Sztuka starożytnej Grecji



Pobieranie 26.35 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar26.35 Kb.

Sztuka starożytnej Grecji

Okres największego rozwoju


W tym czasie, pod władzą Peryklesa, Ateny przeżywają oszałamiający rozkwit. Umacnia się demokracja ateńska. Ateny korzystając z pieniędzy zgromadzonych w skarbcu Związku, rozbudowują się (Akropol, Pireus, “długie mury”). Działają najsławniejsi twórcy, jak Fidiasz, Ajschylos, Sofokles, Eurypides.
Wzbudza to zawiść innych krajów greckich a przede wszystkim Sparty. Rywalizacja między Atenami i Spartą doprowadza do wojny peloponeskiej (431 - 404 p.n.e.), z których Ateny wychodzą pokonane, zaś Sparta nie odnosi spodziewanych korzyści. Z wojny tej korzysta przede wszystkim Persja (zagarnięcie wolnych miast w Azji Mniejszej) i rosnąca w siłę Macedonia. Hegemonia Sparty staje się architektura, sztuka przywoływania, kreowania i tworzenia form, czyli materializowania wizji w realnych formach w celu zaspokojenia materialnych i duchowych potrzeb człowieka. Zadaniem architektury jest stworzenie człowiekowi optymalnych warunków do życia.
Ludzi zajmujących się taką działalnością nazywa się architektami. W swej pracy korzystają oni z wiedzy wielu innych dyscyplin, m.in. techniki, ekonomii, socjologii i innych. Wraz z rozwojem procesów technologicznych do architektury wprowadzane były nowe materiały

Hellenizm w sztuce greckiej


Okres hellenizmu (330 - 30 p.n.e.): sztukę tego okresu charakteryzowała forma i bogactwo tematyki. Rozkwit urbanistyki (miasta zakładane na planie Hippodamosa z Miletu, budowano monumentalne budowle publiczne i sakralne -ołtarz pergameński, pojawił się dom mieszkalny z perystylem, malowidłami i mozaiką). Powszechnie stosowano porządek joński i koryncki.
Rzeźba o wysokim poziomie łączyła umiejętności techniczne z kontrapostem, ruchem. Powstają szkoły rzeźbiarskie kopiujące słynne rzeźby, wiele z dzieł sztuki greckiej nie dotrwało do naszych czasów i znane jest jedynie z opisów starożytnych twórców (przede wszystkim malarstwo). Część możemy poznać za pomocą rzymskich kopii a malarstwo dzięki freskom (Pompeje i Herkulanum) i mozaikom.
Rzemiosło artystyczne, sztuka użytkowa, sztuka zdobnicza, dziedzina sztuk plastycznych obejmująca wytwarzanie przedmiotów użytkowych i dekoracyjnych o charakterze artystycznym.
Do głównych gałęzi rzemiosła artystycznego należą: złotnictwo, jubilerstwo, kowalstwo artystyczne, konwisarstwo, ludwisarstwo, meblarstwo, introligatorstwo, pasamonictwo, hafciarstwo, koronkarstwo, tkactwo, ceramika, szkło artystyczne.

Świątynia starożytnej Grecji, świątynie uważane były w starożytnej Grecji za mieszkania bóstwa, a nie dom modlitwy, jak w religii chrześcijańskiej. Typ ich ustalił się już około VII - VI w. p.n.e. Świątynie były budowane zgodnie ze stronami świata, przodem ku wschodowi.


Budowano je początkowo z drewna i gliny, potem z kamienia. Składały się z niewielkiego korytarza z płaskim stropem i przedsionkiem. Od VII w. p.n.e. otoczona była kolumnadą, która dźwigała belkowanie. Na nim spoczywał dwuspadowy dach. Trójkątną przestrzeń między dachem a belkowaniem wypełniał tympanon, zwykle z rzeźbami figuralnymi. Architraw (część belkowania) podzielony był na część z płaskorzeźbami i tryglify.
W stylu jońskim zamiast metop i tryglifów był rzeźbiony fryz. Detale były polichromowane. Różne rodzaje świątyni w zależności od układu kolumn.
Dwa różne środowiska rozwoju wpłynęły na wykształcenie się 2 podstawowych typów świątyń: w porządku doryckim (Grecja lądowa, Wielka Grecja - Italia) i w porządku jońskim (Azja Mniejsza). Budowle w stylu korynckim wykształciły się w późnym okresie klasycznym i występowały przede wszystkim w okresie hellenistycznym i rzymskim. Najlepiej zachowaną świątynią dorycką jest Hefajstejon w Atenach, a jońską - świątynia Nike na Akropolu ateńskim.
Najsławniejsze świątynie starożytności: Artemizion w Efezie, Herajon na Samos, Partenon i Erechtejon w Atenach oraz Olimpiejon w Olimpii.

Dorycki porządek architektoniczny, najstarszy z porządków architektonicznych greckich, ukształtowany w okresie archaizmu (VII w. p.n.e.) w związku z przejściem od architektury gliniano-drewnianej do kamiennej.


Kolumna (trzon wraz z głowicą) wsparta była bezpośrednio (bez bazy) na stylobacie. Trzon, zwężający się ku górze, posiadał w połowie lub 2/3 wybrzuszenie oraz był pokryty równoległymi żłobkami. Głowica przybierała kształt poduszki, w górnej części posiadała kwadratową płytę.
Na kolumnach spoczywało belkowanie (architraw i fryz składający się z tryglifów i metop). Dorycki porządek architektoniczny odznaczał się monumentalną prostotą.
Jest charakterystyczny przede wszystkim dla Peloponezu i greckich kolonii w Italii i na Sycylii. Stosowany przeważnie w monumentalnych budowlach sakralnych (np. Partenon w Atenach).

Koryncki porządek architektoniczny, jeden z trzech podstawowych porządków w architekturze starożytnej Grecji. Ukształtował się najpóźniej i różnił się od stylu jońskiego odmienną proporcją kolumny i dekoracją głowicy. Głowica koryncka (wg tradycji jej wynalazcą miał być rzeźbiarz Kallimachos - koniec V w. p.n.e.) składała się z trzonu okolonego dwoma rzędami liści akantu. O górną część trzonu opierały się 4 woluty, na których spoczywał abakus. Między dużymi wolutami znajdowały się mniejsze, a z nich wyrastała palmeta.


Najstarsze zachowane głowice korynckie są na pomniku Lizykratesa w Atenach (334 p.n.e.). W okresie hellenistycznym porządek koryncki był szczególnie ulubiony i często spotykany.
Joński porządek architektoniczny, jeden z trzech podstawowych porządków w architekturze starożytnej Grecji. Odznacza się lekkością i smukłością proporcji oraz dużą liczbą elementów zdobniczych. Kolumny mają profilowaną bazę, gęsto żłobkowany trzon oraz głowicę z kimationem i wolutami (ślimacznicami). Belkowanie, którego części oddziela kimation z estragalem, fryzu płaskorzeźbioną dekoracją i silnie wysuniętego gzymsu, pod którym znajduje się rząd ząbków.
Porządek joński mniej rygorystyczny od korynckiego dopuszczał pewne warianty.
Malarstwo czarnofiurowe, technika zdobienia waz greckich w VI w. p.n.e. wykorzystująca czarną farbę do malowanych sylwetek postaci ludzkich oraz zwierząt, retuszowanych kolorami czerwonym i białym. Kompozycja o charakterze pasmowym, nieraz podpisana przez malarza.
Literatura starożytnej Grecji, literatura powstała na terenie starożytnej Grecji i basenu Morza Śródziemnego od czasów najdawniejszych (ok. IX w. p.n.e.) do początku VI w. n.e. W jej rozwoju można wyróżnić 4 główne okresy: archaiczny, klasyczny (attycki), hellenistyczny (aleksandryjski) i rzymski.
Muzyka starożytnej Grecji, jedna z najstarszych kultur muzycznych. Badanie greckiej muzyki w starożytności uniemożliwia brak zabytków. Do dziś odnaleziono zapisy zaledwie kilku utworów muzycznych. Najwcześniejsze świadectwa na temat poety i muzyka Terpandra sięgają VII w. p.n.e.
Znajomość muzyki opiera się przede wszystkim na opisach autorów starożytnych (Platon, Arystoteles, Ptolemeusz, Plutarch, Polluks) i traktatach starożytnych teoretyków muzyki. Wykorzystuje się również źródła z epok późniejszych, które powołują się na nieistniejące już traktaty i opisy muzyki. Związana ściśle z poezją oraz z kultem religijnym.
Najstarsze jej formy to hymny i dziękczynne peany na cześć Apollina, dytyramby na cześć Dionizosa, ody, rapsodie i elegie, chóralne pieśni weselne - śpiewano je przy wtórze kitary, harfy i innych instrumentów. Odgrywała ogromną rolę w dramacie greckim (Chóry).
Podstawą systemu dźwiękowego, skodyfikowanego przez Arystoksenosa w IV w. p.n.e. były komórki 4-dźwiękowe o kierunku opadającym, zwane tetrachordami, których kombinacje składały się na skale (gatunki) oktawowe. Wyróżniano 3 skale główne o kierunku opadającym: dorycką.
Muzyka Grecji była jednogłosowa i jako sztuka odrębna zaczęła wydzielać się dopiero pod koniec okresu klasycznego. W muzyce greckiej można zauważyć też wpływy muzyki wschodniej. Wpływ muzyki greckiej na muzykę następnych epok był ogromny, stała się podwaliną muzyki europejskiej (wpływ na chorał gregoriański), zaś systemy greckie obowiązywały w muzyce do czasów baroku. Również do dziś używane są terminy muzyczne z czasów starożytnych.

Teatr starożytnej Grecji, powstał z uroczystości religijnych ku czci Dionizosa. W VI w. p.n.e. chór uczestniczący w obrzędach wyłonił z siebie koryfeusza, przewodnika chóru. Następnie pojawili się aktorzy.


W tym czasie ukształtowała się forma literacka zwana dramatem i powstały budowle zwane teatrem. Widowiska traciły stopniowo charakter kultowy, zachowały jednak cechy uroczystości powszechnych. W ciągu wieków teatr ulegał przeobrażeniom od teatru objazdowego (VI w. p.n.e.), przez klasyczny teatr z V w. p.n.e., teatr hellenistyczny (od IV w. p.n.e. na obszarach zhellenizowanych) po teatr grecko-rzymski.
Pierwotny grecki teatr składał się z kolistej przestrzeni z ołtarzem, leżący niedaleko świątyni, na stoku wzgórza sytuowano widownię. Z pojawieniem się aktora w widowisku powstał mały budynek sceniczny , wkrótce nieodzowne tło dla przedstawienia.
W V w. p.n.e. teatr grecki posiadał już okazałą skene (długa budowla ze ścianą frontową), do której przylegały dwa skrzydła boczne i pomost , gdzie występowali aktorzy. Orchestra (miejsce dla chóru) uległa zmniejszeniu. W ówczesnym teatrze używano maszynerii, umożliwiającej m.in. podnoszenie i opuszczanie bóstw oraz malowanych dekoracji.
Widowiska teatru klasycznego (VI - V w. p.n.e.) odbywały się dwa razy do roku w okresie świąt i były połączone z konkursem dramatycznym. Organizacją spektakli zajmowało się 3 choregów, a autor dramatu przygotowywał swój dramat do wystawienia, a nawet grał główną rolę. 5 sędziów typowało zwycięzcę.
Ajschylos wprowadził drugiego aktora, Sofokles trzeciego. Aktorzy ubierali na scenę szaty o symbolicznym (dla widza zrozumiałym) kolorze i kroju, na twarze zakładali maski (komiczne lub tragiczne), informujące widza o charakterze i wieku postaci, na głowy peruki. Aby ich można było lepiej widzieć, wkładali na nogi podwyższające obuwie (koturny). Recytacja była zbliżona do śpiewu.
Prócz klasycznego dramatu istniały w Grecji widowiska przedstawiane przez zespoły wędrowne o charakterze farsowym (mim). Teatr grecki stworzył konwencje i formy kontynuowane przez teatr europejski do chwili obecnej.


Sztuka starożytnej Grecji.

Sztuka starożytnej Grecji Encyklopedia

dzieli się na następujące okresy kulturowe:

1. XI w. p.n.e. - Egejski


2. XI - VI w. p.n.e. - Archaiczny
3. V - IV w. p.n.e. - Klasyczny
4. I I I w. - Hellenistyczny

ad.1
W tym okresie wykształciły się dwie kultury.

Pierwsza, tzw. kreteńska lub minojska z głównym ośrodkiem na Krecie. Najsłynniejszym zabytkiem tej kultury jest pałac w KNOSSOS. Składa się on z dużej liczby pomieszczeń i komnat, wśród których wyróżnia się sala tronowa. Na ścianach pałacu namalowane są freski, wnętrza zdobią także oryginalne kolumny.

Drugą kulturą jest kultura mykeńska. Najbardziej znanym obiektem jest zamek obronny w Mykenach, z którego pozostała jedynie Brama Lwic.

ad.2
W VIII w. p.n.e. wykształciły się dwa porządki budowania:

- dorycki


- joński

Świątynia grecka posiadała rzędy kolumn usytuowane z przodu lub obiegające ją dookoła. Wnętrze skromne, było miejscem przechowywania bóstwa, a wszystkie uroczystości odbywały się na zewnątrz. Najbardziej interesującą była, zaliczana do 7 cudów świata, Świątynia Artemidy w Efezie. Nie zachowana do dzisiaj. Okres archaiczny to również malarstwo na wazach (ornamenty geometryczne i postacie ludzkie traktowane płasko, sylwetowo).

ad.3

Okres klasyczny to okres największego rozkwitu gospodarczego Grecji oraz najbujniejszego rozkwitu sztuki. Za czasów Peryklesa powstaje kompleks zabudowań na Akropolu. W jego skład wchodzą:



- PARTENON - poświęcony Atenie Partenos i innym bogom, styl dorycki
- ERECHTEJON - w portyku posiada zamiast kolumn posągi kobiet, tzw. kariatydy
- ŚWIĄTYNIA NIKE - maleńki obiekt w stylu jońskim
- PROPYLEJE - brama i zabudowania towarzyszące
- TEATR DIONIZOSA - usytuowany u wzgórza

RZEŹBA


- MYRON - Jego sztandarowym dziełem jest Dyskobol. Postać atlety uchwycona jest w momencie, kiedy zawodnik zamierz wyrzucić w górę metalowy krążek. Jest to niezwykle interesujące, oryginalne w formie studium ruchu i anatomii.

- POLIKLET - stworzył kanon idealnej sylwetki ludzkiej, czego uosobieniem jest posąg Doryforosa. Młodzieniec pokazany jest w postawie tzw. KONTRAPOSTU (cały ciężar ciała spoczywa na jednej nodze, druga swobodnie ugięta w kolanie).

- FIDIASZ - był największym spośród największych; tworzył dzieła ogromne, monumentalne. Pracował przy powstawaniu Akropolu (posąg Ateny Partenos, płaskorzeźby w tympanonie Partenonu). Spod jego dłuta wyszedł również nie zachowany do dzisiaj posąg Zeusa olimpijskiego.

ad.4


Podboje Aleksandra Macedońskiego spowodowały ekspansję sztuki greckiej na inne tereny. Kultura hellenistyczna składa się z pierwiastków greckich oraz elementów wschodnich. Najsłynniejszą budowlą jest tzw. Akropol pergamoński (nowatorskie rozwiązania urbanistyczne).

Z tego okresu pochodzą dwie rzeźby:

- NIKE Z SAMOTRAKI oraz - WENUS Z MILO

ENCYKLOPEDIA



GRECJI STAROŻYTNEJ SZTUKA. Twórczość artyst. Greków rozwijała się XI–I w. p.n.e. na Płw. Bałkańskim, wyspach M. Egejskiego, w Azji Mniejszej, pd. Italii, na Sycylii, wybrzeżach M. Śródziemnego i M. Czarnego; poprzedziła ją sztuka mykeńska (helladzka sztuka), której osiągnięcia wykorzystywała początkowo w kształtowaniu własnych form. Sztukę starożytnej Grecji okresu archaicznego (XI–VI w.) rozpoczęła faza sztuki protogeom. (XI–X w.), łączącej elementy gr. z mykeńskimi, i faza sztuki geom. (X–VIII w.), którą reprezentowały: ceramika malowana w różnorodne wzory geom. (amfory, kratery, dipylońskie wazy), drobne figurki z terakoty, brązu i kości słoniowej oraz architektura — domy i małe świątynie w typie megaronu; w VII w. pod wpływem sztuki Bliskiego Wschodu powstał w ceramice tzw. styl orientalizujący, bogaty we wsch. motywy roślinne i zoomorficzne (ceramika Koryntu, Cyklady, Rodos), a w architekturze sakralnej ustalił się typ świątyni z peristazą (Grecji starożytnej świątynie); w końcu VII w., m.in. na jej potrzeby, powstała monumentalna rzeźba w kamieniu (poros, marmur), w VI w. dążąca do przełamania obowiązujących zasad symetrii i frontalizmu (np. Moschoforos) oraz do prawidłowego oddania ruchu; pojawiły się szkoły rzeźb. (np. w Wielkiej Grecji i na Eginie; egineckie marmury) o 2 gł. kierunkach: doryckim — surowym, tektonicznym (Argos, Korynt, Sykion) i jońskim — miękkim w modelunku, bardziej dekor. (Samos, Naksos, Paros, Chios); szkoła attycka (od poł. VI w.) połączyła oba kierunki; typowe dla tego okresu są m.in. posągi kor (Kora Berlińska) i kurosów (Kuros z Melos), rzeźba arch. i stele nagrobne; rozwija się czarnofigurowe, a nieco później czerwonofigurowe malarstwo wazowe (greckie wazy) oraz rzemiosło artyst.: wyroby z brązu (statuetki, naczynia, lustra), terakoty i kości słoniowej, gemmy. W okresie klasycznym (V–IV w. p.n.e.) powstał nowy typ miast (Milet, Pireus) na funkcjonalnym planie z prostokątną siatką ulic (Hippodamos z Miletu); rozwinęły się: rzeźba wolno stojąca ukazująca ruch (Dyskobol Myrona), monumentalne malarstwo ścienne (Polignot, Mikon), czerwonofigurowe malarstwo wazowe w stylu swobodnym, rzeźba w brązie (m.in. Auriga delficki, Zeus z Artemizjon) i w kamieniu (np. dekoracja świątyni Zeusa w Olimpii). W 2 poł. V w. Ateny pod rządami Peryklesa stały się gł. ośr. sztuki; działali tu najwybitniejsi architekci (Iktinos, Kallikrates i Mnesikles), rzeźbiarze (Fidiasz, Alkamenes z Lemnos, Kallimach) i malarze (Agatarchos z Samos, Apollodoros z Aten); dokonała się synteza porządków arch.: doryckiego i jońskiego (Hefajstejon, Partenon); we wnętrzach pojawiła się kolumna koryncka (świątynia Apollina w Bassaj); w rzeźbie Poliklet oprac. kanon postaci ludzkiej (Doryforos) i wprowadził kontrapost; wspaniale rozwinął się relief wotywny (m.in. Demeter, Triptolemos i Kora) i nagrobny ( Stela Hegeso) oraz ukształtował się portret syntet. (Perykles Kresilasa); pod koniec V w. powstał tzw. styl mokrych szat (m.in. Nike z Olimpii Pajoniosa z Mende, Nike zawiązująca sandał). W IV w. zapoczątkowano monumentalizację architektury użytkowej (buleuterion, teatr, stadion); powstał nowy typ budowli sakralnej (tolos) i świeckiej (hotele w Olimpii i Epidaurze, arsenał w Pireusie); w Azji Mniejszej nastąpił renesans architektury jońskiej (mauzoleum w Halikarnasie); w tym czasie w rzeźbie pojawiły się nowe tematy (akt kobiecy), odmienne ujęcia formalne (m.in. miękki modelunek) oraz przedstawianie zróżnicowanych stanów psych. postaci; w portrecie utrwaliły się tendencje realist. (Silanion, Lizystrat); największymi mistrzami tego okresu byli: Kefisodotos, Praksyteles, Skopas, Leochares, Bryaksis z Karii oraz Lizyp — twórca nowego kanonu proporcji (Apoksyomenos) i odkrywca rzeźb. głębi; w malarstwie sztalugowym pojawiła się nowa tematyka (m.in. sceny rodzajowe) oraz utrwalił się iluzjonizm (Zeuksis, Parrasjos, Apelles z Kolofonu), a w malarstwie ceram. — tzw. styl kerczeński (Ateny) i gnathia (pd. Italia). W okresie hellenizmu (323–30 p.n.e.) sztuka gr. (zw. hellenistyczną) stała się różnorodna tematycznie i formalnie przez asymilację elementów, gł. orientalnych, a także bardziej laicka i uniwersalna; nastąpił rozkwit urbanistyki i budownictwa użytkowego (szczytowe osiągnięcie — latarnia mor. na Faros); w miastach zakładanych na planie hippodamejskim, np. Aleksandrii, z wyodrębnionymi dzielnicami (adm., handl. itp.), przestrzeń agory i świętych okręgów wytyczały i organizowały portyki (często piętrowe); wznoszono monumentalne budowle — świeckie (buleuteriony, teatry, biblioteki, gimnazjony) i sakralne (świątynie, tolosy, ołtarze; pergameński ołtarz); w budownictwie mieszkalnym pojawił się dom z perystylem, malowidłami ściennymi, mozaikami posadzkowymi i urządzeniami kanalizacyjnymi (m.in. na Delos); wprowadzono konstrukcję łuku z ciosów klinowych (najstarszy w bramie miejskiej w Dura Europos); powszechnie stosowano porządek joński (np. Didymajon k. Miletu), rzadko — koryncki (Olimpiejon w Atenach); rzeźba, inspirowana stylem z IV w. p.n.e., skłaniała się ku naturalizmowi; w kompozycji osiągnięto pełną przestrzenność (spiralny skręt ciała, ruch w głąb); rozwinięto 3 tendencje formalne: tzw. barok (dynamizm, patos) z gł. ośrodkami w Pergamonie (Gal zabijający żonę ) i na Rodos (Nike z Samotraki, Laokoona Grupa), tzw. rokoko (intymność, finezja), m.in. w Aleksandrii, oraz klasycyzm (adaptacje i kopie starych dzieł), gł. w Atenach (Demeter i Despojna Damofona, Wenus z Milo); pogłębiony psychologicznie portret analit. (oficjalny i prywatny) osiągnął w poł. II w. pełnię realizmu; drobną plastykę reprezentowały m.in. figurki terakotowe z Tanagry (tanagryjskie figurki) i Myriny; malarstwo sztalugowe, posługujące się enkaustyką; (kopie rzym. w Pompejach), odkryło nowe tematy (pejzaż, martwa natura); ceramika malowana ustąpiła reliefowej, wyciskanej z form (megaryjskie czarki); rozwijało się też rzemiosło artyst., m.in. toreutyka, złotnictwo, gliptyka. W okresie rzymskim (I–IV w.) sztuka gr. była coraz częściej anonimowa i mniej oryginalna; wcześniej jej wpływom ulegała m.in. sztuka etruska i rzym.; w pewnych okresach determinowała styl sztuki pers. i egip.; jej dziedzictwo przejęła sztuka bizant. i koptyjska; od czasów renesansu sztuka gr. stała się jedną z gł. podstaw sztuki nowoż., a zwł. teorii klasycyzmu.

M.L. BERNHARD Historia starożytnej sztuki greckiej, t. 1 Sztuka grecka archaiczna, Warszawa 1989, t. 2 Sztuka grecka V wieku p.n.e., Warszawa 1970, t. 3 Sztuka grecka IV wieku p.n.e., Warszawa 1974, t. 4 Sztuka hellenistyczna, Warszawa 1980.




©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna