System operacyjny ang skrót os operating S



Pobieranie 96.28 Kb.
Data27.04.2016
Rozmiar96.28 Kb.
System operacyjny (ang. skrót OS Operating System) – oprogramowanie zarządzające sprzętem komputerowym, tworzące środowisko do uruchamiania i kontroli zadań użytkownika.

W celu uruchamiania i kontroli zadań użytkownika system operacyjny zajmuje się:



  • planowaniem oraz przydziałem czasu procesora poszczególnym zadaniom,

  • kontrolą i przydziałem pamięci operacyjnej dla uruchomionych zadań,

  • dostarcza mechanizmy do synchronizacji zadań i komunikacji pomiędzy zadaniami,

  • obsługuje sprzęt oraz zapewnienia równolegle wykonywanym zadaniom jednolity, wolny od interferencji dostęp do sprzętu.

Dodatkowe przykładowe zadania, którymi może ale nie musi zajmować się system operacyjny to:

  • ustalanie połączeń sieciowych

  • zarządzanie plikami.

Wiele systemów operacyjnych posiada środowiska graficzne ułatwiające komunikacje maszyny z użytkownikiem.

Wczesne komputery były urządzeniami bardzo kosztownymi, wobec czego właścicielom tych urządzeń zależało na maksymalnym wykorzystaniu ich możliwości, czyli najczęściej wykonania możliwie jak największej ilości prac. Pozwalało to na efektywniejsze zagospodarowanie nakładów poniesionych na zakup komputera. Należy przy tym dodać, że zarówno w Polsce, jak i w krajach Zachodniej Europy pojedynczy komputer pracował nie tylko na potrzeby swojego właściciela, ale też realizował usługi dla całego szeregu innych podmiotów gospodarczych. Rozpoczęło się więc poszukiwanie możliwości zwiększenia wydajności komputera, a ponieważ proste rozwiązania w postaci zmiany CPU na szybszą itp. nie wchodziły w grę (ze względu na koszta), zaczęto szukać innych możliwości polepszenia sytuacji.

Szybko dostrzeżono fakt, że szybkość działania interfejsów wejścia wyjścia jest niewspółmiernie mniejsza niż jednostki centralnej (zresztą ta zależność utrzymuje się dzisiaj i zdaje się pogłębiać). Wprowadzanie programu i danych z kart perforowanych a nawet taśm magnetycznych czy drukowanie wyników trwało dużo dłużej niż same obliczenia.

Pierwsza drogą jaką znaleziono było umieszczenie na stałe w pamięci komputera oprogramowania realizującego obsługę sprzętu oraz komunikację sprzętu z użytkownikiem. Dzięki czemu nie było już konieczne każdorazowe ładowanie kodu obsługi sprzętu i komunikacji z użytkownikiem przy ładowaniu programu użytkowego. Uzyskano w ten sposób pewną oszczędność czasu oraz zwiększenie efektywności.

Dalsze ulepszenia polegały na dostrzeżeniu faktu, że podczas samego wprowadzania programu lub wyprowadzania danych na drukarkę procesor komputera jest niewspółmiernie mniej obciążony pracą niż podczas wykonywania obliczeń. Zrodził się więc pomysł aby w tym czasie procesor był zajęty przetwarzaniem innego programu. Taka funkcjonalność, w której komputer wykonuje kilka zadań w tym samym czasie nazywa się wielozadaniowością i jest jedną z podstawowych cech nowoczesnych systemów operacyjnych.

Aby można było mówić, że system operacyjny tworzy środowisko niezbędne do uruchamiania i kontroli zadań musi on udostępniać interfejs pozwalający na wykonanie pewnych operacji. Przykładowo musi dostarczać metody pozwalające na uruchomienie lub zatrzymanie wskazanego zadania. Zazwyczaj system operacyjny udostępnia w tym celu zestaw funkcji zwanych API (Application Programming Interface) lub wywołań systemowych. Programista aplikacyjny może skorzystać z tych funkcji w celu uzyskania żądanego efektu, przykładowo odczytu danych z pliku dyskowego (o ile system operacyjny posiada system plików).

Jakąkolwiek czynność na sprzęcie chcą wykonać zadania użytkownika, korzystają zawsze z interfejsu systemu. Ma to tę zaletę, że o szczegółach obsługi sprzętu jest poinformowany tylko i wyłącznie system operacyjny a same zadania nie muszą znać specyfiki obsługi urządzeń. Ułatwia to zadanie programistom aplikacyjnym oraz rozwiązuje potencjalne problemy.

Innym rodzajem interfejsu jest interfejs użytkownika. Dzięki niemu możliwa jest bezpośrednia interakcja użytkownika z komputerem, choćby tak trywialna jak bezpieczne wyłączenie maszyny. Należy przy tym zwrócić uwagę, że o ile interfejs programowy (API lub wywołania systemowe) jest elementem koniecznym to interfejs użytkownika jest elementem opcjonalnym.


Budowa systemu operacyjnego


Przyjęto podział na trzy główne elementy budowy systemu operacyjnego:



  • jądro systemu wykonujące i kontrolujące ww. zadania.

  • powłokaspecjalny program komunikujący użytkownika z systemem operacyjnym,

  • system plików – sposób zapisu struktury danych na nośniku.

Jądro składa się z następujących elementów funkcjonalnych:

  • planisty czasu procesora, ustalającego które zadanie i jak długo będzie wykonywane,

  • przełącznika zadań, odpowiedzialnego za przełączanie pomiędzy uruchomionymi zadaniami,

  • Dodatkowo:

    • modułu zapewniającego synchronizacje i komunikację pomiędzy zadaniami,

    • modułu obsługi przerwań i zarządzania urządzeniami,

    • modułu obsługi pamięci, zapewniającego przydział i ochronę pamięci.

    • innych zależnie od funkcji i przeznaczenia systemu.

Podział systemów operacyjnych


Najszerszym ale najbardziej podstawowym kryterium podziału systemów operacyjnych jest podział na:

  • system operacyjny czasu rzeczywistego (RTOS)

  • systemy operacyjne czasowo niedeterministyczne

Podział ten odnosi się do najbardziej podstawowej funkcjonalności systemu operacyjnego jakim jest planowanie i przydział czasu procesora poszczególnym zadaniom.

Ze względu na sposób realizacji przełączania zadań systemy operacyjne można podzielić na:



  • systemy z wywłaszczaniem zadań

  • systemy bez wywłaszczania.

Inny rodzaj podziału to podział na:

  • otwarte systemy operacyjne

  • wbudowane systemy operacyjne.

Systemy otwarte można uruchomić na dowolnej maszynie wskazanego rodzaju np. PC i w określonym stopniu modyfikować. Systemy wbudowane jak sama nazwa wskazuje są zaszyte (wbudowane) wewnątrz urządzeń użytkowych, maszyn pojazdów itp. Aby uzyskać wysoką niezawodność pracy minimalizuje się w takich przypadkach możliwość dokonywania zmian w konfiguracji systemu operacyjnego.

Pod względem środowiska użytego do implementacji systemu można wprowadzić podział na:



  • programowe

  • sprzętowe.

Sprzętowe systemy operacyjne to: sprzętowo programowe rozwiązania integrowane z wybraną architekturą procesora. W takim przypadku sprzętowa część systemu przyśpiesza wybrany zakres czynności wykonywanych przez system (przykładowo przełączania zadań i zachowywanie ich kontekstu).

Można ustalić pewną relację pomiędzy wymienionymi kryteriami podziału. Zazwyczaj jako otwarte systemy operacyjne spotyka się systemy w pełni programowe, czasowo niedeterministyczne stosujące wywłaszczenie przy przełączaniu zadań. Wbudowane systemy operacyjne są najczęściej czasowo deterministyczne, zazwyczaj nie stosują wywłaszczenia zadań, bywa, że są realizowane również w sprzęcie.


Zasoby sprzętowe


Zasoby sprzętowe zarządzane przez system operacyjny:

  • Procesorprzydział czasu procesora,

  • Pamięć

    • alokacja przestrzeni adresowej dla procesów,

    • transformacja adresów,

  • Urządzenia zewnętrzne

    • udostępnianie i sterowanie urządzeniami pamięci masowej np. dysk twardy.

    • alokacja przestrzeni dyskowej,

    • udostępnianie i sterowanie drukarkami, skanerami, aparatami itp.

  • Informacja (system plików)

    • organizacja i udostępnianie informacji,

    • ochrona i autoryzacja dostępu do informacji.

Zarządzanie zasobami


W przypadku środowiska wielozadaniowego, w którym wiele zadań wykonywanych jest w tym samym czasie, może dość do interferencji procesów. Aby zapobiec temu niekorzystnemu zjawisku organizuje się dostęp do sprzętu, plików, pamięci itp. poprzez ustanowienie zasobów systemowych. W takim przypadku zadania (procesy) użytkownika nie sięgają samodzielnie do sprzętu lub pliku ale używają systemu operacyjnego jako strażnika zarządcy zasobów. Dzięki takiej organizacji dostępu do zasobów, zadania "mają wrażenie", że każde z nich pracuje na własnym komputerze. O realny porządek dostępu do rzeczywistego urządzenia, pamięci lub pliku dba system operacyjny.

Główne zadania systemu operacyjnego podczas zarządzania zasobami systemu komputerowego:

  • tworzenie deskryptora zasobu,

  • usuwanie deskryptora zasobu,

  • realizacja żądania przydziału,

  • zwolnienie i odzyskiwanie zasobu.

Zarządzanie zasobami systemu komputerowego:

  • przydział zasobów,

  • synchronizacja dostępu do zasobów (zapobieganie interferencji),

  • ochrona i autoryzacja dostępu do zasobów,

  • odzyskiwanie zasobów,

  • rozliczanie – gromadzenie danych o wykorzystaniu zasobów.

Zarządzanie procesem – proces to program w stanie uruchomionym, każdy proces wymaga przydziału pewnych zasobów, włączając w to czas procesora, pamięć, pliki oraz urządzenia wejścia/wyjścia, aby w pełni wykonać swoje zadanie. System operacyjny jest odpowiedzialny w fazie zarządzania procesami za:

  • tworzenie i usuwanie procesu,

  • wstrzymywanie i przywracanie procesu,

  • zapewnienie mechanizmów pozwalających na synchronizację procesów oraz komunikację między procesami.

Zarządzanie pamięcią operacyjną – pamięć to duża tablica słów lub bajtów, każda z własnym adresem, pamięć jest szybko dostępna i dzielona jest pomiędzy procesor oraz urządzenia wejścia/wyjścia. Pamięć główna jest ulotnym miejscem przechowywania danych, traci swoją zawartość w czasie awarii systemu. System operacyjny jest odpowiedzialny w fazie zarządzania pamięcią za:

  • utrzymywanie informacji która część pamięci jest aktualnie używana i przez kogo,

  • decydowania który proces powinien zostać wczytany do pamięci jeżeli pamięć jest wolna,

  • przydzielanie i zwalnianie pamięci.

Zarządzanie plikami – plik jest zbiorem informacji zdefiniowanym przez twórcę pliku. Zazwyczaj, pliki reprezentują programy (źródła programów lub pliki wykonywalne) oraz dane. System operacyjny jest odpowiedzialny w fazie zarządzania plikami za:

  • tworzenie i kasowanie plików,

  • tworzenie i kasowanie katalogów,

  • wsparcie dla użytkowników końcowych przy operacjach na plikach,

  • mapowanie plików na nośniku danych,

  • tworzenie kopii plików.

Zarządzanie wejściem/wyjściem – system wejścia/wyjścia składa się z: systemu buforowania, interfejsu urządzeń głównych, sterowników (kontrolerów) dla specyficznych urządzeń.

Zarządzenie nośnikami danych – pamięć główna jest ulotna i często za mała aby obsłużyć wszystkie programy i dane, dlatego stosuje się nośniki danych (najczęściej dysk twardy) do powiększania tej pamięci tak zwanej pamięć drugiego rzędu, na napędach tych mapuje się pamięć główną. System operacyjny jest odpowiedzialny w fazie zarządzania nośnikami danych za:

  • zarządzanie wolną pamięcią,

  • alokacją zapisu,

  • planowaniem dysku.

Zaplecze sprzętowe systemów operacyjnych


Jedynym dodatkowym urządzeniem koniecznym do uruchomienia wielozadaniowego systemu operacyjnego jest licznik zliczający interwały czasowe. Każdy nawet najprostszy system operacyjny musi być taktowany, aby mógł odliczać czas pozostały do zakończenia jednego a rozpoczęcia innego zadania.

Jednak w celu uzyskania systemu komputerowego o dużym stopniu niezawodności nowoczesne procesory posiadają cechy wspierające implementacje i działanie systemów operacyjnych. Cechy te to:



  • tryby pracy:

    • uprzywilejowany (kernel/supervisor mode),

    • chroniony (protected mode), w chronionym trybie pracy niektóre potencjalnie niebezpieczne instrukcje procesora są niedostępne, a próba wywołania ich spowoduje wystąpienie przerwania (obsługiwanego dalej przez system). Nawiązując do budowy systemu operacyjnego, wszelka aktywność zadań (aplikacji) użytkownika oraz powłoki odbywa się w chronionym trybie pracy (protected mode). Jądro systemu operacyjnego pracuje w trybie uprzywilejowanym (kernel mode).

  • jednostki zarządzania i ochrony pamięci, pozwalające definiować obszary pamięci np. tylko do odczytu lub tylko do zapisu przez wybrany proces.

  • kontrolery przerwań, gdy licznik taktujący system operacyjny wyliczy żądany interwał czasowy informacja o tym zdarzeniu przekazywana jest do procesora przy pomocy przerwania. Podobnie informacje na temat innych zdarzeń przekazywane są do procesora a w ten sposób do systemu operacyjnego przy pomocy mechanizmu przerwań.

  • specjalistyczne akceleratory sprzętowe służące do przyśpieszania pewnych typowych czynności wykonywanych przez systemy operacyjne. Ta funkcjonalność jest rzadko spotykana i zazwyczaj spotyka się ją we wbudowanych systemach RTOS.

Ochrona i zarządzanie pamięcią


Jednym z podstawowych mechanizmów umożliwiających tworzenie niezawodnych środowisk wykonawczych są mechanizmy zarządzania i ochrony pamięci. Działanie tych mechanizmów opiera się na wsparciu sprzętowym dostarczanym przez kontrolery pamięci wbudowane w procesor (lub chipset).

Ogólna zasada polega na wydzielaniu poszczególnym procesom obszarów pamięci do wyłącznego użytku. Oznacza to, że tylko dany proces może pisać lub czytać tylko do/z danego obszaru. Próba zapisu odczytu z nieprzydzielonego procesowi obszaru kończy się wywołaniem przerwania przerywającego wykonywanie zadania.

Technicznie ochrona realizowana jest poprzez podział obszaru pamięci na segmenty i strony. Zadanie użytkownika, które jest aktywowane w danej chwili przywraca swój kontekst poprzez ustawienie odpowiednich rejestrów CPU jak i również rejestrów kontrolnych jednostki zarządzania pamięcią.

Dzięki ochronie pamięci awaria jednego zadania i próba błędnego nadpisana przestrzeni adresowej innych zadań jest niemożliwa. W ten sposób są również chronione dane potrzebne systemowi operacyjnemu do działania, przez co można zatrzymać uszkodzone zadanie. Aktywność systemu operacyjnego jak i elementów typu sterowniki sprzętowe odbywa się w trybie kernel w którym ochrona pamięci nie działa lub jest mocno ograniczona (zależnie od rodzaju CPU). Wobec tego jest możliwe awaryjne zatrzymanie systemu na skutek błędnego działania kodu systemu operacyjnego lub sterowników sprzętowych.


Systemy operacyjne (przykłady)


Amiga:

* AmigaOS

* AROS Research Operating System (AROS)

* MorphOS

Apple:

* Apple DOS, ProDOS



* GS/OS

* Mac OS


* Mac OS X, Mac OS X Server

* A/UX


* Lisa OS

Atari ST


* Atari TOS

* MultiTOS

* FreeMiNT

* MagiC


Be i pochodne

* BeOS


* BeIA

* NewOS/Haiku

* yellowTAB Zeta

DEC/Compaq

* AIS

* OS-8


* RSTS/E

* RSX


* RT-11

* TOPS: TOPS-10, TOPS-20

* VMS (później przemianowany na OpenVMS)

IBM


* OS/2

* AIX


* OS/400

* OS/390


* VM/CMS

* DOS/VSE

* DOS/360

* OS/360


* MFT

* MVT


* PC-DOS

* SVS


* MVS

* TPF


* ALCS

* z/OS


ICL

* EXEC


* JEAN

* MINIMOP

* GEORGE

* KOZBER MANUL

Microsoft i pochodne

* MS-DOS


o PC-DOS, DR-DOS, FreeDOS, DOS, QDOS

* Microsoft Windows: 1.0, 2.0, 3.x, 95/98/Me, CE i Mobile, NT/2000/XP/2003/FLP/Vista/2008/7

o PetrOS, ReactOS

Novell


* NetWare

* Novell DOS

NeXT

* NeXTStep



Unisys

* MCP(Master Control Program)

* OS 2200.

UNIX i jego pochodne

* AIX

* BSD, FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, DragonFly BSD, DesktopBSD, PC-BSD



* Digital UNIX

* HP-UX


* IRIX

* Mac OS X

* Minix

* OSF/1


* SCO UNIX

* Sun Solaris (dawniej SunOS)

* Unix Wersja 7

* QNX


* Ultrix

* Venix


* Xenix

* GNU/Linux (system GNU z jądrem Linux)

* GNU/Hurd (system GNU z jądrem Hurd),

* Linux


systemy operacyjne czasu rzeczywistego (realtime systems)

* LynxOS


* FlexOS

* OS9


* Phoenix-RTOS

* QNX


* Nut/OS

* RT-Linux

* SenseOS

* VxWorks

* Suse Linux Enterprise Real Time

* MicroC/OS-II

.

Pozostałe



* Agnix

* Amoeba


* AtariDOS

* Commodore DOS (zapisany w stacji dysków)

* AtheOS/Syllable

* Athene


* Azure Operating System

* CP/J


* CP/M

* CROOK


* eComStation

* Egzekutor RTX

* EMOS

* EPOC32


* GEM

* GEOS


* Inferno

* IOS


* iRMX

* ISIS-II

* Kylin

* MenuetOS



* Mikros

* Multics

* Palm OS

* Quarn OS

* SkyOS

* Symbian



* UDOS

* Unununium

* System V7

* Xenzorg



Krótka charakterystyka wybranych SO

Mac OS X - złożony system operacyjny dla komputerów Macintosh opracowany w roku 2000 w amerykańskiej firmie Apple Inc. . X w nazwie oznacza 10. wersję systemu Mac OS, jednak Mac OS X jest systemem o całkowicie odmiennej budowie niż poprzednie wersje Mac OS.

Kernel systemu Mac OS X powstał w oparciu o mikrojądro Mach oraz FreeBSD, z którego wzięto m.in. stos sieciowy, warstwę funkcji systemowych, oraz VFS-a. Tradycyjne uniksowe narzędzia userlandowe wzięto z projektów NetBSD oraz FreeBSD. Jego podstawą jest opracowany w Apple Computer system operacyjny Darwin. Graficzny interfejs użytkownika nosi nazwę Aqua i jest własnym rozwiązaniem opracowanym przez Apple z wykorzystaniem doświadczeń i wzorów z poprzednich systemów tej firmy. Apple udostępnia także własną wersję X Window System.

Tworząc Mac OS X wykorzystano doświadczenia z nieukończonego systemu Rhapsody, który w prostej linii jest następcą rewolucyjnego NeXTStep firmy NeXT założonej przez Steve'a Jobsa, a przejętej przez Apple Computer, gdy ten powrócił do jego zarządu.

Jego silne strony to między innymi:



  • możliwość uruchamiania programów napisanych dla wcześniejszych wersji systemu Mac OS,

  • łatwość adaptacji, kompilacji i wykorzystania oprogramowania stworzonego dla systemów uniksowych, zwłaszcza typu BSD,

  • Quartz Extreme, format PDF jako podstawa interfejsu graficznego,

  • ColorSync, przemysłowej jakości system zarządzania kolorem,

  • wydajny silnik OpenGL,

  • wbudowane zaawansowane narzędzia sieciowe.

Podobnie jak poprzednie systemy Apple, Mac OS X niesie wiele innowacji i w wielu dziedzinach kształtuje współczesną ewolucję oraz modę graficznych systemów operacyjnych.

Microsoft Windows (ang. okna,) – rodzina kilku systemów operacyjnych wyprodukowanych przez firmę Microsoft. Systemy rodziny Windows działają na serwerach, systemach wbudowanych oraz na komputerach osobistych, z którymi są najczęściej kojarzone.

Prezentację pierwszego graficznego środowiska pracy z rodziny Windows Microsoft przeprowadzono w listopadzie 1985. Wówczas była to graficzna nakładka na system operacyjny MS-DOS, powstała w odpowiedzi na rosnącą popularność graficznych interfejsów użytkownika takich, jakie prezentowały na przykład komputery Macintosh. Nakładka, a później system operacyjny Windows po pewnym czasie zdominowała światowy rynek komputerów osobistych.

Różne wersje systemu:


Windows 1.0, 2.0, 3.0, 3.1, 3.11, NT (3.5, 3.51, 4.0), 95, 98, 2000, Millenium Edition (Me), XP, Server (2000, 2003, 2008), Vista, 7.

Co po siódemce?


Microsoft rozpoczął prace nad systemem operacyjnym, który ma stać się następcą produktów linii Windows. Istnieją pogłoski, że produkt będzie współpracował lepiej z rozwiązaniami wielordzeniowymi oraz wykorzystywał niedostępne jeszcze narzędzia deweloperskie.

Rodzinę Windows zastąpi w przyszłości system zbudowany na jądrze "Singularity" (osobliwość) pod nazwą Midori. Jest to na razie projekt nowego systemu operacyjnego w eksperymentalnej fazie badań prowadzonych przez Microsoft.



Novell NetWare – sieciowy system operacyjny firmy Novell przeznaczony dla serwerów pełniących funkcje serwera plików. Z powodzeniem pełni funkcje serwera baz danych, routera i innych serwisów internetowych (tunelowanie, NAT, DHCP, mail, FTP, WWW, DNS, HTTPS, TFTP i inne).

Już od samego początku był zaprojektowany w celu wykonywania wielu usług na PC, a jego protokoły sieciowe bazowały na Xerox Network Systems. Serwery NetWare cieszyły się największą popularnością we wczesnych latach 90. Obecnie zostały wyparte przez systemy Unix i Microsoft Windows NT.

NetWare jako protokołów komunikacyjnych może używać IPX/SPX lub TCP/IP. Wczesne wersje pozwalały na komunikację opartą tylko na rodzinie protokołów IPX/SPX. Od wersji 3.11 można używać protokołów TCP/IP jak i IPX/SPX.

Serwery NetWare od wersji 4.x oferują usługę DHCP, która dzięki osadzeniu danych w usłudze katalogowej NDS/eDirectory jest jedyną realizacją tejże usługi pozwalającą na przełączenie na inny serwer DHCP (w systemie NetWare) w przypadku awarii jednego z serwerów.

Jedną z podkreślanych cech serwerów NetWare jest ich niezwykła wydajność i stabilność wyrażająca się w długiej, nieprzerwanej pracy. Znane są przypadki serwerów pracujących non-stop ponad 3 lata, rekord wynosi 9 lat.

System NetWare dostępny jest bezpłatnie w ramach pakietu Novell Small Business Suite 6 PL Starter Pack. Wersja bezpłatna obejmuje licencje na 3 stacje robocze i 2 serwery. Można dokupić do niej osobno licencje na dodatkowe stacje robocze.

System NDS, znany obecnie jako eDirectory, pojawił się w NetWare już w roku 1993 wraz z wersją 4.01. Konkurencyjne rozwiązanie Microsoftu, pod nazwą Active Directory, powstało dopiero wiele lat później wraz z premierą Windows 2000.

Mars serwer jest próbą prostej emulacji części serwera NetWare 2.x i 3.x na systemach Linux. Emuluje protokół IPX bez SPX, a także próbuje emulować bazę bindery, dostępną w serwerach NetWare 2.x i 3.x, nie wspieraną od 1994 roku. Mars serwer nie umożliwia uruchamiania modułów NLM, nie potrafi emulować NDS, a co za tym idzie, ma niewielką zgodność z prawdziwym NetWare.

Obecnie NetWare jest dostepne w dwóch wersjach OES (SuSe Linux Enterprise Server i NetWare 6.5) lub OES2 (SuSe Linux Enterprise Server na którym pracują wszystkie usługi znane z serwera NetWare 6.5).

Linux – rodzina uniksopodobnych systemów operacyjnych opartych o jądro Linux. Linux jest jednym z przykładów wolnego i otwartego oprogramowania (FLOSS): jego kod źródłowy może być dowolnie wykorzystywany, modyfikowany i rozpowszechniany.

Pierwsza wersja jądra Linux została udostępniona publicznie 17 września 1991 dla architektury komputera PC, wykorzystującej mikroprocesor o architekturze IA-32. Do jądra dołączono narzędzia systemowe i biblioteki z projektu GNU aby otrzymać nadający się do użytku system operacyjny. Z tego powodu powstała też alternatywna nazwa kompletnego systemu: GNU/Linux. Obecnie jest on udostępniany w formie licznych dystrybucji Linuksa, które składają się z jądra (niekiedy zmodyfikowanego w stosunku do oficjalnej wersji) i zestawu pakietów oprogramowania dobranego do różnorodnych wymagań. Dystrybucje zawierają głównie oprogramowanie na licencjach FLOSS, jednak najczęściej zawierają też lub pozwalają na łatwe doinstalowanie pewnej liczby programów na licencjach własnościowych.

Najbardziej znanym zastosowaniem Linuksa są środowiska serwerowe, dla których komercyjne wsparcie oferują również duże firmy komputerowe jak IBM, Sun Microsystems, Dell, Hewlett-Packard, Red Hat i Novell. Linux działa na szerokiej gamie sprzętu komputerowego, wliczając komputery biurkowe, superkomputery i systemy wbudowane, takie jak telefony komórkowe i routery.

Sama nazwa pochodzi ze zbitki słów Linus (będącego imieniem twórcy) i Unix (Linus' Unix). Nie przyjęła się proponowana przez Torvaldsa nazwa Freax (free+freak+[uni]X). Nazwa Linux informuje także o tym, że nie jest to system Unix: Linux Is Not UNIX.

Inne źródła twierdzą, iż nazwa LINUX pochodzi od połączenia słów: Linus i Minix lub Linus i Unix.

Twórcą nazwy Linux był Ari Lemmke. Nie podobała mu się nazwa Freax, więc gdy udostępnił Torvaldsowi katalog na serwerze FTP dla źródeł systemu, nazwał go właśnie Linux.

Linux stosowany jest jako podstawowy system operacyjny serwerów (w tym WWW, FTP, pocztowych, baz danych), zapór sieciowych, routerów, a także w systemach osadzonych oraz w niektórych odtwarzaczach DVD i tunerach DVB.

Ze względu na powstanie i rozwój dystrybucji o łatwej instalacji i dużych zasobach oprogramowania, Linux znajduje również zastosowanie na rynku komputerów biurowych i domowych. Rządy kilku państw europejskich prowadzą wdrożenia Linuksa na komputerach administracji państwowej. Ponadto, ze względu na bezpieczeństwo, stabilność, możliwość audytu i łatwość modyfikacji kodu źródłowego, z Linuksa korzystają agencje wywiadowcze, kontrwywiad i wojsko.

Linux wykorzystywany jest przez niektóre banki i instytucje finansowe. Przykładowo, system notowań Wall Street oparty jest na tym systemie operacyjnym.

Linux jest używany w większości superkomputerów z listy TOP500. Znalazł również zastosowanie w przemyśle filmowym – zarówno na serwerach jak i stacjach roboczych. Jest najpopularniejszym systemem na komputerach wykorzystywanym do tworzenia animacji i efektów specjalnych. Z jego możliwości korzystają między innymi studia Dreamworks, Pixar czy Industrial Light & Magic.

Również aparatura medyczna, np. tomografy komputerowe firmy GE, korzysta z systemu operacyjnego Linux. Popularne punkty dostępu sygnału Wi-Fi również opierają się na uproszczonym jądrze Linuksa i procesorach ARM, coraz częściej pojawiają się też telefony komórkowe z tym systemem.

Komponenty typowego systemu rozprowadzane są zazwyczaj w formie gotowych pakietów binarnych dla danej dystrybucji (np. RPM, deb i tgz) lub jako pakiety źródłowe (zarchiwizowane i spakowane do formatów tar.bz2, tar.gz, SRPM), które należy przed użyciem skompilować. W niektórych dystrybucjach (np. Gentoo) proces kompilacji źródeł jest wysoce zautomatyzowany.



Porównywanie systemów operacyjnych Windows i Linux jest częstym tematem w dyskusjach pomiędzy ich użytkownikami. Windowsy są najbardziej znaczącym systemem zamkniętym, podczas gdy Linux jest najbardziej znaczącym systemem wolnego oprogramowania (jednak wiele dystrybucji Linuksa zawiera zamknięte komponenty, na przykład skompilowane binarne sterowniki urządzeń dostarczone przez producentów sprzętu). Oba systemy konkurują ze sobą zarówno na rynku komputerów osobistych, jak i rynku serwerów; są używane w instytucjach rządowych, szkołach, uniwersytetach, biznesie, gospodarstwach domowych, na serwerach intranetowych i internetowych, na superkomputerach i systemach wbudowanych.

Linux dominuje na rynku superkomputerów – 87,8% wobec 1% dla Windows (dane na listopad 2008). Z kolei Windows dominuje na rynku komputerów osobistych i stacjonarnych – 89,5% wobec 3,9% dla Linuksa (dane na styczeń 2009).

Windows i Linux różnią się filozofią, kosztami, łatwością użytkowania, stabilnością, wszechstronnością zastosowań, jednak oba systemy się rozwijają, dążą do ulepszeń i naprawy swoich słabych punktów. Porównanie tych systemów jest kłopotliwe: odbija się piętno ich historii, sposobu tworzenia, postawy użytkowników, modelu rozpowszechniania. Zwykle w mediach silnie akcentowane są obszary największych słabości: trudność użytkowania Linuksa i podatność Windowsów na wirusy. Jednak te obszary słabości obu systemów podlegają szybkiemu rozwojowi.

Zwolennicy wolnego oprogramowania dowodzą, że kluczowa siła Linuksa to wolność. Użytkownik może swobodnie uruchamiać oprogramowanie, podglądać i studiować jak jest zbudowane, modyfikować je, rozpowszechniać zmodyfikowane lub też niezmodyfikowane. Tymczasem kołem zamachowym Windows jest marketing. O jego sile świadczy przykład akcji promocyjnej systemu Windows 95, gdy w gigantycznych kolejkach ustawiały się także osoby nie posiadające komputera.

Jeszcze do niedawna oferowane systemy Windows można było podzielić na: do użytku domowego, do użytku profesjonalnego, serwery. Począwszy od Windows Vista gama wydań nieco się rozszerzyła. Dystrybucji Linuksa jest ponad dwieście, każda ma swoich opiekunów i użytkowników, do których jest adresowana. Ogólnie rzecz biorąc dystrybucje Linuksa dla przeciętnego użytkownika są nieco trudniejsze w instalacji. Jednak istnieją dystrybucje typu Ubuntu, które oferują graficzny interfejs menedżera pakietów oraz wyręczają użytkownika w podejmowaniu decyzji w zakresie instalacji i konfiguracji sprzętu. Obecnie wiele dystrybucji Linuksa uprościło proces instalacji i używa kreatorów, podobnych do tych z Windows.

Ceny zakupu Linuksa:



  • Większość dystrybucji Linuksa dostępna jest w Internecie nieodpłatnie.

  • Pobierane opłaty to zazwyczaj zwrot kosztów przygotowania nośników (cena rzędu kilku złotych).

  • Nośniki instalacyjne Linuksa dołączane są do czasopism informatycznych; dostępne są także wydania specjalne najpopularniejszych dystrybucji zawierające opis danego wydania systemu (w cenach rzędu kilkudziesięciu złotych).

  • Rozprowadzane wersje pudełkowe oferują zazwyczaj profesjonalne wsparcie techniczne na określony okres, zawierają drukowane podręczniki. Ceny różne, zależne od ilości drukowanych materiałów, długości okresu wsparcia.

Zakup systemu Windows to znacznie większy wydatek, rzędu kilkuset złotych.

Bezpieczeństwo teleinformatyczne





Windows

Linux

Uwagi

Licencja

System jest rozpowszechniany na zasadach komercyjnej licencji, która określa liczbe komputerów, na jakiej użytkownik ma prawo go zainstalować. Ponadto licencja zabrania wprowadzania zmian w kodzie źródłowym systemu

Prawie wszystkie programy są tzw. Wolnym oprogramowaniem, tj. użytkownik ma prawo do instalowania go na dowolnej liczbie komputerów, a ponadto do wprowadzania zmian w jego kodzie źródłowym




Domyślny użytkownik po zainstalowaniu systemu

we współczesnych systemach nie ma praw administratora (uruchamianie niektórych - błędnie napisanych, lub starych - aplikacji wymaga wybrania z menu kontekstowego opcji "Uruchom jako Administrator"). W starszych systemach (do Windows XP), domyślny użytkownika ma prawa administratora.

zwykły -- nie ma praw administratora




Wirusy

Powstało wiele wirusów atakujących Windows i jeżeli użytkownik nie ma aktualnego oprogramowania antywirusowego - są one jednym z największych zagrożeń dla stabilności i bezpieczeństwa tego systemu

Powstało kilka wirusów atakujących Linuksa, ale żaden nie stał się popularny




Spyware

odkryto ok. 11,000 programów szpiegujących w 2005 roku

odkryto ok. 800 programów tego typu

statystyki od Kaspersky Lab, które nie mogą zostać jednogłośnie uznane za obiektywne gdyż Kaspersky Lab nie posiada swoich produktów na systemy Linux

Czas reakcji

raz na miesiąc dla mniej istotnych błędów, kilka godzin do kilku dni dla błędów poważnych. Definicje programu wykrywającego złośliwe oprogramowanie wydawane są codziennie.

czasami kilka godzin po ogłoszeniu




Źródło: Wikipedia


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna