Systemu transportowego warszawy



Pobieranie 2.71 Mb.
Strona4/34
Data27.04.2016
Rozmiar2.71 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34

2.3Gospodarka

2.3.1Poziom rozwoju i struktura gospodarki miasta



Poziom rozwoju

Najbardziej syntetycznym miernikiem poziomu rozwoju Warszawy jest poziom PKB na głowę mieszkańca. Jest to miara wartości wszystkich towarów i usług wytworzonych na terenie miasta w ciągu roku. Według ostatnich dostępnych danych GUS, w 2003 r. PKB na głowę mieszkańca wynosił 62.9 tys. PLN i stanowił 294% przeciętnego poziomu PKB na głowę mieszkańca Polski (21.4 tys. PLN), oraz 136% przeciętnego poziomu PKB na głowę mieszkańca Unii Europejskiej, mierzonego według parytetu siły nabywczej walut.



Tabl. 1. Warszawa - podstawowe charakterystyki gospodarcze (2005)

 

Dane

Uwagi

Powierzchnia w km2

516.9




Ludność (tys.)

1 697.2




PKB na głowę mieszkańca







- w tys. PLN

76.1

szacunek

- indeks, Polska=100

308

szacunek

- wg parytetu siły nabywczej, UE-25=100

153

szacunek

PKB na głowę mieszkańca podzielony







- w tys. PLN

39.7

szacunek

- indeks, Polska=100

161

szacunek

- wg parytetu siły nabywczej, UE-25=100

80

szacunek

Zatrudnienie w sektorze przedsiębiorstw (tys.)

741.2




Społeczna wydajność pracy







- w tys. PLN

143.3

szacunek

- indeks, Polska=100

182

szacunek

Źródło: szacunki PwC na podstawie danych GUS, Eurostat







Szacunki dotyczące obecnego poziomu rozwoju Warszawy przedstawione są w Tabl. 1 (dane GUS dotyczące rachunków narodowych na poziomie NUTS3 publikowane są z ponad dwuletnim opóźnieniem i nie są jeszcze dostępne). Na podstawie dostępnych danych można szacować, że w 2005 r. poziom PKB na głowę mieszkańca Warszawy wzrósł do ok. 76 tys. PLN, co stanowi ok. 308% przeciętnego poziomu PKB na głowę mieszkańca Polski. Można również szacować, że stanowi to ok. 153% przeciętnego poziomu PKB na głowę mieszkańca Unii Europejskiej, mierzonego według parytetu siły nabywczej walut.

O ile poziom PKB na głowę mieszkańca informuje na temat wielkości produkcji wytworzonej przez przeciętnego mieszkańca Warszawy, nie jest on dobrą miarą poziomu życia w mieście. Należy bowiem pamiętać o tym, że znaczna część wytworzonej wartości dodanej jest następnie transferowana do innych części kraju (np. dochody wypracowywane przez osoby pracujące na terenie Warszawy, ale zamieszkałe w innych regionach kraju). Stąd sam poziom wytworzonego PKB na głowę mieszkańca może prowadzić do statystycznej iluzji, sugerującej wyższy od rzeczywistego poziom życia. Lepszą miarą jest pod tym względem poziom podzielonego PKB na głowę mieszkańca (zużytego na terenie miasta). Można szacować, że podzielony PKB na głowę mieszkańca wynosi w Warszawie ok. 161% przeciętnego poziomu PKB na głowę mieszkańca Polski i że stanowi to ok. 80% przeciętnego poziomu PKB na głowę mieszkańca Unii Europejskiej, mierzonego według parytetu siły nabywczej walut (dane na temat podzielonego PKB nie są publikowane przez GUS).

Kolejnym miernikiem poziomu rozwoju gospodarczego jest wielkość wydajności pracy. Społeczna wydajność pracy, czyli wielkość PKB wytworzonego przez jedną osobę pracującą, wynosi w Warszawie ok. 182% średniej wydajności pracy w Polsce. W przemyśle wskaźnik wydajności pracy wynosił 155% średniej wydajności pracy w Polsce, a w usługach ok. 190% średniej wydajności pracy w Polsce.

Dynamika rozwoju

Warszawa należała w latach 2000-2005 do najszybciej rozwijających się miast Polski, a tempo wzrostu PKB znacząco przekraczało tempo obserwowane przeciętnie w kraju.

W latach 2000-2005 PKB na głowę mieszkańca Warszawy wzrósł z 271% średniej krajowej, do szacunkowego poziomu 308% średniej krajowej. Wzrost nominalny PKB wytworzonego w Warszawie można szacować w całym tym okresie na ok. 48%, przy średnim nominalnym wzroście PKB wytworzonego w całej Polsce rzędu 31%.

Szacunkowo, realna średnioroczna dynamika wzrostu PKB wynosiła w latach 2000-2005 w Warszawie ok. 5.8%, w stosunku do realnej średniorocznej dynamiki wzrostu PKB w całym kraju rzędu 3.1% (GUS nie dokonuje obliczeń realnego tempa wzrostu w regionach).



Struktura gospodarki

Struktura gospodarki Warszawy różni się wyraźnie od tej, którą obserwuje się przeciętnie w kraju. Jest to związane z kilkoma czynnikami, m.in. z funkcjami metropolitalnymi i stołecznymi miasta, wysokim stopniem urbanizacji, wysoką atrakcyjnością w zakresie lokowania niektórych dziedzin wytwórczości (zwłaszcza w zakresie usług rynkowych), stosunkowo obfitym zaopatrzeniem miasta w kapitał ludzki, tendencją do lokalizowania krajowych central wielkich firm w Warszawie.

Według ostatnich dostępnych danych i szacunków dotyczących 2003 r., w strukturze PKB wytwarzanego w Warszawie zdecydowanie dominują usługi rynkowe (szacunkowo, stanowią one 75% całego wytworzonego PKB, wobec średniego udziału w gospodarce Polski na poziomie 50%). W szczególności, znacznie większą rolę niż na pozostałych obszarach kraju, odgrywają w Warszawie usługi pośrednictwa finansowego, obsługi nieruchomości i firm, handlu i napraw, oraz hoteli i restauracji. Druga najważniejsza gałąź gospodarki to przemysł, szacunkowo wytwarzający 12% PKB Warszawy (średnio w PKB Polski 24%). Budownictwo przyczynia się do wytworzenia 5% PKB Warszawy (średnio w PKB Polski 6%), a usługi nierynkowe 8% (średnio w PKB Polski 16%). Rolnictwo odgrywa na terenie Warszawy minimalną rolę w wytwarzaniu PKB.

Rys. 2. Struktura wytwarzania PKB w Warszawie (2003).



Struktura zatrudnienia

Innym sposobem opisu struktury gospodarki Warszawy jest analiza struktury zatrudnienia. Także w tym przypadku mamy do czynienia ze znaczącymi różnicami w stosunku do struktury zatrudnienia w skali całego kraju, przede wszystkim związanymi ze znacznie większym udziałem usług rynkowych, względnie ograniczonym zatrudnieniem w przemyśle przetwórczym, oraz nieznacznym zatrudnieniem w rolnictwie.

Łączna liczba pracujących wynosiła w 2004 r. w Warszawie 726.4 tys. osób (dane GUS dotyczące miejsc pracy ulokowanych na terenie Warszawy). Spośród tej liczby ok. 40% osób zatrudnionych było w sektorze publicznym, a 60% w sektorze prywatnym.

W Warszawie największy udział w strukturze zatrudnienia mają usługi rynkowe. W pierwszej kolejności są to sekcje PKD: obsługa nieruchomości i firm (wraz z nauką), oraz handel i naprawy, w których zatrudnionych jest łącznie około jednej trzeciej wszystkich pracujących. W kolejnych ważnych sekcjach wchodzących w skład usług rynkowych (transport i łączność oraz pośrednictwo finansowe) zatrudnionych jest razem 17% pracujących. Łącznie, zatrudnienie w usługach rynkowych wynosi 58% całej liczby pracujących w Warszawie (w skali całego kraju jest to ok. 35%). W przemyśle przetwórczym zatrudnionych jest ok. 14% pracujących, a w przemyśle związanym z zaopatrywaniem w energię, gaz i wodę kolejne 1.7% pracujących (razem więc, w przemyśle zatrudnionych jest niecałe 16% pracujących, wobec ok. 23% w skali całego kraju). W usługach nierynkowych zatrudnionych jest łącznie ok.21% pracujących, a w budownictwie 5% pracujących.



Rys. 3. Struktura zatrudnienia w Warszawie (2004).

W minionych latach w strukturze zatrudnienia w Warszawie zaszły znaczące zmiany, związane z burzliwym procesem rozwoju i zmianami strukturalnymi. W ciągu ostatniego dziesięciolecia (1995-2005) udział zatrudnienia w usługach rynkowych wzrósł z ok. 51% do 58%, a udział zatrudnionych w przemyśle obniżył się z 22% do 16%.

Udział usług nierynkowych pozostał natomiast na prawie niezmienionym poziomie 21%.

Zmiany te wiążą się z rozwojem gospodarczym miasta, a w szczególności z szybkim wzrostem wydajności pracy w przemyśle przetwórczym, oraz intensywnym rozwojem sektora usług rynkowych.

Warto zauważyć, że powyższe zmiany doprowadziły do ukształtowania się korzystniejszej struktury zatrudnienia, umożliwiającej uzyskanie wyższej przeciętnej wydajności pracy. Stało się to dzięki wzrostowi udziału w zatrudnieniu tych gałęzi gospodarki, które charakteryzują się wysoką relacją wartości dodanej na zatrudnionego.

Zmiany zgodne z opisanymi powyżej trendami najprawdopodobniej będą również występować w przyszłości. Na dłuższą metę oznacza to przenoszenie zakładów przemysłowych poza obszar miasta i wzrost wydajności pracy, a w konsekwencji zmniejszanie się zatrudnienia w przemyśle, oraz towarzyszący temu wzrost zatrudnienia w sektorze usług rynkowych.

Zmiana liczby zatrudnionych w sektorze usług nierynkowych (usługi publiczne, edukacja, służba zdrowia) w znacznej mierze będzie zależeć od decyzji politycznych podjętych na szczeblu krajowym, dotyczących reform sfery finansów publicznych.

W odniesieniu do budownictwa, można oczekiwać wzrostu zatrudnienia, związanego zarówno z rozwojem budownictwa inwestycyjnego jak mieszkaniowego. Należy jednak pamiętać o wyjątkowo silnych związkach zatrudnienia w budownictwie ze stanem koniunktury, powodujących silne krótkookresowe fluktuacje liczby zatrudnionych (silne wzrosty w okresie dobrej koniunktury i spadki w okresie recesji).

Główni pracodawcy

Ze względu na dużą liczbę firm ulokowanych na terenie Warszawy, dużą skalę gospodarki, oraz dużą różnorodność prowadzonej działalności, trudno mówić o dominacji w zakresie zatrudnienia ze strony jakiejkolwiek grupy pracodawców.

Największym pracodawcą w Warszawie są instytucje państwowe i samorządowe. Administracja publiczna, obrona narodowa i bezpieczeństwo publiczne zatrudniały w 2004 r. ok. 8% pracujących (ok. 55 tys. osób), a publiczna edukacja i służba zdrowia ok. 12% pracujących (ok. 85 tys. osób). Razem więc instytucje państwowe i samorządowe zatrudniały ok. 20% pracujących (ok. 140 tys. osób; dane publikowane przez GUS, dotyczące całości liczby pracujących w końcu roku).

W sektorze przedsiębiorstw można mówić o całej grupie wielkich firm, zatrudniających w Warszawie powyżej tysiąca pracowników. Spośród 20 polskich przedsiębiorstw o największym zatrudnieniu, 10 ma swoje siedziby na terenie Warszawy. W szczególności, do wielkich pracodawców na terenie miasta należą centrale niemal wszystkich największych polskich banków i instytucji finansowych, firmy z obszaru przemysłów sieciowych (łączność, transport, media), wielkie sieci handlowe i dystrybucyjne oraz firmy świadczące usługi komunalne, a w dziedzinie przemysłu przede wszystkim firmy energetyczne (w tym elektrociepłownie). Dużymi ulokowanymi w Warszawie pracodawcami w dziedzinie przemysłu przetwórczego są m.in.: FSO S.A., Polfa Warszawa S.A., Zakłady Mechaniczne Ursus S.A., oraz Huta Arcelor.

Poza osobami zatrudnionymi, około 10% pracujących w Warszawie stanowią osoby samozatrudnione (72 tys. osób według danych Eurostat - baza danych „Urban Audit”, dane przeciętne za lata 2000-03). Jest to wskaźnik niższy, niż w większości stolic europejskich (np. w Berlinie wskaźnik ten wynosi 11%, w Madrycie 13%, w Pradze 20%, a w Rzymie 22%). W latach 2001-2005 liczba osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą zarejestrowanych w REGON zwiększyła się jednak o blisko 20%, co najprawdopodobniej oznacza również znaczący wzrost liczby osób samozatrudnionych.

Według danych z roku 2004 w trzech dzielnicach o najwyższym wskaźniku gęstości rozmieszczenia miejsc pracy (Śródmieściu, Woli i Ochocie) skoncentrowane było ok. 36% wszystkich miejsc pracy istniejących w Warszawie (jednocześnie dzielnice te stanowiły tylko 8.6% powierzchni miasta i zamieszkane były przez 22% mieszkańców). Z kolei w trzech dzielnicach o najniższym wskaźniku gęstości rozmieszczenia miejsc pracy (Wilanów, Wawer, Wesoła) mieściło się jedynie ok. 5% wszystkich miejsc pracy istniejących w Warszawie (jednocześnie dzielnice te stanowiły 26.9% powierzchni miasta i zamieszkane były przez 7% mieszkańców).



Rys. 4. Gęstość rozmieszczenia miejsc pracy w dzielnicach Warszawy (miejsca pracy/km2 , dane z 2004 r.)



Podmioty gospodarcze

Dane dotyczące podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w rejestrze REGON powinny być traktowane ostrożnie, ze względu na zasadnicze wady sprawozdawczości statystycznej w tym zakresie (brak sprawnych mechanizmów aktualizacji danych).

W Warszawie, w końcu 2005r. w rejestrze REGON łącznie zarejestrowanych było 298 tys. podmiotów gospodarczych, z czego 100 tys. stanowią firmy (przedsiębiorstwa państwowe, spółki handlowe, spółdzielnie), a 198 tys. osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Spośród firm, nieco ponad 5 tys. stanowią podmioty gospodarcze należące do sektora publicznego (przeważają wśród nich przedsiębiorstwa komunalne oraz komunalne jednostki prawa budżetowego).

W 2005 r., w stosunku do końca 2001 r., ilość firm wzrosła o 22%, a ilość osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą o 20%. Można więc mówić o zdecydowanym trendzie silnego wzrostu liczby podmiotów gospodarczych.

Tabl. 2. Podmioty gospodarcze w Warszawie zarejestrowane w rejestrze REGON (2004)




Podmioty

Firmya

Osoby fizyczneb

Struktura

podmiotów



Zmiana liczby podmiotów 2001-04 w %

Rolnictwo

1403

422

981

0.5%

34.8%

Przemysł

27022

9548

17474

9.8%

6.0%

Budownictwo

24240

5604

18636

8.8%

4.2%

Handel i naprawy

84272

29894

54378

30.7%

8.4%

Hotele i restauracje

5559

1945

3614

2.0%

23.0%

Transport i łączność

24005

2950

21055

8.7%

6.7%

Pośrednictwo finansowe

10511

1835

8676

3.8%

16.3%

Obsługa nieruchomości i firm

62223

23395

38828

22.7%

18.6%

Usługi publiczne

407

407

0

0.1%

-18.9%

Edukacja

5669

1651

4018

2.1%

22.4%

Ochrona zdrowia

9658

1000

8658

3.5%

9.5%

Pozostałe

19666

11004

8662

7.2%

13.5%

Razem

274635

89655

184980

100.0%

11.0%

A - przedsiębiorstwa państwowe, spółki handlowe, spółdzielnie







B - osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą

Źródło: GUS, Rocznik Statystyczny Warszawy 2001, 2004









Zmiany liczby podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w REGON (dane dotyczą okresu 2001-2004) stanowią również odbicie zmian strukturalnych zachodzących w gospodarce miasta. Wyraźnie widoczny jest trend silnego wzrostu znaczenia usług rynkowych, oraz stosunkowo niewielkiej dynamiki przemysłu i budownictwa (to ostatnie zjawisko związane jest jednak prawdopodobnie głównie z utrzymującą się do 2003 r. recesją na rynku budowlanym).

Największa koncentracja podmiotów gospodarczych występuje w centralnych dzielnicach miasta. W 6 dzielnicach o najwyższym zagęszczeniu podmiotów na kilometr kwadratowy (Śródmieściu, Żoliborzu, Woli, Ochocie, Mokotowie i Pradze Południe) ulokowanych jest 55% wszystkich podmiotów zarejestrowanych w mieście.



Rys. 5. Podmioty gospodarcze według dzielnic Warszawy (dane według rejestru REGON z 2005 r.).



Źródła ruchu

Nierównomierne rozmieszczenie na terenie miasta podmiotów gospodarczych i miejsc pracy, nie pokrywające się z rozkładem zamieszkiwania ludności miasta, oraz znaczna ilość osób dojeżdżających do pracy spoza obszaru Warszawy, powodują powstawanie znaczących strumieni podróżnych związanych z dojazdami do pracy i powrotami z pracy do domu.

Różnice w rozmieszczeniu miejsc pracy oraz miejsc zamieszkiwania ludności miasta prowadzą do sytuacji, w której część dzielnic ma głównie charakter „warsztatów pracy” (liczba miejsc pracy znacznie przekracza liczbę pracujących mieszkańców), część zaś ma głównie charakter „sypialni” (liczba mieszkańców znacznie przekracza liczbę miejsc pracy). Rolę „sypialni” spełniają przede wszystkim: Bielany, Bemowo, Ursus, Ursynów i Targówek, zamieszkałe łącznie przez 35% ludności Warszawy w wieku produkcyjnym (znajdowało się tam jedynie 20% miejsc pracy). Z kolei rolę „warsztatów pracy” odgrywały głownie Śródmieście, Włochy, Wola i Ochota, gdzie znajdowało się 41% miejsc pracy, a zamieszkiwało jedynie 23% ludności w wieku produkcyjnym

Rys. 6. Ludność w wieku produkcyjnym przypadająca na 100 miejsc pracy w dzielnicach Warszawy (dane z 2004 r.)

Rezultatem takiej nierównomierności w rozkładzie miejsc pracy i zamieszkania jest pojawianie się w porannych godzinach szczytu komunikacyjnego dużych strumieni podróży związanych z dojazdami do pracy z dzielnic północnych w kierunku centrum, z Ursynowa w kierunku centrum, oraz ze wschodniej części miasta do części zachodniej (co powoduje w szczególności utrudnienia na mostach), a w popołudniowych godzinach szczytu komunikacyjnego w kierunku odwrotnym.

Z kolei dojazdy do pracy z terenów otaczających miasto powodują powstanie dużych strumieni ruchu na głównych kierunkach wjazdowych do Warszawy.

Największe skupisko obszarów zurbanizowanych, z których następują wjazdy w porannych godzinach szczytu komunikacyjnego znajduje się na zachód od miasta (kierunek od strony Pruszkowa, Żyrardowa i Grodziska; łączna ludność ośrodków miejskich położonych z tej strony Warszawy w promieniu 30 km wynosi 176 tys. osób).

Drugi pod względem znaczenia obszar znajduje się na północny wschód od miasta (kierunek od Wołomina, Ząbek i Marek; łączna ludność ośrodków miejskich położonych z tej strony Warszawy w promieniu 30 km wynosi 130 tys. osób).

Inne obszary zurbanizowane, z których następują dojazdy do Warszawy to kierunki z: Piaseczna i Konstancina, Józefowa i Otwocka, Sulejówka i Mińska Mazowieckiego, Legionowa oraz Nowego Dworu Mazowieckiego (łączna ludność ośrodków miejskich położonych w promieniu 30 km wynosi na wymienionych obszarach po 45-60 tys. osób).

2.3.2Znaczenie gospodarki miasta w skali regionu i kraju


Skala i poziom rozwoju gospodarki Warszawy na tle Polski i Mazowsza

Gospodarka Warszawy odgrywa kluczową rolę zarówno w gospodarce regionu, jak całego kraju. W roku 2000 łączny PKB wytwarzany na obszarze Warszawy stanowił ok. 12% całego PKB wytwarzanego w Polsce, a w 2003 r. udział ten wzrósł do 13%. Szacunkowo, w 2005 r. wskaźnik ten kształtował się na poziomie ok. 13.6%.

Gospodarka Warszawy partycypuje w różnym stopniu w wartości dodanej i PKB wytwarzanym przez poszczególne gałęzie polskiej gospodarki. Na podstawie szacunków można ustalić, że w roku 2005 w dziedzinie usług rynkowych udział ten sięgał ok. 20%, w dziedzinie budownictwa ok. 12%, w dziedzinie przemysłu niecałe 7%, podobnie w dziedzinie usług nierynkowych, a w dziedzinie rolnictwa był marginalny.

W odniesieniu do regionu, gospodarka Warszawy stanowiła największą i dominującą część wytwórczości. Łączny PKB wytwarzany na obszarze Warszawy stanowił w 2003 r. ponad 63% całego PKB wytwarzanego w województwie mazowieckim, przy czym w dziedzinie usług udział ten sięgał ponad 70%.

Równie kluczową rolę gospodarki Warszawy w kraju i regionie oddaje udział w całości nakładów inwestycyjnych przedsiębiorstw. W 2003 r sięgał on 17% nakładów inwestycyjnych poczynionych w polskiej gospodarce i 66% inwestycji w regionie. W zakresie wydatków na badania i rozwój, udział Warszawy przekraczał 40% w skali kraju. Jednocześnie gospodarka miasta tworzyła ok. 6% miejsc pracy w skali całej Polski, oraz 36% miejsc pracy w województwie mazowieckim.

Przeciętny poziom PKB na głowę mieszkańca Warszawy stanowi obecnie, według szacunków, więcej niż trzykrotność przeciętnego poziomu w Polsce. W ciągu ostatnich 5 lat wskaźnik ten systematycznie się podnosi. Jest on również niemal dwukrotnie wyższy niż przeciętnie w województwie mazowieckim.

Jak się wydaje, proces szybszego rozwoju Warszawy w porównaniu z resztą kraju wiąże się z występowaniem dwóch zjawisk:


  1. stosunkowo wysokiej atrakcyjności inwestycyjnej Warszawy na tle Polski, prowadzącej do wyższej niż w reszcie kraju dynamiki i wyższego poziomu inwestycji (nakłady inwestycyjne przedsiębiorstw na głowę mieszkańca były w 2003 r. równe 374% średniej krajowej, a więc relacja nakładów inwestycyjnych do PKB była znacząco wyższa, niż w innych regionach) oraz

  2. zmian strukturalnych, prowadzących do wzrostu udziału w PKB Warszawy gałęzi wytwórczości charakteryzujących się stosunkowo wysokim wskaźnikiem wartości dodanej na zatrudnionego (zwłaszcza części usług rynkowych).


Rys. 7. Relacja PKB na mieszkańca w Warszawie do średniej krajowej.

Specjalną rolę, odgrywaną przez Warszawę w gospodarce polskiej, dokumentuje również porównanie wielkości i poziomu rozwoju gospodarki Warszawy z innymi aglomeracjami miejskimi kraju.

P
oziom PKB na głowę mieszkańca Warszawy jest o prawie 40% wyższy niż w Poznaniu, prawie o 80% wyższy niż w Krakowie i ponad dwukrotnie wyższy niż w innych dużych miastach Polski. W rezultacie, łączny PKB wytwarzany w Warszawie jest o 40% wyższy niż w całej, dysponującej znacznie większą populacją aglomeracji śląskiej, oraz od czterech i pół do pięciu i pół razu wyższy, niż w pozostałych dużych miastach Polski.

Rys. 8. PKB na głowę mieszkańca wielkich miast Polski (dane z roku 2003)

Funkcje pełnione przez miasto w odniesieniu do Polski i Mazowsza

Znaczenie Warszawy w skali kraju i regionu nie wynika jedynie z siły gospodarczej. Ze względu na pełnioną funkcję stolicy Polski, na terenie Warszawy zlokalizowana jest zdecydowana większość instytucji administracji centralnej oraz obecnych w Polsce instytucji międzynarodowych.

Jest również głównym centrum finansowym kraju, siedzibą kluczowych instytucji rynku kapitałowego (w tym w szczególności Giełdy Papierów Wartościowych) główną siedzibą ponad połowy największych polskich firm, główną siedzibą firm zagranicznych i firm z udziałem kapitału zagranicznego, największym węzłem transportowym oraz największym centrum naukowo-badawczym i edukacyjnym.

Warszawa pełni poza tym rolę centrum opiniotwórczego i informacyjnego kraju. W mieście zlokalizowane są najważniejsze krajowe media, w tym redakcje programów telewizyjnych, radiowych, portali internetowych, gazet i czasopism oraz największe wydawnictwa.

W stosunku do Mazowsza Warszawa pełni różnorodne funkcje metropolitalne oraz administracyjne, jako stolica województwa mazowieckiego. Stanowi główny ośrodek produkcyjny, główne miejsce pracy, główny węzeł transportowy, główne centrum ekonomiczne, naukowe, edukacyjne i kulturalne regionu.

Jak stwierdzono w projekcie Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2020 r. (SRWM), dynamiczny rozwój Warszawy pełni kluczową rolę w procesie rozwoju i unowocześniania gospodarki regionu. Warszawa jest jedynym ośrodkiem metropolitalnym Mazowsza, mającym szansę na uzyskanie roli metropolii europejskiej.

Jak jednak stwierdza SRWM, możliwy jest zarówno optymistyczny scenariusz rozwoju, w którym Warszawa pozostaje głównym motorem rozwoju regionu, jak i scenariusz pesymistyczny, w którym rozwój obszaru metropolitalnego Warszawy jest niekontrolowany i niespójny, a jednocześnie narasta zjawisko polaryzacji przestrzeni województwa.

W związku z tym, problematyka pożądanego kierunku rozwoju obszaru metropolitalnego Warszawy stanowi jeden z kluczowych elementów całościowej wizji rozwoju Mazowsza, zakładającej poprawę powiązań funkcjonalno-przestrzennych stolicy z otoczeniem i lepszą dostępność do instytucji o kluczowym znaczeniu dla rozwoju Warszawy (ośrodków decyzyjnych w zakresie administracji, gospodarki, finansów, centrów badawczych i edukacyjnych).

Szczególna rola Warszawy w gospodarce kraju oraz Mazowsza oznacza konieczność odpowiedniego rozwoju systemu transportowego miasta, pozwalającego zarówno na sprawny przepływ ludzi i towarów w obrębie miasta, jak na łatwy dostęp do miasta z zewnątrz. Ogromne znaczenie ma również łatwość dostępu do Warszawy z najważniejszych aglomeracji europejskich. Brak sprawnego systemu transportowego Warszawy odbijałby się bowiem zarówno na rozwoju ekonomicznym i jakości życia mieszkańców miasta, jak na sytuacji całej gospodarki narodowej.

2.3.3Wyposażenie miasta w kapitał ludzki i fizyczny



Kapitał ludzki Warszawy

Wyposażenie w znaczny, wysokiej jakości kapitał ludzki stanowi jeden z kluczowych czynników atrakcyjności inwestycyjnej i perspektyw rozwojowych Warszawy. Przy ocenie skali dostępnego kapitału ludzkiego należy brać pod uwagę fakt, że Warszawa jest zdolna przyciągać wykształconych pracowników z sąsiednich obszarów (głównie z województwa mazowieckiego, ale także z innych miast Polski). W grę wchodzą tu zarówno migracje, jak systematyczne dojazdy do pracy.

Ludność Warszawy stanowi 4,4% ludności Polski, natomiast liczba miejsc pracy stanowi 6% wszystkich miejsc pracy stworzonych w polskiej gospodarce w 2005 r.. W efekcie takiego kształtowania się obu tych wartości, z jednej strony skala bezrobocia w Warszawie kształtuje się na poziomie wyraźnie niższym niż w reszcie kraju, z drugiej zaś część miejsc pracy w Warszawie zajmowana jest przez pracowników dojeżdżających. Ma to oczywiste konsekwencje dla polityki transportowej miasta, które zatrudnia większy odsetek pracowników dojeżdżających niż jakiekolwiek inne polskie miasto. W szczególności oznacza to, że zadania stojące przed systemem transportowym znacznie wykraczają poza obsługę samych mieszkańców miasta, a połączenia komunikacyjne z regionami podmiejskimi oraz z resztą kraju odgrywają ogromną rolę w sprawnym funkcjonowaniu gospodarki miasta.

Stopień dostępności kapitału ludzkiego wiąże się bezpośrednio ze strukturą demograficzną, oraz z perspektywami zmian podaży pracy wynikającymi z migracji. Na tle miast Europy Zachodniej, ludność Warszawy może być obecnie uznana za stosunkowo młodą. Miasto ma do dyspozycji poważne zasoby pracowników w wieku produkcyjnym (stanowią oni niemal dwie trzecie populacji, podobnie jak w większości wielkich miast Polski).



Rys. 9. Ludność Warszawy według wieku (dane z 2004 r.)

W przypadku utrzymania się tempa wzrostu gospodarczego miasta na poziomie ponad 7%, zgodnym z długookresowymi projekcjami rozwoju kraju, popyt na pracę w Warszawie powinien szacunkowo zwiększyć się w ciągu lat 2005-2020 o co najmniej 16%-22%, co oznacza powstanie nowych 115-150 tys. miejsc pracy (zjawisko to praktycznie nie występowało w minionych 10 latach ze względu na intensywny proces restrukturyzacji przedsiębiorstw).

Jest oczywiste, że utrzymanie kapitału ludzkiego i zdolności wzrostowych miasta będzie się więc wiązać z intensyfikacją procesu migracji i dojazdów do pracy.

Oceniając z kolei jakość kapitału ludzkiego należy stwierdzić, że Warszawa znajduje się pod tym względem w najlepszej sytuacji spośród dużych miast Polski, porównywalnej z sytuacją miast - konkurentów z rejonu Europy Środkowej. Spośród ludności w wieku ponad 13 lat, 21% legitymuje się wykształceniem wyższym (według klasyfikacji międzynarodowych jest to poziom ISCED 5-6), a blisko 47% wykształceniem średnim (poziom ISCED 3-4). Podobny odsetek osób z wykształceniem wyższym posiada Berlin i Bratysława, natomiast w Budapeszcie i Pradze jest on niższy i wynosi jedynie 17-18% (dane Eurostat za lata 2000-2003, baza danych „Urban Audit”). Z kolei według definicji stosowanych przez GUS, wykształceniem wyższym legitymowało się w 2002 r. w Warszawie 355 tys. osób, co stanowi 23.4% osób w wieku powyżej 13 lat.

Rys. 10. Udział osób z wyższym wykształceniem w wielkich miastach Polski.

Utrzymaniu kapitału ludzkiego Warszawy służy również znaczny potencjał edukacyjny miasta. W mieście zlokalizowane jest 75 szkół wyższych, spośród których 3 znajdują się w pierwszej piątce najbardziej miarodajnego ogólnopolskiego rankingu szkół wyższych (ranking „Rzeczpospolitej”). Liczba studentów wynosiła w roku akademickim 2004/2005 ponad 270 tys., co oznacza wzrost o 15% w ciągu ostatnich 5 lat. Liczba studentów jest więc o 80% wyższa od populacji w wieku 20-24 lata. Dzięki posiadaniu znacznego potencjału edukacyjnego, Warszawa będzie w stanie w nadchodzących latach sukcesywnie podnosić jakość posiadanego kapitału ludzkiego.

Problem bezrobocia

W końcu 2005 r. według danych GUS liczba bezrobotnych wynosiła 58 tys. osób, co odpowiadało stopie rejestrowanego bezrobocia w wysokości 5,6%. Bezrobotni zamieszkali w Warszawie stanowili 2,1% całej liczby bezrobotnych w Polsce, zaś stopa bezrobocia stanowiła zaledwie 30% stopy obserwowanej w tym okresie w całym kraju (17,6%) i była zdecydowanie niższa niż we wszystkich innych dużych miastach kraju. Warto zauważyć, że stopa bezrobocia między 3 a 5% uważana jest w ekonomii często za stopę „zerową”, w tym sensie że oznacza ona, iż każda osoba poszukująca pracy jest praktycznie w stanie ją znaleźć.

Spośród zarejestrowanych w Warszawie bezrobotnych, około 11% miało wykształcenie wyższe, 65% wykształcenie średnie i 24% wykształcenie podstawowe. Liczby te wyraźnie odbiegają od obserwowanych w całym kraju, wskazując na fakt znacznie mniejszej skali występowania w Warszawie zjawiska bezrobocia strukturalnego. Od 3 lat można też zauważyć w Warszawie proces spadku stopy bezrobocia (z rekordowego poziomu 6,3% w latach 2002-2003 do 5,6% w końcu 2005 r.), w tym zarówno spadku bezrobocia wśród osób uprzednio pracujących, jak wśród osób wchodzących dopiero na rynek pracy.

Kapitał fizyczny Warszawy

Drugim czynnikiem określającym perspektywy rozwojowe Warszawy jest wyposażenie miasta w kapitał fizyczny (majątek trwały). W jego skład wchodzi majątek produkcyjny, czyli maszyny i urządzenia, oraz majątek w postaci infrastruktury i zasobów mieszkaniowych. Wysoki poziom, oraz wysoka jakość majątku produkcyjnego przypadającego na głowę mieszkańca jest warunkiem osiągnięcia wysokiej społecznej wydajności pracy. Z kolei wysoki poziom i jakość infrastruktury jest warunkiem sprawnego funkcjonowania gospodarki i atrakcyjności inwestycyjnej miasta.

Majątek produkcyjny przypadający na mieszkańca Warszawy (istniejące statystyki pozwalają na pomiar majątku zlokalizowanego na terenie Warszawy, zainstalowanego w sektorze przedsiębiorstw) wynosił w 2003 r. ok. 106 tys. PLN i był ponad czterokrotnie wyższy niż średnio w Polsce. W przypadku majątku produkcyjnego na głowę mieszkańca Warszawa posiadała również wyraźną przewagę nad innymi wielkimi miastami Polski. Należy jednak zauważyć, że w porównaniu z miastami Zachodniej Europy poziom ten jest kilkukrotnie niższy.

Rys. 11. Majątek produkcyjny w przedsiębiorstwach na głowę mieszkańca w wielkich miastach Polski (dane z 2003 r.)

Generalnie rzecz biorąc, dzięki intensywnemu procesowi inwestowania obserwowanemu w Warszawie w ciągu ostatnich kilkunastu lat, jakość majątku produkcyjnego należy uznać za stosunkowo wysoką. Przeważająca część majątku została w tym okresie całkowicie wymieniona (uwaga ta nie dotyczy oczywiście budynków produkcyjnych).

Majątek produkcyjny nie był równo rozłożony pomiędzy poszczególne rodzaje wytwórczości. Największą wartość miał w 2003 r. majątek użytkowany przez transport i łączność (w pierwszej kolejności decydowała o tym bardzo kosztowna infrastruktura transportowa), następnie obsługa nieruchomości i firm, a za nią przemysł zaopatrujący w elektryczność, gaz i wodę. Razem te trzy rodzaje działalności – stanowiące w znacznej mierze przemysły sieciowe, tworzące infrastrukturę wykorzystywaną przez resztę gospodarki – dysponowały około 72% całego majątku produkcyjnego posiadanego przez przedsiębiorstwa zlokalizowane w Warszawie.



Rys. 12. Struktura majątku produkcyjnego w sektorze przedsiębiorstw w Warszawie (dane z 2003 r.)

Mimo znacznego majątku infrastrukturalnego, który dla potrzeb analizy musi zostać powiększony o infrastrukturę znajdującą się poza sektorem przedsiębiorstw (należącą do państwa lub samorządów), ogólny stan infrastruktury w Warszawie uważany jest za niezadowalający. Jest to przede wszystkim wynikiem niezadowalającej jakości posiadanej przez miasto infrastruktury, wynikającej z wieloletnich zaniedbań w zakresie inwestycji publicznych i prywatnych w tej dziedzinie. Dotyczy to w szczególności infrastruktury drogowej.

Niezadowalający stan infrastruktury, stanowiący poważny problem z punktu widzenia atrakcyjności inwestycyjnej miasta, potwierdzają liczne badania. Przykładowo, według ankiety przeprowadzonej w 2004 r. wśród 500 ponadnarodowych firm przez European Cities Monitor, Warszawa została sklasyfikowana na 24 miejscu na 30 możliwych pod względem łatwości dostępu (komunikacji ze światem), na 26 miejscu pod względem jakości telekomunikacji i na 27 miejscu pod względem łatwości poruszania się po mieście (jakości transportu i infrastruktury drogowej).

Tabl. 3. Infrastruktura komunalna Warszawy (2003)


 

Długość w km

Na 1 km2 powierzchni

Drogi

- powiatowe

504

0,98

- gminne

725

1,41

Sieć rozdzielcza

- wodociagowa

2014

3,90

- kanalizacyjna

1705

3,30

Sieć cieplna

1603

3,11

Sieć gazowa

2363

4,58

Źródło: GUS, Rocznik Statystyczny Warszawy 2004



Na tle innych miast Polski, infrastruktura komunalna Warszawy prezentuje się jednak stosunkowo korzystnie. Warszawa ma wyższy niż w innych wielkich miastach Polski odsetek ludności korzystającej z kanalizacji, wyższe zużycie wody z wodociągów i elektryczności na głowę mieszkańca. Stosunkowo niskie jest natomiast zużycie gazu z sieci przypadające na głowę mieszkańca.



Zasoby mieszkaniowe Warszawy

Zasoby mieszkaniowe Warszawy, choć znaczne, nie są rozwinięte w stopniu wystarczającym dla pokrycia zapotrzebowania. Według danych GUS, łączne zasoby mieszkaniowe Warszawy wynosiły w 2003 r. 730 tys. mieszkań, w przeważającej mierze zlokalizowanych w budynkach wielorodzinnych. Oznacza to, że na 1000 osób ludności przypadało 430 mieszkań, przy średniej krajowej wynoszącej 332 mieszkania.

Warszawa przoduje jednak pod tym względem wśród dużych polskich miast, gdzie wskaźnik ten kształtuje się pomiędzy 378 w Trójmieście, a 429 w Łodzi (przeciętna jakość zasobów mieszkaniowych jest jednak w Łodzi zdecydowanie niższa, co wyraża się m.in. trzykrotnie wyższym niż w Warszawie odsetkiem mieszkań pozbawionych podstawowych udogodnień). Warto jednak także zauważyć, że jednocześnie przeciętna wielkość mieszkania była w Warszawie o 20% mniejsza, niż średnio w kraju.

Wskaźnik liczby mieszkań na 1000 osób ludności należy uznać za stosunkowo niski. Powszechnie uważa się, że prawidłowe zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych ludności osiąga się dopiero przy poziomie 550-600 mieszkań na 1000 ludności (według danych Eurostat w Berlinie wskaźnik ten wynosi 552, a w Lizbonie 519).



Rys. 13. Ilość mieszkań na 1000 mieszkańców (2001 – 2002).

Postęp w dziedzinie przyrostu liczby mieszkań jest jednak w ostatnich latach stosunkowo powolny. Według danych GUS, w 2004 r. liczba nowo oddanych mieszkań na 1000 mieszkańców wyniosła 6,0, a w 2005 r. niecałe 8,5. Należy jednak zauważyć, że mimo niezadowalającego postępu Warszawa przoduje pod tym względem wśród dużych miast Polski.

Spośród całości zasobów mieszkaniowych Warszawy, blisko połowę stanowią mieszkania spółdzielcze, a jedną trzecią prywatne mieszkania własnościowe. Zasoby komunalne stanowią 14% całego zasobu mieszkań. Sytuacja ta ulega jednak zmianie ze względu na różną dynamikę powstawania nowych mieszkań w różnych sektorach własności. Najszybszy przyrost liczby mieszkań obserwowany jest w sektorze mieszkań własnościowych (stanowiących 80% wszystkich mieszkań oddanych do użytku w latach 2003-2005), wolniejszy w sektorze mieszkań spółdzielczych (20% wszystkich mieszkań oddanych do użytku w latach 2003-2005), a najwolniejszy natomiast w sektorze mieszkań komunalnych i zakładowych (poniżej 1% wszystkich mieszkań oddanych do użytku w latach 2003-2005).

T

 

 


Zasoby mieszkaniowe

Mieszkania oddane do użytku

Ilość

Na 1000 mieszk.

Ilość

Na 1000 mieszk.

Mieszkania ogółem

729889

430

12335

7.3

z czego:

 

 




 

- spółdzielcze

345596

204

2679

1.6

- komunalne

104388

62

2

0.0

- zakładów pracy

31568

19

83

0.1

- własnościowe

248337

146

9571

5.6

Źródło: GUS, Rocznik Statystyczny Warszawy 2004









abl. 4. Zasoby mieszkaniowe Warszawy (2003).

2.3.4Perspektywy rozwoju miasta


Trendy rozwojowe i perspektywy rozwoju Warszawy

W ciągu ostatnich lat następował stosunkowo szybki rozwój gospodarki Warszawy, któremu towarzyszyły bardzo intensywne zmiany o charakterze strukturalnym. W szczególności, miały miejsce następujące zjawiska, mające znaczny wpływ na zapotrzebowanie na usługi w systemie transportowym miasta:



  • Wartość dodana (produkcja) wytwarzana na terenie Warszawy znacząco wzrosła. Można szacować, że wzrost ten w ciągu ostatniego dziesięciolecia doprowadził do realnego podwojenia PKB wytwarzanego w mieście.

  • Wzrostowi PKB towarzyszyła jednak minimalna zmiana netto zapotrzebowania na pracę. Liczba pracujących w 2005 r. praktycznie nie różniła się od tej samej wielkości z 1995 r., a w międzyczasie doszło zarówno do wzrostu zatrudnienia w latach 1995-99, jak do jego spadku w latach 2000-03 i ponownego wzrostu w latach 2004-05.

  • O ile sam wzrost gospodarczy, któremu nie towarzyszył znaczący przyrost zatrudnienia nie musiał prowadzić do znacznej zmiany zapotrzebowania na w systemie transportowym, towarzyszyły mu jednak znaczące zmiany struktury wytwarzania PKB. W szczególności, znacznemu ograniczeniu uległ udział przemysłu, wzrosła natomiast rola usług rynkowych. Takie zmiany oznaczają zazwyczaj relatywne zmniejszenie zapotrzebowania na usługi transportu towarowego, oraz wzrost zapotrzebowania na usługi transportu osobowego oraz usługi łączności.

  • Towarzyszyła temu rosnąca intensywność związków gospodarczych Warszawy z gospodarką światową. Prowadziło to do zwiększenia zapotrzebowania na usługi międzynarodowego transportu i łączności, zwłaszcza wiążące Warszawę z Zachodnią Europą. Efektem tego zjawiska był m.in. znaczący wzrost zapotrzebowania na usługi lotnicze.

  • Jednocześnie wzmocnieniu uległa pozycja Warszawy w gospodarce kraju. Z jednej strony, wyrażało się to wzrostem udziału PKB miasta w PKB Polski. Z drugiej jednak strony, i zjawisko to trzeba uznać za bardziej istotne, w minionym dziesięcioleciu Warszawa zwiększyła swoje znaczenie w gospodarce Polski w dziedzinie usług rynkowych, a zwłaszcza usług w zakresie obsługi nieruchomości i firm (tzn. bezpośredniego otoczenia biznesu), oraz usług finansowych. Efektem tego zjawiska był z kolei znaczący wzrost zapotrzebowania ze strony przedsiębiorstw na usługi transportu osobowego pomiędzy Warszawą a głównymi miastami kraju, oraz gwałtowny wzrost zapotrzebowania na usługi łączności.

Szanse awansu Warszawy do roli metropolii regionalnej w Europie Środkowej

Zasadnicze znaczenie dla kierunku dalszych zmian w zakresie rozwoju gospodarczego Warszawy będzie miała atrakcyjność miasta i jego bezpośredniego otoczenia dla lokowania w nim inwestycji firm ponadnarodowych. Można założyć, że w nadchodzących latach rozegra się walka o zajęcie przez jedno z wielkich miast Europy Środkowej roli metropolii o znaczeniu regionalnym (ponadnarodowym), a w szczególności roli regionalnego centrum finansowego i centrum zarządzania operacjami środkowoeuropejskimi wielkich firm. Zajęcie takiego miejsca oznaczać będzie radykalną poprawę szans rozwojowych, oraz gwałtowną intensyfikację związków ekonomicznych miasta z gospodarką światową. Warszawa będzie w najbliższym dziesięcioleciu intensywnie konkurować w tym zakresie z innymi miastami Europy Środkowej, w tym zwłaszcza z Pragą, Budapesztem i Wiedniem. Nie wydaje się natomiast, aby konkurencję dla rozwoju Warszawy stanowił oczekiwany, szybki rozwój gospodarczy i rosnąca atrakcyjność inwestycyjna Moskwy.

Szanse Warszawy na znaczący sukces w tej konkurencji wydają się obecnie znaczne. Według sondażu European Cities Monitor, spośród 500 ankietowanych w 2004 r. ponadnarodowych firm 44 planuje rozwój swojej działalności w Warszawie, w porównaniu z 38 w Pradze, 31 w Budapeszcie i 10 w Wiedniu (dla porównania, rozwój działalności w Moskwie planuje 41 firm, w Londynie 12, w Paryżu 20, a w Madrycie 17). Czynnikiem decydującym może jednak okazać się rozwój infrastruktury, w tym zwłaszcza transportu i łączności, ocenianej przez ankietowane firmy w Warszawie na jednym z ostatnich miejsc w Europie (znacznie gorzej niż w przypadku Pragi i Budapesztu).

Rys. 14. Liczba ponadnarodowych firm planujących rozwój w wybranych miastach Europy (dane w %, lata 2005 – 2010).

Dążenie do rozwoju funkcji metropolitalnych Warszawy w skali ponadnarodowej został również uwzględniony w strategicznych dokumentach regionalnych i krajowych.

W projekcie Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego do 2020 r. (SRWM) rosnące znaczenie międzynarodowe Warszawy stanowi szansę rozwojową uwzględnioną w analizie SWOT, a uzyskanie przez Warszawę rangi metropolii europejskiej i roli lidera wśród stolic Europy środkowo-wschodniej uznano za jeden z kluczowych elementów optymistycznego scenariusza rozwoju Mazowsza.

Z kolei w projekcie Strategii Rozwoju Kraju na lata 2007-2015 (SRK) uznano za celowe wspieranie działań zmierzających do wzmocnienia metropolitalnych funkcji Warszawy, zwłaszcza tych które mają znaczenie dla międzynarodowej roli miasta.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna