Teoria poezji: analiza wiersza środki słowotwórcze



Pobieranie 21.93 Kb.
Data28.04.2016
Rozmiar21.93 Kb.
Teoria poezji: analiza wiersza


    1. środki słowotwórcze:

  • neologizmy

  • zdrobnienia

  • zgrubienia

  • złożenia ( wyrazy złożone z dwóch słów, np. śmiercionośny)

    1. tropy poetyckie (przekształcenia semantyczne):

  • epitety (przymiotnikowy, rzeczownikowy, stały, metaforyczny)

  • porównanie (zwykłe lub homeryckie)

  • metafora;

  • odmiany metafory: szczególne postacie metafory: synekdocha ( część zastępuje całość, np. włos zjeżył mi się na głowie, zamiast włosy…) oraz metonimia (zamiennia, np. wypić kielich do dna, zamiast wypić wino z kielicha); oksymoron;

  • peryfraza (zastąpienie danego wyrazu przez szereg innych (np. chińskie zioła zamiast herbata). Odmianą peryfrazy jest eufemizm ( wyraz łagodzący znaczenie innych wyrazów, np. mijanie się z prawdą zamiast kłamstwo)

  • hiperbola

  • animizacja

  • personifikacja

  • reizacja

  • animalizacja

  • symbol

  • alegoria ( pojawia się wówczas, kiedy jakiś znak stale zastępuje jakieś pojęcia, np. lis-chytrość)

  • ironia (zjawisko podwójności: sformułowania służą innej intencji, niż mogłoby się wydawać z pozoru, np. chwalenie jest pośrednią krytyką)

    1. środki składniowe

  • szyk przestawny (inaczej inwersja)

  • elipsa

  • powtórzenie: typy powtórzeń poetyckich – paralelizm składniowy, anafora, epifora,

  • apostrofa

  • pytanie retoryczne

  • antyteza (kształtowanie wypowiedzi z elementów znaczeniowo przeciwstawnych)

  • zdania parenetyczne ( zdania wtrącone w nawias)

  • anakolut ( zdanie zbudowane niezgodnie z normą językową, celowo zastosowane w wierszu)

    1. odwołania do zjawisk spoza języka danej epoki

  • archaizm

  • barbaryzmy ( elementy pochodzące z innego systemu językowego, czyli z innego języka)

  • gwara (regionalna odmiana języka)

  • żargon (gwara miejska)

  • prowincjonalizmy ( są cząstkami języka ogólnego, występują tylko w określonej dzielnicy kraju)

  • prozaizmy (zjawiska spoza języka poetyckiego, najczęściej z mowy potocznej, ale nie tylko. Wyrazy staja się prozaizmami dopiero w określonym kontekście,, w związku z tym element stylu naukowego może stać się prozaizmem w wypowiedzi poetyckiej))

    1. odwołania do stylów literackich

  • aluzja (celowe nawiązanie do innego utworu , jego kontekstu, lub cudzej wypowiedzi)

  • cytat (dosłowne przytoczenie słów z jakiegoś utworu)

  • parafraza (przekształcenie stylu i motywów określonego utworu, wprowadzonych w nowy kontekst)

  • stylizacja (kształtowanie języka utworu na wzór stylu określonego dzieła): odmiany stylizacji – pastisz (imitowanie właściwości stylistycznych danego wzoru, zazwyczaj w celu zabawy literackiej), parodia (karykaturalne naśladowanie właściwości stylistycznych wzorca, raczej w formie pozytywnego żartu), trawestacja(karykaturalne naśladowanie właściwości stylistycznych wzorca, raczej w formie negatywnej, powodującej obniżenie wartości krytykowanego zjawiska)

    1. instrumentacja wypowiedzi

  • aliteracja (identyczność głosek, rozpoczynających położone w sąsiedztwie wyrazy)

  • onomatopeja (dżwiękonaśladownictwo poprzez określone słowo lub zestawienie podobnie brzmiących słów)

  • stylizacja brzmienia języków obcych

  • paronomazja (celowe zestawienie podobnie brzmiących wyrazów, niezależnie, czy zachodzą pomiędzy nimi inne pokrewieństwa i związki. Jeden wyraz staje się wówczas dźwiękową aluzją do drugiego, dzięki czemu uwaga odbiorcy skierowana jest na porównanie ich znaczeń)

  • kalambur ( forma językowego dowcipu, oparta na dźwiękowym podobieństwie lub identyczności odległych znaczeniowo słów)

    1. rytmizacja wypowiedzi

  • wersyfikacja (budowa polskiego wiersza)

  • klauzula wiersza, średniówka, dystych, przerzutnia, zestrój akcentowy, cezura, diereza, kataleksa, hiperkataleksa

  • systemy wersyfikacyjne (wiersz średniowieczny, wiersz sylabiczny, wiersz sylabotoniczny: stopy poetyckie takie jak trochej, jamb, daktyl, amfibrach, anapest, peon trzeci; wiersz toniczny, wiersz nieregularny, wiersz wolny

    1. rym

  • żeński (zostawuje-gotuje): półtorazgłoskowy

  • męski (chmur-gów): jednozgłoskowy

  • złożony ( na te-bogate): składa się z więcej niż jednego wyrazu

  • głęboki lub bogaty (nisko-ognisko): obejmuje końcową część wyrazu, łącznie z akcentowaną samogłoską

  • ubogi (me-źle): ta sama samogłoska w wygłosie

  • gramatyczne ( czerwony-zhańbiony): identyczność gramatycznych form, czasem ograniczona do końcówek

  • dokładne lub ścisłe ( pojechali-dalej): identyczność rymujących się cząstek, oparta na podobieństwie dźwięku, nie zapisu

  • banalne (często występujące, tak zwane rymy oklepane, np. podstępnej-następnej, końca-słońca)

  • rzadkie (muzyka-kuśtyka): wykorzystują słowa brzmiące w polszczyźnie obco

  • niedokładne (wozy-mrozu): polegają na przybliżonej zgodności brzmień rymujących się ze sobą cząstek wyrazów. Typy rymów niedokładnych (przybliżonych): asonans (ograniczone do tożsamości samogłosek), konsonans (wykorzystuje tożsamość układów spółgłoskowych, np. werk-wrak

  • inna typologia rymów: rymy końcowe, rymy wewnętrzne (ustabilizowane, najczęściej w średniówce i nieustabilizowane, występujące w dowolnych miejscach wiersza; rymy obejmujące zakończenia początkowych wyrazów. Rymy parzyste (aa bb), przeplatające się (abab), okalające (abba)

    1. strofy

  • strofa otwarta (przerzutnia łączy dwie strofy)

  • dystych

  • tercyna: składa się z trzech wersów, rymy aba bcb cdc

  • strofa czterowersowa

  • sekstyna: składa się z sześciu wersów, układ rymów ababcc

  • oktawa: złożona z ośmiu wersów, rymy abababcc

  • strofa saficka: czterowersowa, w której trzy pierwsze wersy są jedenastozgłoskowe, ostatni zaś pięciozgłoskowy

  • sonet: kunsztowna forma stroficzna, pochodząca z Włoch, obejmująca samodzielny utwór, składa się z 14 wersów ( dwie zwrotki czterowersowe i dwie trzywersowe. Sonet francuski: trzy zwrotki czterowersowe i jedna dwuwersowa

  • triolet:: strofa ośmiowersowa, stanowiąca samodzielny utwór: wers pierwszy jest powtarzany w wersach czwartym i siódmym, drugi zaś- w ostatnim. Rymy: abaaabab

    1. konstrukcje stylistyczne: typy wypowiedzi podmiotu lirycznego

  • sytuacja wyznania ( wyznanie jednej osoby)

  • monolog liryczny (forma wyrazu subiektywnych odczuć podmiotu lirycznego)

  • sytuacja narracyjnego opowiadania

  • dialog

  • liryka bezpośrednia

  • liryka pośrednia

  • liryka opisowa

  • liryka inwokacyjna (podmiot liryczny zwraca się do określonego adresata

  • liryka sytuacyjna (utwory oparte na sytuacji o charakterze dramatycznym)

  • liryka chóralna (deklamowana przez zespoły chóralne w pewnych wypadkach przy akompaniamencie muzyki i tańca)

  • liryka maski (utwór, w którym wyrażane treści można przypisać autorowi, a SA wypowiadane przez przez podmiot liryczny, będący konkretną postacią)

  • liryka apelu

  • ze względu na temat, np. liryka miłosna, filozoficzna, religijna

  • podmiot liryczny indywidualny i zbiorowy

  • poetyckie obrazowanie: sposób konstruowania obrazu rzeczywistości w poezji, np. obrazowanie, realistyczne, fantastyczne, konstruktywistyczne (podporządkowane konstrukcji całości)

m) gatunki liryczne

  • hymn (pean, dytyramb)

  • elegia

  • oda

  • tren

  • epitafium

  • epitalamium

  • anakreontyk

  • fraszka

  • epigramat

  • madrygał

  • sonet

  • poemat prozą

  • sielanka

  • ballada


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna