opiekun. Poruszono kwestię, kiedy małoletni ma prawo do wyrażenia zgody czy też sprzeciwu co do świadczeń zdrowotnych, wyrażając jednocześnie postulat, że zdanie dziecka powinno mieć większą doniosłość prawną. Zdając sobie jednak sprawę z realiów, w trakcie debaty uznano, że najlepszym rozwiązaniem tego problemu byłoby prawne uregulowanie zgody dziecka w inny sposób, odnosząc się do stosunku cywilnoprawnego. Obecnie, prawo wyróżnia wśród pacjentów małoletnich pacjentów, którzy ukończyli lat 16. Zgodnie z art. 17 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia 6 listopada 2008 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., Nr 159), mają oni prawo do samodzielnego wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie świadczenia medycznego przez lekarza. W przypadku, gdy pacjent nie wyraża zgody na takie zabiegi, mimo iż zgodę wyraził jego opiekun lub przedstawiciel ustawowy, ma on prawo do zgłoszenia sprzeciwu. Również Rzecznik Praw Obywatelskich zakwestionował zasady wyrażania zgody na leczenie przez osoby małoletnie, gdyż nie respektują one autonomii pacjenta, który nie ukończył jeszcze 16 lat, ignorując stopień rozwoju dziecka, które w prawie cywilnym ma przyznane ograniczone prawo do czynności prawnych już od 13. roku życia. Trybunał Konstytucyjny, mimo iż podzielił powyższe zarzuty, nie uznał tych przepisów za niekonstytucyjne (wyrok TK z dnia 11 października 2011 r., sygn. K 16/2010). W referacie poruszono również kwestię udziału Sądu opiekuńczego w rozstrzyganiu o zgodzie na świadczenia zdrowotne w przypadku jej braku lub porozumienia. Zgoda sądu opiekuńczego jest konieczna również wtedy, gdy opiekun prawny nie zgadza się za wykonanie zabiegu operacyjnego albo zastosowanie metody leczenia lub diagnostyki, które lekarz uważa za niezbędne dla usunięcia niebezpieczeństwa utraty życia lub zdrowia małoletniego pacjenta. Prelegentka omówiła również warunki prawnej skuteczności zgody. Musi ona być udzielona pozytywnie, co oznacza, że zgoda nie może być milcząca ani też zostać udzielona do nieokreślonych z góry zabiegów, a więc tzw. blankietowa, czy też następczo, a więc po udzieleniu świadczeń medycznych. Zgodą jest zatem swobodnie podjęty i wyrażony według reguł znaczeniowych, dostępnych dla innych uczestników procesu medycznego, akt woli pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego, podjęty na podstawie informacji co do wszelkich stadiów postępowania medycznego. Podkreślenia wymaga również fakt, że wyrażenie zgody przez pacjenta powinno zostać poprzedzone dokładnym i wnikliwym poinformowaniem go o zabiegu, któremu ma zostać poddany, czemu ma on służyć, jak będzie przebiegał oraz jakie jest ryzyko wystąpienia powikłań. Referat obejmował również omówienie znamion przestępstwa skryminalizowanego w art. 192 k.k., a więc wykonania zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta oraz ukazania statystyk sądowych dotyczących tego przestępstwa. Wskazują one na niewielką liczbę przypadków popełniania przez lekarzy tego przestępstwa. Rocznie, osób skazanych na podstawie tego przepisu jest od 2 do 4 osób.

Panel został zamknięty wystąpieniem dr. n. med. Anny B. Kluz-Kowal, która omówiła istotny problem, jakim jest „Ciąża u młodocianych – problem medyczny i społeczny”. W polskim systemie prawnym doprowadzenie osoby poniżej 15. roku życia do obcowania płciowego lub innej czynności seksualnej lub wykonania takiej czynności uznaje się za zgwałcenie bez względu na fakt, czy czynność seksualna odbyła się za zgodą obu stron. Ponadto, ustawodawca przyjął, że każdy kto podejmuje z osobą małoletnią poniżej 15. roku życia czynności seksualne, narusza tym samym jej wolność seksualną. Ofiara takiego czynu nie jest w stanie wyrazić prawnie ważnej decyzji w przedmiocie przyzwolenia na te czynności. Dane statystyczne GUS, dotyczące liczby urodzeń przez dziewczynki w wieku 15–16 lat, wskazują, że w 2013 r. odnotowano 1300 takich porodów. Dane te alarmują zarówno środowisko medyczne, jak i prawnicze. Jak okazuje się w praktyce, rodzina w omawianych sytuacjach zajmuje się jedynie „problemem ciąży”, a nie faktem, że dziecko w wieku poniżej 15. roku życia stała się ofiarą przestępstwa. Lekarze również mają związane ręce, będąc związani tajemnicą lekarską. Z punktu widzenia czysto medycznego ciąża młodocianych jest ciążą wysokiego ryzyka ze względu na: brak przygotowania młodego organizmu do pełnienia funkcji rozrodczych, niedojrzałość, złe nawyki żywieniowe, nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich czy choćby późny termin zgłoszenia się do lekarza. Ciąża u nastolatek jest ponadto często zagrożona powikłaniami. W szczególności dotyczy to obniżenia gęstości kości (trzykrotne mniejsze w porównaniu z dojrzałymi kobietami). Nastolatki nie są odpowiednio przygotowane do przejścia prawidłowo przesz okres ciąży oraz porodu, ze względu na nieprzebudowaną jeszcze miednicę oraz jej niewystarczającą pojemność. Poród u nastolatki zaliczany jest do patologii położniczej z powodu niezakończonego rozwoju układu rozrodczego. Dane epidemiologiczne wskazują ponadto, że coraz więcej nastolatek ma problemy psychiczne. Z obserwacji demograficznych wynika, że przyczynami zaburzeń psychicznych i depresji są: przerwanie ciąży, urodzenie dziecka pozamałżeńskiego wśród nastolatek, niski poziom wykształcenia kobiet, które w młodym wieku zostały matkami, a także wczesna inicjacja seksualna. Przez wzgląd na małą ilość przestępstw stwierdzonych, odnoszących się do obcowania z małoletnim, zarówno prawnicy, jak i medycy zdają się być bezradni. Podczas debaty powstało również pytanie, czy zmiana regulacji prawnych, np. odnoszących się do obowiązków lekarza do zgłaszania takich przestępstw, nie skłoni rodzin do niekontrolowania ciąży i urodzeń bez jakiejkolwiek interwencji czy asysty lekarskiej oraz nie wpłynie na zagrożenie życia i zdrowia osób, które chroni prawo, kryminalizując omawiane przestępstwo.

Na koniec sesji naukowej podjęto dyskusję, zakończoną wspólnym postulatem zmiany obowiązujących przepisów dotyczących obdukcji małoletniego. Partnerzy sieci naukowej złożą wspólny wniosek do Ministra Zdrowia celem stworzenia jednolitych formularzy przygotowanych przez Polskie Towarzystwo Ginekologiczne, ułatwiających dokładne określenie uszczerbków na ciele małoletniego. Dzięki formularzom możliwe będzie dokładniejsze określenie obrażeń, jakich doznał małoletni, oraz ich wrysowanie na szkicu obrazującym ciało dziecka. Opracowanie formularzy przez lekarza praktyka, który to umożliwi lepszą ochronę praw małoletnich, jest rezultatem, który będą mogli wykorzystać prawnicy, powołując się na dowody o największej wartości procesowej. Postulat ten otrzymał rekomendacje grupy ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dla lekarzy w zakresie postępowania z ofiarami przestępstw przeciwko wolności seksualnej i przemocy w rodzinie, które zostały opracowane w dniu 2 stycznia 2015 r.

Trzeci panel dotyczył nieletniego jako ofiary przestępstwa oraz pacjenta. Panel prowadzony był przez prof. Emila W. Pływaczewskiego oraz prof. Ewę M. Guzik-Makaruk. Jako pierwsza wystąpiła dr Agnieszka Zemke-Górecka, adwokat, która przybliżyła problem niewykonania prawa do aborcji oraz jego skutki prawne. Referat ukazał dozwolony zakres decyzyjny lekarza, który nie godząc się wewnętrznie z aborcją dozwoloną prawnie, w danym przypadku nie może wprost odmówić pomocy czy też zataić pewne fakty. Omówienie problemu na przykładzie prawdziwych stanów faktycznych ukazały jednocześnie prawnikom, po jakie instrumenty prawne mają możliwość sięgać w obronie praw swoich klientów.

Z kolei, sędzia Sądu Okręgowego w Białymstoku, dr Szczęsny T. Szymański, omówił problem małoletniego jako ofiary przestępstw seksualnych z punktu widzenia praktyki orzeczniczej. W samym kodeksie karnym skryminalizowanych jest 14 typów przestępstw seksualnych na szkodę małoletniego, w tym 7 na szkodę małoletnich poniżej lat 15. W praktyce orzeczniczej spotyka się najczęściej jedynie niektóre z nich – przestępstwo obcowania płciowego z małoletnim, przestępstwo prezentowania treści pornograficznych małoletniemu i niekiedy przestępstwo zgwałcenia małoletniego. Problem, na który chciał zwrócić uwagę sędzia, to przede wszystkim kwestia wtórnej wiktymizacji wynikającej z uczestniczenia w procesie karnym i koniczności złożenia zeznań. Z tego również względu małoletni jako ofiara przestępstwa jest szczególnie chroniony w procesie karnym. Sędzia w swoim referacie omówił instytucje prawne, które umożliwiają realizację tej ochrony. Zasadą jest, zgodnie z art. 185a k.k., że pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat, przesłuchuje się w charakterze świadka tylko wówczas, gdy jego zeznania mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, i w zasadzie tylko raz. Istnieją wprawdzie warunki umożliwiające ponowne przesłuchanie, ale zgodnie z postulatami doktryny i linii orzeczniczej powinno to być jedynie wyjątkiem, a wyznaczenie takiego przesłuchania powinno nastąpić dopiero w fazie postępowania in personam, tak aby oskarżony nie mógł powołać się na zarzut braku obrońcy w czasie przesłuchania małoletniego. Regulacja określa również warunki, w jakich odbywać się ma takie przesłuchanie. Przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego psychologa, a na rozprawie głównej odtwarza się jedynie sporządzony zapis obrazu i dźwięku przesłuchania oraz odczytuje się protokół przesłuchania. Ma to zapobiec dodatkowemu stresowi towarzyszącemu małoletniemu na ewentualnej rozprawie w sądzie, gdzie procedury są sformalizowane, a otoczenie niesprzyjające zeznaniom dziecka. Paragraf 4 omawianego art. 185a k.k. rozszerza zastosowanie zasad przesłuchiwania pokrzywdzonych, którzy nie ukończyli lat 15, na małoletnich, którzy osiągnęli już ten wiek. Przesłuchuje się ich w warunkach określonych w § 1–3, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że przesłuchanie w innych warunkach mogłoby wywrzeć negatywny wpływ na jego stan psychiczny. Podczas referatu sędzia pokazał również uczestnikom, jak wygląda taki pokój przesłuchań dla małoletnich pokrzywdzonych.

Jeden z ostatnich referatów dotyczył problematyki zażywania substancji psychotropowych w czasie ciąży. Referat pt. „Substancje psychoaktywne a ciąża u młodocianych” wygłosiła dr n. med. Joanna Hołdy-Zaręba. Referatem tym rozpoczęto omawianie kwestii praktycznych, a więc tych najbliższych osobom, którym poświęcona była konferencja. Małoletni, młode matki, pacjenci oraz ich problemy to nie tylko przepisy prawne i zabiegi operacyjne. Konferencja w założeniach miała na celu również zbliżyć się do omawianej tematyki jak najbliżej. Młodociane ciężarne lub nieletnie matki to młode dziewczęta, które zaszły w ciążę lub urodziły w okresie do 18. roku życia. Statystyki nie wyglądają w tym aspekcie optymistycznie. Jak się okazuje, co roku w Polsce prawie 20 tysięcy nastolatek rodzi dzieci, a ponad 8% ogólnej liczby porodów dotyczy młodych dziewcząt w wieku 12–19 lat. Istota problemu polega na tym, że młodociane matki nie są przygotowane do roli rodzica, pochodzą zazwyczaj z zaniedbanych środowisk, w których powszechne jest nadużywanie alkoholu, nikotyny i nierzadko również narkotyków. Ponadto, w tym wieku, kobiety zazwyczaj nie dbają o swoje zdrowie, narażając się na choroby przenoszone drogą płciową, nieplanowaną, a więc często zagrożoną ciążę, oraz nie podejmują działań prozdrowotnych. Statystki wskazują również na wyższy wskaźnik umieralności i zachorowalności u takich młodocianych matek. Palenie wyrobów tytoniowych czy picie alkoholu podczas ciąży ma poważne konsekwencje. Najczęstszymi powikłaniami są: poronienie, przedwczesne odejście wód płodowych, krwawienie z dróg rodnych, łożysko przodujące, przedwczesne odklejenie się łożyska czy przedwczesny poród. Należy podnieść, że dziecko urodzone z ciąży, podczas której matka paliła papierosy czy spożywała alkohol, jest niezwykle zagrożone. Problem pojawia się również w aspekcie ewentualnej odpowiedzialności prawnej nieletnich za narażanie zdrowia i życia płodu/noworodka. Ustawodawstwo polskie nie reguluje w sposób bezpośredni odpowiedzialności nieletniej ciężarnej zażywającej substancje psychoaktywne w trakcie ciąży. Pojawia się również konieczność wzmocnienia ochrony tych młodych osób, aby zadbać o ich zdrowie i ich dzieci. Pojawiły się postulaty, że niezbędna jest edukacja dzieci jeszcze w szkołach oraz programy prozdrowotne i społeczne, które zdaniem uczestników powinny być rezultatem współpracy Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Edukacji Narodowej. Jest to kolejny argument na to, iż wszelkie inicjatywy dotyczące problematyki na styku prawa i medycyny są niezwykle pożądane.

Wieńczącym konferencję referatem było wystąpienie Anny Tuszyńskiej, przedstawicielki Centrum Ochrony Dziecka i Rodziny w Białymstoku. Ośrodek zajmuje się pomocą dzieciom i młodzieży w kryzysie, ofiarom przestępstw, dzieciom krzywdzonym, ich rodzicom czy opiekunom oraz osobom mającym zawodowy kontakt z dziećmi. Prelegentka przybliżyła sposób, w jaki należy postępować z małoletnimi dotkniętymi tego typu problemami, jakich zwrotów nie wolno wobec nich używać, aby jeszcze bardziej nie przyczynić się do ich skrzywdzenia,

Na zakończenie odbyła się debata, uroczyste podsumowanie konferencji przez prowadzących panel – Dziekana Wydziału Prawa, prof. Emila W. Pływaczewskiego, i prof. Ewę M. Guzik-Makaruk, a następnie zamknięcie konferencji i wręczenie certyfikatów uczestnictwa. Lekarze zwrócili uwagę, że wiele kwestii z ich punktu widzenia wydawało się oczywistych, lecz obecnie pewne utarte stereotypy zmieniają się na skutek zmian prawnych oraz większej świadomości praw przez pacjentów. Zaznaczono, jak zmienił się patriarchalny stosunek łączący do niedawna oba te podmioty. Obecnie, to nie lekarze podejmują decyzję medyczną, lecz w ogromnej mierze decyduje pacjent na podstawie informacji, które od tego lekarza uzyska.

Niewątpliwie Konferencja była forum wymiany wiedzy i poglądów diametralnie odrębnych środowisk. Obrady natomiast dotyczyły kwestii, które mogły znaleźć wspólny mianownik, tak aby wzbogacić swe doświadczenia o aspekt medyczny bądź prawny. Należy podkreślić, że obecnie, podobnie jak ekonomia i prawo, które można uznać za dyscypliny z pozoru całkowicie odrębne, tak medycyna i prawo mają wiele ze sobą wspólnego. Zwieńczeniem Konferencji oraz postulatów zgłaszanych podczas debat są również rekomendacje grupy ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące badania ginekologicznego i leczenia osoby małoletniej opracowane w dniu 26 stycznia 2009 r. i w dniu 2 stycznia 2015 r.

Poza walorem naukowym Konferencja stanowiła znakomity pomost współpracy pomiędzy środowiskiem medycznym i prawnym, uświadomiła też uczestnikom, że warto podejmować interdyscyplinarne inicjatywy, a wspólne tematy zdają się być niewyczerpane.



Prokuratura

i Prawo 1, 2016


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna