Towarzystwo Przyjaciół Chłopa – zapoczątkowały proces opozycji przeciw absolutyzmowi. Wl w e przyspieszyła przemian



Pobieranie 17.48 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar17.48 Kb.
Dania

Zjednoczone państwo duńskie powstało w X w. i do XVII w. pozostawało znaczącą potęgą w Europie Północnej. Wskutek długotrwałych wojen ze Szwecją, prowadzonych z przerwami w latach 1563-1658, Dania utraciła na rzecz Szwecji Gotlandię, Skanię i część Norwegii. Od tego czasu rozpoczął się upadek mocarstwowego znaczenia kraju.

1788 – zniesiono poddaństwo chłopów. Rozwój handlu zagr i kolonialnego w wyniku polityki neutralności Dania bogaciła się.

Udział Danii po stronie Francji w wojnach napoleońskich 1807-1814 doprowadził, że flota duńska została zbombardowana przez Anglików. W wyniku przegranej NB kryzys gospod.

W 1815 Dania utraciła Norwegię na rzecz Szwecji, a na rzecz Anglii wyspę Helgoland – pokój kiloński. Dania otrzymała Islandię, Grenlandię i Wyspy Owcze. Odtąd radykalny spadek znaczenia Danii na arenie międzynarodowej.

1830 – powstają ugrupowania liberalne, 1846 zał Towarzystwo Przyjaciół Chłopa – zapoczątkowały proces opozycji przeciw absolutyzmowi. WL w E przyspieszyła przemiany.


1849 wydano pierwszą liberalną konstytucję, utworzono dwuizbowy parlament, a kraj przekształcił się w monarchię konstytucyjną.

1848 interwencja Prus w Szlezwiku i Holsztynie – wzrost poczucia narodowego ludności niemieckojęzycznej 1864 doprowadziło to do wojny z Prusami i Austrią i utraty obu księstw. Po przegranej Dania proklamowała neutralność i skupiła się na sprawach wewn.

1866 – zmiana konstytucji wzmocniła pozycję warstw najzamożniejszych dając im przewagę w izbie wyższej parlamentu Rigsdag.

Na scenie na polit ugrupowania:



Hojne – konserwatywna prawica

Venstre – liberalna lewica – rządy od 1901, gdy przyjęto zasadę większości parlamentarnej.

1915 – powszechne prawo wyborcze, również dla kobiet.

Po wybuchu I woj św Dania pozostała neutralna, co w konsekwencji spowodowało bardzo szybki wzrost gospodarczy w tym okresie.

1918 – niepodległość uzyskała Islandia w unii personalnej z Danią.



Nikolaj Grundtvig – najwybitniejszy przedstawiciel duń romantyzmu. Projekt uniwersytetów ludowych.
Szwecja

Toczona w latach 1741-1743, zakończona klęską, wojna z Rosją doprowadziła do częściowego poddania kraju wpływom carów. Zasiadający na tronie w latach 1771-1792 Gustaw III przywrócił 1772 absolutny system rządów.

1788-1790 – wojna z Rosją i próba przywrócenia mocarstwowości Szwecji spotkała się z niepowodzeniem.

Okres Gustawa III okresem rozkwitu gospod, kultur i nauk, Celsjusz, Linneusz. Od 1766 wolność prasy.

Do 1805 Szwecja neutralna, w czasie wojen napoleońskich Szwecja przystąpiła jako sojusznik Wielkiej Brytanii.

1805 utraciła ostatnie posiadłości na Pomorzu Zachodnim.

1808-1809 – wojna z Rosją, utraciła Finlandię. 1809 detronizacja Gustawa IV Adolfa, uchwalono konstytucję.

1810 – królem uznano mrsz fr Bernadotte, zmienił orientację polit, pogodził się z utratą Finlandii i 1813 wystąpił przeciw NB i jego sojuszniczce Danii od której 1814 uzyskał Norwegię – 1814 pokój koloński. Po krótkim oporze Norwegów połączono ją ze Szwecją Unią Personalną. Po zakończeniu wojen napoleońskich Szwecja proklamowała neutralność i zdołała utrzymać ten status przez cały XIX w. oraz podczas obu wojen światowych.


1818 – J.B. Bernadotte jako Karol XIV zapoczątkował dyn panującą do dziś.

Nastąpił wzrost zamożności ludności, procesy industrializacji.



Skandynawizm – lata 30 XIX, ruch polit i kult zmierzający do zacieśnienia współpracy państw skandynawskich i w perspektywie do ich zjednoczenia. Odwoływał się do wspólnoty pochodzenia, bliskości języków oraz okresów zjednoczenia politycznego. Objawiał się np. w konflikcie wojny duń w sprawie Szlezwiku, gdzie Szwecja i Norwegia poparły Danię w 1848, ale nie udzieliły poparcia zbrojnego w 1864 – nastąpił kres idei.
1866 – 4-izbowy parlament zastąpiony 2-izbowym. W nowym Rikstagu powstały nowoczesne partię polityczne:

1867 Partia Agrariuszy oraz liberałów i konserwatystów.

1889 powstała Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza. Reprezentowana w parlamencie od 1896.

1905 za panowania Oskara II rozwiązano unię obu państw w wyniku dążeń Norwegów do niepodległości.


1917 – powstała Socjaldemokratyczna Partia Lewicy, późn Komunistyczna Partia Szwecji (w wyniku trudności aprowizacyjnych, inflacji i bezrobocia).

1919 – powszechne prawo wyborcze.


Norwegia

Po wystąpieniu Szwecji z unii kalmarskiej (1523) uzależniona od Danii. W 1536 kraj całkowicie utracił swą odrębność stając się prowincją Danii.

1807 – Dania przystąpiła do blokady przeciw W. Bryt. Przyczyniło się do izolacji na arenie międzynarodowej, głęboki kryzys, głód zwł po klęsce Francji oraz 1814 po wojnie duńsko-angielskiej Norwegia została przyłączona do Szwecji (oprócz Grenlandii, Islandii i Wysp Owczych). Zgodnie z konwencją o unii Norwegia i Szwecja miały wspólnego króla i politykę zagraniczną, odrębny natomiast parlament i wojsko. Próba ogłoszenia konstytucji i obrania królem Norwegii Chrystiana Fryderyka spowodowało pod presją Szwecji jego abdykację. Króla w Norwegii reprezentował namiestnik do 1873. Norwegia zachowała swą konstytucję, miała odrębny parlament Storting, armię oraz mianowany przez króla rząd, premier przebywał cały czas przy królu.

W połowie XIX w. zaznaczył się wzrost gospodarczy Norwegii, rozwijał się przemysł, żegluga, handel. Wzrost demograficzny.


1884 – odpowiedzialność rządy przed parlamentem po długim sporze z królem. Powstały pierwsze partie polit.

1887 – Socjaldemokratyczna Partia Pracy.

1898 – powszechne prawo wyborcze, 1913 dla kobiet.

Od 1892 spór o prawo Norwegów do odrębnej służby dyplomatycznej.


Narastające od 2. połowie XIX w. tendencje rozwiązania unii ze Szwecją znalazły swój finał w 1905. W przeprowadzonym w sierpniu 1905 referendum Norwegowie opowiedzieli się za pełną niepodległością. Storting wypowiedział unię szwedzko-norweską. Drugie referendum (listopad 1905) potwierdziło wybór monarchii i wyniosło na tron Norwegii duńskiego księcia Karola, który przybrał imię Haakona VII. W czasie I wojny światowej Norwegia zachowała neutralność.

Finlandia

Terytoria dzisiejszej Finlandii były od XII w. częścią Królestwa Szwecji. Panowanie rosyjskie na mocy traktatu w Tylży.

W 1809, po wojnie rosyjsko-szwedzkiej, Rosja przejęła kontrolę nad obszarem Finlandii włączając ją w granice imperium na prawach autonomicznego Wielkiego Księstwa.

1809 parlament uznał zwierzchnictwo cara jako wielkiego księcia Finlandii

1809-1917 – Finlandia miała status autonomicznego księstwa związanego z Rosją unią personalną. Miała własny parlament, rząd zw. Senatem, administrację, armię i strefę celną z Rosją. W praktyce parlamentu nie zwoływano. Cara reprezentował gener-guber.

Językiem urzędowym szwedzki. Ożywienie społeczeństwa ciekawego swej tożsamości, kultury i tradycji.



Elias Lonnrot 1802-1884, pisarz, historyk, językoznawca. Wydał zbiór legend i pieśni KALEWALA, uważany za fiński epos narod.

Pojawia się fińska świadomość narodowa wśród warstw oświeconych, hasła równouprawnienia języka fińskiego.



Fennomani – ruch kult-polit ok. 1820, dążyli do równouprawnienia j. fiń., wzmocnienie fiń przemysłu. Rozłam w koń XIX na starofinów - ugodowcy i młodofinów – stronnictwo konstytucyjno, przeciwne polityce ugody z caratem.

Carat osłabiony po wojnie krymskiej rozpoczął się okres liberalizacji, zwołano parlament, wprowadzano j. fiń do szkół i urzędów, system monetarny.

1881 – próby ograniczenia autonomii, rusyfikacja.

Wybuch wojny ros-jap zmusił znów carat do ustępstw

1906 – reforma parlamentarna, zamiast Zgromadzenia Narodowego – jednoizbowy parlament z wyborów powszechnych i bezpośrednich Eduskunta.

1899 – Fińska Partia Socjaldemokratyczna.

6 XII 1917 parlament proklamował niepodległość.

28 I 1918 – pod wpływem rew bolsz wybuchła rewolucja pod wpływem radykalnego skrzydła partii socjaldemokratycznej, doszło do wojny domowej. Stłumiona przez siły rządowe.



1920 pokój z Rosją, przystąpienie do Ligi Narodów. zdecydowanym działaniom generała C. von Mannerheima udało się stłumić bunt działających w kraju komunistów, chcących przyłączyć Finlandię do Rosji Sowieckiej. C. Mannerheim, "mąż opatrznościowy" Finlandii pełnił obowiązki Naczelnego Wodza wojsk fińskich zarówno w trakcie agresji rosyjskiej (1939-1940).


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna