Tatrzańskie gatunki roślin zamieszczone w Czerwonej Księdze Roślin”



Pobieranie 52.04 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar52.04 Kb.
Tatrzańskie gatunki roślin

zamieszczone w Czerwonej Księdze Roślin”
Za sprawą człowieka ginie wiele gatunków roślin i zwierząt.W 1949 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej zasobów (UICNR) utworzyła komisję ochrony gatunków wymierających. Zadaniem komisja jest opracowanie spisu ginących gatunków zwierząt, wyjaśnienia przyczyn ich wymierania oraz wskazanie sposobów ocalenia. Dzięki jej pracom już w 1949 roku została sporządzona pierwsza światowa lista zwierząt bliskich wyniszczenia. W 1962 roku, została wydana międzynarodowa „ Czerwona księga danych”, w której opisano około 300 gatunków. Nazwa księgi wywodzi się od koloru, jakim zaznaczono karty oznaczające gatunki będące na krawędzi zagłady. Czerwone księgi roślin i zwierząt weszły na stałe do opracowań z zakresu ochrony przyrody. Zawierają opisy zagrożonych gatunków. Przyczynia się to do edukacji społecznej w zakresie ochrony przyrody. Przedstawia się gatunki, które wyginęły całkowicie lub są zagrożone wyginięciem. Wskazuje się zagrożenia oraz sposoby ochrony. W Polsce w 1992 roku po raz pierwszy ukazała się Czerwona Księga Zwierząt. W rok później opublikowano dzięki wspólnej pracy wielu botaników z całego kraju Polską Czerwoną Księgę Roślin.

Szacuje się, że w Polsce wyginęło w ciągu ostatniego wieku około 40 gatunków paprotników i roślin kwiatowych.


W 1994 roku Światowa Unia Ochrony Przyrody IUCN wprowadziła nową klasyfikację zagrożeń. Ustalono następujące kategorie zagrożeń (obok podano skróty z w języku angielskim:

  • Całkowicie wymarłe (EX)

  • Wymarłe w warunkach naturalnych (EW)

  • Gatunki krytycznie zagrożone (CR)

  • Zagrożone (EN)

  • Narażone (VU)

Wyodrębniono też kategorię gatunków niższego ryzyka (LR) oraz dodatkową kategorię dla gatunków, których stopień zagrożenia jest trudny do określenia (DD). Opracowano też szczegółowo zabiegi ochronne dla poszczególnych gatunków roślin.


W celu ochrony szczególnie zagrożonych gatunków roślin populacje ich objęte są ogólnopolski monitoringiem przyrodniczym, a nasiona przechowywane są w banku nasion. Uprawia się je w Górskim Ogrodzie botanicznym w Zakopanem oraz w ogrodzie Tatrzańskiej Stacji Terenowej Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Zakopanem.
W celu ratowania rzadkich, ginących gatunków roślin i zwierząt stworzono międzynarodowe akty prawne, które nakładają na państwa, które je ratyfikowały obowiązek ochrony rzadkich i ginących gatunków a także ochrony siedlisk. Są to: „Konwencja Berneńska” zawarta w Bernie w 1999 roku oraz dokument Unii Europejskiej- „Dyrektywa Siedliskowa” przyjęta w Brukseli w 1992 roku.
Lista gatunków przedstawionych w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin, które występują na terenie Tatr polskich jest długa. Wśród paprotników wymienia się:


Nazwa polska

Nazwa łacińska

Kategoria zagrożenia

Widłak Isslera

Diphasiastrum Issleri (Rouy) Holub.

CR

Rozrzutka alpejska

Woodsia Alpina (Boston) S.F. Gray

CR

Narecznica Villara

Dryopteris Villari (Bellardi) Woynar ex Schinz et Thell.

EW

Ta ostatnia prawdopodobnie wyginęła ostatecznie. Po raz ostatni obserwowano ją w Tatrach w październiku 1996 roku. Z roślin kwiatowych w Polskiej Czerwonej Księdze roślin przedstawiono następując gatunki:




Nazwa polska

Nazwa łacińska

Kategoria

zagrożenia

Cis pospolity

Taxus Baccata L.

VU

Sosna drzewokosa

Pinus x Rhaetica Brűgger

VU

Wierzba borówkolistna

Salix Myrtilloides L.

EN

Rutewnik jaskrowaty

Callianthemum Coriandrifolium Rchb.

LR

Tojad wchodniokarpacki

Aconitum Lasiocarpum (Rchb.) Galer

VU

Tojad manilski

Aconitum Firmum Rchb.

VU

Tojad morawski

Aconitum Firmum Rchb. Subsp. Moravicum Skalicky

VU

Sasanka słowacka

Pulsatilla Slavica G. Reuss

VU

Głodek mroźny

Draba Dubia Suter

EN

Głodek kutnerowaty

Draba Tomenotosa Clairv.

VU

Warzucha tatrzańska

Cochlearia Tatrae Borbas

VU

Lnicznik właściwy

CamelinaAlyssum (Miller) Thel.

EX

Skalnica zwisła

Saxifraga Cernua L.

VU

Sybaldia rozesłana

Sibbaldia Procumbens L.

VU

Jarząb nieszpułkowy

Sorbus Chamaemespilus L.

VU

Irga kutnerowata

Cotoneaster Tomentosus (Ait.) Lindl.

CR

Czeremcha skalna

Padus Petraea Tausch

LR

Traganek wytrzymały

Astragalus Fridigus (L.) A. Gray.

EN

Traganek zwisłokwiatowy

Astragalus Penduliflorus lam.

CR

Traganek jasny

Astragalus Australis (L.) Lam.

VU

Ostrołódka polna

Oxytropis Campestris (L.) DC

EN

Ostrołódka Halera

Oxytropis Halleri Bunge

VU

Sparceta górska

Onobrychis Motana DC.

VU

Szczwoligorz tatarski (pochwiasty)

Conioselinym Tataricum Hoffm.

LR

Różanacznik żółty

Rododendron Luteum Sweet

CR

Zarzyczka góska

Corusa Matthioli L.

LR

Gnidosz Hacqueta

Pedicularis Hacquetii Graf

VU

Babka górska

Plantago Atrata Hoppe

VU

Dzwonek piłkowany

Campanula Errata (Kit.) Hendrych

VU

Przymiotno alpejskie

Erigeron Alpinus L.

CR

Przymiotno węgierskie

Erigeron Hungaricus (Vierh.) Pawł.

LR

Przymiotno jednokoszyczkowe

Erigeron Uniflorus L.

LR

Bylica skalna

Artemisia Eriantha Ten.

LR

Saussurea wielkogłowa

Saussurea Pygmaea (Jacy.) Sprengel

CR

Oset klapowany

Carduus Lobulatus Borbas,

VU

Jastrzębiec kłosisty

Hieracium Piliferum Hoppe,

VU

Sit trójłuskowy

Juncus Triglumis L.

EN

Wiechlina granitowa

Poa Granitica Braun-Blanquet

LR

Wiechlina szlachetna

Poa Nobilis Skalińska,

DD

Wiechlinostrzewa (wiechlina) fioletowa

Bellardiochloa Violacea (Bellardi) Chiov.

EN

Jeżogłowka pokrewna

Sparganium Angustifolium Michx

EN

Wełnianeczka alpejska

Baeothryon Alpinum (L.) T.V. Egorova

EN

Turzyca Lachenala

Carem Lachenalii Schkuhr,

VU

Buławnik czerwony

Cephalanthera Rubra (L.) Rich.

EN

Potrostek alpejski

Chamorchis Alpina (L.) L.C.M. Richard.

EN

Wiele z wymienionych wyżej gatunków to rośliny niepozorne, niejednokrotnie położone z dala od szlaków turystycznych, z których będąc w Tatrzańskim Parku Narodowym, pod żadnym pozorem nie można schodzić. Niektóre z gatunków na przykład Sasanka słowacka, Głodek mroźny, Sparceta górska, Traganek zwisłokwiatowy występują tylko na pojedynczych stanowiskach w całych Tatrach! Z tymi rzadkimi lub trudnymi do zobaczenia w terenie roślinami można zapoznać się zwiedzając Górski Ogród Botaniczny w Zakopanem.



Niektóre możemy zobaczyć wędrując znakowanymi szlakami turystycznymi. Warto się z nimi bliżej zapoznać:
Sosna drzewokosa. Jest to rzadki gatunek, związany z górami. Występuje w Sudetach i Karpatach. Dość liczne stanowiska tej sosny występują również na torfowiskach wysokich na przykład w rezerwacie Bór na Czerwonym koło Nowego Targu. Jest to mieszaniec powstały ze skrzyżowania sosny zwyczajnej i kosodrzewiny Z wyglądu podobny jest do krzewów kosodrzewiny lub drzewa o jednym pniu, prostym lub łukowato wygiętym, o korze barwy od czerwonawobrunatnej do czarnej. Można ją spotkać wędrując Doliną Białego.
Głodek kutnerowaty. Roślina ta występuje jedynie w Tatrach Zachodnich. Jest rośliną wysokogórską, wapieniolubną. Tworzy darnie i poduszki . Łodyga kwiatostanowa osiąga wysokość 3-8 cm. Można go spotkać w rejonie Czerwonych Wierchów (Kopa Kondracka, Krzesanica).
Warzucha tatrzańska. Jest to roślina wysokogórska, rosnąca wyłącznie na podłożu granitowym. Najłatwiej spotkać ją przy szlaku na Mięguszowiecką Przełęcz Pod Chłopkiem, w Bańdziochu. Rośnie na skałkach, piargach murawach. Najchętniej porasta wilgotny żwirek. Osiąga 30 cm wysokości. Ma okrągławe, nieco mięsiste listki oraz czteropłatkowe, kremowe płatki korony. W dawnych czasach nazywano ją warzęchą lub warzęchwą.
Skalnica zwisła. Jest to gatunek wysokogórski spotykany w piętrze kosówki i hal. Jest to gatunek wapieniolubny. Rośnie na wilgotnych skałach, piargach i żwirkach. Kwitnie w sierpniu. Kwiaty i białych płatkach. Ma pojedynczą łodygę, nieco zwisłą na szcycie, zwykle o jednym białym kwiatku i rozmnóżkach. Czasem jest bezkwiatowa, tylko z rozmnóżkami. Osiąga wysokość 35 cm. Jest to roślina żyworodna. Nie wytwarza nasion. Rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie, przy pomocy bulwek, które wyrastają w kątach liści łodygowych. Można ją spotkać wędrując Czerwonymi Wierchami pomiędzy Kopą Kondracką a Małołączniakiem i w Dolinie Małej Łąki.
Sybaldia rozesłana. Jest to mała niepozorna roślinka wysokogórska występująca w piętrze hal. Osiąga 4 cm wysokości i tworzy przytulone do podłóża darnie. Zakwita pomiędzy czerwcem a sierpniem. Kwiatostan tworzy 3-6 drobnych kwiatów o jasnożółtych płatkach. Najłatwiej zobaczyć ją w grupie CzerwonychWierchów w okolicy Przełeczy Małołąckiej oraz w rejonie Przełęczy Kondrackiej Wyżniej.
Traganek wytrzymały Roślina wysokogórska rosnąca w piętrze hal Osiąga 15-30 cm wysokości Ma zwykle pojedynczą, nagą łodygę. Luźny, groniasty kwiatostan złożony jest z 5-15 kwiatów o jasnożołtej barwie. Kwitnie w lipcu i sierpniu. Można go spotkać w pietrze kosodrzewiny.

Ostrołódka polna. Jest to wapieniolubna bylina występująca w piętrze kosówki i hal, wyjątkowo można ją napotkać w reglu górnym. Rośnie na murawach, skalach i upłazach. Roślina kępiasta o bardzo skróconej łodydze, liściach zebranych w różyczkę. Kwiatostan dorasta do 25cm. Jest kulisty lub nieco wydłużony i składa się z 7-20 kwiatów o jasnożółtej koronie. Tylko łódeczka jest brudnofioletowa. Kwitnie w lipcu i sierpniu.

Spotkać ją można w rejonie Czerwonych Wierchów, pod Małołączniakiem i Kopą Kondracką i w Dolinie Małej Łąki.




Literatura:
1. Gibbons B., Brough P., Atlas roślin Europy Północnej i Środkowej, 1995, Multico,

Warszawa


2. Mirkowie H. i Z., Zarębscy E. i M., Rośliny gór polskich, 2000, Muza S.A., Warszawa

3. Paryscy Z., W.H., Wielka Encyklopedia Tatrzańska, 1995, Wydawnictwo Górskie, Poronin

4. Polska Czerwona Księga Roślin, praca zbiorowa, 2001, Polska Akademia Nauk Instytut

Botaniki, Kraków

5. Przyroda Tatrzańskiego Parku Narodowego, praca zbiorowa, 1996, Tatrzański Park

Narodowy we współpracy z PAN, Kraków-Zakopane

6. Radwańska-Paryska Z., Rośliny Tatrzańskie. Atlas, 1966,PZWS, Warszawa

7. Szwedler J., Sobkowiak M. Spotkania z przyrodą, 1998, Rośliny, Multico, Warszawa




opracowała mgr Małgorzata Szpot


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna