Terminy i pojęcia



Pobieranie 85.26 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar85.26 Kb.


Terminy i pojęcia
Terminy stosowane przy opracowaniu starych druków przejęto z :

L – M. Lenartowicz: Przepisy katalogowania książek, cz.1 Opis bibliograficzny. Wwa 1983

N – PN-N-01152-8 : Opis bibliograficzny. Stare druki. Warszawa 1995

Podstawowe zasady opisywania starych druków (w tekście : NT) powiązano z tymi terminami za PN-N-01152-8

Pojęcia zestawione za:

B. - B. Bieńkowska: Książka na przestrzeni dziejów. Warszawa 2005



EWOK – Encyklopedia wiedzy o książce. Wrocław 1971
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
accedit – N – dzieło współwydane

NT 29- W przypadku prac współwydanych pod tytułem wspólnym jako tytuł właściwy należy traktować tytuł wspólny. Występujące na stronie tytułowej tytuły poszczególnych prac zawartych w druku oraz tytuły prac nie wymienionych na stronie tytułowej, a uznanych za ważne, zaleca się podawać w strefie uwag [...] jeżeli prac współwydanych jest więcej niż trzy, dopuszcza się w opisach pierwszego stopnia szczegółowości podanie tytułu pierwszej pracy, zaznaczając pominięcia skrótem „et al.” lub „i in.”

actum zob. oblata

ad usum Delphini – B - określenie wydań klasyków przygotowane dla francuskiego następcy tronu, skrócone, ocenzurowane [w opisie podawane jako dodatek do tytułu]

adres wydawniczy – L - zespół elementów dotyczących publikacji, druku i dystrybucji książki, przede wszystkim miejsce wydania, nazwa wydawcy oraz data wydania

alfabet druku zob. język i alfabet

antykwa –B- krój czcionki od drugiej połowy XV w wzorowany na napisach łacińskich; potocznie – każde pismo drukarskie proste, jego cechą charakterystyczną jest krągłość na łukach liter

arkusz (papieru) – N – płat papieru określonych rozmiarów; stanowi podstawową jednostkę miary papieru ręcznie czerpanego

autor – L – osoba lub ciało zbiorowe będące głównym twórcą intelektualnej i/lub artystycznej zawartości książki

bibliopola – B - dawniej księgarz, czasem także nakładca, który na swój koszt i ryzyko powielał pewną liczbę egzemplarzy dzieł i sprzedawał je

błędy zob. wyjaśnianie i prostowanie danych

bordiura – B - dekoracja wypełniająca wszystkie marginesy zdobionej strony druku. Może mieć charakter przedstawieniowy lub ornamentalny, zwana też winietą ramkową

chronogram (chronostych) – N – wyraz albo zwrot umieszczony zwykle na stronie tytułowej, w którym graficznie wyróżnione litery, odpowiadające cyfrom rzymskim, dodane do siebie, oznaczają datę wydania druku

ciało zbiorowe – L – organizacja lub grupa osób i/lub organizacji występująca pod własną nazwą jednoznacznie ją identyfikująca : instytucja, stowarzyszenie, konferencja itp.

cymelium – B - bardzo rzadki, cenny obiekt o szczególnej wartości, specjalnie chroniony i przechowywany, wystawiany jak obiekt muzealny

cytata bibliograficzna – N – powołanie się na źródła (bibliografie, drukowane katalogi, monografie)

czcionka – B – ruchomy materiał zecerski stosowany w ręcznym składaniu tekstów. Ma postać prostopadłościanu odlanego ze stopu drukarskiego; górna część odlewana z matrycy metalowej (np. miedzianej) jest to tzw. oczko odbijające znaki (pismo, ornament) w procesie drukowania

data druku – L – rok [jeżeli podana w druku – także data dzienna i miesiąc] zakończenia druku książki

NT44- Jeżeli w druku niezależnie od daty wydania występuje także data druku należy ją przejąć do opisu według zasad [określonych przy omawianiu daty wydania] ; miejsce druku i/lub nazwę drukarni i/lub datę druku [przejęte z kolofonu], należy w opisie ująć w nawiasy okrągłe

data wydania – L – rok zakończenia procesu wydawniczo-produkcyjnego opisywanego wydania książki lub dodruk w jego obrębie

NT40 - Wyrażenie „rok wydania” należy rozumieć jako rok wydania, druku lub dystrybucji. Datę wydania należy w opisie podać: rok i dzień cyframi arabskimi, miesiąc – rzymskimi. Jeżeli data w druku występuje w innej formie niż cyfry arabskie, to w strefie uwag należy podać w postaci występującej na druku wraz z określeniem miejsca występowania, albo podać tylko informację o miejscu i sposobie zapisywania daty, datę wydania mylną lub fikcyjną należy przejąć do opisu podając w nawiasach kwadratowych sprostowanie poprzedzone skrótem „i.e.” lub „właśc.” Jeżeli w druku występują dwie różne daty, należy jako pierwszą podać datę ze strony tytułowej, a datę z kolofonu (jako faktyczną datę druku) w nawiasach okrągłych w miejscu daty druku. W przypadku przedrukowania kolofonu lub przedrukowania daty współwydanej pracy, uwagę o różniącej się dacie należy podać w strefie uwag. Jeżeli w druku brak daty wydania należy a). ustalić datę na podstawie danych z druku lub z bibliografii i podać w opisie używając dodatkowych określeń: „po... przed... ca...” b). podać rok przybliżony lub przypuszczalny lub przynajmniej określić stulecie. Nie należy używać skrótu „b.r.”

datum – N – w drukach urzędowych formuła oznaczająca czas (dzień, miesiąc i rok) oraz miejsce powstania dokumentu [w opisie podawana jako dodatek do tytułu]

dedykacja (drukowana) – N – list (lub formuła), często z datą, umieszczony zwykle po karcie tytułowej, w którym autor, wydawca lub drukarz poleca swoje dzieło wybranym osobom (mecenasom)

dodatek do tytułu – L – wyraz lub wyrażenie uzupełniające tytuł, przede wszystkim podtytuł i nadtytuł

NT 24 – należy przejmować w formie, w jakiej występuje na stronie tytułowej opisywanego dzieła. Jeżeli strona tytułowa zawiera dwa lub więcej dodatków do tytułu, należy je podać według kolejności występowania. Jeżeli strona tytułowa zawiera równoległe dodatki do tytułu, należy je podać po poszczególnych tytułach równoległych. Jeżeli oznaczenie odpowiedzialności, dane dotyczące wydania lub należące do innych elementów opisu są gramatyczną częścią dodatku do tytułu, należy dodatek w takiej postaci przejąć do opisu

dodatkowe oznaczenie wydania – L – następne oznaczenie wydania podane po pierwszym jego oznaczeniu

druk anastatyczny zob. faksymile

druk urzędowy – N – publikacja będąca wynikiem lub narzędziem działania określonych władz ustawodawczych, administracyjnych, sądowniczych (świeckich lub duchownych)

druk wielotomowyNT14 –Przy opisie druku wielotomowego lub określonej liczby tomów druku wielotomowego podstawę opisu powinien stanowić cały opisywany druk wielotomowy. Dane do opisu należy przejąć przede wszystkim ze strony tytułowej całości. Jeżeli druk jest niekompletny to podstawę opisu powinien stanowić tom najwcześniej wydany.

drzeworyt - B – najstarsza technika graficzna wypukła; nazwa odbitki. Pierwsze drzeworyty notujemy w Europie na pocz. XV w. w Holandii i Niemczech. Materiałem były kawałki drewna najczęściej z gruszy, czereśni, olchy i lipy. Wycięty klocek polerowano dokładnie po tej stronie, na której miał być rysunek. Następnie gęsim piórem nanoszono rysunek ciemną farbą. Rzemieślnik wycinał drewno techniką czarnej kreski (cięto nożem, dłutem lub rylcem drewno znajdujące się obok czarnych narysowanych piórem linii, a więc tę część drzeworytu, która nie była pokryta rysunkiem). Prawie wszystkie drzeworyty polskie z XVI w. wykonano tą techniką . Proces wycinania drzeworytów wymagał dużej precyzji. Wycięty drzeworyt po posmarowaniu go farbą drukarską lub mieszaniną sadzy i gumy nadawał się do odbijania na papierze. Były drzeworyty wzdłużne, czyli langowe (stosowano je do XVIII w.) i sztorcowe.

drzeworyt sztorcowy – pojawił się jako reakcja na bardzo dokładną technikę miedziorytu. Zastąpiono drewno z gruszy twardym bukszpanem, wycinano klocki w poprzek słojów zamiast, jak to robiono do tej pory, wzdłuż słojów. Zrezygnowano z nożyków stosując powszechnie rylce. Pierwszy zastosował go Thomas Bewick w Anglii (XVIII w.)

dzieło współwydane zob. accedit

edycja (wydanie) – N – zob. wydanie

ekslibris - B – ozdobny znak własnościowy zawierający dane osoby lub instytucji, do której należy książka; zwykle naklejany na odwrocie przedniej okładki. Często ma charakter artystyczny; wykonywano go technikami drzeworytu, miedziorytu, akwaforty i litografii. Ekslibris wytłoczony na przedniej lub tylnej okładzinie książki jest superekslibrisem

element [opisu] – L – podstawowy składnik struktury opisu bibliograficznego zawierający jedną lub kilka danych [zob. też: strefa]

elzewiry – B – nazwa druku posiadającego adres firmy Elzewirów (Lejda i Amsterdam); zwłaszcza druki mniejszych formatów typowe dla tego warsztatu. Stworzyli oni nowy typ książki: małej o wyraźnym, choć drobnym piśmie i ozdobnikach dostosowanych do cienkiego rysunku czcionek. Elzewiry były bardzo znane przede wszystkim ze względu na wysoki poziom typografii i poprawność tekstów, a także doskonała organizację rozprowadzania wydawnictw firmy

explicit – N – 1. zdanie lub wyrazy kończące tekst; 2. we wczesnych drukach formuła umieszczana na końcu tekstu zawierająca informacje o dziele (tytuł, nazwisko autora)

faksymile - EWOK – wierna podobizna pierwotnego dokumentu rękopiśmiennego lub drukowanego, sporządzona ręcznie (odrys), mechanicznie (druk anastatyczny) lub fotograficznie

falcowanie – EWOK składanie (załamywanie) wydrukowanych arkuszy na przewidziany format oprawianej książki

filigran – B – ażurowy ornament złotniczy z cienkich drucików, często w połączeniu e emalią; znak wodny na papierze, widoczny w świetle przechodzącym; także skórzany – stosowany do zdobienia opraw perskich i papierowy – wycinany w złoconym papierze i umieszczany na wewnętrznej stronie oprawy. Badaniem filigranów, m.in. w celu ustalenia czasu i miejsca powstania nie datowanych rękopisów i druków zajmuje się filigranistyka

floratura – B – dekoracja roślinna wypełniająca marginesy zdobionych stron, wzbogacona czasem przez anegdoty, groteskę i motywy heraldyczne; wyparta przez bordiurę

foliowanie – B – oznaczanie kolejności kart w rękopisie i kodeksie

format –N – rozmiary druku, zależne od wielokrotności złożenia arkusza papieru. – B – określa wielkość książki poprzez oznaczenie łacińskie i jego odpowiedniki liczbowe złożenia arkusza papieru, [najpopularniejsze:] plano (arkusz nie złamany), folio [2º] (arkusz złamany raz, 2 karty), quarto [4º] (złamany dwa razy, 4 karty), octavo [8º] (złamany trzy razy, osiem kart), duodecimo [12º], sedecimo [16º] (złamany 4 razy, 16 kart)

fraktura – B – pismo gotyckie o ostro złamanych łukach. Powstała na początku XVI w. jako pismo niemieckiego renesansu, zastosowana po raz pierwszy przez Hansa Schönspergera z Augsburga do wydrukowania modlitewnika cesarza Maksymiliana I (1512). Miała wiele odmian, w 16 w. opanowała książkę niemiecką

frontispis – N – rycina (najczęściej miedzioryt) z wkomponowanymi informacjami o dziele (głównie tytuł i nazwisko autora) umieszczona zwykle przed kartą tytułową drukowaną (składaną [czcionkami])

główna strona tytułowa –L – zob. strona tytułowa

grafika – B – kompozycje z uprzednio przygotowanej formy klocka drewnianego, kamienia, płyty metalowej. Dzieli się na artystyczną (ilustracje książkowe) i użytkową (karty do gry, banknoty, znaczki). W Europie rozwój związany z produkcją papieru – koniec XIV w.

gramatyka i ortografiaNT15 – Poszczególne elementy opisu należy podawać w przypadku gramatycznym, w jakim występuje w druku. Należy przejmować pisownię elementów stosowaną w druku, lecz bez konieczności zachowywania wielkich liter [wielkie litery zachowujemy w językach. germańskich]

Ściągnięcia i skróty będące kontynuacją tradycji rękopiśmiennej można rozwiązywać podając uzupełnienia w nawiasach kwadratowych.

Pierwszy wyraz każdej strefy należy zaczynać wielką literą.

Nie należy skracać wyrazów przejętych z druku. Można skracać dodane przez katalogującego wyrazy typowe (np. określenie funkcji w oznaczeniu odpowiedzialności), stosując skróty wg PN

hasło –L – wyraz, grupa wyrazów lub symbol stanowiące podstawę zaszeregowania pozycji katalogowej w określonym katalogu, zwykle wyróżnione w tej pozycji swym umiejscowieniem lub formą graficzną

hasło główne –L – hasło, pod którym książka musi być wykazana w katalogu alfabetycznym

ilustracja – L – reprodukcja rysunku, wykresu, mapy, dzieła malarskiego itp. stanowiąca objaśnienie lub uzupełnienie tekstu książki bądź pełniąca funkcje dekoracyjne [zob. też tablica]

imprimatur – N – formuła (wraz z datą i podpisem) zezwolenia władz kościelnych lub instytucji świeckich na wydanie druku

in plano – N – określenie formatu: druk na arkuszu niezłożonym

incipit –L – pierwsze wyrazy tekstu – N – 1. początkowe wyrazy lub zdanie tekstu, z wyłączeniem zwrotów grzecznościowych i formalnych; 2. we wczesnych drukach formuła umieszczana na początku tekstu, zawierająca informacje o dziele (tytuł, nazwisko autora) [zob. też tytuł właściwy]

instytucja sprawcza – L - instytucja podejmująca inicjatywę i/lub sprawująca nadzór merytoryczny nad wydaniem książki; może pełnić jednocześnie role wydawcy

język i alfabet - NT14/15 – poszczególne elementy opisu stref [...] należy przejmować w języku, w jakim występują w opisywanym druku. Uzupełnienia dodawane przez katalogującego należy formułować w języku, w jakim się podaje dany element z wyjątkiem przypadków, gdy postanowienia odpowiednich punktów rozdz.3 N [dot. elementów opisu] nakazują zastosowanie języka polskiego lub zalecają użycie ustalonego skrótu łacińskiego

Elementy wyrażone pismami nie-łacińskimi należy w zależności od potrzeb przejmować w formie oryginalnej lub transliterować wg PN

Jeżeli tytuł druku jest wyrażony na stronie tytułowej w więcej niż jednym języku i/lub alfabecie, przy wyborze tytułu właściwego należy stosować kryteria podane w p. [tytuł właściwy]. Jeżeli poszczególne inne niż tytuł elementy opisu są wyrażone w druku w więcej niż jednym języku i/lub alfabecie do opisu należy przejmować przede wszystkim ich wersje w języku i/lub alfabecie, w jakim podany jest tytuł właściwy, a w przypadku braku takiej wersji – wersję występującą na pierwszym miejscu. Wersje w innych językach i/lub alfabecie należy traktować jako równoległe

W strefach: opisu fizycznego i uwag należy używać języka polskiego, z wyjątkiem przypadków, gdy postanowienia odpowiednich punktów rozdz. 3 N [dot. elementów opisu] nakazują zastosowanie terminów w języku łacińskim oraz z wyjątkiem cytatów w strefie uwag

karta – L – najmniejsza część składowa woluminu uzyskana poprzez jednorazowe lub kilkakrotne złożenie arkusza papieru; każda karta ma dwie stronice: pierwszą recto i odwrotną verso

karta tytułowa –L – karta zawierająca podstawowe informacje o książce, umieszczona zwykle na jej początku ; książka może mięć więcej niż jedną kartę tytułową

kaszta drukarska –B - w zecerstwie płaska szuflada podzielona na przegródki (króbki) do przechowywania czcionek i materiału zecerskiego. W kaszcie są czcionki jednego kroju i stopnia pisma, każda króbka zawiera czcionki jednej litery i drobny justunek

katenat – B - księga przymocowana do szafy lub pulpitu za pomocą łańcucha. Taką formę zabezpieczenia przed kradzieżą i przestawieniem stosowano od średniowiecza do XVII w. włącznie

klocek introligatorski – N – dwa lub więcej druki, z których każdy stanowi odrębną jednostkę katalogową, połączone wspólną oprawą

kodeks – N – druk w postaci zszytych składek arkuszowych dodatkowo połączonych oprawą

kolacja – zestawienie sygnatur składek arkuszowych

kolejność źródeł danychNT13 - Dane do opisu należy czerpać z następujących źródeł w podanej niżej kolejności:

  1. z głównej strony tytułowej, a jeżeli jej brak z substytutu strony tytułowej. Spośród kilku stron tytułowych w tym samym języku i/lub alfabecie jako główną stronę tytułową należy wybrać: stronę z najpóźniejszą datą wydania, stronę drukowaną (składaną), a nie frontispis ; spośród kilku stron tytułowych w różnych językach i/lub alfabetach – stronę w języku i/lub alfabecie głównej części druku lub – jeżeli tego kryterium nie da się zastosować (w przypadku tekstów równoległych) – prawą z dwóch stron tytułowych na rozwarciu lub pierwszą prawą z dwóch lub więcej stron tytułowych. Jeżeli informacje podane są bez powtórzeń na verso karty tytułowej, na następnych kartach lub na dwóch stronicach na rozwarciu, należy te karty i stronice traktować łącznie jako główną stronę tytułową,

b) z innych preliminariów np. verso karty tytułowej, imprimatur, przywileju drukarskiego, frontispisu, karty przedtytułowej, również okładki i grzbietu (ale tylko wtedy, gdy są integralną częścią oryginalnej postaci wydania), a także kolofonu, incipitu, explicitu,

c) innych części druku np. wstępu, przedmowy, tekstu głównego, dodatków do tekstu, żywej paginy,

d) spoza opisywanego druku.

Jeżeli brak potrzebnego elementu w źródle wg poz. a). należy go przyjąć w kolejności ze źródeł wg poz. b), c), lub d).

kolofon – N – formuła zamieszczana zwykle na końcu druku, czasem na osobnej karcie, zawierająca oprócz tytułu i nazwiska autora, podstawowe dane adresu wydawniczego (często tylko niektóre jego elementy np.: miejsce druku, nazwisko drukarza, datę druku, sygnet)

książka – L – wydawnictwo zwarte zawierające tekst utrwalony graficznie, obejmujące jedną lub więcej jednostek fizycznych dowolnej objętości ; może mieć formę kodeksu, skoroszytu, luźnej karty, harmonijki lub zwoju

książka wielotomowa – L – książka obejmująca dwie lub więcej jednostek fizycznych o wspólnym tytule, opublikowanych lub planowanych jako całość; poszczególne jednostki mogą mieć indywidualne tytuły, odrębne oznaczenia odpowiedzialności i inne cechy własne

książka współoprawna – L – zob. klocek introligatorski -N

księgarstwo nakładowe – B – księgarze-nakładcy prowadzili działalność wydawniczą w swojej firmie lub zlecali druk

kursywa – B – pismo pochyłe

kustosz – B – w drukach – pierwsza sylaba lub wyraz z początku następnej składki, umieszczony na dole ostatniej strony składki (w rękopisach zwany reklamantem)

litografia – B – technika graficzna i metoda druku płaskiego z kamiennej, wyszlifowanej matrycy, także odbitka uzyskana tą techniką. Na wypolerowanej powierzchni kamienia wykonuje się rysunek kredką, tłustą farbą albo odpowiednim tuszem, następnie zakwasza się kamień słabym roztworem kwasu azotowego połączonego z gumą arabską i powleka farbą drukarską. Farba przylega tylko do miejsc zarysowanych. Odbitki wykonuje się na papierze pod prasą. Litografię zastosował po raz pierwszy grafik A. Senefelder w końcu XVIII w., początkowo używano jej jako taniej techniki reprodukcji

łam zob. szpalta

majuskuła – B – wielka litera alfabetu, dająca się wpisać między dwie równoległe linie poziome (litery są tej samej wysokości); w piśmie drukarskim – wersalik, kapitała. Forma pierwotna pisma łacińskiego

mapa –L – obraz, pełny lub fragmentaryczny, powierzchni lub wnętrza ziemi lub innego ciała niebieskiego, przedstawiony zwykle w skali i na płaszczyźnie

matryca – B - wgłębna forma do odlewania czcionek

metoda typograficzna –B– metoda badania formy zewnętrznej druku. Początkowo stosowana w inkunabulistyce, później rozszerzona na wszystkie produkty drukarskie. Polega na przydzieleniu do właściwego warsztatu drukarskiego (na podstawie analizy cech typograficznych) druku, który nie ma adresu wydawniczego lub ma fałszywy

miedzioryt – B - najstarsza technika artystycznego druku wklęsłego, znana od XV w., także nazwa ryciny wykonanej tą techniką. Matrycą jest blacha miedziana, na której żłobi się rysunek stalowymi rylcami; po opracowaniu płytę lekko sie podgrzewa, następnie wciera farbę w wyżłobione rowki; po usunięciu farby z gładkich partii metalu przykłada sie do płyty zwilżony papier i przepuszcza przez prasę; z jednej płyty można otrzymać kilkaset (około 800 dobrych) odbitek; miedzioryt odznacza się suchą, ostro zakończoną kreską. Od końca XVIII w. funkcjonował miedzioryt punktowy, w którym kreskę zastąpiły drobne punkciki wybite puncą

miejsce druku –L – miasto lub inna miejscowość lub kraj, w którym książkę wydrukowano

NT44- Jeżeli w druku, niezależnie od miejsca wydania przyjętego jako pierwszy element strefy adresu wydawniczego, występuje także miejsce druku należy je przejąć do opisu według zasad [określonych przy omawianiu miejsca wydania]

miejsce wydania – L – miasto lub inna miejscowość będąca siedzibą wydawcy
NT 35- Nazwę miejsca wydania (pierwszy element strefy adresu wydawniczego) należy podać w formie występującej w druku, razem z wyrażeniami towarzyszącymi. Nazwę miejsca wydania niepełną, mylną lub fikcyjną należy objaśnić, jeżeli to możliwe, odpowiednim uzupełnieniem. Nazwę miejsca wydania, jeżeli to możliwe, należy podać jako uzupełnienie w nawiasach kwadratowych jeżeli: a). występuje ona jako element innej części adresu wydawniczego np. oznaczenie wydawcy, oznaczenie wydania, b). na druku występuje sygnet drukarski i/lub adres firmy i/lub nazwa wydawcy, drukarza, księgarza, ale bez nazwy miejsca. Jeżeli w druku wymieniono dwa lub więcej miejsc wydania odnoszących się do jednego wydawcy (drukarza, księgarza), należy przejąć do opisu nazwy wszystkie według kolejności występowania w druku. Jeżeli w druku brak miejsca wydania oraz innych oznaczeń określających miejsce wydania (np. adresu firmy, sygnetu itp.) należy zastosować jedno z poniższych rozwiązań, zachowując następującą kolejność: a). podać nazwę miejsca wydania ustaloną na podstawie badań typograficznych lub źródeł spoza druku (bibliografie itp.). Można podać nazwę przypuszczalnego miejsca wydania, b). podać nazwę jednostki administracyjnej (krainy geograficznej) lub kraju, w którym druk wydano, c). podać skrót określenia „sine loco” lub „bez miejsca”

minuskuła – B – niewielka, mała litera alfabetu, dająca się wpisać między cztery linie równolegle poziome (litery mają różną wielkość)[...] stała się podstawową formą pisma łacińskiego, przetrwała do naszych czasów

modus modernus –B - układ strony polegający na umieszczeniu podstawowego utworu w centrum stronicy, objaśnień wokół niego, stosowany w rękopisach i we wczesnych drukach, w XVI w. zarzucony

nadtytuł – L – dodatek do tytułu występujący w książce ponad tytułem

nakład – N – liczba egzemplarzy wytłoczonych w obrębie jednej edycji

nakładca – N – osoba (rzadziej instytucja) łożąca środki finansowe na wydanie druku

nazwa drukarni – L – nazwa zakładu poligraficznego, w którym książkę wydrukowano .-NT44- Jeżeli w druku, niezależnie od nazwy wydawcy przejętego jako drugi element strefy adresu wydawniczego, występuje także nazwa drukarni należy ją przejąć do opisu według zasad [określonych przy omawianiu nazwy wydawcy]

nazwa wydawcy – L – nazwa lub wyrażenie identyfikujące ciało zbiorowe lub osobę organizującą proces wydawniczo-produkcyjny książki. –

NT-37 Wyrażenie „Nazwa wydawcy” powinna być rozumiana jako nazwa wydawcy, drukarza, dystrybutora, księgarza lub nakładcy. Nazwę wydawcy należy podawać w formie występującej na druku, razem z wyrażeniami towarzyszącym, pomijając określenia typu „drukarz królewski”, informacje nieistotne w środku lub na końcu wyrażenia oraz adresy firm (o ile nie są one jedyną informacją o wydawcy). Nazwę wydawcy niepełną, mylną lub fikcyjną należy objaśnić, jeżeli to możliwe, odpowiednim uzupełnieniem. Nazwę wydawcy, jeżeli to możliwe, należy podać jako uzupełnienie w nawiasach kwadratowych jeżeli: a). występuje ona w pełnej formie w innych strefach opisu np. w strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności, strefie wydania itp. b). na druku występuje sygnet drukarski, adres firmy lub inne wyrażenie na oznaczenie wydawcy, ale bez nazwy wydawcy. Jeżeli w druku wymieniono dwóch lub więcej wydawców, należy przejąć do opisu wszystkie nazwy według kolejności występowania w druku (najpierw dane ze strony tytułowej, następnie z kolofonu). Nazwy poszczególnych wydawców należy poprzedzać nazwami odpowiadających im miejsc wydania, jeżeli są różne; nazwę wspólnego miejsca wydania należy podać tylko raz. Jeżeli dwóch lub więcej wydawców tworzy spółkę wydawniczą (drukarską) należy przejąć do opisu wszystkie nazwy jako oznaczenie jednego wydawcy.

Jeżeli nazw wydawców odnoszących się do jednego miejsca wydania jest więcej niż trzech, dopuszcza się w opisach pierwszego stopnia szczegółowości przejęcie nazwy pierwszego wydawcy zaznaczając pominięcia dalszych skrótem „et al.” lub „ i in.” Jeżeli w druku brak nazwy wydawcy oraz brak innych oznaczeń określających wydawcę (adresu firmy, sygnetu itp.) należy a). podać ustaloną (lub przypuszczalną) nazwę wydawcy, b). podać skrót określenia „sine nomine”

niesamoistna wydawniczo część druku - NT14 - np. odrębna praca, rozdział, fragment - do opisu należy przejmować przede wszystkim dane występujące przy tej części (np. tytuł pracy, nazwę autora), brakujące dane należy przejmować z innych miejsc druku, uzupełnienia dodawane spoza druku należy ujmować w nawiasy kwadratowe

norma arkusza – EWOK – tytuł książki (przeważnie w formie skróconej, czasem poprzedzony nazwiskiem autora) z podaną liczbą porządkową tomu lub rocznika) umieszczony na pierwszej stronicy arkusza drukarskiego, obok sygnatury

objętość – L – liczba jednostek fizycznie samoistnych i/lub liczba stronic, kart lub łamów

NT44- Liczbę stronic, kart lub szpalt należy podawać cyframi użytymi w druku. Dla druków polskich (zwłaszcza 16 w.) zaleca się podawać dodatkowo wyszczególnienie sygnatur Objętość oznaczoną cyframi innymi niż arabskie lub rzymskie (np. greckie, hebrajskie) należy podać w opisie cyframi arabskimi, w strefie uwag. Jeżeli zmienia się oznaczenie liczbowania lub pierwsze stronice (karty) są nieoznaczone, ale wliczone w paginację należy podać liczbę końcową. Jeżeli w druku występuje dwa lub więcej ciągów stronic (szpalt, kart) należy dla kolejnych ciągów podać numery ostatnich stronic ( kart, szpalt) oddzielone przecinkami. Należy uwzględnić również karty nie objęte liczbowaniem podając ich liczbę w nawiasie kwadratowym i zaznaczając, które z nich są niezadrukowane skrótem „cz.”. Dopuszcza się podanie sumarycznej liczby stronic (kart, szpalt) jeżeli druk zawiera więcej niż 10 ciągów stronic (kart, szpalt). Jeżeli numeracja jest błędna, oznaczenie ostatniej stronicy (karty, szpalty) należy przejąć do opisu podając obok w nawiasach kwadratowych liczbę poprawną poprzedzoną [odpowiednim] skrótem [np.]„własc.”

numerus currens – B – kolejność wpisywania książek do inwentarza, czasem ich ustawienie w magazynie

oblata – N – typ druku urzędowego; opublikowanie tekstu dokumentu, który przez akt wpisu do ksiąg kancelarii królewskiej lub ksiąg grodzkich, ziemskich uzyskał cechę jawności i ochrony prawnej. Wyróżnia go adnotacja urzędowa zaczynająca się od słów „Actum...”, „Działo się...” lub „Oblata...”

oblongus – N – druk w formacie podłużnym (szerokość przewyższa wysokość)

odpis strony tytułowejNT11 – W zależności od potrzeb (np. bibliografie specjalne) można użyć opisu pierwszego stopnia szczegółowości i podać w uwagach pełny odpis strony tytułowej (z podziałem na wiersze, zaznaczeniem czcionki i ozdobników typograficznych)

okładzina – B – zewnętrzna ochrona bloku książki wykonana z papieru, tektury, skóry, drewna

opis fizyczny – L – zespól elementów dotyczących fizycznych cech książki: określenie formy książki, objętość, oznaczenie ilustracji, format oraz oznaczenie dokumentu towarzyszącego

oprawa – B – okładka chroniąca i często zdobiąca książkę wykonana przez introligatora. Są też oprawy wydawnicze, maszynowe

ornament – EWOK – ozdoba książki, ukształtowana przez ułożenie motywów zdobniczych według z góry obranych zasad (powtarzanie, odwrócenie, zmiana rytmu i wielkości)

ozdobniki drukarskie – N - ramki, winiety, listwy ozdobne, inicjały itp. występujące w druku

oznaczenie ilustracji – L – informacja, że książka ma ilustracje występujące w ciągu stronic (kart), zajętych wyłącznie lub głównie przez tekst, i/lub opis ilustracji

oznaczenie odpowiedzialności – L – nazwa(y) lub wyrażenie(a) określające osobę(y) i/lub ciało (a) zbiorowe (autora, współtwórcę, instytucję sprawczą) odpowiedzialne za intelektualną i/lub artystyczną zawartość książki i wskazujące jej (ich) funkcje w powstaniu książki; oznaczenie odpowiedzialności może dotyczyć również określonego wydania książki, tomu książki, indywidualnej pracy zawartej w książce, serii lub podserii.

NT 25- Należy przejmować podane na stronie tytułowej, w innych preliminariach i innych częściach druku (wstęp, przedmowa itp.) oznaczenie odpowiedzialności odnoszące się do autorów, współtwórców i instytucji sprawczych. Oznaczenia odpowiedzialności przejęte spoza strony tytułowej należy ujmować w nawiasy kwadratowe, nie należy w strefie pierwszej podawać oznaczeń odpowiedzialności pochodzących spoza opisywanego druku, np. ustalonej przez opisującego nazwy autora druku wydanego anonimowo, takie oznaczenie można podać jedynie w strefie uwag. Jako oznaczenie odpowiedzialności należy przejmować zdania lub wyrażenia związane z autorstwem, nawet jeżeli nie zawierają one nazwy osoby lub ciała zbiorowego. –NT 27- Nazwy osób lub ciał zbiorowych spełniających zróżnicowane funkcje należy podawać w odrębnych oznaczeniach odpowiedzialności, według kolejności występowania na stronie tytułowej. Przy opisie dysertacji nazwiska prezesa i respondenta oraz słowa wskazujące na ich funkcje należy traktować jako część jednego oznaczenia odpowiedzialności ( o ile nie są one gramatycznie połączone z tytułem właściwym lub dodatkiem do tytułu. Należy pomijać występujące przy nazwach osobowych wyrażenia dotyczące tytułów naukowych, zawodowych, rodowych, godności świeckich lub duchownych (oprócz tytułów głów państwa i kościoła) o ile nie są konieczne ze względów gramatycznych.

[dla oznaczenia odpowiedzialności dotyczącego wydania zob. też oznaczenie wydania]

oznaczenie tomu – L – numer tomu, ewentualnie ze skrótem towarzyszącego określenia

oznaczenie wydania – L – wyrażenie wskazujące przynależność książki do określonego wydania.

NT31- Należy przejmować z opisywanego druku wyrażenia wskazujące na jego przynależność do określonego wydania, także pierwszego. Oznaczenie wydania przejęte spoza strony tytułowej (np. przedmowy) lub spoza druku (np. bibliografii) należy podawać w nawiasach kwadratowych. w strefie wydania należy podawać informacje o odmiennym wydaniu albo wariantowym odbiciu opisywanego egzemplarza, a także o wydaniach tytułowych. Należy używać skrótów „Wyd.” lub „War.” podanych w nawiasach kwadratowych, a kolejność wydań i wariantów oznaczać symbolami literowymi. Dla wydania tytułowego należy używać skrótu – „Wyd. tyt.”. Opisanie zmian (różnic) charakteryzujących poszczególne wydania i warianty oraz wyjaśnienia dotyczące wydania tytułowego należy podać w strefie uwag. –NT33 - Oznaczenia wydania stanowiącego składniowo integralną część innej strefy opisu np. tytułu i oznaczenia odpowiedzialności, adresu wydawniczego nie należy powtarzać w strefie wydania. Należy przejmować informacje o współtwórcach opisywanego wydania, w przypadku wątpliwości, czy dane oznaczenie odpowiedzialności dotyczy opisywanego wydania, czy wszystkich wydań, oznaczenie takie należy podać w strefie pierwszej tj. tytułu i oznaczenia odpowiedzialności. W oznaczeniu odpowiedzialności dotyczącym wydania należy podawać informacje o dodatkach i innych materiałach uzupełniających, jeżeli zawierają one dane o twórcy tego materiału; jeżeli brak danych o autorach dodatków, informacje takie należy podać w oznaczeniu wydania. –NT34- Należy przejmować z druku następne oznaczenie wydania, podane po pierwszym jego oznaczeniu, wraz z odnoszącymi się do nich oznaczeniami odpowiedzialności. Oznaczenia dodane przez katalogującego należy ujmować w nawiasy kwadratowe.

pagina fracta – EWOK – stronica podzielona wzdłuż na dwie lub więcej części (łamów), z których jedna tylko jest zadrukowana bądź każda z nich zawiera tekst w innym języku

patryca – B – wygrawerowany w stali wypukły stempel służący do tłoczenia matrycy do odlewania czcionek

pergamin – B - materiał pisarski używany w starożytności i we wczesnym średniowieczu. Do jego wyrobu stosowano specjalnie wyprawione skóry owcze, kozie i cielęce. Czasami barwiono go na kolor czerwony, szafranowy, niebieski czy czarny. Do XVI w. stosowano go do wykonywania rękopisów iluminowanych [i rzadko druków]

pismo gotyckie – B - a). grupa pism łacińskich odręcznych, używanych w Europie od XII w. b). najstarsze pismo drukarskie alfabetu łacińskiego, początkowo naśladujące odręczne pismo kodeksowe, nazwa wprowadzona w końcu XVII w. Ogólne cechy charakterystyczne to: przewaga wysokości nad szerokością, ostre łuki i kąty, zwartość tekstu. Używane były w XIV-XVI w. w kilku odmianach: tekstury, rotundy, bastardy ; wśród bastard wyróżnia się fraktury i szwabachy. Stopniowo wyparte przez antykwę: w XVI w. – Włochy, Francja, Hiszpania, w XVII w. Polska i Niemcy. W obszarze kultury niemieckiej uznawano je za narodowe od XIX w. do II wojny światowej

plan – L – 1. rodzaj mapy przedstawiającej określony teren z zaznaczeniem znajdujących się na nim obiektów, 2. szkic określonego obiektu

podstawa opisuNT13 – Podstawę opisu powinien stanowić przede wszystkim opisywany druk. [...] a). jednotomowy; b). wielotomowy: całość, określona liczba tomów lub jeden z tomów, c). niesamoistna wydawniczo część druku. Brakujące dane należy w miarę możności ustalać na podstawie źródeł spoza niego, np. bibliografii, drukowanych katalogów bibliotecznych i innych wydawnictw informacyjnych

podstawowe źródła danych [odpowiednio dla stref:]

NT14 –strefa tytułu i oznaczenie odpowiedzialności - główna strona tytułowa lub jej substytut [zob. też kolejności źródeł danych, a.]

strefa wydania – główna strona tytułowa lub jej substytut [j.w., a]

strefa adresu wydawniczego – główna strona tytułowa lub jej substytut i/lub kolofon, inne preliminaria (j.w., a-c)

strefa opisu fizycznego – cały opisywany druk

strefa serii – główna strona tytułowa lub jej substytut, inne preliminaria (j.w., a-c)

strefa uwag – jakiekolwiek źródła (j.w., a-d)

Dane przejęte z innych źródeł niż podstawowe dla danej strefy należy ujmować w nawiasy kwadratowe, chyba że postanowienia N nakazują przeniesienie tych danych do strefy uwag. Dane w postaci jednej karty lub składki w całości stanowią główne źródło

podtytuł – L – dodatek do tytułu występujący w książce po tytule

podział wierszy na stronieNT11 – w zależności od potrzeb (np. bibliografie specjalne) można użyć opisu pierwszego stopnia szczegółowości i podać w uwagach pełny odpis strony tytułowej (z podziałem wierszy na stronie, zaznaczeniem czcionki i ozdobników typograficznych)

preliminaria – N – karta(y) tytułowa(e) lub substytut karty tytułowej także verso karty tytułowej (imprimatur, przywilej drukarski) oraz wszystkie karty ją poprzedzające np. frontispis, karta przedtytułowa, także okładka, ale tylko wtedy, gdy jest integralną częścią oryginalnej postaci wydania

proweniencja – B - pochodzenie udokumentowane znakami własnościowymi poprzednich posiadaczy

przywilej drukarski – N – prawo wyłącznego drukowania określonego dzieła lub pewnego rodzaju publikacji nadane drukarzowi (nakładcy)

punkt typograficzny – B - podstawowa jednostka systemu miar typograficznych; zastosowana po raz pierwszy przez P.S. Fourniera (1737), ulepszona przez F.A.Didota (1 punkt = 0,376 mm)

recto – L – pierwsza (nieparzysta) stronica karty

równoległa wersja danego elementu opisu – L – dany element ( równoległy dodatek do tytułu, równoległe oznaczenie odpowiedzialności, równoległe oznaczenie wydania) wyrażony w innym języku i/lub alfabecie

semifolio – N – druk o formacie wydłużonym (wysokość przewyższa szerokość)

seria – L – wydawnictwo ciągłe, ukazujące się przeważnie w nieokreślonych odstępach czasu i obejmujące na ogół wydawnictwa zwarte o indywidualnych tytułach połączone wspólną nazwą serii, numerowane lub nienumerowane w obrębie serii

siglum – B – pierwsze litery wyrazów użyte jako ich skrót; dawne znaki przynależności ; również oznaczenia cyfrowe lub cyfrowo-literowe określonych bibliotek

składka – L – złożony zadrukowany arkusz woluminu

składka arkuszowa – N – wydrukowany, złożony [czyli sfalcowany] i gotowy do szycia arkusz druku

skróty –- [zob. też gramatyka i ortografia]

NT16- W opisach przeznaczonych do jednego zbioru zaleca się konsekwentnie używać form łacińskich lub polskich

i.e. = id est = właśc. = właściwie

et al. = et alii =i in. = i inne(i)

etc = et cetera = i in. = i inne(i)

S.l.= Sine loco = B.m. = bez miejsca

s.n. = sine nomine = b.w. = bez wydawcy

ca = circa = ok. = około

pag.varia = pagina varia = wiele liczb. = wiele liczbowań

Inicjały, akronimy i skróty literowe należy podawać w formie przejętej z druku. W miarę potrzeby skrót można uzupełnić w nawiasach kwadratowych

stary druk – N – dokument graficzny publikowany do 1800 roku włącznie

stare druki – B – wydawnictwa wydane do końca XVIII w. (31 XII 1800 r.), w tym inkunabuły. W Wielkiej Brytanii datą graniczną jest rok 1640, w innych krajach cezury są różne. Obecnie przeważa tendencja do przesunięcia granicy do lat trzydziestych XIX w. Przyjmuje się, że wyróżnia je ręczne wytwarzanie papieru, ilustracji i opraw

strefa – L – grupa elementów opisu bibliograficznego powiązanych funkcjonalnie i/lub formalnie, stanowiąca wyodrębnioną część jego struktury. - NT17 :

1. Strefa tytułu i oznaczenia odpowiedzialności (tytuł właściwy, forma tytułu właściwego, tytuł równoległy, dodatek do tytułu, oznaczenie odpowiedzialności, dobór i kolejność oznaczeń odpowiedzialności, forma oznaczeń odpowiedzialności, prace współwydane,

2. Strefa wydania (oznaczenie wydania, oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania, dodatkowe oznaczenia wydania i dotyczące go oznaczenie odpowiedzialności,

3. Strefa adresu wydawniczego (miejsce wydania, forma nazwy miejsca wydania, więcej niż jedno miejsce wydania, brak nazwy miejsca wydania; nazwa wydawcy, wymieniona w druku nazwa wydawcy, forma nazwy wydawcy, więcej niż jeden wydawca, brak nazwy wydawcy; data wydania, wymieniona w druku data wydania, forma daty wydania, więcej niż jedna data wydania, brak daty wydania ; miejsce druku, nazwa drukarni, data druku,

4. Strefa opisu fizycznego, określenie formy druku i/lub objętości, oznaczenie ilustracji, format,

5. Strefa serii,

6. Strefa uwag

stereotypia – B - metoda wykonywania odlewów składu drukarskiego (stereotypów) dla druku wielkich nakładów i do dalszych, nie zmienionych wydań

strona tytułowa – L – stronica karty tytułowej zawierająca przede wszystkim tytuł książki oraz inne podstawowe informacje o niej; książka może mieć więcej niż jedną stronę tytułową. - Główna strona tytułowa – L - strona karty tytułowej zawierająca najpełniejsze informacje o książce, przede wszystkim jej tytuł właściwy

strona tytułowa drukowana (składana) – N – główna strona tytułowa wytłoczona ze składu złożonego z ruchomych czcionek

strona tytułowa sztychowana – N – główna strona tytułowa, odbita z płyty metalowej, ozdobiona specjalnie skomponowaną ilustracją

stronica – L – każda z dwóch powierzchni (recto, verso) karty

substytut strony tytułowej – N – stronica, część stronicy lub ta część druku, która zawiera tytuł właściwy druku i w ten sposób zastępuje nieobecną główną stronę tytułową: karta przedtytułowa, frontispis, kolofon, incipit, explicit, przywilej drukarski (czasem też autorski), imprimatur, tytuł nagłówkowy, żywa pagina

superekslibris – B - znak własnościowy wytłoczony na zewnętrznej stronie przedniej okładki. Zwykle przedstawia herb, monogram lub symbol właściciela druku. Pierwsze pojawiły się w XV w. we Francji i w Niemczech, okres ich świetności to wiek XVI

sygnatura arkuszowa – N – znak cyfrowy, literowy lub inny (np. gwiazdka) umieszczony u dołu pierwszej (i kilku kolejnych) stron każdej składki arkuszowej, oznaczający ich kolejność

sygnet (drukarza, nakładcy) – N – zwykle znak rysunkowy lub literowy (często z krótką sentencją) symbolizujący firmę drukarską lub nakładczą, występujący na stronie tytułowej lub na karcie z kolofonem

szpalta - NT44- (właściwie: łam) – pojęcie używane potocznie przy określaniu objętości druku, w sytuacji gdy zadrukowana płaszczyzna stronicy przełamana jest w więcej niż jedną kolumnę [zob. też pagina fracta]

szwabacha – B - („pismo ze Schwabach”) drukarskie pismo gotyckie; powstała w drugiej poł. XV w. w Niemczech; popularna w Niemczech i Europie Środkowej; szeroki, zaokrąglony krój liter.

tabela – L – zestawienie danych liczbowych lub innych, zazwyczaj ujęte w ramki ułożone w rubryki [gdy są wydrukowane na odrębnych nieliczbowanych kartach, traktowane są jako strony/karty nieliczbowane]

tablica – L – strona z ilustracją(ami) z tekstem objaśniającym lub bez niego, nie wliczona w ciąg stronic zajętych wyłącznie lub głównie przez tekst

tekstura – pismo gotyckie używane w Europie od końca XII w., głównie w księgach liturgicznych, utrwalona w Biblii 42-wierszowej Gutenberga (1452-1455)

tytuł – L – wyraz lub wyrażenie stanowiące nazwę własną książki, jej części lub zbioru książek (serii, podserii)

tytuł bieżący zob. żywa pagina

tytuł oboczny – L – druga część tytułu połączona z pierwszą partykułą „czyli” lub jej odpowiednikiem w języku polskim lub obcym

tytuł równoległy – L – tytuł właściwy wyrażony w innym języku i/lub alfabecie

NT23- należy przejmować w formie, w jakiej występuje na stronie tytułowej opisywanego druku. Jeżeli strona tytułowa zawiera dwa lub więcej tytułów równoległych, należy je przejąć w kolejności występowania na stronie. Tytuły równoległe występujące poza stroną tytułową lub ustalony przez katalogującego tytuł oryginału można podać w strefie uwag

tytuł właściwy – L – tytuł uznany za główny tytuł książki jednotomowej lub wielotomowej

[wybór tytułu właściwego:] -NT17 - jeżeli główna strona tytułowa lub substytut strony tytułowej zawiera dwa lub więcej tytuły jednego dzieła wyrażone w tym samym języku i/lub alfabecie, jako tytuł właściwy należy przejmować tytuł pierwszy niezależnie od wyróżnienia typograficznego. Pozostałe tytuły należy traktować jako dodatki do tytułu. Odmiany tytułu występujące poza stroną tytułową (np w frontispisie, tytule nagłówkowym, żywej paginie itp. można podać w strefie uwag. Jeżeli strona tytułowa zawiera tytuł jednego dzieła wyrażony w dwóch lub więcej językach i/lub alfabetach, jako tytuł właściwy należy przyjmować tytuł w języku i/lub alfabecie głównej części druk., Gdy tego kryterium nie da się zastosować (w przypadku tekstów równoległych) należy przejmować tytuł pierwszy. Gdy przyjęcie tytułu pierwszego jest utrudnione (np. alfabet orientalny) dopuszcza się przejęcie tytułu w języku bardziej znanym: w strefie uwag należy wówczas podać odpowiednią informację. Pozostałe tytuły należy traktować jako tytuły równoległe.

NT19 jeżeli druk ma dwie lub więcej stron tytułowych w dwóch lub więcej językach i/lub alfabetach, to tytuł właściwy należy przejąć ze strony tytułowej wybranej wg „Kolejności źródeł danych”[zob.]. W strefie uwag należy wówczas podać informację o występowaniu stron tytułowych w innych językach i/lub alfabetach. Jeżeli jedną z pominiętych stron jest strona w języku polskim, to tytuł w języku polskim należy wymienić w strefie uwag.

Jeżeli druk nie ma innego tytułu niż nazwa osoby lub ciała zbiorowego odpowiedzialnego za powstanie dokumentu lub wyróżnione typograficznie wyrażenia odnoszące się do opisywanego druku, należy te nazwy i wyrażenie potraktować jako tytuł właściwy

Powiązane gramatycznie z tytułem oznaczenie odpowiedzialności, oznaczenie wydania lub inne elementy danych, które nie są informacją o tytule, należy potraktować jako tytuł właściwy, nawet jeżeli układ typograficzny strony wskazuje na pomocniczy charakter takiej informacji.

NT20- druk nie mający tytułu należy opisać pod tytułem, pod którym był już rejestrowany w bibliografiach i innych źródłach drukowanych lub – w razie braku takiego tytułu – pod tytułem utworzonym przez opisującego, określającym w języku polskim formę zawartej w nim pracy lub formułującym zwięźle jej temat. Należy także przytoczyć w cudzysłowie co najmniej trzy pierwsze i ostatnie wyrazy tekstu poprzedzone skrótami „Inc.” i „Exp.”, a dla druków urzędowych datę wystawienia lub wpisania do akt dokumentu poprzedzoną skrótem „Dat.”

Forma tytułu właściwego NT 21: tytuł należy przejmować w formie występującej na stronie tytułowej opisywanego druku.

Długi tytuł można skracać zaznaczając opuszczenia wielokropkiem i przestrzegając następujących zasad a) zachowania co najmniej trzech pierwszych wyrazów, a w przypadku tytułów o podobnych wyrazach początkowych, danych umożliwiających identyfikację druku, nie zmieniania sensu i poprawności gramatycznej tytułu, b) zachowania elementów mających znaczenie informacyjne (np. nazwy własne osobowe, geograficzne, daty) lub charakterystyczne dla druków specjalnych (urzędowych, dysertacji, panegiryków).

Tytuł niejasny, niepełny lub niejednoznaczny należy objaśnić uzupełnieniem (także przejętym z druku np. incipitem, explicitem, datum) podanym bezpośrednio po tytule jako dalsza jego część lub dodatek do tytułu bądź w strefie uwag.

Jeżeli tytuł druku wielotomowego zawiera oznaczenie tylko tomu pierwszego należy dodać w nawiasach oznaczenie tomu ostatniego poprzedzone kreską poziomą [- ]

verso – odwrotna (parzysta) strona karty papieru

wariantowe odbicie – N – egzemplarz(e) druku wykazujący drobne zmiany w tekście (np. zmieniona dedykacja) lub typograficzne (np. różne inicjały) w stosunku do innego(ych) egzemplarza(y) druku tłoczonego(ych) w obrębie tej samej edycji

wersalik zob. majuskuła

wierszownik – B - winkielak, przyrząd do ręcznego składania czcionek z materiału zecerskiego w wiersze; wąska, prostokątna płytka metalowa ze ściankami bocznymi nieruchomymi i jedną poprzeczną ruchomą z zamkiem do ustawiania czcionek i regulowania szerokości wierszy

winieta – EWOK – ozdoba książki, nazwa od wici winnej, pierwotnie często stosowanej jako jeden z jej motywów, może być utworzona przez ornament, ilustracje okolone ornamentem lub dekoracyjnie ujęte sceny figuralne. Ukształtowało się kilka jej rodzajów: bordiura, zw. winietą ramkową, frontispis zw. winietą tytułową, przerywnik, finalik, cul-de-lampe, en tete

wolumin – L – jednostka introligatorska utworzona poprzez oprawienie całości książki lub jej poszczególnych tomów

współtwórca – L – osoba lub ciało zbiorowe współdziałające przy opracowaniu książki: tłumacz, redaktor, ilustrator itp.

wydanie – L – wszystkie egzemplarze książki wydane przez tego samego wydawcę i odbite z tego samego składu drukarskiego w jednorazowym lub kilkakrotnych nakładach ;– N- [pod hasłem edycja] wszystkie egzemplarze druku wydane w jednym roku przez tego samego wydawcę (drukarza) i odbite z tego samego składu drukarskiego w jednorazowym lub kilkukrotnych nakładach, [zob. też: wariantowe odbicie, wydanie odmienne, wydanie tytułowe]

wydanie odmienne – N – egzemplarz(e) druku, wytłoczony(e) ze zmienionego w znacznym stopniu składu drukarskiego w obrębie tej samej edycji

wydanie tytułowe – N – edycja (wydanie powstała przez ponowne wytłoczenie dawniejszego składu drukarskiego z nową kartą tytułową albo przez dodanie nowej karty tytułowej (często tylko z inną datą) do egzemplarzy wcześniej wydanego druku [zob. też oznaczenie wydania]

wydawca – L – ciało zbiorowe lub osoba organizująca proces wydawniczo-produkcyjny książki

wydawnictwo ciągłe – L – wydawnictwo o nieprzewidzianym z góry zakończeniu, ukazujące się w określonych lub nieokreślonych odstępach czasu, częściami opatrzonymi wspólnym tytułem i zwykle oznaczonymi numerycznie lub chronologicznie (jak numery, zeszyty, tomy, roczniki). Do wydawnictw ciągłych należą m.in. czasopisma i serie

wydawnictwo zwarte – L – wydawnictwo ukazujące się jako całość lub o przewidywanym z góry zakończeniu

wyjaśnianie i prostowanie danychNT17 – błędnie napisane wyrazy, mylne informacje, dane fikcyjne itp. występujące w druku należy przejmować do opisu. Odpowiednie sprostowanie można podać bezpośrednio po nich w nawiasach kwadratowych, poprzedzone skrótem „i.e.” lub „właśc.” bądź w strefie uwag. Błędy w pisowni można oznaczyć wykrzyknikiem podanym w nawiasach kwadratowych po wyrazie z błędem

wyklejka – L – dwukartkowa składka przyklejona de wewnętrznej strony okładki oraz do pierwszego bądź ostatniego arkusza woluminu

znak umowny – L – znak oddzielający i/lub oznaczający strefy i elementy opisu bibliograficznego

NT11 – przed i po każdym znaku umownym należy stosować odstęp. Kropki i przecinka nie należy poprzedzać odstępem, odstęp powinien wystąpić tylko po tych znakach. Nawiasy okrągłe i kwadratowe należy traktować jako jeden znak, stosując odstęp przed pierwszym i po drugim nawiasie.

Poza znakami umownymi należy w opisie stosować: a. wielokropek – dla zaznaczenia danych pominiętych, b. nawiasy kwadratowe – dla zaznaczenia danych wprowadzonych spoza podstawowego dla danej strefy źródła, c. znak zapytania – dla zaznaczenia danych przypuszczalnych, d. wykrzyknik – dla zaznaczenia przejętych z druku danych mylnych lub błędów drukarskich

żywa pagina – EWOK – powtarzający się na każdej stronicy, powyżej pierwszego wiersza kolumny, skrócony tytuł dzieła, jego części, rozdziału lub treść stronicy.






©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna