Temat: Grecy jako naród



Pobieranie 92.18 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar92.18 Kb.
Kultura i literatura antyczna

Dyżur wykładowcy: 339 - środa 13-14


6.X

Temat: Grecy jako naród.


Epoki kultury greckiej (według wieków przed naszą erą)

1 XX-XV wpływy kultury minojskiej

2 XIV-XII - wpływy kultury mykeńskiej

3 XI-IX wieki ciemne

4 VIII-VI - epoka archaiczna

5 V - 386 - Klasyczna

6 IV-I - Hellenistyczna
1. Kultura Minojska: Cywilizacja pałacowa. Kreta – Knossos (w tym pałac Minosa – Mit o Tezeuszu i Minotaurze.). malowidła. Rzeźby kobiece, kult płodności. pismo linearne A.

2. Mykeny:

Achajowie i Jonowie. Pałace - twierdze. "maska Agamemnona". Militarny charakter.

Zdobycie Illionu – ok. 1184 p.n.e.

Pismo linearne B.

3. Dorowie, ludy morza, walki wewnętrzne. Powstają polis - Ateny, Sparta.

4. koniec aristoi, zmiany w pospólstwie, kodyfikacja prawa, wielka kolonizacja. Najważniejsze miasto - Jonia.

- Wybrane gatunki i należni im artyści epoki archaicznej:

Epos - Homer, Hezjod.

Elegie - Mimnermos z Kolofonu, Tyrtejos

Jamb - satyra - Archilah z Paros i Semonides z samos.

Safona. Alkajos - biesiadne. (Obaj pochodzili z Lesbos.)

Bajka - Ezop.

- Filozofia przyrody. Filozofowie i przynależne im arche (pramateria): Tales -woda, Anaksymander - nieskończoność, Anaksymenes - powietrze, Heraklit – Ogień. Do tego dochodzi pitagoreizm (matematyka mistyczna).

5. Akropol. 490 - 449 - 3 wojny perskie. Wojna peloponeska - 431 - 404.

Macedonia. 338 – bitwa pod Cheroneją, Filip II Macedoński zdobywa Grecję.

Demokracja - Ateny centrum kultury greckiej.

Dramat - Ajschylos, Sofokles. Eurypides.

Arystofanes - komedie.

Menamnder - obyczajówki.

Historiografia - Herodot, Tukidydes, Ksenofont.

Oratorstwo. Izokrates i Demostenes.

Filozofia etyczna. Sokrates. Sofiści - Protagoras - "człowiek miarą wszechrzeczy".

Pierwsze systemy filozoficzne: Platon (dialogi). Arystoteles.

Perykles, Fidiasz, Poliklet.

6. Aleksander Macedoński. 323 - umiera.

Monarchia hellenistyczna. Diadochowie. Ptolemeusz, Seleukid, etc

Koine – wspólny i uniwersalny dialekt grecki.

Aleksandria centrum kultury antycznej. Musejon. Biblioteka. Mecenaty.

Kalimach - "Duża księga, duże zło" – odejście od eposów na rzecz krótkich utworów: elegie, epylion, epigramat („Antologia Palatyńska”). fraszki, sielanki - Teokryt,

7. Okres rzymski - Romans - proza fabularna
Homer

Jończyk (posługiwał się dialektem jońskim).

1 Czas i miejsce powstania poematów

Ósmy wiek, Illiada na pewno starsza od Odysei.

2 Ilość autorów

Przypuszczalnie oba teksty maja innych autorów, jednak można uważać, że Homer po prostu ewoluował pod względem stylu.

3 Forma powstania.

Autor korzysta z tradycji ustnej wieków ciemnych.

(Aoida, rapsodowie)

4 Czy eposy te są na pewno pierwszymi tekstami literatury pięknej antyku?

Nie znaleziono starszych.

5 Czy są jednym dziełem, czy zlepkiem pieśni?

Kilka elementów się nie zgadza w biegu wydarzeń. Dopiero badacze z Aleksandrii wprowadzili podział na 24 rapsody

6 Czy można mówić o prawdzie historycznej?

Zakłada się mityzację końca epoki mykeńskiej.
Eposy bohaterskie

Illiada - 50 ostatnich dni wojny o Ilion z perspektywy życiorysu Achillesa. Historia wewnętrznej przemiany. Gniew (klamra kompozycyjna). (Od Chryzeidy, poprzez Patroklesa do ojca Hektora, Priama.)

Bohater - honorowy, odważny, silny wojownik.

Odyseja - epos przygodowy. Odyseusz – nowy typ bohatera: mądry, przebiegły


Różnice:

Iliada, fabuła – los/upadek Ilionu, gniew Achillesa

Odyseja – Odyseusz, spryt/roztropność, historia o losie jednostki (viatoryczny powrót do domu)

I: walka. O: przygoda.

O: jeden z popularniejszych tematów malarstwa wazowego. Ważniejsze motywy: Odyseusz i Polifem, Kirke, syreny,
(Motyw syren:

Plutarch – „jak młodzieniec powinien słuchać poetów”, I-II w. p.n.e. – poezja: czy ma walory poznawcze (młodzież winna czytać wszystko, nauczyciel ma jedynie właściwie prowadzić i objaśniać zagadnienia)

Św. Bazylii Wielki, biskup Cezarei (ojciec kościoła) – „Mowa do młodzieńców jak należy wyciągać pożytek z lektury poetów”, IV w (cenzura – dopuszczalne tylko pisma, które „przynoszą pożytek”)

XVI wiek – Stanisław Hozjusz, walka z reformacją (de expresso Dei verbo – o jasnym a szczyrym słowie Bożym), syreny – Zygmunt August, reformacja – pieśń syren

James Jones – Ulisses (Leopold Blum), nawiązanie do Kirke

Dante Aligierchi – Boska Komedia, ósma czeluść kręgu ósmego, Odyseusz jako zdrajca i odkrywca, poszukiwacz wiedzy

Pozostałe nawiązania: Eurypides – Cyklop, Owidiusz – Metamorfozy: Odyseusz jako cffaniak)
Epos heroikomiczny – parodia eposu bohaterskiego. Przykład: „Batrachomyomachia” – wojna żabio – mysza, a także: „Monachomachia” Krasickiego
Poetyka Homera i eposu:

- inwokacja, apostrofa do muz (spoiler, temat dzieła)

- prawo czynności równoczesnej – wątki są prowadzone po kolei, zawsze wracając do momentu wyjściowego. Liczne powtórzenia fabuły.

- sceny statyczne przeplatane, urozmaicone dynamicznymi (walki), sceny militarne i „pokojowe” np. szczegółowe opisy, patos i liryka (czasem komizm )

- szczegółowe, plastyczne opisy (głównie militaria i biżuteria – wyroby rzemieślnicze) np. księga 18, opis tarczy Achillesa

- retardacja (retardare - spowalniać)

- niecodzienny język, formularność, epitety (śmiech lubiąca Afrodyta, białoramienna Hera, szybkonogi Achilles) homeryckie, porównania homeryckie – rozwlekłe; zaznacza co będzie porównywał z czym, potem rozwija i zagłębia; zazwyczaj przyrodnicze,

- heksametr daktyliczny


Hezjod z Askry

„Chłopski filozof” 850-700 pne, w każdym razie młodszy od Homera

Epos kosmogoniczny „Theogonia”

Stworzenie świata i kolejnych generacji bogów. Porządkuje inne podania o bogach. Różnice od Homera: stają się bardziej boscy, mają mniej wad, nie zajmują się śmiertelnikami, związek między bogami i żywiołami, uporządkowanie etyczne.

Np. Dzeus staje się sprawiedliwym wojownikiem, który prędzej czy później nakłada karę za zbrodnie. „Dzeus pierwotny”.

Zapożyczony język i styl od Homera. Trochę scen drastycznych.


Ciąg dalszy, epos genealogiczny: „Eoie”, (dosł. a on, a ona, a tamta) genealogia herosów
„Prace i dnie” – poemat, najstarsza pochwała pracy fizycznej, rolnictwo, rybołówstwo, polowania. Informacje autobiograficzne, np. konflikt ze starszym bratem, Persesem. Miał on przekupić sędziów, by przejąć spadek przynależny Hezjodowi. Mit o wiekach ludzkości. Jest ich pięć – złoty, srebrny, brązowy (spiżowy), herosów, żelaza. Ukaranie ludzkości (np. potop). Część bajki o jastrzębiu i słowiku – pierwsza w literaturze bajka.
Epos rzymski

Epoka Augustowska 41pne-40ne. Horacy, Wergiliusz, Owidiusz, Propercjusz, Tibulus, Liwiusz


Śmierć Cezara – idy marcowe 44 r.

31(21?) – bitwa pod Akcjum, Oktawian vs Antoniusz. Oktawian – Princeps – pierwszy spośród równych, pryncypat. Ara Pacis – ołtarz pokoju. Rok 9 pne. – wyraz wdzięczności dla Oktawiana. Propaganda.


Mecenat – poza Horacym, u Mecenasa był również Wergiliusz. Zachęty do poezji propagandowej. Tak powstaje wergiliuszowa…
Eneida

Eneasz. Opuszcza Ilion, gloryfikacja państwa Rzymskiego i podkreślenie jego roli jako władcy w basenie Morza Śródziemnego. Usankcjonowanie i gloryfikacja dynastii Oktawiana (julijskiej).

Dardanos płynie do Italii. Zakłada Ilion. Eneasz zwiewa. Zakłada nowe miasto, potem powstaje Rzym. Wniosek: Rzym pochodzi od Troi. Dardanos - protoplasta dynastii – pochodzi od Wenus, czyli pierwszy w Rzymie kult boski.
Epos dydaktyczny – „Georgiki”. Georgom – wieśniak. Nawiązuje do Hezjoda i np. Katona („de agricultura”). Uprawa roli, pszczółki i tak dalej.
Lukrecjusz, „O naturze rzeczy” – inspiracja dla Wergiliusza. Każe każdemu człowiekowi rozwijać się, by poskramiać prawa przyrody. Ostatecznie praca na roli doprowadzić ma do moralnego odrodzenia ludności Rzymskiej i powrót do złotego wieku xD
Moralizatorskie ustawy Oktawiana, np.:

18 pne – o wierności małżeńskiej i cudzołóstwu. Cudzołóstwo – poważne przestępstwo obarczone wysoką grzywną.


Owidiusz

Poemat dydaktyczny – „Sztuka kochania”. A konkretniej uwodzenia. 4 księgi – jak facet może uwieść laskę w różnych miejscach; jak ją potem utrzymać – przynajmniej póki się chce; część dla pań; o odkochaniu się.


Metamorfozy – 15 ksiąg. Motyw główny – przemiany bazujące na mitologii (poezja grecka epoki hellenistycznej np. – „Pitia” Kalimacha.

Cechy charakterystyczne (głównie nawiązujące do Homera):

- czasem sielankowo-rubasznie (zaloty cyklopa), czasem krwawo (centaury), czasem psychologicznie (Medea), czasem filozoficznie (mit o powstaniu świata)(w tym cztery wieki ludzkości – złoty, srebrny (gorszy), spiżowy (zły) i żelazny (nasz)). W ostatniej księdze przejawia się pitagoreizm.

- nastrój poematu jest warunkowany nastrojem postaci / wydarzeń

- kompozycja ramowa (mity są poukładane w taki sposób, iż każdy tworzy pretekst do powiedzenia następnego)

- heksametr (wcześniej korzystał naprzemiennie z heksametru i pentametru)

- porównania do świata przyrody

- elementy komiczne wplecione do sytuacji dramatycznych


- motywy erotyczne jako fundament fabuły
Najsłynniejsze mity inspirujące następne pokolenia:

- Pyram i Tyzbe (pierwowzór Romea i Julii)

- Apollo i Dafne
„Traktat o rybołówstwie” (napisany na wygnaniu nad Morzem Czarnym)
Liryka grecka

(VII-VI w. pne – epoka archaiczna)

Liryka była przed epoką klasyczną „meliką”? Mellos – człon melodii, fraza. Czyli pieśni, a co.

Teoria etosu – adekwatności i jakości dźwięków dodawanych w tle danej treści.

Np. skala dorycka – mężna i wojownicza, skala hypodorycka – majestatyczna i stanowcza, miksolidyjska – wzruszająca i płaczliwa, frygijska – podniecająca, hypofrygijska – pełna wigoru, [hipofrygijska?] – rubaszna

Dźwięki niskie – spokojne, dostojne. Wysokie – podniecające (? : D).

Liryka solowa lub chóralna, połączona z muzyką i tańcem.

Taniec – zawsze element uroczystości społecznej lub religijnej. Bardzo rzadko – popis. Procesja (postępowy) lub chodzenie dookoła czegoś trzymając się za ręce (okręgowy).


Anakreont z Teos

Emigruje z Teos z powodu agresji Persów do Abdery (w wieku 30 lat – VI wiek pne), potem Polikrates z Sammos go utrzymuje za edukację syna. Poeta dworski. Twórczość tworzona na sympozja (uczty dla ducha). Pieśni biesiadne / sympatyczne oraz jamby (dosadne satyry).


Styl i motywy:

- modlitwa do Dionizosa – nimfy, Eros, Afrodyta itd. Motyw miłości dojrzałego mężczyzny i chłopca.

- obraz starca szukającego na próżno młodych

- uczta (wezwanie chłopca do nalania wina do czar)

- rozmowy z Erosem

- Eros rzucający piłeczką (romans)

- swoboda uczty

- niektóre teksty są bardzo krótkie, co sprawia, że nie jesteśmy pewni ich kompletności


Anakreontyki II/I wiek pne, także odrodzenie i barok. Anonimowy zbiór opublikowany w wieku XVI. Polski autor anakreontyków: Kochanowski. Morsztyn, Naruszewicz.

- wzbogaca motywy biesiadne

- Anakreont jako… e… muza biesiadno-romantyczna?

- motyw snu

- bardzo częste personifikowanie miłości w postaci Erosa – dialogi, ale też interakcja

- motyw starości – wzbogacony o dodatkowe refleksje, jak carpe diem lub cyreneicyzm

- walory wina, które odsuwa troski

- gadanie o miłości

- poezja mało subiektywna, raczej tylko nastrojowa

- w twórczości polskiej – wariacje na temat spotkania z Erosem. (np. przychodzi do czyjegoś domu)


Safona

Owidiusz napisał Heroidy. 21 listów-wierszy, mityczne bohaterki piszą do kochanków. List 15 – Safony do Faona.

Lesbos, Mittylen. Arystokratka z wykształceniem. Koło edukacyjno-religijne dla panien „z najlepszych lesbijskich rodzin” : ). Przygotowania do roli przyszłych żon i gospodyń. Jej wiersze tchną gorącym uczuciem do swoich uczennic. Miała brata Harksosa, który zakochał się w heterze. Umieszczana na wazach.

Raczej fałsz od Owidiusza: Safona jako Dojrzała Kobieta miała pokochać młodzika z nizin o imieniu Faon (przydomek Adonisa) społecznych. Miała się rzucić do morza. Hm hm.

- przejrzysty, jasny, klarowny (nawet pospolity) język, tonacja [miksolidyjska] – popularność wśród pospólstwa

- 9 ksiąg pieśni – zachowane są fragmenty, mamy dostęp do jednego utworu w całości. Duże problemy interpretacyjne.

- pieśni weselne swoich wychowanek

- tematyka miłosna

- „Pieśń patograficzna”/”pieśń 31” – patos; także dostojne cierpienie. Katullus parafrazuje sugerując, że podmiot liryczny jest zazdrosny o wybranka innej damy. Być może jednak obiektem zazdrości jest kobieta. Nie musi to być więc pieśń weselna. Zakłada się, że jest to pieśń dla grona wychowanek. Współczesna interpretacja nie skupia się na relacjach lesbijskich, tylko na samym dydaktycznym przygotowywaniu do życia dorosłego. Teoria: inicjacja kobiet do życia małżeńskiego.

„Patografia miłości” – opis cierpień miłosnych.

Pięć par miłosnych – drżenie serca w piersi, później całe ciało; głos zanika w krtani, następnie język nie artykułuje słów; płomień ogarnia ciało – następnie zimny pot; ciemno w oczach, szum w uszach; bladość i poczucie śmierci

Medycyna hipokratejska – miłość jako choroba. Miłość, wywodząca się z wątroby, na przykład negatywnie wpływa na tętno oraz prowadzi do szaleństwa.

- „Fragment 73”. Słodko-gorzki Eros. Koncepcja Erosa jako pierwotnej siły stwórczej (stwór – potwór przypominający węża). Kontrast do Anakreonta.

- „Fragment 1” – modlitwa do Afrodyty. Modlitwa zaczyna się od wezwania, zachęcającego dane bóstwo do życzliwości (epitety, przydomki) (Safona wybiera te epitety, które jej pasują – Afrodyta zamyka w sieciach); Sankcja – uzasadnienie przywołania i prośby (składanie ofiar – do ut des, ja daję, ty daj), Safona powołuje się na to, że Afrodyta wspomagała ją już nie raz, więc równie dobrze może i kolejny; bogini pojawia się i pyta o oczekiwania, składa obietnicę, że ten, kto przyczynił się do cierpień S, pokocha ją. Motyw – miłość zironizowania, czyli pojawiająca się poniewczasie.


Katullus

– I w p.n.e., Rzym, parafrazuje pieśni Safony. Zakochany w Klodii (nazywanej Lesbią). W trakcie romansu z poetą była mężatką, bardzo wykształconą. Miłość do Lesbie – faza szczęśliwa (ujrzał i się zakochał, sielanka); zgrzyty z rozstaniami i powrotami; drastyczne zerwanie (zdrada z jeszcze innym facetem). Zamienia się z czułego kochanka w szydercę (jamby).

- talent do zmian nastrojów i stopniowania emocji.

- poszukiwanie ulotnych chwil (…wróbelek : P)


Alkajos z Lesbos, rówieśnik Safony

Arystokrata. Polityk. Arystokracja jest w trakcie walk o utrzymanie władzy przed tyranami. 10 ksiąg. Zachowały się fragmenty pojedynczych tekstów. Erotyki, hymny na cześć bogów, utwory biesiadne o gwałtownej tonacji (picie na umór, przy każdej okazji), inspiracje Hezjodem.

Poezja patriotyczna.

Fragment 6a. Topos okrętu na wzburzonym morzu. Każdy winien stanąć do walki w obronie kraju. Obrona państwa jest równoznaczna z ochroną arystokracji.

Fragment 73. Statek jako stara, brzydka prostytutka.
Jamby

Jambe – dziewczyna która rozweseliła Demeter po stracie Persefony.

[Jamb – miara wierszowa składająca się z sylaby krótkiej i długiej akcentowanej. Głównie dramaty, zwłaszcza dialogi. Także wiersze „zaczepne” i bajki.]

Jambografia – utwory napastliwie satyryczne. Pochodzi z twórczości ludowej. Prekursorzy – Archilol z Paros 7 w. p.n.e., Semmonides z Samos („Satyra na kobiety”), Hippomaks z Efezu – 6 w. p.n.e.. Kalimach z Cyreii, Rzym – Katullus, Horacy, Marcjalis.

Semmonides z Samos („Satyra na kobiety”) – z Hezjoda, że kobiety są największą karą. Kobiety wywodzą się od zwierząt lub żywiołów. Kobiety-świnie, kobiety-lisy, kobiety-suki,

Jamby często mają dużo aluzji seksualnych i przekleństw. Jamby są tworzone przez lud prosty, powiązane z kultami płodności. Teksty z aluzjami seksualnymi miały zachęcać plony do płodności.

[Hippomaks] „Kobieta daje mężczyźnie dwa dni szczęścia. Dzień słubu i dzień swojego zgonu.”

Motyw lubieżnej starości

Dytyramb – pieśni ku czci Dionizosa.
Elegie

VII/VI w. p.n.e. Dystrykt elegijny – miara metryczna. 1 wers – heksametr, 2 wers – pentametr (5 jednostek)

Początkowo – głównie pieśni żałobne.

Kalinos z Efezu (elegie wojenne).

Tyrtajos/Tyrteusz (elegie wojenne i polityczne). Z tarczą lub na tarczy.

Mimnermos z Kolofonu (elegie miłosne).

Solon (elegie cholera wie jakie, ale chyba erotyczne. Jest też elegia o życiu mężczyzny.)

VI – [Ajkalos] – elegie polityczne i biesiadne.

Epoka klasyczna – elegia zapominana. Simonides z Keos. Żałoba i biesiada.

Epoka hellenistyczna – zajmowanie się zapomnianymi gatunkami. Elegia uczona – aj[k/t]jologiczna (ajkija – przyczyny, początki). Tworzywo mitologiczne wykazuje pochodzenie różnych elementów świata.

Elegie miłosne/subiektywne. Katullus, Tibullus, Propercjusz, Owidiusz, Sulpicja.
Hymny (“homeryckie”). Hymny klasyczne często posiadają elementy życia codziennego (scenki prozaiczne).
Pean – Apollo

Dytyramb – Dionizos

Eroty(k)on – wszelkie teksty o tematyce miłosnej i erotycznej.

Epigramat, elegie, ody - pieśni wzorowane na Safonie.

Także pieśni weselne, urodzinowe, pożegnalne, żałobne, pochwalne…

Poezja rzymska


Horacy - 65-8 r. p.n.e.

Wenuzjańczyk (południowa Italia). Niskie pochodzenie (syn wyzwoleńca). Wykształcenie: wpierw lokalna, później edukacja rzymska i ateńska. Filozofia. Konfiskata majątku za popieranie Brutusa. Poznaje Wergiliusza z koła Mecenasa, a ostatecznie kończy u Oktawiana Augusta. 17 r. p.n.e. – oficjalny poeta dworu: „ludi saeculares” – trzydniowe święto z okazji końca wojen i problemów.

Tworzy na zlecenie utwór nawiązujący do greckiej poezji chóralne – rozpoczyna czwartą księgę pieśni. „Carmen saeculare” – wykonywany ku czci Apollona i Diany, patronów Rzymu, a także kolejna propaganda prooktawiańska.

Recusatio – łac. wzbranianie się przed czymś.


Twórczość:

Epody (jamby). Budowa: strofki czterowersowe, ostatnia linijka – epodos – krótsza od np.pozostałych. Ssie z [Archilocha] z Paros budowę, a ogranicza agresję. Metry jambiczne. Utwory refleksyjne/polityczne z czasów wojny domowej, utwory skierowane przeciw konkretnym osobom (Epod 9), ale też parodie np. [propeutikonu] (utwór pożegnalny/podróżny) (Epod 10). Epod 5 - „Kalidia”/Gratidia z Neapolu wytwórczyni leków i trucizn opisana w towarzystwie czarownic. Atakowanie nie ludzi, tylko wad ludzkich. Epody 8 i 12 – ponoć megaagresywny teksty, który zawierają w sobie topos Lubieżnej Staruchy o wielkich potrzebach, która dręczy artystę listami i podarkami. Epod 3 – objeżdża potrawę z czosnku, przed którym ostrzega Mecenasa. Epod 2 – „szczęśliwy kto z dala od zajęć…” pochwała życia na wsi przez lichwiarza, który wszystkie pieniądze zachowane na przeprowadzkę na wieś i tak wszystko pożycza, bo nie jest w stanie uwolnić się od życia w mieście.
Satyry (sermones, czyli gawędy – okres bliźniaczy epodom) - gatunek rzymski wywodzący się od Lucyliusza. Heksametr daktyliczny. Głównie dialogi – typowe dla cyreneika Biona Borystenita (III w. p.n.e.) diatryby (forma poezji filozoficznej – dialogi i prowokacje stawiane wobec audytorium, mająca zawierać sentencje i cytaty, podmiot liryczny często rozmawia z samym sobą). Luźna kompozycja.

Nie uprawia satyry politycznej ani anty-rzymskiej. Satyry społeczne. Łagodniejsze od jambów. Nie krytykuje z imion konkretnych osób, tylko stara się pokazać pewne wady. Pouczać - docere, wzruszać - movere, bawić - delectare. Satyry nie mają nikogo poniżać, tylko skłaniać do rozbawienia (ridentem dicere verum – śmiejąc się, mówić prawdę)

Podstawowe tematy – chciwość, zawiść, nadmierne łakomstwo, wieczne niezadowolenie ze swojego losu, natręctwo, ustawiczny krytycyzm, popadanie w skrajności.

Satyra 2 – o chciwości. Krytyka ciągłej potrzeby gromadzenia.

Motyw dorobkiewicza. Satyra 8, a także Uczta Trymalchiona -

Aurea mediocritas – złoty środek.

Parvo vivere – żyć czymś małym.



Lucyliusz – II w. p.n.e. Horacy krytykuje go za pośpiech w pisaniu, niedbałość i tak dalej.
Pieśni (4 księgi - twórczość późniejsza. Oda lub Karmen (l mn karmina)). Zwraca się do epoki archaicznej (wyjątkowo nie do klasyków). Alkajos, Safona, Anakreont, Pindar – inspiracje formy. W tekstach często mówi, skąd dany motyw pochodzi, a następnie obrabia to na wersję rzymską. Alkajos – motyw okrętu jako państwa. (pieśń 14). 37 z księgi 1 – biesiada z okazji zwycięstwa po Akcjum. W innych tekstach: motyw porzucenia tarczy w chwili klęski Brutusa (Horacy ucieka po porzuceniu tarczy). Nawiązania do obecnych sytuacji politycznych – często widać tęsknotę do pacyfizmu.

Ody Rzymskie – ks. 3, teksty 1-6. Sławi cnoty, do których młodzież powinna powrócić – wizja rzymianina jako wysportowanego wojownika, wzorowego obywatela, męża i ojca.

Z czasem przechodzi do refleksji bardziej ogólnych, zakrapianej elementami subiektywnymi.

Rozważania praktyczno-filozoficzne, wytworzone głównie przez własne doświadczenia. Mądrość życiowa zawarta jest w aurea mediocritas i parvo vivere, a także poszukiwaniu równowagi i spokoju, by cieszyć się ze wszystkiego. Teksty obejmujące motyw starości również są bardzo carpe diem. Epikureizm (radość i przyjemność) i stoicyzm (równowaga we wszystkim) – eklektyk (wyszukiwanie ulubionych elementów poszczególnych filozofii).

Ks 1, oda 9 – oda o [soraktel], biesiada, wezwanie do uczty i wina, bo… uwagawaga… zima jest. : P

Ks 1, pieśń 11 - oda do Leukonoe (nie pytaj próżno…).

Teksty o tematyce erotycznej. Nie kreuje wizji miłości idealnej, tylko skupia się na chwytaniu „co okazja przyniesie”.

Ks 1, pieśń 13 – zazdrość o Lidię.

Ks 1, pieśń 19. Hymn do Afrodyty (+motyw Dionizosa).
Listy (2 księgi – 20 i 3 teksty na jedną. [Epistule]. Heksametr. Pisane w przerwie między tomami pieśni 1-3 a 4.)

Stoicyzm, list polecający lub informujący. Chętnie powołuje się na dawniejsze układy tekstów. List 3 z księgi 2 – list do Pizonów. Ars poetica. 1 – dzieło, 2 – kompozycja, 3 – twórca. Korzystał z „Poetyki” Arystotelesa. Poezja ma być dobrze skomponowana. Dobry wiersz = dobra forma. Wszystko musi być dopasowane do tematu (stosowność). Brać pod uwagę możliwości i uzdolnienia poety. Poeta winien samodoskonalić, by móc być przykładem zastosowania cnót, zwłaszcza rozsądku i umiaru.


Hierarchia literatury w Grecji: 1. tragedie, 2. eposy, 3 – reszta. Sytuacja się odwraca w baroku, gdzie epos zamienia się z tragedią.

Maciej Kazimierz [Sarbiewski] – znany w całej Europie jako autor wzorowanych na Horacym pieśni.

„Parodia i palinodia horacjańska” – oba terminy są całkiem czym innym w języku potocznym, niż tutaj. Parodia – wykorzystanie elementów pewnego tekstu, by przekazać zupełnie odmienne treści. Np. ks 1 oda 23 – erotyk o „sarence” staje się historią o rozterkach podczas poszukiwania Jezusa. Palinodia – [wykorzystanie całego tekstu do pokazania innej treści?].
Palinodia – odwołanie zarzutów poprzez powtarzanie ich. : )

„Satyricon” – coś satyrycznego


Epigramat – epigram (życzenia w bilecikach urodzinowych – wierszyki z zapadającą w pamięć puentą)

(Foris Cenare – Foricenium – życie towarzyskie – epigramaty/fraszki Kochanowskiego)

Klemens Janicki, Andrzej Krzycki, [Sarbiewski], Wacław Potocki, Kajetan Węgierski, romantycy. Jerzy Stanisław Lec.

Epi graphei – napis na czymś – na pomnikach, nagrobkach (stelach), darach ([wotach?]), dystrych elegijny (heksametr + pentametr). Trudność wyrycia przyczynił się do tego, że treść była mocno przycięta. Wpierw były to informacje ścisłe, informacyjne. Z czasem powstają teksty literackie, zwłaszcza: nagrobne, wotywne i masa okolicznościowych.

Symenides z Keos – twórca epigramatu literackiego. (VI – V w pne) – epitafium z bitwy pod Termopilami.

Epigram rozwija się w epoce aleksandryjskiej. Poszerza tematykę i nabiera subiektywnych akcentów. Stara się wyrażać przelotne wrażenia, krótkie myśli i odczucia (skojarz z haiku). Kalimach z Cyreny.

Powstawały antologie epigramatów. Pierwsza: Meleager z Gadary (II-I w). Kolekcja „Stephanos” – wieniec/girlanda. Każdy poeta miał przypisany kwiat.

I w pne – Filip z Tesaloniki tworzy antologię o jakże chwytnym i oryginalnym tytule „Stephanos”

VI w n.e. – Agatiasz – Konstantynopol – prawnik, historyk – kolekcja „Kyklos” – krąg, pierścień.

„Anthologia Palatina” – 15 ksiąg, koło 3700 epigramów. Ok. 980 ne. Tłumaczenie wyrywkowe i głównie prozaiczne by Zygmunt Kubiak

Anthos – kwiat. Anthologia – zbiór kwiatów. Określenie średniowieczne.

Maksimos Planudes – tworzy antologię w siedmiu tomach. Część utworów powiela, część tworzy nowych. Nowe utwory zostały zamknięte w dodatkowym, 16 tomie do APalatiny.


Cechy epigramu:

Brevitas – krótkość, zwięzłość (objętość – im krócej, tym bardziej mistrzowsko. A także korzystanie z skrótów myślowych i miejsce na domysły)

Argutia – puenta

Maciej Sarbiewski – De acuito et arguto sive des Seneca et Martialis. O puencie i dowcipie, czyli Seneka i Marcjalis. Zdefiniował puentę jako mowę, w której zachodzi się zetknięcie czegoś niezgodnego i czegoś zgodnego (concors discordia vel discors concordia).


Główne Motywy Epigramatu

Epideiktyczne – opisowe. Opis wydarzenia (ważne w oczach poety, rzeczy osobliwe, zaskakujące, np. dzieci usypujące mogiłę dla pasikonika i płaczące), postaci (od lizustwa, przez propagandę po teksty opisujące ludzi ważnych, ale na niskim szczeblu społecznym), dzieł sztuki (pochwalenie, wykazanie podobieństwa do pierwowzoru – głównie kobiet).

Wotywne – powiązane z darem dla bóstwa. Np. motyw emeryta, który składa swe narzędzia w podzięce bogom za możliwość życia w dobrobycie. Czasami to sam przedmiot opisuje kto, co, komu i dlaczego. Często kończy się podziękowaniem. Dziewczyny składały boginiom swoje zabawki, gdy miały wyjść za mąż (pożegnanie się z dzieciństwem).

Epigramaty nagrobne – przedstawienie sylwetki zmarłego. Płeć (dużo tekstów o matkach zmarłych w trakcie porodu), wiek, pochodzenie, cnoty. Zewnętrzna relacja opisana przez przechodnia, który czyta stelę. Sam zmarły mówi do przypadkowego przechodnia (słynne „Wędrowcze!”), czasem przemawia grób, a czasami zmarły prosi stelę, żeby przemówiła do przechodnia. Czasami jest reklama, w którym poeta chwali się, że zrobił płytę nagrobną. Czasami epigramaty były poświęcone zwierzętom. Częste epigramaty prześmiewcze, satyryczne. Np. „epitafium mizantropa” – „Czuję się najzdrowszy, gdy ciebie nie ma”

Epigramaty sympatyczne – biesiadne i miłosne. Stylizowane na anakreontykach („do amfory”).

Epigramy erotyczne – też nawiązują do anakreontyków, personifikacji Erosa i tak dalej. Kalimach, Meleager z Gadary. „Paraklausithyrion” – pieśń u zamkniętych drzwi

Epigramaty satyryczne

Epigramaty refleksyjne – głównie nieuchronność śmierci i równość wszystkich w jej obliczu. Kwestia posiadania i właściwego używania posiadanych dóbr. Motyw lichwiarza : P Motyw życia jako żeglugi. Palladas – IV/V w [n.e.], Aleksandria – biedny nauczyciel, najbardziej pesymistyczny autor z Anthologii Palatiny. Życie igraszką Fortuny. Homoviatoryzm. Filodemos z Gadary – I pne do I ne – czas stosowny na wszystko. Utwory zaczynające się odezwania skierowanego do wędrowca, żeby usiadł pod drzewem x i przy strumyczku by się napić. Ciało jako więzienie/grób duszy.

Epigramaty figuralne – ważny był wygląd tekstu (wiersze graficzne).
Rzymscy epigramatycy: Katullus i Marcjalis (I/II w).

Marcjalis – epigramat satyryczny – ludzie zarówno prości, jak i senatorowie. Ale nigdy nie dotyka cesarza i jego rodziny. Satyra jest zawsze skierowana w stronę cech, a nie osób.
„wypicie zima” : )

(ogień i chłód u Greków, ogień i lód u Rzymian)

(wymiana dusz – u Greków: wypicie z tego samego pucharu; u Rzymian: pocałunek)

(kyon = canis)



BAJKI

Hezjod VIII w pne – Pierwsza znana bajka zawarta w poemacie „Cholera wie jakim” o Jastrzębiu i Słowiku. Kontekst – nieuczciwe sądy.`

Bajka grecka – efekt tradycji oralnej + egipskiej + syryjskiej + starohebrajskiej. Rozkwit – VI w pne. Ezop (w teorii – ułożenie pierwszego zbioru bajek, wcześniej istniejących i samodzielnie stworzonych). V w – bajki zbierane do celów dydaktycznych/szkolnych (bajki ezopowe).

Zbiór Babriosa – II w ne. Kompilacja siedmiu wieków, przetrwał też do średniowiecza.

Bajka jako element dydaktyczny ze względów estetyczno-moralnych. Np. pierwsze księgi „Państwa” Platona. Bajki winny zastąpić Homera.

Wiek XVII: La Fontaine – bajki jako element wychowawczy, skupiający dziecięcą obojętność moralną na rzecz cnoty.

Bajka w literaturze rzymskiej – jak w greckiej, elementy innego tekstu, np. satyr (satyra VI księga II, bajka o myszy wiejskiej [fajniejszej] i miejskiej)

Fedrus [I w] – wyzwoleniec Oktawiana Augusta.

350-500 – Zbiór Romulusa – nawiązania do Ezopa i Fedrusa, szkolnictwo.

Zbiór Awianusa – IV/V w ne. Lubili go w średniowieczu.

Bajka jako element kazań we Włoszech, później we Francji. „Exemplum” – przykład.


Nowożytność: La Fontaine, [Lessin], [Kryon], Krasicki, Mickiewicz, Fredro, Julian Ejsmond. Bajki polskie, ludowe – Julian Krzyżanowski.
Ezopus, Aizopos – Ezop

VI w pne. Cała historia jego życia to zbiór legend, lubianych i utrwalanych w przez np. [Plamodesa], ale też „Żywot Ezopa Fryga, Mędrca Obyczajnego Z Przypowieściami Jego” Biernata z Lublina 1522 r. 1 część – „biografia” Ezopa, wierszem. 2 część – parafrazy bajek.

Legenda: Niewolnik z Frygi. Brzydal ze wspaniałym umysłem. Garbaty i się jąkał. Spotkał wędrowców, którym ofiarował wodę itp., za co został wyzwolony od jąkania się. Sytuacja z nadzorcą i figami (rzygał, żeby pokazać, że nie zjadł fig). I w ogóle często ludzie się z niego nabijają, że brzydal, ale on swoją roztropnością wychodzi z kłopotów.
Cechy gatunkowe bajki.

- krótka forma literacka, prozaiczna lub wierszowana (zazwyczaj miara jambiczna).

- bohaterami zazwyczaj są zwierzęta, czasem ludzie, rzadziej: przedmioty i rośliny.

- morał, czasem zasugerowany. (na końcu – epimythion, na początku – promythion).

- historia opowiedziana w bajce jest historią prawdy ogólnej.

- postacie z masek to maski społeczeństw, wad lub nawet instytucji.

- zwierzęta symboliczne

- powtarzalność motywów i parafrazowanie

- klasyczny element – spotkanie, celowe (odwiedziny lub polowanie) bądź przypadkowe (morał odgórny – twój los zależy od tego kim jesteś i kogo na swojej drodze spotkasz)

- opozycje – siła i słabość, mądrość i głupota, nie ma opozycji dobra i zła, typowej dla baśni

- prudentia > sapientia. Doświadczenie + umiejętność przewidywania, czyli roztropność + ostrożność zamiast wykształcenie. Opłacalna dobrotliwość, rozsądne wybieranie sojuszników. Głupota – zadufanie, pycha, lekkomyślność, ufność, zachłanność, okrucieństwo

- silny i mądry > słaby i głupi, ale gdy silny popełnia błąd a słaby jest „sprytszy”, to ma szansę wygrać (motyw zakładu)

- schemat ukaranego buntu i motyw kary

Liwiusz – Ab Urbe condita – od założenia Miasta (Rzymu). I w pne/I w ne. Historia Rzymu od czasów legendarnych do współczesności (rok 9 ne). 142 księgi, my znamy 35. Bohaterami nie były wybitne jednostki, tylko lud rzymski. Księga II, rozdział 23 – Ludowi rzymskiemu kiedy ten zbuntował się przeciwko patrycjuszom – o ciele, które zbuntowało się przeciw żołądkowi.

- motyw udawania kogoś innego

- motyw przechytrzonego chytrusa


(BRAK NOTATKI) – Herodot i Tukidydes, filozofie, epoka klasyczna jako epoka zainteresowania człowiekiem, 1st faza sofiści, Sokrates, 2nd faza – Platon, Arystoteles
Cnota najważniejszym dobrem ludzkim. Arete -> virtus. Doskonałość w pewnej dziedzinie. Zrównoważenie. Cecha/umiejętność winna być zjednoczona z wiedzą. Wiedza powinna nie być wynikiem przyzwyczajeń, tylko indukcji. Istnienie jednej prawdy. Cnota jest dostępna dla każdego. Metoda eleuktyczna – obalanie fałszywych teorii przeciwnika poprzez doprowadzenie go do teorii przeciwnej, zwłaszcza absurdu. Metoda majeutyczna – doprowadzenie dyskutanta do prawdziwej wiedzy poprzez pokazanie mu istoty rzeczy i indukcję lub analogię.

Wizerunek Sokratesa w „Dialogach” – istota podobna do Sylena, czyli leśnego starca, nauczyciela Dionizosa (rubaszny staruszek, figlarz lubiący towarzystwo nimf i wina, przy tym mądry). Lubi podejmować temat miłości i wdawać się w dyskusje.



Ironia sokratyczna – poważne traktowanie dyskutanta i przy pomocy pytań stosowanie metod e-m. Dwa słynne dialogi, jeden Platona, jeden Ksenofonta – „Obrona Sokratesa”.

Kalos kaj agathos -> kalokagatia.


PLATON

Alistokles. platys = szeroki. Pochodził z arystokratycznego rodu. Wychował się w otoczeniu polityków. Stąd np. „Państwo”. Wiązany z postacią Apollona. Umarł mając 81 lat, co symbolizuje liczbę muz do drugiej potęgi xD

(Filon z Aleksandrii – łączył STestament z platonizmem. Chrześcijanie określili Platona „Mojżeszem mówiącym po attycku”) BUAHAHA xD

Rozkwit platonizmu – Marsilio Ficino – renesans. Przekłada Platona na łacinę i skomentował je. 1483-84, Wenecja. Florencja siedzibą neoplatonizmu.

Zakłada Akademię (nazwa pochodzi od gaju poświęconemu herosowi Akademosowi, nieopodal był gimnazjon). Pierwszy uniwersytet (?!), naukowo-wychowawczo-badawczy. Zniszczony w [539] roku przez fanatycznego cesarza chrześcijanina ([Justynian?]).

Badania na wszelkie tematy. Widział w nauce wartość wychowawczą. Matematyka jako pomost między wiedzą idealną i materialną.

Arystoteles wspominał, że Platon wykładał bez notatek, gdyż „pisma i książki są tylko marami”. Niezbędna jest relacja uczeń-mistrz. 1) wykładający musi znać temat, o którym mówi, 2) winien posiadać zdolność tworzenia trafnych uogólnień i definicji, 3) wiedza psychologiczna na temat odbiorcy, żeby trafiać do ludzi indywidualnie, 4) umiejętności retoryczne.

Tworzy system. Pozostawia dialogi i listy. Obrona Sokratesa, Harmides (Roztropność), Protagoras (Cnota), Gorgiasz (retoryka i jej szkodliwość w życiu politycznym), Pajdros (Miłość), Państwo, Prawa (…), Fedon (nieśmiertelność duszy), Uczta, Teajtet (poznanie). Plastyczność i dramatyczność scen obrazów wzorowanych na mitach (uczeń musi sam interpretować obrazy).

IDEA – ontologia wyróżnia dwa rodzaje bytów: realny i idealny.

Bóg – najwyższe dobro.

Dusza niezależna od ciała, które jest mniej istotne.

Dobra realne winny być jeno środkami do osiągnięcia dóbr idealnych.

Mit jaskini.

Teoria preegzystencji duszy i anamnezy – dusza istniała w świecie idealnym ale ma problem i straciła całą pamięć, która jest odkrywana poprzez relację z bytami realnymi.

Zaprzęgi z siwym rumakiem i karą chabetą.

Państwo rządzone przez filozofów i bojowników, którzy nie mają rodzin i własności. Rzemieślnicy, rolnicy utrzymują organy władające. Ich rodziny są tworzone przez filozofów, by dzieci były z dobrych powiązań par, a dzieci są poddawane segregacji.


ARYSTOTELES ze Stagiry w Tracji (tzw. Stagiryta)

Zakłada Likejon (od świątyni Apollona Likejskiego w Atenach). Znany jako Perypat ([promenada?]). Koncepcja złożeń, np. forma i materia. Koncepcja łańcucha przyczyn i skutków. Praprzyczyna = nous (uduchowiony rozum, prawdopodobnie w sensie boga Stwórcy). Ona wprawia wszystko, co nastąpiło, w ruch. Podoba mu się idea rządów klasy średniej, nie demos czy oligoi. Logika, organon (narzędzia), zwłaszcza sylogizm; przyrodnicze (roślinki); biologia (zwierzaczki); ta biblia ta meta ta fizyka; psychologia; prace poświęcone polityce i teorii państwa; teoria literatury (Poetyka – język eposu i tragedii – i Retoryka – wykład zasad argumentacji, tropów i figur retorycznych). (Etyka Nikomachejska – podręcznik etyczny dla swego syna).


Cynicy (by Antystenes, jego uczeń to Diogenes z Synopy). Cnota – zgodna z naturą – stawia wszystko inne w cieniu. Niezależność od dóbr doczesnych i losu.

„Szukam człowieka” – [hominem fares].

Hedoniści. Szkoła Kyrenejska – Arystyp z Kyreny. Etyka. Podkreślali znaczenie rozkoszy cielesnej (rozkosz - hedone). Przykrość – jedynym złem. Przelotna chwila przyjemności podstawą szczęścia, czyli chwytanie chwil jest celem życia. Brak przykrości to już szczęście.

Epikur i jego ogród, czyli epikureizm. Jak żyć, by żyć szczęśliwie. Rozkosz rulez, tyle, że uduchowiona. Ataraksja – spokój naturalnej radości życia której nie mącą żadne troski. By go osiągnąć, trzeba umieć wybierać właściwe przyjemności, gdyż przyjemności jedne stoją ponad innymi, podobnie, gdyż jedne są trwalsze i bardziej ekonomiczne, drugie zaś pozostawiają po sobie nieprzyjemne korzyści. Strach przed śmiercią i bogami jest zbyt największym problem żyjących. Życie w Ukryciu – unikanie życia społecznego i funkcji politycznych.([lathebiosa])

„Wieprzek z trzody Epikura” „Epikuri de grege portus” – by Horacy, list. Człowiek nurzający się w materializmie i przyjemnościach zmysłowych. Nauka uczniów Epikura nie poszerzała pierwowzoru, wielu następców potem było a’la hedoniści.

STOICY – III w pne Zenon z Kation. Miejsce spotkań: Stoa poikile – portyk barwny

Seneka, Marek Aureliusz.

Apatheia.

„Rozmyślania” (po grecku: „Do Siebie Samego”) – Marek Aureliusz. Dzieło tworzone dziesięć lat. Księga pierwsza – poświęcona rodzinie i nauczycielom; podziękowania. Życie jest chwilą. „Wszystko co związane z ciałem – to rzeka, z duszą – sen.”
TEATR ANTYCZNY

„O architekturze” [Witrugiusz]. Polux – „Onomasticon” (encyklopedio-retoryczno-teatro niewiadomoco).

Chór dla Dionizosa wykonywał utwory i tańce –> orchestra (scena). Do budowy siedzeń wykorzystywano wzgórza. Widownia – Theatron. Najważniejszy teatr: teatr Dionizosa (II p wieku V); uroczystości; 17 000 widzów.

Skene – garderoba (pomysł: Ajschylos) i ściana służąca do dekoracji. Ozdoby to zazwyczaj 3 pary drzwi które pokazywały lokacje gdzie lub dokąd idą poszczególni aktorzy.

Proskenion (nasza scena właściwa). Zarezerwowana dla aktorów. Orchiestra staje się zarezerwowana dla Chóru.

Później: Hyposkenion – przestrzeń zarezerwowana dla aktorów grających duchy lub bogów podziemia (przestrzeń między proskenionem a orchestrą, połączony Schodami Charonowymi).

Periacty – trójścienne graniastosłupy na obracanym kole – każda ściana imitowała inne pomieszczenie (można było swobodnie zmieniać lokację bez wchodzenia na proskenion). Ekkytlema – platforma na elementy tego, czego nie można zobaczyć na scenie (np. morderstwo z „Aganemnona” – na platformie można było wprowadzić dwa ciała)

Mechane (łac. machina) – Deus ex machina

Theologeion – scena – linki – dla bogów

Bronteion – wielkie kotły do rzucania kamieni (by pokazać grzmoty i wojny)

Teatr w Epidauros.

Rzym – teatr – synteza teatru greckiego i rodzimego. (Teatr Marcellusa wykorzystano jako kamieniołom : )) Mało tragedii, więc brak orchestry. Teatr kryty z bogatymi dekoracjami (niescenicznymi).

Kostiumy watowane – doczytaj sobie : P ale chyba chodzi o to, że powiększające postać aktora. Koturny.

Charakterystyczne, wysokie fryzury – onkos. Część maski.

Szaty tragiczne – długie, komiczne – krótkie.

Maski tragiczne i komiczne – różnią się rysami twarzy. (Komiczne - przejaskrawione). Wpływały na emisję głosu.


Aktorzy w Grecji: wysoko cenieni przez aktorów. Zwalniani z podatków czy służby wojskowej. Grupy zawodowe są wspierane przez państwo. Publiczność – aplauz publiczności decydował o zwycięstwie sztuki w zawodach teatralnych.

Aktorzy w Rzymie: tylko niewolnicy. Szef trupy był właścicielem aktorów który czerpał z nich zyski. Najlepszych sponsorował cesarz.


Grecja – gdy wprowadzono bilety, to kosztowały one dwa obole (typowa, dzienna stawka żywieniowa), zazwyczaj sponsorowane przez władze.
G: Tragedie mogli oglądać wszyscy, komedie – tylko mężczyźni (bez kobiet i młodzieży).

R: Tragedii nie było, komedie oglądali wszyscy. Często teatr wskazywał nastroje pospólstwa i pozwalał na propagandę polityczną.


TRAGEDIA:

Wiek V pne. Tragedia attycka. Ajschylos, Sofokles, Eurypides.

Kult Dionizosa. Dytyramby. Tragedia (pieśń kozłow – wg Arystotelesa jest to chór satyrów).
Najpopularniejsze mity: o rodzinie Edypa, Agamemnona.
Wystąpienie Tespisa: 534, wielkie Dionizja miejskie – marzec czerwień – dialog sceniczny i pierwszy aktor, odpowiadający chórowi. (1st aktor - hipokrites) (przewodnik chóru - koryfeusz). „Wóz Tespisa” – scena na wozie. : P
Tetralogia – 4 sztuki – 3 tragedia (z początku miały być powiązane ze sobą) i 1 dramat satyrowy. [majstersztyk twórcy?]
Przygotowanie przedstawienia: zgłoszenie do konkursu. Jury wybiera ciekawsze pomysły, organizacja chóru przez chorega (bogaty obywatel który nie mógł odmówić konieczności sponsoringu : P) (12-15 osób – chórzyści też nie mogli zrezygnować). Reżyser=autor=didaskallos.
Układ tragedii:

Prolog (monolog lub dialog)

Parodos (pieśń na wejście chóru)

Epejsodia (pieśni aktorów) i stasimony (pieśni chóru)

Kommos – liryczny dialog między głównym aktorem a przodownikiem chóru

Exodus (końcowa pieśń chóru)


Ajschylos (ponoć 70 tragedii i 7 dramatów satyrowych, 7 dramatów zostało)

„Persowie” – tragedia historyczna.

(jednej sztuki brakuje w notatce)

„Siedmiu przeciw Tebom” – konflikt braci o władzę

Trylogia: „Orysteia” – Agamemnon (mord), Ofiarnice (zemsta), Eumenidy (uniewinnienie).

„Prometeusz w okowach”

Cechy: - sporo chórów.

- potężni i majestatyczni bohaterowie.

- zguba postaci zawsze zależy od niego
Sofokles – co najmniej 18 razy wygrał turniej teatralny. 120 sztuk, 7 tragedii zostało całych.

Każda sztuka to osobna całość.

„Tropiciele” – dramat satyrowy, fragmenty.

Ajas, Antygona, Edyp, Kolonos, Trachinki, Elektra,

- Humanizacja tekstów (skupienie na człowieku – wpływ epoki filozofii)

- Bohaterowie przypominają bohaterów eposu

- Cierpienie często jest niezależne od nas

- Cierpienie i smutek mają oczyszczać człowieka - katharsis


Eurypides (Zachowało się 17 tragedii i dramat satyrowy „Cyklon”)

- Medea, Fedra (Hipolit), Alkestis

- psychologizacja postaci

- Sofokles: „Pokazuję ludzi, jakimi być powinni, Eurypides zaś, jakimi są naprawdę.”


Komedia attycka. IV-V wiek. Komos – pieśń śpiewana przez wesoły orszak młodzieńców podczas uroczystości ku czci Dionizosa w Atenach.

Dwa chóry rywalizujące ze sobą [agon?]. Parabaza – wspólny śpiew obu chórów.

Element dorycki: farsy ludowe – scenki obyczajowo-mitologiczne.

Komedia staroattycka – Arystofanes.

Komedie pokoju – „Acharnejczycy”, „Pizystrata”,

Polityczno-społeczno-gospodarcze: „Osy”, „Ptaki”, „Sejm niewieści”,

Sądy krytyczno-literackie: „Żaby”

- humor, wulgaryzmy, erotyka obsceniczna…


Komedia średnia:

- brak satyry

- tematyka obyczajowo-erotyczna, głównie klasy średnie

„Synowie i ojcowie”, „Lekkomyślni synowie”, „Sprytne matki”, „Hetery i stręczyciele”, „Kucharze”,


Komedia nowa:

Menander – obserwator ludzkich charakterów. „Jakże wspaniałą istotą jest człowiek, gdy jest człowiekiem.”

- Zamożne warstwy społeczeństwa.

- wciąż brak satyry

- erotyzm nieobsceniczny

- „Odludek”, „Pochlebca”, „Nieprzyjaciel kobiet”, „Opryskliwy”.



W Rzymie: Plaut i Terencjusz.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna