Sztuka słowa a sztuka obrazu na przykładzie Brzeziny Jarosława Iwaszkiewicza



Pobieranie 36.6 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar36.6 Kb.
Anna Baran

Olkusz

Sztuka słowa a sztuka obrazu na przykładzie Brzeziny Jarosława Iwaszkiewicza


(kontynuacja zajęć opisanych w scenariuszu „Trudna afirmacja życia” - propozycja metodyczna ujęcia tematu integracji tekstu literackiego z obrazem filmowym i malarskim).

Sytuacja edukacyjna, w jakiej znaleźliśmy się w dobie reformy szkolnictwa, zmusza nas do integrowania wielu dziedzin sztuki w ramach lekcji języka polskiego.

Na co dzień spotykamy się z narastającym zjawiskiem odchodzenia uczniów od lektury i zastępowaniem jej ekranizacjami filmowymi dzieła. Warto więc szukać takich tekstów literackich, które dają możliwość łączenia literatury, malarstwa, filmu, pozwalają dostrzegać powiązania między znakami, łączyć zagadnienia literackie z nauką o języku, wprowadzać konteksty filozoficzne, wskazywać powinowactwa sztuk. W mojej praktyce szkolnej takim tekstem stała się Brzezina Jarosława Iwaszkiewicza.
Tematowi temu poświęcam cykl dwóch lekcji. Pierwsza z nich opisana jest w scenariuszu „Trudna afirmacja życia w Brzezinie Jarosława Iwaszkiewicza”. W tamtym scenariuszu zawarty został także wstępny opis cyklu. Scenariusz zawarty w tym materiale jest kontynuacją tamtych zajęć.

PROPOZYCJE METODYCZNE

Temat: Sztuka słowa a sztuka obrazu – funkcja symbolu w „Brzezinie”



J. Iwaszkiewicza i filmowej adaptacji A. Wajdy.
Cele:

– odczytywanie funkcji symbolu w różnych przekazach znakowych (literatura, film, malarstwo), (cel główny);

– powtórzenie wiadomości z zakresu komunikacji językowej;

– wprowadzenie pojęcia: intersemiotyczność;

– kształcenie świadomego odbioru adaptacji filmowych dzieła literackiego;

– uzmysłowienie odmiennych walorów słowa i obrazu;

– wskazywanie kontekstów młodopolskich w literaturze późniejszych epok.
Metody pracy:

– metoda praktycznego działania, metoda poszukująca, heureza.


Formy pracy:

– praca w grupach, sporządzanie zestawień i tabeli.


Środki dydaktyczne:

– fragmenty filmu w reż. A. Wajdy, pt. „Brzezina” z roku 1970, reprodukcje obrazów J. Malczewskiego (Zatruta studnia, Śmierć), plansza ze schematem komunikacji językowej, przyniesione przez młodzież egzemplarze opowiadania;

– literatura pomocnicza dodatkowa do tej lekcji:


  • I. Szpakowska-Mądzik, Projekty lekcji z nauki o języku w szkole ponadpodstawowej, WP ZNP, Kielce 1997, s. 28;

  • Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Ossolineum, Wrocław 1988, s. 201, 462;

  • S. Wysłouch, Filmowe konteksty polonistycznej edukacji, [w:] Konteksty polonistycznej edukacji (Seria Literacka), red. M. Kwiatkowska-Ratajczak, S. Wysłouch, wyd. Poznańskie Studia Polonistyczne, Poznań 1998, s. 92-107.


Przebieg lekcji:
I. Część wstępna

1. Odtworzenie na schemacie komunikacji językowej istoty funkcjonowania względem siebie dwóch przekazów: filmowego i literackiego.



2. Wprowadzenie pojęcia przekaz intersemiotyczny.


Semiotyka – teoria znaku zajmująca się różnymi odmianami znaków, np. słowem, obrazem, a także problemem ich funkcji. Wskazanie Słownika terminów literackich jako źródła definicji.
3. Cel lekcji: prześledzenie funkcjonowania symboli w różnych systemach znakowych.
II. Część główna

1. Określenie istoty adaptacji filmowej (parafraza, przekład, interpretacja).

2. Nawiązanie do lekcji - „TRUDNA AFIRMACJA ŻYCIA W BRZEZINIE J.IWASZKIEWICZA”.

3. Wskazanie symboli występujących w opowiadaniu:



brzezina, fortepian, Malina, ulewa.

4. Podział klasy na cztery grupy, z których każda otrzymuje przygotowaną wcześniej tabelę oraz wskazany jeden z symboli do analizy.


Pytania kierunkowe (rozdane wraz z tabelami):

– Co wprowadza dany symbol do tekstu / do filmu (także w warstwie brzmieniowej)?

– Jakie treści tekstu / filmu eksponuje, wydobywa?

– Czemu służy? (funkcja).

– W którym przekazie jest mocniej zaznaczony, gdzie wydaje się istotniejszy?
5. Wyznaczona osoba (lider grupy) relacjonuje efekty pracy grupy, przedstawiając zapis w tabeli.

Odczytywanie wybranych przez młodzież fragmentów tekstu, wyświetlanie odpowiednich fragmentów filmu na video.

Przedstawianie reprodukcji obrazów Jacka Malczewskiego.

6. Przewidywany przebieg analizy funkcji symboli.

Zapis w zeszycie w formie zestawienia słownego w ujęciu tabelarycznym.


Symbol

Opowiadanie

Film

Podobieństwa/Różnice

Brzezina

Fragment filmu.

Fragment opowiadania

(s. 105).




Wprowadzenie nastroju, bliskość śmierci, która jak cień towarzyszy życiu człowieka; szum brzóz - melancholia, uporczywość powracających myśli o śmierci.


Wprowadzenie kolorytu (biel), tło wydarzeń, nastrój smutku.


Podobieństwo ujęcia w filmie i opowiadaniu. Film dodatkowo eksponuje malarskość symboli.

Fortepian

Fragment filmu.

Fragment opowiadania

(s. 96, 144).




Wprowadzenie tematu

śmierci (właścicielka gruźliczka); ostatni łącznik z dawnym życiem; fałszywie brzmiące hawajskie piosenki - fałsz dotychczasowego życia.




Ostatni łącznik z dawnym życiem; w scenie wywożenia eksponowanie podobieństwa do trumny.


Podobieństwo ujęcia w filmie i opowiadaniu, w obydwu przypadkach można dostrzec też funkcję kompozycyjną (sprowadzenie i wywiezienie).


Malina

Fragment filmu.

Reprodukcje obrazów

J. Malczewskiego.

Fragment opowiadania

(s. 104, 118).




Przywraca Stasiowi chęć do życia; wcielenie siły życia, posłuszna prawom natury. Symbolika imienia Malwina -Malina.


Stylizacja na postać

z obrazu pt. Śmierć J. Malczewskiego, jednoczy w sobie miłość i śmierć; przywołuje tym samym konteksty

młodopolskie.


Nadwyżka interpretacyjna w filmie; malarskość obrazu filmowego.


Deszcz

Fragment opowiadania

(s. 112).


Symbol wewnętrznej przemiany Stasia; wtajemniczenie w istotę bytu; olśnienie duchowe; dudnienie

deszczu - siła życia.




Padający deszcz nie wykazuje cech symbolicznych.


Poetycki język opowiadania eksponuje symboliczną funkcję

deszczu.



7. Wskazanie symbolu, który nie występuje w opowiadaniu, a został wkomponowany w obraz filmowy.

Zatruta studnia – symbol śmierci (fragment filmu, reprodukcje obrazów J. Malczewskiego z cyklu Zatruta studnia).

8. Sformułowanie wniosków wynikających z analizy funkcji symboli.

Adaptacja filmowa wydobywa związki opowiadania z epoką Młodej Polski, wskazuje na modernistyczne zakorzenienia, które nie istnieją w sposób tak wyraźny w tekście Iwaszkiewicza.

Opowiadanie skłania do interpretacji bardziej egzystencjalnej. Iwaszkiewicza interesuje byt ludzki w jego wymiarze osobistym.


III. Część końcowa

1. Powrót do schematu komunikacji językowej. Refleksje nad istotą budowania znaczeń przez słowo i przez obraz.

2. Sformułowanie wniosków:

Film eksponuje młodopolskie konteksty opowiadania J. Iwaszkiewicza pt.

Brzezina, ale nie gubi jego egzystencjalnej i uniwersalnej wymowy, opowiadanie zaczyna funkcjonować „pomiędzy znakami”.

3. Opinie uczniów na temat filmu i książki.


Zadanie domowe:

W formie krótkiej notatki odpowiedz na pytanie, która sztuka - słowa czy obrazu – bardziej przemawia do Ciebie? Uzasadnij swoją opinię.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna