Struktura społeczna



Pobieranie 111.33 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar111.33 Kb.
Struktura społeczna - układ wzajemnie powiązanych elementów składowych społeczeństwa, np. ról społecznych czy pozycji, między którymi zachodzą mniej lub bardziej dynamiczne procesy oraz występuje hierarchia społeczna. Jest to też układ stosunków społecznych pomiędzy poszczególnymi osobami, kategoriami społecznymi lub organizacjami.

Podstawowe perspektywy społeczne:

a) perspektywa etymologiczna /łacińska/ - traktowana jest przede wszystkim jako "budowa" (wymiar przestrzenny ‘architektoniczny’), postrzegania struktury społecznej, która jawi się jako określony, mniej lub bardziej wyraźnie powiązany ze sobą układ elementów

b) perspektywa z punktu ‘anatomicznego’ – to względnie organiczna całość, w które poszczególne elementy tej struktur interesują badaczy nie tyle ze względu na siłę i treść związków i współzależności zachodzących między nimi co ze względu na funkcje pełnione na rzecz utrzymania społeczeństwa jako całości sui generis /swego rodzaju/

Wymiary perspektywy społecznej:


  1. struktury świata społecznego w wymiarze empirycznym

I - ludzie, ich zachowania, wzajemne relacje między nimi, werbalizowane postawy i opinie

II - małe grupy społeczne (rodzina), w których interakcje między ich członkami przebiegają na zasadzie "face to face 11 /twarzą w twarz/

III - wielkie grupy społeczne (klasy, warstwy społeczne, partie polityczne), w których interakcje między ich członkami mają często charakter pośredni i dość często oparte są jedynie na występowaniu wspólnych korelatów świadomościowych

IV - wielkie systemy społeczne - społeczeństwo globalne (historycznie ukształtowany kompleks różnych zbiorowości i grup społecznych oraz instytucji podporządkowanych określonej grupie społecznej wspólnymi obiektywnymi elementami bytu oraz wspólnymi elementami kultury)



  1. struktury świata społecznego w wymiarze abstrakcyjnym /teoretycznym/

I – działania jednostek n - mikrostruktury społeczne /będące odpowiednikiem małych grup społecznych/

II - mezostruktury /struktury pośredniej/, ten poziom odnoszony jest do społeczności lokalnych czy grup pracy

III - makrostruktury społeczne /będące odpowiednikiem wielkich grup społecznych i wielkich systemów społecznych/

Analiza dynamiki zmian strukturalnych dotyczy:


  1. procesów grupo twórczych - tworzenia się nowych struktur, a co za tym idzie zróżnicowań czy nierówności

  2. procesów reprodukcji - odtwarzania się istniejących układów strukturalnych, zróżnicowań czy nierówności

  3. procesów atrofii - zanikania a niekiedy wręcz rozpadu określonych struktur, zróżnicowań czy też nierówności



Rozróżnienia definicyjne struktury społecznej:

  1. struktura społeczna - zawiera w sobie zarówno aspekt relacyjny jak i dystrybutywny /rozkład pewnych, społecznie pożądanych a ograniczanych wartości takich, jak: dobra materialne, przywileje, władza, wykształcenie/

  2. zróżnicowanie społeczne - dystrybutywny aspekt struktury społecznej

  3. nierówności społeczne – to zróżnicowania społeczne rozpatrywane nie w aspekcie czysto opisowym ale wartościującym, normatywnym


Klasa społeczna- jeden z podstawowych terminów służących do określania stratyfikacji społeczeństwa. Sposoby ujmowania struktury klasowej w socjologicznej refleksji nad funkcjonowaniem życia społecznego były i są dość zmienne, można jednak wskazać w nich pewne wspólne, przyjmowane zazwyczaj implicite /w sposób milczący/ założenia. Część założeń służących do analizy struktur klasowej formułowana jest jednak wprost /explicite/. Struktura społeczna widziana z perspektywy struktury . klasowej stanowi zatem określony układ stratyfikacyjny, oparty na relacjach nadrzędności i podporządkowania. Relacje te zaś odnosić się mogą zarówno do bogactwa, przywileju, władzy czy prestiżu (ogół klas i warstw społecznych ułożonych względem siebie)

Najważniejsze założenia:

  1. ludzie należący do różnych klas są "wyżej" lub "niżej" względem siebie z punktu widzenia jakiejś istotnej cechy położenia społecznego /dochodu/

  2. skupiają one na ogół ludzi o odrębnych a niekiedy nawet przeciwstawnych interesach

  3. ludzie należący do różnych klas różnią się między sobą treściami świadomości a więc przede wszystkim przekonaniami na temat swojej przynależności grupowej /klasowej/

  4. klasy stanowią przykład zbiorowości względnie izolowanych w stosunku do innych zbiorowości (kontakty towarzyskie i społeczne)



Podstawowe schematy ujmowania struktury klasowej (układ klasowy – pozycja w społeczeństwie określana przez kryterium ekonomiczne):

I - schemat dychotomiczny /dwudzielny/, w którym dwie klasy ułożone są względem siebie biegunowo, obdarzone przeciwstawnymi cechami, w schemacie tym struktura klasowa przybiera postać przeciwstawień: "rządzący - rządzeni", "bogaci - biedni", "ci co na górze - ci co na dole" itp.

II - schemat gradacyjny stratyfikacyjny /stopniowalny/, w schemacie tym społeczeństwo przedstawione jest jako wieloczłonowy układ klas, z których każda jest pod tym samym względem niższa lub wyższa


  1. gradacja prosta, w której posługujemy się jednym kryterium szeregowania klasowego np. kryterium dochodu

  2. gradację syntetyczną, niemożliwość jednoczesnego stosowania wielu kryteriów szeregowania



Płaszczyzny badań struktur społecznych według Maxa Webera /1864 - 1920/:

  1. na płaszczyźnie ekonomicznej, np. w obrębie dochodu lub bogactwa

  2. na płaszczyźnie społecznej, np. prestiżu, szacunek społeczny

  3. na płaszczyźnie politycznej, np. nierównego udziału we władzy, jako wszelkie zwierzchnictwo i kierowanie działaniami ludzkimi oraz jako możliwość narzucenia przez działającą jednostkę swojej woli innym jednostkom



Klasy/warstwy społeczne według W. L. Warnera (analiza życia społecznego w małym miasteczku /17 tys. mieszkańców/ Newburry Port w Nowej Anglii, w publikacjach występuje ono pod kryptonimem "Yankee City"):

  1. dwie warstwy wyższe - wyższą i niższą /upper - upper i lower - upper/

  2. dwie warstwy średnie - wyższą-i niższą /upper - middle i lower - middle/

  3. dwie warstwy niższe - wyższą i niższą / upper - lower i lower - lower/ - working class

III - schemat funkcjonalny, zgodnie z którym w strukturze społecznej występuje kilka klas różniących się między sobą funkcjami społecznymi jakie pełnią w życiu społecznym



IV - schemat marksistowski, struktura społeczna traktowana jest jako pochodna struktury ekonomicznej, samo zaś pojęcie klasy odnoszone jest do takich dużych grup ludzi, które wyróżniane są przede wszystkim na podstawie ich stosunku do własności środków produkcji /posiadają lub nie te środki/

Ruchliwość społeczna (mobilność społeczna) - to przemieszczanie się jednostek społecznych lub kategorii społecznych w strukturze społecznej.
Według J. Szczepańskiego - "Ruchliwość społeczna polega na zmianie pozycji społecznej w tej samej zbiorowości lub też na przeniesieniu się do innej zbiorowości i zajęciu tam innej pozycji. Zmieniać pozycje mogą jednostki, grupy, kategorie zawodowe, społeczności lokalne”

Rodzaje ruchliwości społecznych:

  1. ruchliwość pozioma (horyzzontalna) - to przemieszczanie się jednostek i grup w obrębie tej samej warstwy społecznej lub tego samego poziomu hierarchii (zmianą miejsca pracy, bez zmiany stanowiska lub zmiana miejsca zamieszkania)

  2. ruchliwość pionowa (wertykalna) - to ruchliwość społeczna określająca przechodzenie w dół (degradacja) lub w górę (awans społeczny) względem struktury klasowej, klasowo-warstwowej czy ogólnie w hierarchii społecznej

  3. ruchliwość wewnątrzpokoleniowa - to przemieszczanie się jednostek lub grup między poziomami hierarchii poprzez podnoszenie swoich kwalifikacji przez jednostki, nabywanie majątku czy zdobywanie wyższego wykształcenia

  4. ruchliwość międzypokoleniowa - to ruchliwość całych kategorii społecznych względem pozycji zajmowanych przez ich rodziców, np. ruchliwość międzypokoleniowa nauczycieli, księży

  5. ruchliwość strukturalna - to rodzaj ruchliwości wynikający ze zmiany składu społeczno-zawodowego kolejnych pokoleń

  6. ruchliwość wymienna (cyrkulacyjna)



Nierówności społeczne - są nierównością struktury społecznej, na nierównym podziale dochodów i prestiżu społecznego (nierówny podział dóbr materialnych, a także niematerialnych w społeczeństwie).

Rodzaje nierówności społecznych:

  1. nierówność polityczna - nie ma bezwzględnej równości ludzi wobec prawa, tzn. pewni ludzie lub grupy osób są ponad prawem oraz nie ma równości w statusie obywatelskim

  2. nierówność ekonomiczna - rozkład dochodów w danym społeczeństwie czy mówiąc inaczej rozmiar nierówności dochodowych

  3. nierówność społeczna - nierówne możliwości kształcenia /np. między młodzieżą miejską i wiejską, nierówne szanse na lepsze pozycje społeczne, nierówne nagrody za podobny wkład jednostki na rzecz społeczeństwa



Równość - porównywanie wzajemnego statusu ludzi.
Rodzaje równości:

  1. równość pozioma - jednakowe szanse dla jednakowych ludzi

  2. równość pionowa - odmienne traktowanie różnych ludzi tak, aby zniwelować różnice spowodowane różnicami w wykształceniu, miejscu pochodzenia itp.

  3. równouprawnienie polityczne - wszyscy są równi wobec prawa



Formy równości:

  1. równego traktowania czyli równość miary

  2. równych możliwości czyli równość szans

  3. równych pozycji czyli równość sytuacji



Perspektywy nierówności społecznych:

  1. perspektywa jednostkowa - przedmiotem analiz jest nierówność atrybutów i cech przypisanych i osiągniętych, położenia społecznego jednostki w relacji do innych jednostek, grup społecznych czy też szerszego kontaktu społecznego

  2. perspektywa grupowa - przedmiotem analiz jest porównywanie pozycji określonych grup społecznych - klas, warstw, kategorii społeczno - zawodowych z pozycją innych grup społecznych oraz poszukiwanie przyczyn występujących między nimi nierówności

  3. perspektywa systemowa – przedmiotem są nierówności mające systemowe uwarunkowania i odnoszące się do dużych odłamów społeczeństwa



Stratyfikacja społeczna "uwarstwienie społeczne" - pojęcie wyrażające fakt, że wszelka społeczność składa się z poziomów pozostających ze sobą w relacjach nadrzędności i podporządkowania. Mierzona jest dostępnością do pięciu podstawowych zasobów społecznych, jakimi są: władza, pieniądze, prestiż, wykształcenie, zdrowie. Mówiąc prościej, stratyfikacja oznacza, że każde społeczeństwo ma pewien system rang: pewne warstwy stoją wyżej, inne zaś niżej. Ich suma stanowi system stratyfikacyjny danego społeczeństwa.

Podstawowe systemy stratyfikacji społeczeństw ludzkich:

  1. niewolnictwo - zjawisko społeczne, którego istotą jest stosunek zależności, polegający na tym, iż pewna grupa ludzi (niewolnicy) stanowi przedmiot własności innych osób, grup ludzi (rodzina, plemię itd.), lub instytucji (państwo, świątynia itp.), którzy mogą nimi swobodne rozporządzać

  2. system kastowy - rodzaj systemu stanowego, wiążący się przede wszystkim z kulturami subkontynentu indyjskiego i zapisaną w hinduizmie wiarą w reinkarnację. Jednostki, które nie przestrzegają rytuałów i obowiązków swojej warstwy, w następnym wcieleniu (inkarnacji) odrodzą się w niższej warstwie społecznej. System kastowy określa dozwolone formy kontaktowania się członków hierarchii społecznej

  3. system stanowy - ustrój polityczny, w którym istnieją dokładnie zdefiniowane grupy społeczne, mające określone prawa i obowiązki. Zwykle w systemie tym ludzie są przypisywani do określonych stanów z urodzenia, a możliwości przechodzenia z jednego stanu do drugiego są ograniczone do minimum

  4. system klasowy – można zmienić pozycję określoną przy urodzeniu, klasa to wielka kategoria ludzi o podobnym statusie ekonomicznym, który ma wpływ na icj życie (status – poziom zamożności, zawód)



Warstwy/układy stratyfikacji społecznych w okresie międzywojennym:

  1. ziemiaństwo - grupa społeczna, w dawnych i współczesnych społeczeństwach, w Polsce najczęściej byli to zarazem przedstawiciele średniej lub drobnej szlachty

  2. burżuazja - (z fr. bourgeoisie - mieszkańcy miast) - pierwotnie synonim mieszczaństwa, następnie ogółu przedsiębiorców i osób zamożnych. Od końca XV wieku jest to określenie górnych, zamożnych warstw mieszczaństwa. Burżuazji przypisuje się swoisty styl życia: model rodziny, upodobania, hierarchię wartości, itp.

  3. chłopi (włościanie) - warstwa społeczna zamieszkująca tereny wiejskie, dominująca w społeczeństwach przedprzemysłowych, zajmująca się produkcją rolną. Chłopów charakteryzuje odrębność warunków życia, obyczajów i tradycji, wynikająca z powiązania miejsca pracy z gospodarstwem domowym oraz uzależnienie procesu produkcji od warunków naturalnych. W przedindustrialnym społeczeństwie chłopi dzielili się na gospodarzy, zagrodników i komorników

  4. drobnomieszczaństwo - warstwa drobnych wytwórców towarowych posiadających środki produkcji i niewielką własność prywatną, nie zatrudniający wcale lub zatrudniający niewielu najemnych pracowników

  5. inteligencja - określenie warstwy społecznej żyjącej z pracy umysłu, wykształconej ostatecznie w XIX wieku głównie ze zubożałej szlachty, ale również ze stanu mieszczańskiego, rzadziej bogatego chłopstwa i podupadłej arystokracji. Tradycyjnie inteligencja obejmowała nauczycieli, lekarzy, artystów, inżynierów i czasami też urzędników, obecnie - osoby zajmujące pozycje zawodowe, wymagające wyższego wykształcenia



Globalizacja - jest pojęciem używanym do opisywania zmian w społeczeństwach i gospodarce światowej, które wynikają z gwałtownego wzrostu międzynarodowej wymiany handlowej i kulturowej. Opisuje zwiększenie wymiany informacyjnej, przyśpieszenie i spadek cen transportu, a także wzrost handlu międzynarodowego oraz inwestycji zagranicznych spowodowanych znoszeniem barier oraz rosnących współzależności między państwami. W szerszym znaczeniu odnosi się do rosnącej integracji i współzależności między jednostkami działającymi globalnie na platformie społecznej, politycznej czy ekonomicznej.

Fale globalizacji:

  1. Pierwsza fala globalizacji- XV i XVI w.- rozpoczęła się w czasie wielkich odkryć geograficznych. Cechy:

    • Zarys podziału świata na centrum i peryferie

  • Dyfuzja kulturowa po raz pierwszy nabrała globalnego rozmachu, podobnie wymiana handlowa- obie miały niesymetryczny przebieg. Dyfuzja wartości i produktów materialnych kultury promieniowała przede wszystkim od centrum w kierunku peryferii, wymiana handlowa to zaś eksploatacja peryferii na rzecz metropolii.

  • Era kolonialna- powstają pierwsze korporacje handlowo-przemysłowe

  • Z czasem w koloniach dążenia separatystyczne- powstanie USA- cezura wygaśnięcia pierwszej fali globalizacji.

  1. Druga fala globalizacji- druga poł. XIX w.- zapoczątkowana przez rewolucję przemysłową i będącą jej skutkiem przyspieszoną industrializację. Cechy:

    • Dążenie kilku państw dysponujących przewagą przemysłową i militarną do tworzenia imperiów kolonialnych

    • Ruchliwość siły roboczej porównywalna do możliwości przemieszczania kapitału- ta symetryczność powodowała koncentrację obu czynników w państwach najbardziej zaawansowanych gospodarczo- pogłębianie nierówności ekonomicznych między różnymi regionami świata (powód zaniku II FG)

    • Ostateczny kres IIFG- po II Wojnie Światowej- rozpad imperiów kolonialnych

  2. Trzecia fala globalizacji- cechy:

    • Porządek światowy przybrał kształt biopolarny (przesunięcie centrów z metropolii kolonialnych na USA i ZSRR)

    • Asymetria pomiędzy dużą ruchliwością kapitału a relatywnie niską ruchliwością siły roboczej

    • nabrała szczególnie silnego impetu po upadku ZSRR a wraz z nim światowego systemu komunistycznego.

    • Trwa obecnie- narastają wokół niej quasi-ideologie, stanowi przedmiot kontrowersji i takie tam nieistotne pierdoły

    • Jest procesem żywiołowym



Znaczenia globalizacji


  1. System międzynarodowy- państwa narodowe są głównymi podmiotami.

System globalny- podmiotami relacji są instytucje, struktury ponadnarodowe, dla których państwa narodowe mają charakter podrzędny.


  1. Cechą odróżniającą globalizację od stosunków międzynarodowych jest traktowanie świata w kategoriach całościowych i uniwersalnych




  1. Najogólniejsza definicja globalizacji(wg Giddensa)- intensyfikacja ogólnoświatowych relacji społecznych, które wiążą oddalone od siebie miejsca w taki sposób, że lokalne wydarzenia kształtowane są przez wydarzenia występujące w innych oddalonych o wiele mil miejscach i vice versa.




  1. Glokalizacja- globalna produkcja dóbr, usług, idei, wartości, mody. Informacji uwzględniająca lokalny charakter w stopniu, który umożliwia akceptację, przyswojenie i w końcu uznanie za ‘swoje’ wszystkich produktów finalnych trafiających do odbiorcy w społecznościach lokalnych.




  1. Typologia globalizacji w odniesieniu do sfery gospodarczej (wg Immanuela Wallerstein’a)- świat można podzielić na 3 poziomy (o lokalizacji kraju na jednym z nich decyduje pozycja, jaką gospodarka tego kraju zajmuje w światowym podziale pracy) W myśl tej koncepcji globalizacja jest zjawiskiem o strukturze hierarchicznej .

    • Poziom 1- państwa (grupy państw) stanowiące rdzeń (centrum) procesów globalizacyjnych. Cechy:

      • Przodują w wyścigu technologicznym, koncentrują zasoby światowego kapitału, wyróżniają się wysoką wydajnością pracy, niskim ryzykiem inwestycyjnym, wysokim dochodem narodowym

    • Poziom 2- półperyferia. Cechy:

      • Eksploatowane przez centrum, ale biorą udział w eksploatacji peryferii

    • Poziom 3- peryferia. Cechy:

      • Dostarczają na rynek światowy surowce i produkty o niskim stopniu przetworzenia i prostej technologii, tania siła robocza

      • Uzależnione są ekonomicznie od krajów rdzenia i są przez nie eksploatowane




  1. Kategorie znaczeń globalizacji:

    • Globalizacja jako rynek światowy

      • Globalizacja nie byłaby możliwa bez światowej ekspansji systemu kapitalistycznego i zasadniczego postępu w deregulacji stosunków gospodarczych

      • Ekspansja globalnego kapitalizmu, która doprowadziła do powstania rynku światowego, wyznaczyła także kierunki zmian w sferze politycznej i kulturowej.

      • Państwa narodowe odchodzą stopniowo od protekcjonizmu oraz usuwają bariery prawne i fiskalne utrudniające międzynarodowy przepływ kapitału

    • Globalizacja jako relatywizacja

      • Światowa technologia i gospodarka oraz wytwarzane przez nią produkty stają się coraz ważniejszym punktem odniesienia dla oceny produktów rodzimej technologii i gospodarki, ale także moda, kultura popularna, obyczaje innych kultur, idee rozpowszechniane środkami globalnej komunikacji, wartości i systemy organizacji życia społecznego.

      • Relatywizacja oznacza, że systemy niższego rzędu jeśli chcą być częścią globalizującego się świata, mogą konstytuować się jedynie w odniesieniu do owej wszechobejmującej całości.

    • Globalizacja jako modernizacja i detradycjonalizacja

      • Globalizacja wymusza modernizację zapóźnionych w rozwoju lokalnych systemów ekonomicznych; globalizacja sfery społecznej oznacza przyspieszona dyfuzję wzorców kultury, idei oraz informacji, które w społeczeństwach otwartych naruszają lokalne, tradycyjne formy życia społecznego wraz z systemami wartości i wierzeń.

      • Pierwszy typ relacji w którym globalizacja jest czynnikiem wymuszającym modernizację- na obszarach peryferii i półperyferii.

      • Drugi typ relacji, w którym modernizacja przyspiesza globalizację- obszary centrum.

      • Nowoczesność oznacza, iż poszczególni aktorzy społeczni zyskują coraz szersze pole wyboru w dążeniu do swych partykularnych celów i są w coraz większym stopniu wolni od zobowiązań narzuconych przez tradycję.

      • Detradycjonalizacja- to odchodzenie od zwyczajowych, lokalnych sposobów bytowania na rzecz sposobów upowszechnianych w globalnym obiegu dóbr i usług oraz idei i wartości. Ma niesymetryczny charakter- zachodzi na peryferiach i półperyferiach. W społeczeństwach obszarów centralnych ów proces miał charakter endogeniczny, a wywołały go zaawansowane wewnętrzne procesy modernizacyjne.

    • Globalizacja jako homogenizacja lub hybrydyzacja

      • Globalizacja jako proces wypierania odmienności przez podobieństwa. Na proces ten patrzy się zazwyczaj z dwóch perspektyw: homogenizację- ujednolicanie się społeczeństw narodowych według jakiegoś wspólnego wzorca (tworzonego przez centrum- peryferie i półperyferie stanowią jego mniej lub bardziej udaną imitację), oraz hybrydyzację- asymilację do kultur lokalnych jedynie pewnych elementów wspólnych (proces ten biegnie zarówno w centrum jak i na peryferiach).


Areny globalizacji


  1. Arena ekonomiczna

  • została skonstruowana w celu zapobieżenia przewidywanym, anarchicznym tendencjom globalnego kapitalizmu po II wojnie światowej. Jej fundamenty powstały bowiem w czasie Konferencji Finansowej i Monetarnej Narodów Zjednoczonych w Bretton Woods w czerwcu 1944 r.- rezultatem ustaleń było powstanie Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego.

  • Jest polem działania zarówno gospodarki o charakterze globalnym (gosp. autonomiczna wobec państw narodowych i oderwana od konkretnego społecznego podłoża; korporacje ponadnarodowe kierujące się przede wszystkim zasadą maksymalizacji zysku i czystą racjonalnością wolnego rynku, nie zakorzenione w żadnym konkretnym państwie) jak i międzynarodowym.

  • Ustrukturalizowana- centrum (wielkie, najsilniej zurbanizowane metropolie światowe, gdzie koncentruje się większość światowych zasobów kapitałowych, infrastrukturalnych i produkcyjnych), półperyferie, peryferie (Afryka, Azja Srodkowa).




  1. Arena kulturowa

  • Ustrukturalizowana: centrum (globalni nadawcy dóbr i wartości kulturowych)- półperyferie (recepcja wartości i dóbr kultury będących w obiegu globalnym, jak i emisja dóbr i wartości w skali regionalnej)- peryferie (przeważa recepcja dóbr i wartości kultury z obiegu globalnego i regionalnego pospołu) -> co to pospół ? :P

  • Językiem komunikacji globalnej staje się angielski; globalna kultura masowa jest dzisiaj kulturą anglosaską lub zawiera elementy innych kultur przetłumaczone na anglosaski idiom kulturowy. Arena globalizacji kultury jest to raczej ekspansywny monolog jednej tylko, a mianowicie euroatlantyckiej kultury w wydaniu rynkowym




  1. Arena polityczna

  • Jest przestrzenią, w ramach której spotykają się różne podmioty polityczne. Działania niektórych aktorów tej areny mogą mieć globalny zasięg (i też skutki), ale dyktowane są głównie partykularnymi interesami narodowymi, a nie interesami całości. Nie jest to więc przestrzeń funkcjonowania globalnej polityki, oderwanej od narodowych interesów, lecz raczej płaszczyzna stosunków międzynarodowych.

  • Ustrukturalizowana- centrum (USA)- półperyferie (państwa, których potęga polityczna umożliwia im skuteczne realizowanie polityki regionalnej)- peryferie (państwa narodowe, które są w stanie co najwyżej uprawiać skuteczną politykę lokalną na własnym terytorium)

  • Na arenie tej działają także globalne organizacje pozarządowe – Amnesty International, Transparency International, Kościół katolicki, a także międzynarodowe grupy nacisku z ekologicznymi na czele.




  1. Arena przestępczości zorganizowanej

  • Jej działalność obejmuje produkcję i handel narkotykami, nielegalny transfer ludzi przez granice, pranie brudnych pieniędzy, przemyt materiałów do produkcji broni chemicznej i nuklearnej, zabójstwa na zlecenie, handel kobietami i dziećmi, krwawe zamachy na instytucje publiczne i ludność cywilną oraz przekupstwa urzędników na szeroką skalę.

  • Podobnie jak wielkie, globalne firmy, transnarodowe zorganizowane grupy przestępcze działają zarówno ponad, jak i poniżej poziomu państwa narodowego.

  • Ustrukturalizowana- wprawdzie i tutaj metropolie światowe są zarazem istotnymi centrami globalnej przestępczości, ale peryferie są włączone w główny nurt działalności na tej arenie w stopniu daleko większym, niż dzieje się to na pozostałych arenach globalizacji.

Proces -  zjawiska, stany rzeczy związane z wywoływaniem określonego skutku, życie społeczne składa się z wielu procesów.


Proces społeczny - to seria jednorodnych zjawisk, powiązanych zależnościami przyczynowymi i strukturalno - funkcjonalnymi w odniesieniu do społeczeństwa. Seria zjawisk dotyczących osobowości grup społecznych oraz innych zbiorowości mających ściśle wymiar społeczny, a nie techniczny, ekonomiczny.

Rodzaje procesów społecznych:
a) procesy intrapersonalne – przebiegają na poziomie osobowości człowieka (proces samokształcenia, adaptacji społecznej)
b) procesy interpersonalne – zachodzą między dwiema jednostkami i jakimiś stosunkami łączącymi te jednostki (koleżeństwo)

c) procesy między jednostką a grupą społeczną (proces podporządkowania się, buntu, dominacji na jednostką)


d) proces między dwiema grupami lub wieloma grupami społecznymi (procesy współpracy, konfliktu, walki)
e) procesy zmieniające organizację i strukturę grup (procesy modernizacji, rozwoju, konfliktu społecznego, dezorganizacji)

Korupcja /łapówkarstwo/ - wykorzystanie władzy publicznej do celów prywatnych, relatywizacja kulturowa, zjawisko ponadczasowe. Jest to najbardziej bezkarny sposób łamania prawa. Początki korupcji sięgają starożytnego Rzymu. Jest to ździerstwo, protekcjonizm, wymuszenia wpływowe, kumoterstwo, nepotyzm etc. Ze zjawiskiem korupcji najczęściej mamy do czynienia tam, gdzie sektor prywatny jest bardzo ograniczony, tam gdzie podmiotów państwowych jest dużo, jest większa szansa na korupcje.

Polski kodeks karny wyróżnia:

  1. korupcja bierna – sprzedajność

  2. korupcja czynna – przekupstwo

  3. płatna protekcja, niedopełnienie obowiązku, przekroczenie uprawnień


Pojęcie korupcji w ujęciu prawniczym:

  1. kradzież , oszustwo, przestępstwo gospodarcze

  2. zgodna z prawem (urzędnik nielegalnie przyjmuje dodatkowe wynagrodzenie za coś co jest zobowiązany wykonać)

  3. łamiąca prawo (urzędnik przyjmuje korzyści materialne za coś, co zabrania prawo świadczyć)


Rodzaje łapówek:
a) płacone za dostęp do deficytowych dóbr
b) płacone za dostęp do dóbr, które nie są deficytowe w gestii urzędnika
c) płacone za usługę, która może za skutkować uzyskaniem korzyści
d) płacone za pozbawienie kogoś korzyści lub zrzucenie na kogoś kosztów
Stany zaangażowania w proceder korupcji:

a) agent - podmiot korumpowany (urzędnik)


b) kontrahent - osoba korumpująca
c) zwierzchnik - właściciel firmy, państwo, społeczeństwo (podmiot odpowiedzialny za to, aby nie było zachowań korumpujących)

Korupcja:

a) biurokratyczna - odnosi się do urzędników wyższego szczebla

b) polityczna - dotyczy urzędników najwyższych szczebli administracji państwowej i polityków najwyższego szczebla
Według profesora J. Sztaniskis są trzy przyczyny wzrostu korupcji w Polsce:
a) kapitalizm polityczny - rodzaje ustroju, gdzie władza polityczna jest wykorzystywana do tworzenia kapitału przez jednostki, rynek np. pieniędzmi państwa, zarządzają spółki (przy budowie autostrad), które trudno kontrolować
b) ogromna uznaniowość - przy podejmowaniu decyzji
c) tworzenie urzędów, agencji, prawa, dublowanie się instytucji (w podejmowaniu decyzji)

Korupcja na świecie:


  1. najniższa korupcja: Dania, Norwegia

  2. najwyższa korupcja: Bangladesz, Nigeria

  3. najbardziej skorumpowane organy państwa: administracja państwowa, policja, rząd, ministerstwa, gospodarka państwowa



Sposoby rozwiązywania problemu korupcji:

a) poprawa sprzeczności działania wymiaru sprawiedliwości


b) działania mające charakter restrykcyjny
c) działania mające charakter prewencyjny
d) CBA - Centralne Biuro Antykorupcyjne

Stosunek Polaków do łapówek:
a) moralne potępienie
b) tolerancja
c) akceptacja łapówek

Adaptacja (przystosowanie społeczne, konflikt społeczny) -  polega na tym, że człowiek zachowuje się zgodnie z treścią, normami danego społeczeństwa, do którego należy oraz jego zachowanie względem innych, według niego, kształtuje się w sposób normatywny, uporządkowany


Adaptacja jako:

  1. proces

- narastanie współżycia między różnymi grupami

-wyrównywanie się wzorów kulturowych


-całokształt procesów zmierzających do wytworzenia jednolitej społeczności

b) stan / wynik procesu adaptacji/ - oznacza stan zaadaptowania lub nie


Adaptacja – wymiary przystosowania:

  1. psychologiczny – poczucie zadowolenia

  2. praktyczny - zespół działań i zachowań jednostki w nowym środowisku



Koncepcje adaptacji kulturowej:

a) szok kulturowy- społeczno-ekonomiczne różnice kulturowe (jednostka wyprowadza się ze wsi i znajduje nowe środowisko, podejmuje pracę, przystosowuje się do nowych warunków - związane z tym stresy, obawy, lęki, problemy fizjologiczne, zdrowotne, nałogi)


b) stadialnego  przystosowania - ma miejsce w dłuższym horyzoncie czasowym (nie tylko trud i stres, ale też elementy związane z przeżywaniem sukcesów)

c) uczenie się kultury - osoba chce zaadaptować się do nowej kultury i nowych zachowań musi pokonać trudności związane z przystosowaniem zwyczajów (posługiwanie się językiem)



Konflikty społeczne:
a) strukturalna sprzeczność interesów grupowych(wojny, walki, strajki, rewolucje)
b) specyficzny rodzaj wrogich interakcji(współzawodnictwo, walka pomiędzy ugrupowaniami)
c) rodzaj psychologicznego napięcia między stronami konfliktu (manifestowanie postaw)

Konflikt:

  1. szerokie pojęcie /rozumienie/ konfliktu

- strony konfliktu

- antagonistyczna interakcja



  1. wąskie pojęcie /rozumienie/ konfliktu

- przedmiot konfliktu (problem sporny – wartości materialne, stosunki społeczne)

- podmiot konfliktu (strony konfliktu – jednostki, grupy)

- cel konfliktu (jedna ze stron liczy na osiągnięcie korzyści)

- walka (zamierzone działania obu stron – formy walki – agresja)


Źródła konfliktu:
•    przyczyny psychologiczne:
- nabyte wcześniej doświadczenie (uprzedzenia)
- nastawianie się na coś z góry (nie otrzymana podwyżka)
- patrzymy przez pryzmat doświadczeń własnych
- przypisywanie ludziom szkodliwej intencji działania

•     przyczyny społeczne:


- nierówności i dystanse społeczne między jednostką a grupami społecznymi
- władza i panowanie(konflikty)
- społeczne systemy wartości (etyczno-moralne, indywidualne podejście)
- zmiany społeczne (demograficzne, kulturowe, techniczne)
Typologia konfliktów:
* charakter podmiotowy:
- interpersonalne
- grupowe
* charakter przedmiotowy:
- kulturowe
- polityczne

- ekonomiczne


* charakter ideologiczny

* ze względu na formę:

- ukryte/jawne

- irracjonalne/racjonalne

* konflikty postaw

* konflikty interesów

* konflikty adaptacyjne


Społeczne funkcje konfliktów:
- wyrównywanie różnic, szans

- uruchomienie mechanizmów kontroli społecznej

- wyrównanie sił

Formy walki z konfliktami:
a) bojkot - zaniechanie czynności które mogą służyć interesom strony przeciwnej (strajki)
b) sabotaż - świadome lub ukryte działania przed przeciwnikiem skierowane szkodzeniu jego intencjom

c) szykana – specyficzne wykorzystywanie przewagi przeciwnika poprzez lekceważenie jego zasług

d) agresja słowna – rzucanie obelg, pomówienia, oskarżenia, plotki
e) agresja fizyczna – brutalna przemoc fizyczna, napady, bójki, porwania, zabójstwa
Fazy konfliktów:
a) sprzeczności - pojawiają się wewnątrz grupy i między grupami
b) napięcia społecznego - występowanie niezadowolenia, poczucie zagrożenia, frustracji
c) realizacji sprzeczności - próba wyjaśniania, elementy niechęci, wrogości
d) strajk, agresja, zajęcie terytorium
e) eliminacji konfliktu - dojście do normalizacji stosunków lub zawarcie ugody lub uzyskanie przewagi
f) rozwiązania konfliktów

- kompromis – każda ze stron uzyskuje pewien sukces

- arbitraż – osąd osoby trzeciej, odwołanie się do prawodawstwa

- odwlekanie – mało skuteczne, strony odwlekają decyzje podjęcia działań i brak decyzji rozwiązania problemu

- pokojowe współistnienie – tłumienie sprzeczności, nieporozumień

Tożsamość społeczna - jest zespołem identyfikacji społecznej, która oznacza proces umieszczania i definiowania zarówno siebie, jak i innych w różnych kategoriach społecznych.
Rodzaje tożsamości:

a) społeczna /wymiar zbiorowy/ - dotyczy nie tylko cech jednostki jakie inni jej przypisują (kim jest ta osoba), ale i cech, które określają stosunek jednostki do innych jednostek, które posiadają te różne cechy, identyfikują ją terminy określające członkostwo w grupach społecznych, między innymi płeć, wiek, narodowość, afiliacja polityczna, religia.


b) jednostkowa/ indywidualna, osobista/ - podkreśla naszą odrębność w odniesieniu do innych, w procesie-działania jednostkowe i dokonywanie indywidualnych wyborów, to takie cechy, które określają nas samych. Zaliczamy do nich: cechy psychologiczne, cechy fizyczne, zainteresowania intelektualne, sposób odnoszenia się do innych, upodobania

Tendencje w kształtowaniu się tożsamości:

a) globalna (obywatele świata):


- ludzie z dużych miast
- młodzi ludzie
- mężczyźni
- dobrze wykształceni
- interesują się innymi
- rzadko odczuwają dumę narodową
- negatywna ocena rządzących
- religijni
- uważają, że jednostka a nie państwo jest odpowiedzialna za wszystko

b) europejska:


- częściej wśród mieszkańców dużych miast
- mężczyźni, wyższe wykształcenie
- duża troska o warunki życia Europejczyków
- przynależność do narodów europejskich

c) regionalna:


- przynależność regionalna(tożsamość lokalna)
- małe miasta
- nie są za UE
- uważają, że politycy którzy nie wierzą w Boga nie powinni rządzić
- zwolennicy rygorystycznych norm społecznych
- kobiety
- religijni

Warunki Unii Europejskiej
a) instytucjonalizacja stabilności demokratycznej

- wolne wybory

- poszanowanie prawa

- wolność


b) funkcjonowanie gospodarki rynkowej
c) zdolność sprostania warunkom konkurencji
d) zdolność przyjęcia obowiązków

Transformacja ustrojowa - to zmiany zachodzące wewnątrz systemu politycznego oraz partyjnego, danego kraju lub też ich grupy. Zmiany związane z jakościową zmianą sposobu rządzenia, sprawowania władzy. Wiąże się także wielokrotnie ze zmianą elit. Transformacja prowadzi także do zmiany ustroju państwa. Zgodnie z koncepcją Jana Szczepańskiego to jeden z trzech elementów przekształceń rzeczywistości społecznej: reformy, rewolucji, transformacji. Według niego transformację ustrojową charakteryzuje endogenne źródło zmian. Transformacja nie jest synonimem zmiany społecznej. To ciąg zmian dokonujących się w różnych dziedzinach prowadzący do przemiany istotnych dla całego systemu społecznego. Takie definiowanie problemu oddaje ducha transformacji przebytej przez społeczeństwo polskie w roku 1989

Formy transformacji:
a) liberalne państwo
b) opiekuńcze państwo


Trudności związane z procesem transformacji:
a) proces sekularności moralności
b) indywidualizacja moralności
c) przemiany wartości
d) reorientacja wartości moralnych


Spojrzenia Polaków na kapitalizm:
a) negatywne - wiele negatywnych skutków ustrojowych; niesprawiedliwości, nietolerancji, nierówności
b) progresywne - przedsiębiorczość, postęp, wydajność, konkurencja
c) prospołeczne - państwo służy pielęgnowaniu takich wartości jak: równość, wolność, tolerancja
Wartości doktryn liberalizmu politycznego:
a) liberalizm ekonomiczny /wolność pracy, wolna konkurencja, wolny rynek/ - system poglądów ekonomicznych i oparty na jego zasadach typ polityki gospodarczej, których fundamentem jest całkowita neutralność państwa i innych organizacji gospodarczych i politycznych wobec przebiegu procesów gospodarczych. Wychodząc z założenia, że każdy człowiek kieruje się zasadą korzyści materialnej (homo oeconomicus, przedstawiciele liberalizmu gospodarczego głosili konieczność istnienia pełnej swobody działalności podmiotów gospodarczych, która w warunkach wolnej konkurencji i zapewnienia przez państwo nienaruszalności własności prywatnej zapewni szybki rozwój gospodarki. Doktryna liberalizmu gospodarczego powstała w Anglii na przełomie XVII i XVIII w., jej pierwszymi przedstawicielami byli D. North, D. Hume i P. Boisguillebert. Stanowiła element składowy fizjokratyzmu, poglądów klasycznej szkoły angielskiej i kierunku subiektywistycznego. Była realizowana w praktyce do końca lat 20. XX w. Niemal od początku swego istnienia miała również przeciwników, zwłaszcza wśród ideologów drobnomieszczańskich i klasy robotniczej (socjalizm utopijny, marksizm). Jej popularność została znacznie ograniczona zwłaszcza po kryzysie gospodarczym w latach 1929-1933 i pojawieniu się poglądów głoszących konieczność interwencjonizmu państwowego. Jej współczesna postać to neoliberalizm.

b) demokracja /ustrój polityczny, w którym źródło władzy stanowi wola większości obywateli, przy respektowaniu praw mniejszości/ – w teorii demokracji liberalnej, wywodzącej się z prac Johna Locke'a i Johna Stuarta Milla zakłada się, że faktyczny ustrój demokratyczny powinien charakteryzować się:



  • możliwością wyboru władzy przez wolne i uczciwe wybory

  • możliwością kandydowania do ciał tworzących władzę przez wszystkich obywateli

  • rządami prawa i jawnością stanowienia prawa

  • przestrzeganiem humanistycznej idei praw człowieka takich jak:

    • wolność głoszenia swoich poglądów - nawet jeśli nie są one w danym momencie popularne

    • wolność zrzeszania się i tworzenia politycznych grup nacisku

    • wolność od dyskryminacji (rasowej, religijnej, seksualnej itp.)


Liberalizm - tolerancyjny stosunek wobec poglądów, postaw lub czynów innych ludzi bez względu na to, czy uznaje się je za słuszne; doktryna ekonomiczna utrzymująca, że najlepszy jest taki system gospodarczy, który ogranicza rolę państwa do minimalnej i gwarantuje swobodę podejmowania różnorodnych inicjatyw indywidualnych przez podmioty gospodarcze. Zakłada ona, że naturalnym dążeniem każdego człowieka nazywanego "homo oeconomicus" jest dążenie do uzyskiwania maksymalnej satysfakcji ze swego wysiłku lokowanego w działanie gospodarcze


Kapitalizm - system ekonomiczny oparty na prywatnej własności środków produkcji czyli kapitału, który jest maksymalizowany przez właściciela. Według marksistów jego przeciwieństwem jest socjalizm.

System kapitalistyczny opiera się na zasadach:



  • wolnego obrotu towarami i usługami

  • wolnej konkurencji pomiędzy podmiotami

  • wolnego obrotu kapitałem oraz środkami produkcji

Nazwa kapitalizm jest często używana dla określenia systemu społecznego, gospodarczego i politycznego występującego w krajach zachodnich.

Nigdzie na świecie nie ma systemu w pełni kapitalistycznego. Kapitalizm jest ograniczany m.in. przez:



  • monopole państwowe – prywatne monopole w kapitalizmie (czyli przy wolnym rynku), według jego zwolenników, praktycznie nie występowałyby

  • ograniczenia obrotu kapitałowego, np. przez kontrolę państwa nad systemem bankowym

  • interwencjonizm i protekcjonizm (cła) państwowy

  • nierówne traktowanie podmiotów przez prawo, w szczególności różne opodatkowanie

  • różne ograniczenia w wolnym obrocie towarami i usługami

  • koncesje, zezwolenia

  • władzę biurokracji


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna