Temat: Geografia gospodarcza jako nauka Geografia



Pobieranie 105.11 Kb.
Data05.05.2016
Rozmiar105.11 Kb.
Temat: Geografia gospodarcza jako nauka
Geografia – pochodzi od słowa greckiego GEA (ziemia)

GRAPHO (piszę – opis) geografia jest opisem ziemi, nazwe

wprowadził ERATOSTENES Cyreny w III w p.n.e. Geografia

dzieli się w sposób dychotoniczny; dychotomia w nauce -

podział na dwie części;

Podział: a) fizyczna; b) gospodarcza, ekonomiczna, społ – ekon,

antropogeografia – geografia ekonomiczna



Geografia fizyczna działy: a) kartografia i topografia ;

b) meteorologia i klimatologia (prognozowanie pogody) ;

c) geologia (logos – wiedza, nauka) ; d) hydrografia i oceanografia;

e) geomorfologia (nauka o rzeźbie terenu); f) gleboznawstwo

(przestrzenne rozmieszczenie gleb na świecie, na ziemi) ;

g) biogeografia Żyjemy w erze kenozoicznej



Trencjalny podział gospodarki:

a) przemysł i budownictwo; b)rolnictwo; c)usługi: transport;

komunikacji: transport plus łączność); zdrowia; religia; handel;

ludności: demografia; osadnictwa; polityczna

Wspólnym mianownikiem geografii fizycznej i ekonomicznej jest środowisko

Środowisko goograficzne: najszersze pojęcie; zespół warunków

przyrodniczych na jakimś obszarze użależniony od charakteru skał

i ukształtowaniu powierzchni, przebiegu zjawisk atmosferycznych,

rodzaju wód i świata organicznego tworzy środowisko geograficzne

w którym żyją i działają ludzie; wniosek: jeśli środowisko przyrodnicze

plus działalność człowieka – środowisko geograficzne



Przyrodniczymi elementami środowiska geograficznego (elementami)

środowiska przyrodniczego są: budowa geologiczna; rzeźba ternu;

warunki klimatyczne; wody; gleby; świat organiczny. Elementy te są ze

sobą ściśle powiązane i zależne od siebie, zmiana pierwszego składnika

pociąga za sobą zmiany elementów pozostałych ( w mniejszym lub większym

stopniu) i w rezultacie przeobrażeniu ulega całe środowisko

Czynniki kształtujące środowisko geograficzne to : a) czynniki kosmiczne

(promieniowanie słoneczne); b) siły działające wewnątrz ziemi: procesy

endogeniczne np. trzęsienia ziemi, wulkanizm, ruchy londotwórcze, ruchy

górotwórcze (orogenezy); ruchy eperogeniczne – ruchy londotwórcze;

ruchy górotwórcze; c) czynniki egzogeniczne: niszcząca dzialalność wiatru,

mórz, wód; d) działalność czlowieka: procesy antropogeniczne

Środowisko geograficzne: jest podstawą bytu i działalności człowieka
Temat: Demografia

Demografia pochodzi od: demos (lód); grapho (opis)

Demografia: jest opisem ludności; jest nauka zajmującą się stanem liczbowym

ludności, przyrostem naturalnym, migracjami, oraz strukturą naturalnym,

migracjami, oraz strukturą wieku, płci, a także strukturą zawodową, narodową

i wyznaniową. Demografia zajmuje się też opisem zmian w liczbie ludności, jej

strukturze i rozmieszczeniu na ziemi, zarówno w ujęciu historycznym, jak i prognozach

(1830 rok – 1 miliard ludności na ziemi); (1930 rok – 2 miliard ludności na ziemi) ;

(1960 rok – 3 miliard ludnosci na ziemi); (1975 rok – 4 miliard ludności na ziemi);

(1986 rok – 5 miliard ludności na ziemi); (1999/2000 rok – 6 miliard ludnosci na ziemi);

(2011 rok – październik 7 miliard ludności na ziemi)
W paleoicie: trzynaście, czternaście lat przed naszą erą, świat liczyl około 3 miliony osób

Pod koniec neolitu: notowano 2 do 3 lat przed naszą erą, swiat liczył około 50 milionów ludzi

Na przełomie starej i nowej ery świat liczył okolo 250 do 280 milionów ludzi

rok 1000 okolo 300 milionów; rok 1500 około 440- 450 milionów; rok 1650 około 500 milionów;

rok 1830 (1850) 1 miliard; rok 1930 2 miliard

W trakcie rozwoju ludności świat daje się zauważyć fakt, że przyrost o kolejny miliard,

nastepował w coraz krótszym czasie, najszybciej liczba ludności przyrastała w krajach

rozbijających się, w krajach tak zwanego 3 świata (Afryka; Ameryka Łacińska – Ameryka

Środkowa; Pólnocna cześć Ameryki Południowej; Azja Południowo – Zachodnia)

Najgwałtowniejszy wzrost liczby ludnosci nastapił na tych obszarach w XX wieku

i demografowie określają go mianem ,,bomby abbo eksplozji geograficznej''

Przyczyny eksplozji: wzrost produkcji żywności; rozwój medycyny higieny;

polepszenie warunków życia, mentalność



Skutki wzrostu eksplozji: wystepowanie zjawiska glodu i niedożywienia na świecie;

bezrobocie; braki mieszkaniowe



Wzrost liczby ludności na świecie:spowodowany jest przyrostem naturalnym (różnica

między liczbą urodzeń, a liczbą zgonów na 1000 mieszkańców mierzona w promilach

w ciągu roku)

Przyrost rzeczywisty: jest to przyrost naturalny powiększony lub pomniejszony o saldo

migracji
Temat: Wybrane torie demograficznego.



Teoria przejścia demograficznego

( w opisie historycznym zmienności przyrostu naturalnego na świecie najbardziej przydatną jest koncepcja transformacji demograficznej lub inaczej przejścia demograficznego)

Autorami są demografowie amerykańscy pracujący w instytucie badań ludnościowych Plingston w Stanach Zjednoczonych na przełomie lat 30 i 40 XX wieku.
Koncepcja przejścia demograficznego stanowi uogólnienie trendów ludnościowych jakie miały miejsce w krajach wysoko rozwiniętych w minionych 260 latach.

Transformacja demograficzna obrazuje historyczny proces przechodzenia od wysokich do niskich wartości współczynników urodzeń i zgonów. Teoretyczny model przejścia demograficznego obejmuje 5 faz, z których każda charakteryzuje się odmiennym typem przyrostu naturalnego.
1. Faza przed transformacyjna – charakteryzuje się naturalnym procesem reprodukcji ludności .

Jego wyznacznikami są wysoka rodność i umieralność. Liczba urodzeń nie jest ograniczana warunkami ekonomicznymi oraz społecznymi i nieznacznie odbiega od liczby zgonów. Rodność i umieralność wzajemnie niwelują się i dają zerowy lub niski przyrost liczby ludności. W wielu okresach umieralność wzrasta na skutek zgonów nadzwyczajnych wywołanych przez wojny, głód i epidemię. Faza ta jest charakterystyczna dla ery przedprzemysłowej . Jej schyłek datuje się w krajach europy zachodniej na połowę 18 wieku. Współcześnie poza nielicznymi plemionami pierwotnymi (a te jak wiemy żyją zdala od cywilizacji) ten typ reprodukcji naturalnej praktycznie nie występuje.


2. Faza wczesny etap transformacji – rozpoczyna się w niej powolny spadek umieralności przy utrzymywaniu się rodności na tradycyjnym wysokim poziomie. Okres ten zapoczątkowuje przejście demograficzne w krajach uprzemysławianych. W Europie zachodniej (Anglia i Francja) sytuacja taka miała miejsce na przełomie 18 i 19 wieku. Na zmniejszenie natężenia zgonów zasadniczy wpływ mają wzrost produkcji żywności na świecie, osiągnięcia medycyny i poprawa warunków w życiu. Natężenie urodzeń utrzymuje się na podobnym poziomie jak w fazie 1. W tej fazie jeszcze do poły 20 wieku znajdowała się duża część społeczeństw Państw trzeciego świata (np. Afryki) a obecnie tylko niektóre regiony kraj uboższych.
3. Faza intensywnej transformacji - charakteryzuje się dużym spadkiem umieralności przy wysokiej lub nieznacznie zmniejszającej się rodności. Na tym etapie rozwoju demograficznego przyrost naturalny osiąga najwyższy poziom a liczba ludności wzrasta w bardzo szybkim tempie. Stan ten nazywa się eksplozją demograficzną. Kraje zachodnioeuropejskie przeszły ją w połowie 19 wieku, współcześnie na tym etapie rozwoju znajdują się państwa kontynentu Afryki, południowo zachodniej Azji oraz niektóre regiony południowej Azji i ameryki łacińskiej zwłaszcza ameryki środkowej(kraje 3 świata).
4. Faza późnej transformacji – obrazuje sytuację, w której powolnemu spadkowi a nawet stabilizacji umieralności towarzyszy gwałtowne zmniejszanie się współczynnika urodzeń. Efektem jest zmniejszający się przyrost naturalny, który z eksplozyjnego przyjmuje charakter implozyjny (faza implozji – natężenie zgonów odpowiada stanowi wiedzy medycznej a rolę regulacyjną w przyroście naturalnym zaczyna odgrywać sterowanie liczbą urodzeń. Fazę implozji kraje wysokorozwinięte weszły na przełomie 19 i 20 wieku. Współcześnie charakteryzuje ona przede wszystkim kraje wczesnej eksplozji demograficznej z lat 50 i 60 XX wieku między innymi Brazylię i Chiny).
Implozja – wygasanie zmian długotrwałych czyli szybkie przejście ze stanu wysokiego do umiarkowanego, a później do niskiego przyrostu naturalnego. Oznacza zmniejszanie się tempa przyrostu zaludnienia w skutek obniżania się dzietności. Charakteryzuje kraje prowadzące intensywną politykę anty urodzeniową np. Chiny.
5. Faza końca transformacji – nazywa się to fazą społeczeństwa zmodernizowanego. Jej główne cechy to bardzo niska na ogół stabilna umieralność i równie niska rodność będąca wynikiem ograniczania liczby urodzeń. Przyrost naturalny osiąga na tym etapie bardzo niskie wartości, na które decydujący wpływ ma zmienność współczynnika urody. W wypadku depresji urodzeniowej pojawia się ujemny przyrost naturalny. W latach 70 i 80 XX wieku sytuacja taka miała miejsce w niektórych krajach zachodnich np. przez dłuższy czas w Niemczech a także w krajach skandynawskich i na Węgrzech. W latach 90 ubiegłego wieku najniższy przyrosty naturalny rejestrowały kraje europy wschodniej przed wszystkim Rosja Białoruś Ukraina i kraje nadbałtyckie. Etap rozwoju demograficznego, w którym przez dłuższy czas utrzymuje się niski ujemny przyrost naturalny nazywa się regresywnym może on stać się początkiem nowego przejścia demograficznego lub też utrwalić się jako faza stacjonarna czyli (zerowego przyrostu naturalnego).
Podsumowanie teorii:

Współczesny świat stanowi prawdziwą mozaikę regionu znajdujących się na różnych etapach przejścia demograficznego. W 1 i 2 fazie transformacji znajduje się znikoma część populacji świata bowiem naturalny cykl reprodukcji ludności oraz niekontrolowana rodność i umieralność należą już do przeszłości. Szacuje się, że blisko 1/3 ludności świata przechodzi fazę eksplozji demograficznej. Kolejna 1.3 implozji a pozostała 1/3 można określić jako zmodernizowani. Nadmienić należy że jeszcze w latach 60tych naszego wieku eksplozji geograficznej byłą udziałem 70% ludności świata.


Temat: Teoria Thomas Malthaus

Teoria Thomasa Malthusa (1766 – 1834; Ekonomista Angielski, przedstawiciel klasycznej szkoły angielskiej; absolwent a następnie wykładowca słynnego uniwersytetu w Cambridge; był duchownym anglikańskim)

W 1798 roku ogłosił swoją teorię przeludnienia nazwaną od jego nazwiska Malthusanizmem.


W sformułowanym prawie ludnościowym Malthus stwierdził, że liczba ludności świata wzrasta w postępie geometrycznym (1,2,4,8,16,32,…) natomiast produkcja żywności zwiększa się tylko w postępie arytmetycznym (1,2,3,4,5,6,…). Następstwem dysproporcji pomiędzy rozwojem liczby ludności a możliwością jej wyżywienia są wojny, epidemie i głód. Zdaniem Malthusa to przeludnienie a nie formy rządów czy nierównomierny podział własności jest przyczyną nędzy i ubóstwa na świecie.
Podtemat: Polityka demograficzna

Polityka demograficzna to działania mające na celu wywołanie określonych zmian

ludnościowych.

Słonik demograficzny przez politykę demograficzną czyli ludnościową rozumie poczynania władz publicznych zmierzające do oddziaływanie na tendencję rozwoju ludności.

Słownik demograficzny rozróżnia się na:

1. Politykę populacjonistyczną mającą na celu zwiększenie liczby ludności. Przyspieszenie tempa przyrostu albo zahamowanie faktycznego czy przewidywanego spadku liczby ludności (depopulacji).

2. Wyróżnia się politykę restrykcyjną zmierzającą do zahamowania przyrostu liczby ludności albo do obniżenia jego tempa

3. Działania mające na celu zwiększenie liczby urodzeń nazywa się polityką pronatalistyczną (nazwa pochodzi od łacińskiego słowa Natus czyli urodzenie)Podejmuje się je w krajach o niewielkiej stopie przyrostu naturalnego gdzie poziom reprodukcji uznaje się za niekorzystny z punktu widzenia interesu rozwoju społeczno gospodarczego.

4. Politykę zmierzającą do zmniejszenia liczby urodzeń nazywa się antynatalistyczną. Jej celem jest ograniczanie wzrostu demograficznego poprzez miedzy innymi działania związane z planowanie m rodziny.
Podsumowanie:

Z polityką demograficzną ściśle związana jest polityka rodzinna, która jest częścią szeroko rozumianej polityki społecznej.


Teoria przejścia demograficznego


Ludność świata rozmieszczona jest nierównomiernie – Najwięcej

AZJA ponad 60% Afryka – 14% Europa 11,4% Ameryka Łacińska 9% Ameryka północna 5% Australia 0,5%


Polska 0,53%
Najludniejsze Państwa świata:

Chiny: 1mld 387 mln

Indie: 1mld 173 mln

Stany zjednoczone: 310 mln

Indonezja: 243 mln

Brazylia: 201,1 mln



Temat: System osadnictwa

Dzieli się dychotomicznie na miasta i wsie (w Polsce) .


Miasto – Pojęcie miasta nie jest jednoznaczne stąd na świecie wydziela się kryteria określające definicję miast.

Najważniejsze z nich to:

- Kryterium statystyczne – najczęściej stosowane na świecie. Uznaje że miastem nazywa się osiedle mające co najmniej określoną przez dany kraj liczbę ludności. Np WB i Indie to 5000 ludzi. Stany zje 2500 ludzi. Im wskaźnik jest wyższy tym kryterium jest wyższe. Statystyki ONZ do miast zaliczają miejscowości liczące powyżej 20 000 mieszkańców.

- kryterium prawno administracyjne – za miasto uważana jest miejscowość, która posiada status miejski czyli prawa miejskie. Istnieją przesłanki wewnętrzne, które musi spełnić miejscowość starająca się o prawa miejskie:

- Powinna liczyć 2000 mieszkańców

- Powinna mieć morfologicznie zwartą zabudowę

- Powinna przeważać ludność zatrudniona w zawodach nie rolniczych (sektor 1 i 3 )

- Powinna być wyposażona w odpowiednią infrastrukturę zwłaszcza techniczną

- Musi być wola lokalnej społeczności wyrażona w referendum aby takie prawa miejskie


otrzymać

W Polsce jest aktualnie 908 miast. (Najmłodsze miasto to Tychowo )

- Kryterium morfologiczne – decyduje wygląd osiedla czyli krajobraz miejski a pod uwagę bierze się następujące czynniki:

- Gęstość zabudowy – zabudowa powinna być zazwyczaj zwarta a na wsi rozproszona

- wysokość budynków (w mieście wielokondygnacyjne a we wsi niska zabudowa )

- Rozplanowanie

- Gęstość zaludnienia (miasto wyższa niż na wsi)

- Kryterium funkcjonalne – miasto to skupisko z ludnością zatrudnioną poza rolnictwem (zawody nie rolnicze) polifunkcyjne (mnogość funkcji)

- Kryterium techniczne – warunki życia w mieście powinny być lepsze niż na wsi

- Kryterium społeczne – rozpowszechnienie miejskiego stylu życia


Podsumowanie: Miasta mają na ogół zwartą zabudowę a ich mieszkańcy pracują w zdecydowanej większości w zawodach nie rolniczych i każde miasto pełni funkcje Endo i egzogeniczne. Koncepcja podziału ludności miasta na grupę engo i egzogeniczną znana jest powszechnie pod skrótowym określeniem jako koncepcja bazy ekonomicznej miasta . Miernikiem bazy ekonomicznej jest liczba zatrudnionych w poszczególnych rodzajach działalności występujących w mieście.

Funkcje egzogeniczne: (Szczecin): portowa, akademicka, administracyjna, komunikacyjna,

kulturowa, przemysłowa, militarna,zdrowotna, turystyczna


Przyczyny powstawania miast są różne, i nie jednokrotnie są ich funkcje społeczno gopodarcze.

W związku z tym wyróżnia się typy funkcjonalne miast: typologia funkcjonalna profesrora



Jerzego Kostrowieckiego opiera się na kryterium dominującej funkcji egzogenicznej i

wyróżnia nastepujące typy funkcjonalne miast:

miasta przemysłowe (Łódź, Płock) przemysł był najważniejszym czynnikiem, miasto twórczym

na większości miast świata; miasta gornicze (zagłębie Rury, Katowice); miasta transportowe

(Krzyż Wielkopolski, Kutno, Koluszki); miasta portowe (Gdynia, Gdańsk, Rostock, Szczecin);

miasta naukowe; miasta turystyczno – uzdrowiskowe (Zdroj, Krynica, Kołobrzeg); miasta

stołeczne; miasta metropolitarne 9powyżej 1 mln mieszkańców, wysoko rozwinięte funkcje

egzogeniczne, i zasięgu ponadpaństwowym np. Warszawa; miasta światowe np. Nowy York,

Londyn, Paryż, Tokio, Moskwa; osrodki lokalne – urbanizacja wsi

Podsumowanie: zespoły miast tworzą aglomerację, komurdację i megalopolizm

Aglomeracja – zespół miast, jedno miasto dominujące; Konurbacja – zespół miast równorzędnych (Katowice, Chorzów); Megalopolis - potocznie tak nazywa się silnie zurbanizowany, powiązany funkcjonalnie i komunikacyjnie obszar dwóch lub więcej aglomeracji.

W strukturze wewnętrznej aglomeracji wyróżnia się strefę centralną (jądro aglomeracji) której możemy wyróżnić śródmieście (centrum) oraz dzielnice wewnętrzne, czyli dzielnice miejskie.

Strefa urbanizacji: pole aglomeracji. Oprócz aglomeracji monocentrycznych wyróżnia się aglomeracje policentryczne posiadające 2 lub więcej obszary centralne o stosunkowo zróżnicowanych potencjałach ekonomicznych.

Konurbacja: zespół sasiadujących ze soba miast i osiedli, bez wyraźnego centralnego ośrodka.

Niektórzy geografowie wyróżniaja konurbację organiczną związaną z wydobywaniem

surowców np. węgla, oraz wydzielają konurbację techniczną
Temat: Urbanizacjaspecjalizowane usługi

Urbanizacja – (umiastowienie) pochodzi od słów: urbs, urbis, einitas, trzy aspekty:

I aspekt demograficzny – procesy: koncentracja ludnosci w miastach, aglomeracjach i regionach

miejskich; proces przechodzenia ze wsi do miast



II aspekt przestrzenny czyli osadniczy – procesy: koncentracja funkcji miejskich; powstawanie

nowych i rozwój istniejących miast, przekształcanie się osad wiejskich w miejskie (powstawanie

miast w wyniku przekształceń); tworzenie aglomeracji miejskich; przemiany w zakresie organizacji,osiedli miejskich np. rozwój budownictwa, wyspecjalizowane usługi

III aspekt społeczno – kulturowy: rozpowszechnienie miejskiego stylu życia, bezposrednio

wskutek zmian w wyborze wartości postaw i zachowań, imigrantów ze wsi

W roku 2012 mamy 908 miast

Profesor Herman i Ebrhardt wyróżnili 4 fazy procesów urbanizacyjnych – wyróżnili:

skupione miasta przemysłowe, faza aglomeracji miejsko – przemysłowe, faza metropolizacji

ukladów osadniczych, faza megalopolizacji czyli powstawania stref miejskich.
Temat: Regiony ekonomiczne.

Region: jest to cześć przestrzeni o cechach które nie wystepują ( w obszarach sąsiadują).

Wyznaczenie granic regionu czyli delimitacja jest teoretycznie prosta, bowiem region kończy

się tam gdzie zanikają jego charakterystyczne cechy. Delimitacja regionu w praktyce jest

bardziej skomplikowane, gdyż rzeczywiste przypadki występowania ostrej granicy przestrzeni

np. linia wybrzeża zdarzają się stosunkowo rzadko, zjawiska zarówno przyrodnicze jak i

społeczno – ekonomiczne mają strefę przejściową, w której wyraźną granicę trudno jest wyznaczyć.




Profesor Kazimierz Dziewoński wyróżnił 3 typy regionu:

a) region jako narzedzie badania

b) region jako narzędzie działania

c) region jako przedmiot poznania

ad – a) mowimy wtedy gdy podział przestrzeni służy do przeprowadzenia określonego badania

przestrzeni – regiony narzedzia badania – to regiony statystyczne, w których prowadzi się badania,

zbieranie danych w układzie regionalnym np. powszechny spis ludności czy spis rolny.

Mamy 16 regionów statystycznych, każde województwo jest regionem statystycznym i 66 podregionów. Do 1 stycznia 2008 roku mieliśmy 2 podregiony. Od 1 stycznia 2008 roku mamy 4 podregiony.

Ad – b) regiony jako narzedzie działania: obszary tworzone do prowadzenia pewnej działalnosci

w przestrzeni np. dzialalności administracyjnej, są to regiony administracyjne, czyli województwa

(w polsce jest 16) w poprzednim podziale administracyjnym było 49 województw – od 1 stycznia 1975 do 1 grudnia 1998. Przed 1975 rokiem było 17 województw. Od 1 stycznia 2008 wg przedziałów unijnych mamy 6 regionów

ad – c) region o przedmiocie poznania: mowi się wtedy, gdy sam podział przestrzeni jest celem

dzialania. Okresla się części obszaru wydzieloną ze względu na podobna lub taką samą charakterydtykę badanych obiektow i zjawisk np. podział Polski na regiony transportowe.



Podział polski na regiony transportowe: które zapewnie istnieja, ale takiego podziału jeszcze nie przeprowadzono, poziom lokalny w polsce – gminy i powiaty, poziom regionalny w polsce – woje.

Whittlesey podzielił regiony wg kryteriów różnic strukturalnych na 2 klasy:

a) regiony strefowe (powierzchniowe) (homoheniczne) obszar pod pewnym wzgledem lub pewnymi względami jednorodny

b) regiony węzłowe (modalne) obszar ciążeń lub powiązań ekonomicznych z pewnym osrodkiem

centralnym dla danego obszaru



Ponadto wydziela się:

regiony kompleksowe – terytorialnie wykształcony kontekst (układ ekonomiczny) o określonej

1 lub wielo kierunkowej specjalizacji produkcyjno – usługowej



Geografia zna szereg regionów ekoomicznych: mogą to być kompleksowe regiony ekonomiczne; branżowe – np. rolnicze, przemysłowe; czy tez regiony ekonomiczne transportowe.
Temat: Teoria lokalizacji geografii gospodarczej.

Regiony ekonomiczne zamkniete: wysoki stopień wystarczalności

Regiony ekonomicznie otwarte: szeroka wymiana z otoczeniem np. miasta

Teorie lokalizacji: zajmujące się przestrzenią społeczno ekonomiczną są obszarem szczegolnych

zainteresowań geografii ekonomicznej.



Teoria lokalizacji rolnictwa J. H von Thunen: jest typowym ujęciem modelowym,bowiem

autor przedstawił ją w sposób graficzy. Wprowadzał nastepujące założenia: (przypomina tarczę strzelniczą): 1. istnieje izolowane państwo czyli obszar; 2. państwo to posiada 1 miasto czyli

rynek zbytu, położony w punkcie centralnym; 3 wystepują tu jednokrotne warunki naturalne;

4. rolnicy nie wymieniają produktów między sobą lecz zbywaja je w mieście; 5. istnieje wolna

konkurencja między sprzedawcami, którzy dążą do maksymalizacji zysku; 6. transport

odbywa się po liniach prostych; 7. koszty transportu są wprost proporcjonalne do odległości

wagi produktu i jego nietrwałości; występuje jedna gałeź transportu

Strefy ogrodnicze wg teorii Thunen: rozmieszczenie rolnictwa w wyróżnionych kręglach

od kosztow transportu wyrożnianych produktow i ich trwałości. Thunen wprowadził założenie

kompilkujące wprowadził rzekę spławną. Unowocześnieniem teorii Thunenea zajmowali się:

A. losech, E. Hoover, W. Isard (1. strefa ogrodnictwa 2. gospodarka leśna 3. intensywny płodozmian 4. gospodarka roślinna z trwałymi ugorami 5. gosp trojpolowa 6. hodowla

mięsna zwierząt)

Temat: Teoria lokalizacji przemysłu Alfreda Webera. Odnosi się do przemysłu.
Czynnik lokalizacji – korzyść wynikająca z umiejscowienia zakładu przemysłowego w danym miejscu lub w danym typie miejsc.

Autor wyróżnił trzy podstawowe czynniki lokalizacji:

1. Koszt transportu

2. Koszt siły roboczej (koszt pracy)

3. Czynnik aglomeracji


Założenia teorii Webera:

1. Rozważa się lokalizację pojedynczego przedsiębiorstwa wywarzającego jeden produkt w określonej ilości

2. Znana jest lokalizacja miejsc konsumpcji i źródeł surowcowych

3. Koszty transportu za tonokilometr są jednolite

4. Techniczne współczynniki produkcji są stałe

5. Lokalizacja zakładu przemysłowego jest optymalna gdy minimalizuje się koszty transportu


Z teorii wynika, że najważniejszym czynnikiem lokalizacji jest 1 czynnik czyli koszt transportu.

Natomiast koszt siły roboczej i czynnik aglomeracji odgrywają jedynie rolę korygującą, modyfikacyjną.


Z założeń wynika również, że punktem przestrzeni zapewniającym najbardziej korzystną lokalizację jest tzw. punkt minimalny kosztów transportu ( PMKT), który wg autora może się znaleźć:

1. w pobliżu surowców

2. w miejscach zbytu

3. w dogodnych punktach transportowych


Ad1.

PMKT znajduje się w miejscach wydobycia surowców wtedy gdy koszt przewozu surowca jest większy od kosztu przewozu wyrobu gotowego lub gdy surowiec traci dużo na wadze w procesie produkcji. Mówi się wówczas o orientacji surowcowej np. na tej zasadzie lokalizuje się huty miedzi, cukrownie czy też cementownie.


Ad2.

W przypadku, gdy koszt transportu wyrobu gotowego jest większy od kosztu transportu surowców lub waga wyrobu gotowego jest większa od wagi surowca wówczas PMKT znajduje się w miejscach zbytu i mówimy wówczas o orientacji rynkowej np. piekarnie, zakłady przemysłu odzieżowego.


Ad3.

Dogodne punkty transportowe to przede wszystkim punkty, w których ładunek zmienia środek transportu. Klasycznym tego przykładem jest port morski.


Teoria lokalizacji osadnictwa Waltera Christallera. (Teoria ośrodków centralnych)

Teoria odnosi się do osadnictwa.

Opiera się na właściwościach geometrycznych sześciokąta regularnego a jej głównym założeniem jest hierarchiczny układ miast.
Hierarchia miast jest to podział miast wg stopnia ich ważności czyli roli, jaką odgrywają te miasta w całej sieci osadniczej w kształcie heksagonu czyli sześciokąta regularnego przypominającego „plater miodu”. Powstaje wówczas układ ośrodków centralnych, którego obraz graficzny przedstawia poniższy rysunek.

Wyróżnione typy ośrodków po różnej randze i znaczeniu to:

- ośrodki trwałe (Marktort )określone jako typ M,

- ośrodki administracyjne pierwszego stopnia (Amtsort) określane jako typ A,

- ośrodki powiatowe (Kreisstadt) określane jako typ K,

- ośrodki regionalne (Gaustadt) określane jako typ G,

- ośrodki prowincji (Provinzstadt) określane jako typ P,

- ośrodki stołeczne (Landeshaupstadt) określane jako typ L.
Model struktury sieci osadniczej W. Christallera
Tak wprowadzona konstrukcja teoretyczna podlega następnej weryfikacji i przez porównanie z rzeczywistym układem osadniczym ukształtowanej w południowej części Niemiec w latach 20-stych ubiegłego stulecia. (zagłębie rury). Christaller odniósł również swoją teorię do terenów GOP-u czyli górnośląskiego kręgu przemysłowego czyli tzw. konurbacji górnośląskiej w okupowanej Polsce w latach 40-stych 20 wieku.
Wprowadził również dwie zasady:

1. zasadę komunikacji

2. zasadę administracji

Powodujące odkształcenia od regularności jaka ukształtowała się w systemie pierwotnym czyli heksagonalnym.


TEMAT 2: Wyżywienie ludności świata

Badaniem stanu wyżywienia ludności świata zajmuje się między innymi FAO (Agenda do spraw wyżywienia i rolnictwa).

Głód i niedożywienie wielu milionów ludzi jest jednym z najbardziej istotnych problemów współczesnego świata.

Problemem:

- gospodarczym

- politycznym

- społecznym

- etyczno moralnym

Przyjmuje się, że minimum wyżywieniu człowieka wynosi 2 750 kcal na dobę oraz pewną ilości białka, witamin, soli mineralnych i innych składników.

A liczbę ludności niedożywionej szacuje się na ponad 800 mln.

Wynikałby z tego, że ponad 5 miliardów ludzi na świecie odżywia się normalnie jednak i ta liczba wydaje się być zawyżona.

Najgorzej sytuacja wygląda w krajach słabo rozwiniętych gospodarczo.

Spowodowały to klęski suszy, wojny domowe, nieprawidłowa polityka gospodarcza a także wysoki przyrost naturalny (Afryka). Świat produkuje wystarczającą ilość żywności. Są kraje do których i Polska się zalicza gdzie tę żywność się wyrzuca. Głód jest więc wynikiem nieprawidłowego podziału. Dla utrzymania cen np. w Europie (w Unii) wprowadza się ograniczenia w produkcji rolnej. Prawie połowa produkcji zbóż przeznaczana jest na paszę głównie na półkuli północnej.

W krajach biednych zboża stanowią 80% i więcej w strukturze spożycia. Obszary nadwyżek produkcji żywności to głównie Europa zachodnia, Australia, Ameryka, nowa Zelandia.

Niedożywionego człowieka cechuje obniżona wydajność pracy i krótkie zazwyczaj 50 paro letnie życie. Stan taki nazwano zaklętym kręgiem ubóstwa. Jest źle odżywiony bo nie pracuje a nie pracuje bo jest nie dożywiony.

Na świecie z głodu umiera 1 osoba co 4 sekundy.

W 1 sekundzie na świecie rodzą się 3-4 osoby
Istnieją możliwości niezrealizowane jeszcze likwidacji głodu i niedożywienia na świecie.
Podsumowanie:

1. Sprawiedliwy podział tego co wyprodukowane, przeważa tutaj egoizm bogatych.

2. Lepsze gospodarowanie zasobami przyrody poprzez podniesienie poziomu oraz wydajności rolnictwa w tych krajach zacofanych gospodarczo.

3. Wiele nadziei bierze się z pozyskiwania białka zwierzęcego z oceanu światowego.

4. Rozwiązanie problemu przyrostu naturalnego, który jest najwyższy w krajach trzeciego świata.

5. Rozwiązanie problemu głodu i niedożywienia wymaga działań systemowych czyli podania wędki a nie ryby. Bogate w stosunku do Państw biednych.


ONZ – stawia sobie za cel zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw. Idea powołania nowej organizacji, powstała jeszcze w czasie trwania II wojny światowej, na konferencji w Teheranie w 1943. Jej głównym pomysłodawcą był prezydent USA Franklin Delano Roosevelt, a jej nazwę zaproponował premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill (określenie "narody zjednoczone" w trakcie wojny stosowano nieraz dla Aliantów).
NATO –  organizacja polityczno-wojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego. Początkowym celem istnienia NATO była obrona militarna przed atakiem ze strony Związku Radzieckiego i jego satelitów, z czasem jednak organizacja stała się elementem utrzymania równowagi strategicznej między Wschodem i Zachodem. Po rozpadzie Układu Warszawskiego pełni rolę stabilizacyjną, podejmując działania zapobiegające rozprzestrzenianiu konfliktów regionalnych.
UNIA EUROPEJSKA – powstała 1 listopada 1993 na mocy traktatu z Maastricht jako efekt wieloletniego procesu integracji politycznejgospodarczej i społecznej. Korzenie współczesnej integracji europejskiej sięgają okresu powojennego i ograniczały się do 6 państw zachodnioeuropejskich. Państwa te tworzyły wiele form i mechanizmów współpracy, powoływały organizacje, instytucje i organy, których celem było wzmocnienie jedności między nimi. W 1993 r. nadrzędną wobec wszystkich poprzednich organizacji została Unia Europejska, sama otrzymując nieznaną wcześniej ludzkości hybrydową formułę sui generis. Unia Europejska jako organizacja międzynarodowa funkcjonuje od 1 grudnia 2009. Równocześnie zastąpiła ona kilka form współpracy, w tym m.in.: Wspólnotę Europejską. Obecnie, od 1 grudnia 2007 r., w skład UE wchodzi 27 państw.
EFTA –Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu międzynarodowa organizacja gospodarcza powstała 3 maja 1960 r. na mocy konwencji sztokholmskiej (podpisanej 4 stycznia 1960), mająca na celu utworzenie strefy wolnego handlu między państwami członkowskimi. Siedziba Sekretariatu EFTA mieści się w szwajcarskiej Genewie. Pierwotnymi członkami EFTA były: Austria, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja i Wielka Brytania. Z czasem większość członków wystąpiła, wybierając członkostwo w konkurencyjnej i o zdecydowanie większej integracji ekonomicznej EWG. Członkami EFTA są obecnie: Islandia (od 1970 r.); Liechtenstein (od 1992 r.); Norwegia; Szwajcaria

NAFTA – inaczej Północno-Amerykański Układ o Wolnym Handlu. NAFTA jest paktem gospodarczym powstałym w roku 1992 (postanowienia weszły w życie od 1 .01. 1994r) zawarte pomiędzy USA, Meksykiem oraz Kanadą , gdzie uchwalono tzw. strefę w wolnym obrocie towarami pomiędzy wymienionymi państwami. Podstawowym celem paktu jest totalna likwidacja obecnych barier zarówno gospodarczych oraz barier inwestycyjnych w okresie 15 lat.  Głównym celem założenia NAFTA było odnalezienie szeregu korzyści gospodarczych, które będzie można uzyskać bez celnych barier.


OECD - organizacja międzynarodowa o profilu ekonomicznym skupiająca 34 wysoko rozwinięte i demokratyczne państwa. Utworzona na mocy Konwencji o Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju podpisanej przez 20 państw 14 grudnia1960. Siedzibą OECD jest Château de la Muette w Paryżu. W ramach systemu OECD funkcjonuje Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA). Celem OECD jest wspieranie państw członkowskich w osiągnięciu jak najwyższego poziomu wzrostu gospodarczego i stopy życiowej obywateli.
OPEC –  Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową z siedzibą w Wiedniu. Celem organizacji jest kontrolowanie światowego wydobycia ropy naftowej, poziomu cen i opłat eksploatacyjnych. Utworzona została w 1960 r. w Bagdadzie. Wzrost znaczenia OPEC przypada na okres kryzysu naftowego lat 1973-1974, kiedy to organizacja wielokrotnie podwyższała światowe ceny ropy naftowej.
GRUPA WYSZEHRADZKA –  (tzw. V4), państwa grupy wyszehradzkiej – nieformalne określenie stosowane od 1991 r. w stosunku do trzech państw środkowoeuropejskich: Czechosłowacji, Polski i Węgier  Trójkąt Wyszehradzki. W późniejszym czasie, wskutek rozpadu Czechosłowacji (1 stycznia 1993 r.), członkami Trójkąta Wyszehradzkiego stały się Czechy i Słowacja, dlatego zmienił on nazwę na Grupa Wyszehradzka. Głównym celem Grupy była współpraca z Unią Europejską i NATO w kwestii przystąpienia ich do struktur tych organizacji. Jedyną instytucją Grupy jest Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki

INICJATYWA ŚRODKOWOEUROPEJSKA - zinstytucjonalizowana forma współpracy subregionalnej państw Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej. ISE wywodzi się z Inicjatywy Czterostronnej, powołanej w 1989 przez AustrięJugosławięWęgry i Włochy. Po przystąpieniu Czechosłowacji w 1990 inicjatywa była znana jako Pentagonele, po przystąpieniu Polski w 1991 – Hexagonale. Pod obecną nazwą działa od 20 marca 1992 roku w Austrii. Głównymi organami ISE są coroczne spotkania szefów rządów oraz spotkania ministrów spraw zagranicznych. W Trieście mieści się stały Sekretariat Wykonawczy ISE.


OBWE – Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, organizacja międzynarodowa uznawana za organizację regionalną w rozumieniu rozdziału VIII Karty Narodów Zjednoczonych. Jej celem jest zapobieganie powstawaniu konfliktów w Europie. Oprócz państw europejskich jej członkami są także Stany Zjednoczone, Kanada, Gruzja, Armenia,Azerbejdżan, Kazachstan, Uzbekistan, Kirgizja, 

Tadżykistan, Turkmenistan. OBWE powstała 1 stycznia 1995 w wyniku przekształcenia Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w organizację. Idea powstania konferencji zrodziła się w latach 60. XX wieku, kiedy stało się jasne, że dla dobra Europy należy nawiązać współpracę pomiędzy państwami należącymi do NATO i Układu Warszawskiego.
G8 –To jedyna w swoim rodzaju instytucja kontrolowana przez osiem osób. Kraje wchodzące w skład grupy G8 stanowią zaledwie 14% ludności świata, ale dysponują jednocześnie 65% bogactwa świata. Mając pieniądze, kraje te mogą wywierać znaczący wpływ na gospodarkę i politykę światową.  forum polityczno-gospodarcze zrzeszające państwa: Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy, Japonia i Stany Zjednoczone (G6, od 1975), Kanada (G7, od 1976) i Rosja (od 1997). Na szczyty G8 zapraszany jest także Przewodniczący Komisji Europejskiej, który jest przedstawicielem Unii Europejskiej. Przywódcy państw G8 spotykają się na corocznych szczytach gospodarczych i politycznych.
G20 –  grupa 19 państw oraz Unia Europejska, której celem jest dyskusja nad wspólną polityką finansową. Członkowie spotykają się raz do roku, a ich reprezentantami są ministrowie finansów. Należą do nich oficjalnie najbogatsze państwa na świecie, należy jednak pamiętać, że reprezentację w G20 posiada kilka krajów niemieszczących się w pierwszej dwudziestce większości rankingów gospodarczych, tak samo nie posiada jej kilka krajów, które rzeczywiście się do niej zaliczają (niektóre z nich wszakże, jak np.Holandia czy Hiszpania, zostały zaproszone do udziału w ostatnich dwóch szczytach).


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna