Udział Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w kształceniu bibliotekarzy i pracowników informacji naukowej – przeszłość, teraźniejszość i przyszłość Wstęp



Pobieranie 74.16 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar74.16 Kb.
dr Danuta Konieczna

Biblioteka Uniwersytecka

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie;

Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich




Udział Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w kształceniu bibliotekarzy i pracowników informacji naukowej – przeszłość, teraźniejszość i przyszłość
Wstęp

Statut Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w § 8 zawiera zapis mówiący o tym, że realizuje ono swoje cele między innymi przez prowadzenie różnych form szkoleń i doskonalenia zawodowego, organizowanie konferencji naukowych, prowadzenie działalności wydawniczej. Zagadnienia szkolenia bibliotekarzy były już przedmiotem zainteresowania Związku Bibliotekarzy Polskich od początku jego powstanie, tj. od 1917 r. Podobne zadania proponują niemal wszystkie bibliotekarskie organizacje i stowarzyszenia zawodowe, działające na terenie międzynarodowym lub w poszczególnych krajach. Zadania te dotyczą różnorodnych form związanych z edukacją bibliotekarzy, poczynając od prowadzenia zawodowych szkół bibliotekarskich, kształcenia na poziomie wyższym, czy edukacji w formie kształcenia ustawicznego, realizowanej w czasie pracy zawodowej. Zainteresowanie sprawami kształcenia związane jest z akredytacją programów nauczania, publikowaniem różnego typu wydawnictw, zarówno metodycznych, jak i podręcznikowych oraz wydawaniem czasopism zawodowych, a także organizacją konferencji, seminariów i innych rodzajów szkoleń. Przez wiele lat SBP zadania edukacji kadry bibliotekarzy realizowało poprzez organizowanie konferencji i seminariów oraz wydawania publikacji – czasopism i książek, które miały wspierać edukację. W ostatnich latach sytuacja ta ulega stopniowym zmianom, gdyż coraz częściej Stowarzyszenie stara się mieć swój udział w ustalanie programów kształcenia, ocenie kwalifikacji kadry zatrudnianej w bibliotekach, organizowaniu warsztatów, nowych form spotkań bibliotekarzy - wszystko w celu poprawy jakości pracy bibliotek i podniesienia kwalifikacji bibliotekarzy. SBP nie ma jeszcze takich uprawnień i możliwości prawnych, aby wzorem organizacji bibliotekarskiej typu American Library Association (ALA), stać się stowarzyszeniem mającym zasadniczy udział w przygotowaniu kadr, ustalaniu wymagań kwalifikacyjnych związanych z zatrudnieniem na różnych stanowiskach bibliotekarskich, ingerowaniem w system egzaminów, a także akredytację szkół bibliotekarskich. Jednakże aktualnie przyjmowane zadania i realizowana strategia niewątpliwie sprzyja coraz aktywniejszym formom udziału Stowarzyszenia w procesach edukacji bibliotekarzy i pracowników informacji zatrudnionych w różnych rodzajach bibliotek oraz placówkach nauki i kultury.


IFLA i inne stowarzyszenia wspierające edukację bibliotekarzy
Najważniejszą organizacją, zajmującą się także problemami edukacji bibliotekarzy jest International Federation of Library Associations and Institutions – IFLA. W jej strukturze, w ramach działu IV – Division of Suport of the Profession, zajmującego się wsparciem zawodowym, istnieją dwie sekcje poświęcone sprawom edukacji. Są to: Section of Education and Training (Sekcja Kształcenia i Doskonalenia) oraz, istniejąca od 2002 r., Section of Continuing Professional Development and Workplace Learning (Sekcja Ustawicznego Kształcenia Zawodowego i Doskonalenia Przywarsztatowego).

Istnieją też, powstałe w ostatnich latach, specjalne sekcje i grupy poświęcone np. zdalnemu nauczaniu, jak grupa E-Learning, pozostająca pod auspicjami Sekcji Kształcenia, czy grupa New Proffesionals.

Zadania dotyczące kształcenia kadr dla bibliotek stały się ważne w pracach IFLA od 1929 r., gdy został utworzony Committee on Education for Librarianship. Już na pierwszym Kongresie IFLA wiele miejsca poświęcono sprawom kształcenia bibliotekarzy, praktyce bibliotecznej, przygotowaniu kandydatów do zawodu, co podkreślono m.in. w rezolucji pierwszego Światowego Kongresu IFLA w 1929 r. Utworzono wówczas Sub-committee for the Training of Librarians. Proponowano też organizację letnich szkół i kursów dla bibliotekarzy. Jednakże w latach 30. XX w. nie udało się zrealizować tych zamierzeń. W 1954 r. S. R. Ranganathan, znany indyjski bibliotekoznawca i ówczesny dyrektor Biblioteki Uniwersytetu w Delhi, zabrał głos na temat działalności IFLA i zwrócił uwagę na potrzebę zajęcia się programem, metodami kształcenia i szkolenia bibliotekarzy na różnych poziomach, edukacją nauczycieli kadr bibliotekarskich, wymianą bibliotekarzy [18].

Działająca obecnie Sekcja Kształcenia i Doskonalenia IFLA opiera swoją działalność na prowadzeniu badań i praktycznych doświadczeniach związanych z kształceniem i przygotowaniem profesjonalnych kadr zatrudnianych w bibliotekach i agendach informacji naukowej. Ukierunkowana jest na osoby nauczające praktyków oraz osoby zarządzające kadrami. Ponieważ szkolenie i doskonalenie jest ważne dla efektywnej działalności bibliotek wszystkie pozostałe sekcje IFLA współpracują z Sekcją Kształcenia. Na wszystkich międzynarodowych kongresach pojawiają się liczne wystąpienia poświęcone właśnie sprawom kształcenia bibliotekarzy, programom nauczania, kształceniu ustawicznemu i doskonaleniu przywarsztatowemu.

Powstała w 2002 r. Sekcja Ustawicznego Kształcenia Zawodowego obejmuje swoim zainteresowaniem wszystkie aspekty rozwoju zawodowego i kształcenia w miejscu pracy w okresie po zdobyciu podstawowych kwalifikacji aż do zakończenia kariery zawodowej. Wiąże się to z koniecznością poznawania w trakcie pracy nowych technologii, sprostaniu rosnących potrzeb użytkowników, wymagań pracodawców, wzrostu kompetencji zawodowych – w kontekście postrzegania biblioteki jako „organizacji uczącej się”.

Obok IFLA wypada wspomnieć o innych stowarzyszeniach zajmujących się także problemami kształcenia bibliotekarzy, zajmujących się akredytacją szkół bibliotekarskich, wspomaganiem szkoleń, organizacją specjalnych warsztatów, prowadzących działalność wydawniczą w tym zakresie. Do nich należy niewątpliwie mająca ogromne zasługi na polu kształcenia American Library Association. Jedną z form działalności ALA, poza zadaniami akredytacji szkół bibliotekarskich, jest godna naśladowania działalność grupy znanej jako The Learning Round Table (LearnRT) (wcześniej znana pod nazwą CLENE – Continuing Library Education and Networking Exchange). Misją tej grupy jest promowanie jakości kształcenia ustawicznego i rozwoju kadry bibliotecznej poprzez publikacje, wydawane materiały, szkolenia, ułatwianie kontaktów, prowadzenie blogów itp.

W Wielkiej Brytanii taką organizacją jest nowo utworzony – w 2002 r. Chartered Institute of Library and Information Professional (CILIP). Powstał on z połączenia Library Association (istniało od 1877 r.) i Institute of Information Sciencists (powstałe w 1958 r.). CILIP odpowiada między innymi za akredytację programów nauczania w zakresie bibliotekoznawstwa i informacji naukowej na uniwersytetach w Wielkiej Brytanii. Szczególną rolę odgrywa w zakresie polityki poprawy edukacji we wszystkich aspektach, również w zakresie ustawicznego kształcenia. Istotne jest zwrócenie szczególnej uwagi na opracowane standardy kwalifikacji.

Można też wspomnieć o kolejnej organizacji z siedzibą w USA, ale skupiająca członków z całego świata. Chodzi o Special Libraries Association (SLA), które w 1997 r. zdecydowało formalnie zająć się prowadzeniem ustawicznej edukacji bibliotekarzy. Jest to nieustanny proces związany z filozofią SLA, gdyż chodzi o ciągłe doskonalenie we wszystkich sferach działania, w ramach którego działa Continuing Professional Development and Workplace Learning [16].


SBP a sprawy kształcenia
Problem kształcenia bibliotekarzy w Polsce stał się szczególnie istotny po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Związek bibliotekarzy Polskich (ZBP) już od początku swojego istnienia widział potrzebę zajęcia się szkolnictwem bibliotekarskim i opieką nad warunkami pracy zawodowej bibliotekarzy. W 1935 r. Rada ZBP powołała Komisję Kształcenia Zawodowego pod przewodnictwem Jana Muszkowskiego. Czołowi polscy bibliotekarze tamtych czasów Edward Kuntze i Józef Grycz wypowiadali się często w sprawach szkolenia bibliotekarzy, chociaż nie widzieli potrzeby powołania specjalnych szkół bibliotekarskich. Przygotowanie kadr miały zapewnić kursy, prowadzone na różnym poziomie [8, s.103]. Jednakże to Związek Bibliotekarzy Polskich sprawował nadzór nad kształceniem bibliotekarzy. Były to: Specjalizacja Bibliotekarska na Studium Pracy Społeczno-Oświatowej Wolnej Wszechnicy Polskiej (w l. 1925-1939, kierowane przez Helenę Radlińską) oraz Jednoroczna Koedukacyjna Szkoła Bibliotekarska przy Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy. Starania ZBP, głównie Adama Łysakowskiego, dotyczyły też organizacji egzaminów dla kandydatów na stanowiska I i II kategorii w państwowej służbie bibliotecznej (pierwszy egzamin miał miejsce w 1931 r.). Były to początki dzisiejszych egzaminów dla bibliotekarzy dyplomowanych. W okresie międzywojennym Związek inicjował też dyskusje i konferencje poświecone sprawom kształcenia. M.in. Koło Warszawskie zorganizowało taką konferencję w 1938 r. pt. „Jakie jest nam potrzebne szkolnictwo bibliotekarskie w chwili obecnej” [7].

Po II wojnie światowej ZBP a następnie Związek Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich (ZBiAP) również poświęcali wiele uwagi sprawom kształcenia. Były one przedmiotem zainteresowania przede wszystkim Zarządu Głównego SBP poprzez zadania realizowane przez specjalnie powołane komisje. W latach po II wojnie światowej takie komisje, referaty czy sekcje również znajdowały się w strukturach SBP, chociaż nie zawsze był to stały element struktury Zarządu. I tak w 1949 r. został powołany Referat Szkolenia Zawodowego pod przewodnictwem Jana Muszkowskiego, a od 1950 r. Ewy Pawlikowskiej. W dalszych latach były to: Referat Szkolenia i Dokształcania, Referat Szkolenia (do 1960 r.). W latach 1966 – 1985 istniała Komisja Kształcenia i Doskonalenia Kadr, kierowana przez wiele lat przez Stanisława Kubiaka, a następnie przez Zbigniewa Binerowskiego oraz Jadwigę Ćwiekową. Po 1985 r. komisje zajmujące się głównie sprawami kształcenia zniknęły ze struktur Zarządu; istniała jednak Sekcja ds. Zawodu Bibliotekarskiego oraz, od 1989 r. do 1993 r., Sekcja Szkół Bibliotekarskich. Od tego roku sprawy kształcenia są przedmiotem zainteresowania Zarządu Głównego i sekcji branżowych występujących w strukturach SBP (m.in. Komisji ds. Edukacji Informacyjnej).

Kształcenie bibliotekarzy było też przedmiotem licznych specjalnych konferencji, dyskusji, publikacji. W 1970 r. odbyło się plenarne posiedzenie ZG SBP, gdzie omawiano projekt jednolitego systemu kształcenia bibliotekarzy, przygotowany przez Komisję Kształcenie i Doskonalenia. Można tutaj tylko wspomnieć o konferencji, jaka odbyła się w 1995 r. przy okazji II Forum SBP pt. „Kształcenie bibliotekarzy dla przyszłości”. We wstępie do wydanych materiałów pokonferencyjnych zaznaczono, że: „Jednym z podstawowych zadań SBP, podniesionych do rangi statutowej, jest dbałość o należyte przygotowanie zawodowe bibliotekarzy oraz doskonalenie ich praktycznych umiejętności” [12, s. 23]. Ciekawe było też forum dyskusyjne poświecone akademickiemu kształceniu bibliotekarzy oraz liczne artykuły publikowane w fachowych czasopismach (np. „Przegląd Biblioteczny” 1983 z.2/3), wystąpienia na konferencjach, czy dyskusje i wymiana poglądów prezentowane na łamach „Biuletynu EBIB”(m.in. 1999 nr 5, 2002 nr 8, 2010 nr 5).
Kursy, warsztaty

W latach 1918-1939, z braku zorganizowanego szkolnictwa bibliotekarskiego, zaczęto organizować liczne kursy, trwające od kilku godzin do kilkunastu miesięcy. Zdaniem Zofii Gacy-Dąbrowskiej w okresie tym zorganizowano ok. 130 takich kursów [8, s. 102]. Sekcja Bibliotek Publicznych ZBP już w dn. 11-18 czerwca 1918 r. zorganizowała w Warszawie pierwszy kurs dokształcający, a w grudniu tegoż roku ZBP przeprowadził trzydniowe kursy bibliotekarskie w Sosnowcu, Łodzi, Lublinie i Chełmie. Kolejne kursy miały miejsce w następnych latach. Do bardziej znaczących należał kurs wakacyjny przewidziany dla pracowników bibliotek naukowych, z udziałem 46 słuchaczy, który odbył się w dn. 3-24 lipca 1938 r. w Werkach k. Wilna, zorganizowany przez Mariana Łodyńskiego; kierownikiem kursu i jednym z wykładowców był Adam Łysakowski. Wykłady przedstawiały najnowszy stan wiedzy w zakresie bibliotekarstwa krajowego i światowego [14]. Kursy, niezależnie od starań ZBP, były też organizowane przez biblioteki (m.in. przez Bibliotekę Publiczną m.st. Warszawy, Bibliotekę Jagiellońską, Bibliotekę Uniwersytecką we Lwowie), ale szczególnie zasłużyła się na tym polu Poradnia Biblioteczna ZBP, powołana w 1929 r. przy Warszawskim Kole ZBP, która łączyła dydaktykę biblioteczną z szeroko rozumianym poradnictwem zawodowym. Była ona kierowana przez Wandę Dąbrowską.

W czasie II wojny, z ramienia Koła Wileńskiego ZBP, w latach 1943-1944, Helena Hleb-Koszańska prowadziła w Wilnie konspiracyjny kurs bibliotekarski [1, s.257].

Po II wojnie światowej, już na przełomie lat 1945/1946 aktywne koła ZBP (np. w Łodzi) zaczęły organizować kursy bibliotekarskie, w których uczestniczyły często osoby z całego kraju. W 1950 r. ZBiAP podjął uchwałę w sprawie zorganizowania Korespondencyjnego Kursu Bibliotekarskiego, który rozpoczął działalność 1 czerwca 1951 r. z udziałem 2712 osób. Kurs był organizowany przy współudziale zarządów kół i współpracy z wojewódzkimi bibliotekami publicznymi. Zaplecze kursu stanowiły skrypty – 16 publikacji, wydane przez ZBiAP. We wrześniu 1952 r. kurs ukończyło 507 osób.

W późniejszych latach, obok kursów popularne stały się warsztaty organizowane głównie przez poszczególne komisje SBP. Dużą popularnością cieszą się m.in. warsztaty na temat języka haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej, organizowane przez Komisję Opracowania Rzeczowego Zbiorów ZG SBP.
Konferencje, zjazdy, seminaria
Stowarzyszenie jest inicjatorem lub współorganizatorem wielu zjazdów, konferencji, seminariów i innych spotkań zawodowych. Możliwość uczestniczenia w tych formach szkolenia jest niezwykle cennym źródłem poznania aktualnego stanu wiedzy na tematy bibliotekarstwa i informacji naukowej, rozwiązań praktycznych stosowanych w bibliotekach, dyskusji i wymiany doświadczeń. Są one także inspiracją do wprowadzenia podobnych rozwiązań we własnych bibliotekach. W okresie międzywojennym, jak i obecnie, pełniły one ważne funkcje szkoleniowe i przyczyniały się do rozwoju wykwalifikowanej kadry bibliotekarzy. Wspomnieć można tutaj o czterech przedwojennych Zjazdach Bibliotekarzy Polskich (Lwów 1928, Poznań – 1929, Wilno – 1932, Warszawa – 1936). Po II wojnie światowej SBP nadal wykazywało dużą aktywność w organizowaniu różnego rodzaju spotkań bibliotekarzy, jakimi są zjazdy, fora, konferencje, seminaria. Przykładowo można wymienić Wakacyjne Seminarium Bibliotekarskie nt. „Problemy organizacyjne bibliotek” (Jarocin 1960 r. ), szkołę letnią zorganizowaną dla dydaktyków prowadzących zajęcia z informacji naukowej dla studentów (Jarocin 1978 r.), seminarium nt. „Analizy systemowej bibliotek” (Janowice k. Tarnowa 1981 r.), seminarium dla instruktorów działów instrukcyjno-metodycznych (Katowice 1992 r.).

Szczególnie ważne były i są konferencje i fora naukowe, zazwyczaj o charakterze ogólnopolskim, skierowane do pracowników wszystkich rodzajów bibliotek. Odbywały się one często przy okazji zjazdów bibliotekarzy. Tylko jako przykład można wymienić konferencję, która odbyła się 2003 r. w Nałęczowie przy okazji V Forum SBP, która była poświęcona tematowi „Zawód bibliotekarza. Dziś i jutro”, czy przedzjazdową konferencję SBP, która odbyła się w maju 2009 r. pt. „Nowoczesna biblioteka”. Konferencje i seminaria organizowane są nie tylko przez Zarząd Główny Stowarzyszenia, ale bardzo często przez komisje zajmujące się różnymi zagadnieniami bibliotekarstwa. Przykładowo, w ostatnim okresie znaczną aktywność w tym zakresie wykazywała Sekcja Bibliotek Muzycznych, czy Komisja Opracowania Rzeczowego Zbiorów. Sekcja Bibliotek Pedagogicznych i Szkolnych tylko w 2010 r. zorganizowała 6 rodzajów konferencji, szkoleń, warsztatów przeznaczonych dla bibliotekarzy bibliotek szkolnych i pedagogicznych [3].

Na podstawie Kroniki Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich1917-2007 [11] oraz strony internetowej SBP [15] można stwierdzić, ze w okresie od 1917 r. do 2010 r. SBP, czasami przy współudziale innych bibliotek i instytucji, zorganizowało 230 konferencji i seminariów. Informacje o aktualnych (i archiwalnych) konferencjach i warsztatach znajdują się obecnie na stronie www.sbp.pl w zakładce – konferencje. Istotne jest również to, że na portalu SBP znajdują się informacje o konferencjach organizowanych przez inne biblioteki i instytucje. SBP jest więc pośrednikiem w przekazie informacji o tych ważnych dla bibliotekarzy formach dokształcania się. Tak więc osoby zainteresowane podnoszeniem swoich umiejętności, a przede wszystkim kierownictwo bibliotek, powinno na bieżąco śledzić te informacje, aby udział w tych spotkaniach był stałym elementem pracy związanej z uzupełnianiem wiedzy i podnoszeniem umiejętności zawodowych bibliotekarzy.
EBIB
Ważną rolę w życiu środowiska bibliotekarskiego odgrywa EBIB, którego obecnie pełna nazwa brzmi „Elektroniczna Biblioteka. Portal bibliotekarzy i pracowników informacji” (www.nowyebib.info) . Aktualnie portal ten jest redagowany przez Stowarzyszenie EBIB, założone 20 marca 2010 r. Jednym z celów Stowarzyszenia EBIB jest działalność wydawnicza i dydaktyczna, prowadzenie szkoleń, organizacja konferencji, opracowanie serwisów dla bibliotekarzy. Najbardziej popularną forma wydawniczą jest „Biuletyn EBIB”, będący fachowym czasopismem dla bibliotekarzy, wychodzący w postaci elektronicznej od 1999 r. Przez wiele lat, od 1998 r. EBIB był serwisem informacyjnym SBP. W latach 2001-2009 funkcjonował w ramach Komisji Wydawnictw Elektronicznych SBP.
Działalność wydawnicza
Jednym z ważnych zamierzeń i misją SBP, od początku jego istnienia, jest działalność wydawnicza. Działalność ta była zapoczątkowana już w pierwszych latach istnienia ZBP. Formalnie sprawami wydawniczymi zajął się Związek w 1929 r., gdy na dorocznym Ogólnym Zgromadzeniu Delegatów Kół ZBP powołano komisję opiniodawczą w zakresie wydawnictw z dziedziny bibliotekarstwa, która w 1935 r. zmieniła nazwę na Komisję Wydawniczą. Przez wiele lat przewodniczył jej Adam Łysakowski. Komisja Wydawnicza przetrwała w strukturach Zarządu Głównego SBP przez kolejne lata. W ostatniej kadencji (2009-2013) istnieje jako Rada Programowa Wydawnictw SBP. Wydawnictwo SBP jest wyspecjalizowaną agendą Stowarzyszenia i największym w kraju wydawnictwem literatury fachowej dla bibliotekarzy.

Od początku istnienia Związku istniało duże zapotrzebowanie na literaturę podręcznikową i fachową. Już w 1919 r. został wydany podręcznik Faustyna Czerwijowskiego pt. Biblioteki powszechne. Podręcznik dla zakładających i prowadzących biblioteki (Warszawa 1919). W 1925 r. ZBP ogłosił konkurs na podręcznik dla bibliotek naukowych, jednak mimo usilnych starań nie udało się zrealizować tego przedsięwzięcia [8, s. 107-109]. Ożywioną dyskusję na temat podręcznika prowadzili też A. Łysakowski i M. Łodyński. W 1929 r. M. Łodyński w liście do A. Łysakowskiego pisał o projekcie podręcznika, przedstawionego przez Aleksandra Birkenmajera w Paryżu w 1923 r. na Międzynarodowym Zjeździe Bibliotekarzy [1, s. 38]. W 1935 r. projektem opracowania podręcznika zajęła się H. Hleb-Koszańska, jednakże z powodu braku środków do wydania tej publikacji nie doszło. Bibliotekarze korzystali więc z innych dostępnych im prac. Popularny był m.in. Podręcznik bibliotekarski dla kierowników bibliotek wojskowych, autorstwa M. Łodyńskiego (Warszawa 1929), czy Przewodnik dla korzystających z bibliotek, autorstwa Józefa Grycza (Kraków 1925). Istniały też opracowania przeznaczone dla bibliotek oświatowych i szkolnych. Analiza literatury wydanej przez Zarząd ZBP oraz poszczególne koła była przedmiotem referatu Wydawniczego Rady ZBP w 1937 r., którą podsumował A. Łysakowski [13].

Po II wojnie światowej wydawanie literatury szkoleniowej stało się ponownie kluczową sprawą działalności Stowarzyszenia. Ze względu na odbudowę, organizację i tworzenie nowych placówek bibliotecznych istniała ogromna potrzeba literatury fachowej. ZBiAP, w związku z organizacją w 1950 r. wspomnianego kursu I stopnia dla bibliotekarzy bibliotek powszechnych, szkolnych i społecznych rozpoczęło wydanie cyklu skryptów, które ukazywały się w latach 1951-1953 w serii „Korespondencyjny Kurs Bibliotekarski”. Problemom wydawniczym SBP poświęcało wiele uwagi, organizując m.in. narady i konferencje na ten temat. Na konferencji, która miała miejsce w 1966 r. przedstawiono na przykład informację, iż w okresie 1950-1965 spośród wydawanych w tym okresie przez SBP wydawnictw – blisko połowa to podręczniki i prace metodyczne [2]. Zwrócono również uwagę na konieczność pilnego opracowania podręcznika dla bibliotekarzy szkolnych oraz potrzebę wydawnictw instruktażowo-metodycznych dotyczących codziennej pracy z czytelnikiem.

Konferencja poświecona problemom wydawniczym odbyła się też z inicjatywy Komisji Wydawniczej w 1990 r. Również analiza publikacji ZG SBP za lata 1950-1989 pokazała, że ok. 50% to podręczniki i pomoce metodyczno-szkoleniowe [10].

Oceniając dorobek wydawniczy SBP od 1917 r. na podstawie wydanej bibliografii [21], katalogów wydawniczych i informacji zamieszczonych na portalu SBP można stwierdzić, że w okresie od 1917 r. do 2010 r. z inicjatywy ZG SBP oraz kół lub okręgów ukazało się ok. 800 książek, nie wliczając do tej liczby czasopism. Sporadycznie pozycje te były współwydawane przez Bibliotekę Narodową i inne instytucje. Ogólna analiza wspomnianych publikacji pozwala stwierdzić, że ok. 40% tych materiałów były to podręczniki lub materiały o charakterze szkoleniowo-instruktażowym, chociaż zdecydowana większość wydawanych publikacji ma istotny walor badawczy i szkoleniowy.

Aktualnie największe znaczenia dla celów edukacyjnych ma seria „Nauka-Dydaktyka-Praktyka”, ukazująca się od 1993 r. W tej serii właśnie ukazał się długo oczekiwany podręcznik Bibliotekarstwo, praca zbiorowa pod red. Z. Żmigrodzkiego (Warszawa 1994, wyd. 2 uzup. 1998). Do 2010 r. ukazało się 121 tomów wspomnianej serii, którą należy ocenić jako najważniejszą serię wydawnicza SBP, służącą, jak głosi jej tytuł – nauce, dydaktyce i praktyce. W ramach tej serii ukazały się też takie podręczniki jak: Informacja naukowa. Rozwój- metody – organizacja (Warszawa 2006), Bibliotekarstwo szkolne, autorstwa J. Andrzejewskiej (Warszawa 1996), Bibliografia. Teoria. Praktyka. Dydaktyka (Warszawa 2009).

Kolejna seria, również spełniająca funkcje dydaktyczne nosi tytuł „Propozycje i Materiały” i z założenia zawiera drukowane materiały z ważniejszych seminariów i konferencji organizowanych przez SBP. Seria rozpoczęła swój dorobek w 1995 r. Do ciekawszych prac należy przykładowo zaliczyć publikację Kreatywność bibliotekarzy (Warszawa 1997), czy Komputeryzacja bibliotek publicznych (Warszawa 1996). W 2010 r. ukazała się kolejna pozycja w serii „Propozycje i Materiały” z numerem 82.

Charakter typowo instruktażowy i warsztatowy ma seria, powstała w 1998 r., pt. FO-KA czyli „FORMATY – KARTOTEKI”. Jest to seria przeznaczona dla działów gromadzenia i opracowania zbiorów. W 2009 r. ukazał się 19 tom serii. Była to praca Grażyny Wilczyńskiej pt. Katalogowanie przedmiotowe w języku KABA, (Warszawa 2009).

I jeszcze jedna seria mająca charakter szkoleniowy i poradnikowy, przeznaczona dla bibliotekarzy pracujących z dziećmi i młodzieżą. To seria „Biblioteczka Poradnika Bibliotekarza”, wydawana od 2002 r. Pierwszą pozycją była praca Celiny Maćkowiak-Luty pt. Scenariusze wystaw, (Warszawa 2002). Ostatnią wydaną publikacją w tej serii pod nr 13 to praca pt. Ściąga dla bibliotekarzy. Spis pożytecznych stron WWW i innych adresów internetowych, w opracowaniu Grażyny Bliskiej (Warszawa 2010). Również dla osób pracujących z dziećmi jest przeznaczona najnowsza seria Wydawnictwa pt. „Biblioteki – Dzieci – Młodzież”.

Oczywiście poza wspomnianymi książkami ogromne znaczenie szkoleniowe, badawcze i prestiżowe moją wydawane przez SBP czasopisma fachowe: „Przegląd Biblioteczny” (od 1927 r.), „Bibliotekarz” (od 1929 r.), „Poradnik Bibliotekarza” (od 1949 r.), „Zagadnienia Informacji Naukowej” (od 1993 r., wydawany wspólnie z Instytutem Informacji naukowej i Studiów Bibliologicznych UW). Wypada też wspomnieć o elektronicznym „Biuletynie EBIB”, wydawanym z inicjatywy SBP od 1999 r. do 2010 r.



Kształcenie ustawiczne

Sprawa ustawicznego kształcenia i doskonalenia jest niewątpliwie ważna dla każdej instytucji i przedsiębiorstwa, również dla bibliotek. W ostatnich latach nastąpił niezwykły wzrost zainteresowania kształceniem ustawicznym, określanym często jako systematyczną metodę uczenia się, która prowadzi do wzrostu i polepszenia zawodowych możliwości pracownika. Ustawiczne kształcenie stało się ważnym zagadnieniem dla UNESCO już od 1970 r., o czym świadczy publikacja zatytułowana Learning to be (Paris 1971), która wyraża istotę ustawicznego kształcenia jako warunku istnienia w zmieniającym się środowisku społecznym i ekonomicznym. Często celem takiej edukacji jest uzupełnienie braków wiedzy między zakończeniem formalnej edukacji a potrzebami praktyki zawodowej. Kolejny Raport dla UNESCO Międzynarodowej Komisji do Spraw Edukacji dla XXI wieku, opracowany pod przewodnictwem Jacques’a Delorsa, który warto tutaj przypomnieć to praca pt. Edukacja – jest w niej ukryty skarb [4]. Zwraca się w niej uwagę na istotę kształcenia ustawicznego, potrzebę doskonalenia i podnoszenia swoich umiejętności, na ideę kształcenia się przez całe życie (lifelong learning). Raport wymienia m.in. cztery filary, które są podstawą edukacji przez całe życie: „uczyć się, aby wiedzieć; uczyć się, aby działać; uczyć się, aby żyć wspólnie; uczyć się, aby być” [4, s. 98].

Elizabeth Stone, założycielka Sekcji Ustawicznego Kształcenia IFLA stwierdziła, że edukacja dla biblioteki i informacji naukowej powinna być pomyślana jako całościowy proces, obejmujący kształcenie przed-zawodowe, edukację na poziomie wyższym i ustawiczne kształcenie [22]. Ważne są oczywiście motywacje i dążenia poszczególnych osób do dokształcania. Jakość kadry jest zależna od wielu czynników – predyspozycji, inteligencji, zaangażowania. Istotne są także standardy edukacji, możliwości i warunki kontynuowania zawodowego rozwoju i uczenia się przywarsztatowego. Istotne są również możliwości finansowe poszczególnych bibliotek i determinacja zainteresowanych osób. Jak wynika z danych zawartych w „Analizie funkcjonowania bibliotek naukowych w Polsce” biblioteki akademickie w 2009 r. przeznaczyły średnio ok. 0,48% wydatków z budżetu bibliotecznego na cele szkolenia personelu. Ustawiczne kształcenie jest szczególnie ważne, gdy zmieniają się technologie, wprowadzane są nowe rozwiązania, nowe urządzenia i sprzęty, których poznanie wymaga od nas nieustannego uczenia się i doskonalenia naszych zawodowych umiejętności. Od lat 90. XX w. wielu pracowników bibliotek było zmuszonych przyswoić nowe terminy w zakresie szeroko pojętych technologii informacyjnych, korzystania z komputerów, poznać zintegrowane systemy, elektroniczne bazy danych, nowe formaty opisu bibliograficznego itp. Absolwenci studiów bibliotekoznawczych z lat „sprzed ery komputeryzacji” nie posiadali wówczas takich umiejętności. Dzisiaj, aby „być na bieżąco” poznają kolejne sekrety technologii informacyjnych, zasady tworzenia bibliotek cyfrowych, tajniki digitalizacji, nie mówiąc o coraz ważniejszych zagadnieniach komunikacji interpersonalnej, zasadach marketingu bibliotecznego, public relations …

Edukacja ta odbywa się często na zasadach samokształcenia, ale m.in. właśnie SBP, obok uczelni i innych instytucji, jest tutaj idealną instytucją, która może wspomóc takie szkolenia. Formy zawodowej aktywności w ramach samokształcenia i doskonalenia zawodowego mogą obejmować m. in.: seminaria, szkolenia przywarsztatowe, mentoring, szkolenia wewnętrzne, kursy, e-learning, udział w konferencjach, konsultacje, czytanie fachowej literatury, przygotowanie i prezentowanie referatów, udział w projektach badawczych, wycieczki do innych bibliotek, staże i praktyki zawodowe. Wszystkie te formy wzbogacają wiedzę i umiejętności bibliotekarzy, ale istotna jest właściwa organizacja tych działań. Narzędziem, które ułatwia pracownikom udział w kształceniu ustawicznym jest niewątpliwie „Ogólnopolski portal bibliotekarski”, który swój wirtualny byt rozpoczął dnia 20 grudnia 2010 r. Powstał on z inicjatywy ZG SBP, we współpracy z Fundacją Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego. Jest on dostępny pod adresem www.sbp.pl. Portal, poza podstawową funkcją informacyjną, zawiera też informacje o wydawnictwach SBP, planowanych konferencjach i szkoleniach.



E-learning

Ważną rolę we współczesnej edukacji bibliotekarzy, szczególnie w zakresie samokształcenia i doskonalenia swoich umiejętności pełni e-learning. Jest to coraz popularniejsza forma kształcenia, stosowana przez różne instytucje, w tym szkoły wyższe oraz biblioteki. Edukacja na odległość z wykorzystaniem Internetu jest bardzo przydatna w kształceniu bibliotekarzy, a zwłaszcza w doskonaleniu ich umiejętności w czasie pracy zawodowej. Umożliwia ona naukę w dowolnym miejscu i czasie, w tempie dostosowanym do możliwości uczącego się. Tej formie kształcenia poświęcona była m.in. Konferencja, współorganizowana w 2009 r. przez SBP pt. „E-learning wyzwaniem dla bibliotek”[5]. Na świecie, formy kształcenia bibliotekarzy na odległość, również na poziomie akademickim są coraz bardziej popularne; zagadnienie to omawiają m.in. Joanna Radzicka i Marta Stąporek [17]. Wśród wielu rodzajów e-learningowych kursów dla bibliotekarzy, niezależnie od tych ogólnie dostępnych dla wielu użytkowników(m.in. znajomości programów i systemów komputerowych, tworzenia stron internetowych, redagowania pism), najważniejszy jest kurs internetowy adresowany do bibliotekarzy, jakim jest BIBWEB (http://www.bibweb.pl). Kurs ten, opracowany w Niemczech w 2000 r. przez Fundację Bertelsmanna, jest firmowany przez SBP, Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie oraz Instytut Informacji Naukowej i Bibliologii UMK w Toruniu. Został on uruchomiony dla ogółu bibliotekarzy w 2003 r. i daje możliwość zdobycia umiejętności w 3 modułach, których tematyka dotyczy: 1. Podstaw Internetu; 2. Systematycznego wyszukiwania informacji w Internecie; 3. Planowania i tworzenia własnej oferty internetowej. Kurs ten zdobył już bardzo duże uznanie i popularność wśród pracowników różnych typów bibliotek.

SBP jest także współorganizatorem i popularyzatorem innych form kształcenia organizowanych w formie e-learningu. Można tutaj wspomnieć na przykład o wielu kursach prowadzonych przez Warmińsko-Mazurską Bibliotekę Pedagogiczną w Elblągu – w ramach Bibliotecznego Centrum Zdalnej Edukacji.

Niewątpliwie ważne byłyby dalsze formy kształcenia w postaci kursów online skierowane przez SBP dla bibliotekarzy, poświęcone nowym modułom tematycznym, tym bardziej, że kształcenie na odległość jest szczególnie preferowane przez Sekcję Kształcenia i Doskonalenia IFLA. W ramach tej Sekcji funkcjonuje E-Learning Special Interest Group, której celem jest prowadzenie okresowych spotkań poświęconych zagadnieniom zastosowania e-learningu w bibliotekach.



Organizacja ucząca się

Z problemem ustawicznego kształcenia wiąże się idea „biblioteki uczącej się”, nawiązująca do koncepcji „organizacji uczącej się”, którą propaguje Peter M. Senge, twórca i propagator tej idei. Można tutaj zacytować jego stwierdzenie, dające się przetransportować na grunt bibliotekarski mówiące, że „biblioteka ucząca się” to miejsce „[…] w którym ludzie ciągle rozszerzają swoje możliwości osiągania naprawdę pożądanych wyników, w którym powstają nowe wzorce śmiałego myślenia i swobodnie rozwijają się aspiracje zawodowe i gdzie ludzie stale się uczą, jak wspólnie się uczyć”[19, s.30].

SBP stopniowo zaczyna formalnie propagować ideę ustawicznego kształcenia i organizować imprezy sprzyjające takim działaniom, nawiązując również do koncepcji instytucji uczącej się i działań propagowanych przez IFLA. Wzorem jest właśnie jedna z grup IFLA, pozostająca pod opieką Sekcji Szkolenia i Doskonalenia, którą jest New Professionals Special Interest Group (powstała w 2010 r.), której zadaniem jest prowadzenie dyskusyjnego forum i systemu powiązań sieciowych; jest ona nastawiona na rozwój strategii dla liderów w zawodzie bibliotekarza. Grupa ta reprezentuje nowe pokolenie studentów bibliotekoznawstwa i informacji naukowej i niedawno wykwalifikowanych specjalistów. Stara się wprowadzać nowe rozwiązania, uatrakcyjniając zawód, sprawiając, aby możliwe były kariery międzynarodowe, zmiana profilu pracy, elastyczność zatrudnienia. Ważna jest obecność, reprezentujących grupę młodych bibliotekarzy na różnorodnych konferencjach i kongresach IFLA, możliwość kontaktów w sieci, korzystanie ze sprawozdań wideo, spotkań satelitarnych, imprez towarzyskich, ustalenie programu mentoringu dla nowych specjalistów w celu uproszczenia dostępu do kongresów IFLA. Chodzi też o podniesienie świadomości wewnątrz zawodu i aktywne zaangażowanie w rekrutacje nowych specjalistów. Podobnie na gruncie Australijskiego Stowarzyszenia Bibliotekarskiego i Informacyjnego (Australian Library and Information Association) istnieje od 2009 r. grupa (New Graduates Group) promująca kontakty, dyskusje, spotkania i szkolenia. Sprzyjają temu organizowane warsztaty, mentoring, wycieczki, indywidualne konsultacje.

Istotna inicjatywa, jaka została podjęta przez SBP w 2006 r. to I Forum Młodych Bibliotekarzy, które z inicjatywy Sekcji Bibliotek Publicznych ZG SBP zostało zorganizowane w 2006 r. w Zielonej Górze. W 2011 r. odbywa się już VI Forum Młodych Bibliotekarzy, tym razem w Poznaniu pod hasłem „OtwarciBibliotekarze.eu”. Celem spotkania jest wskazanie możliwości rozwoju i poszerzenie horyzontów zawodowych i osobistych młodych bibliotekarzy, a program spotkania obejmuje takie tematy jak: rozwój osobisty, kulturalna biblioteka, e-bibliotekarz, prawo i finanse, biblioteki w Europie. Są to więc tematy jak najbardziej na czasie i ważne dla aktualnej działalności bibliotek.


Strategia SBP
Jednym z ważniejszych obszarów aktywności Stowarzyszenia, jak głosi opracowana i przyjęta w 2009 r. Strategia Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich na lata 2010-2021 [20] są działania na rzecz edukacji bibliotekarskiej. Dotyczą one spraw związanych z organizacją konferencji naukowych i metodycznych, seminariów i warsztatów, wydawania literatury naukowej i fachowej, prowadzenia platformy cyfrowej, lepszego rozpoznanie potrzeb bibliotekarzy w zakresie kształcenia i doskonalenia. Wiąże się z tym podkreślenie celu (cel strategiczny IV), który został określony jako „Zwiększenie dostępu do różnorodnych nowoczesnych form kształcenia i doskonalenia zawodowego dla każdego bibliotekarza” [20, s. 25]. Obejmuje on następujące cele szczegółowe, do których należą:

  1. Monitorowanie potrzeb i możliwości kształcenia oraz doskonalenia zawodowego bibliotekarzy. Chodzi tu m.in. o przygotowywanie cyklicznych raportów o stanie kwalifikacji pracowników bibliotek oraz potrzebach dotyczących ich podnoszenia i uzupełniania.

  2. Zwiększenie możliwości podnoszenia poziomu wiedzy przez bibliotekarzy, m.in. przez utworzenie sieci bibliotek uczestniczących w wymianie praktyk i staży zawodowych.

  3. Aktywny udział SBP we wspieraniu edukacji bibliotekarzy poprzez przygotowanie i rozpowszechnianie wydawnictw metodycznych i dydaktycznych (w formie drukowanej i elektronicznej) oraz organizowanie konferencji, seminariów i warsztatów.

Niezależnie od wspomnianej wyżej strategii, SBP widzi też potrzebę współpracy z bibliotekami w zakresie planowania i budowania społeczeństwa wiedzy . W ramach tego zadania, w Projekcie II.2.1. zaplanowane zostały cykliczne spotkania robocze przedstawicieli organizacji sektora książki, bibliotek i informacji w celu ustalenia zagadnień priorytetowych w danym roku i określenia wspólnych działań. Efektem tego działania były spotkania reprezentantów SBP z przedstawicielami ośrodków kształcenia akademickiego bibliotekarzy, które miały miejsce w 2010 r. W wyniku tej współpracy powstała wstępna lista zagadnień priorytetowych w procesie kształcenia bibliotekarzy [23]. Obejmuje ona, zgodnie z realizacją Zadania II.5.1.1., następujące zagadnienia, które powinny być uwzględnione w programach kształcenia bibliotekarzy:

  1. Technologie informacyjne i komunikacyjne (infrastruktura w komunikowaniu się: zewnętrznym i wewnętrznym, Internet w bibliotece, tworzenie stron WWW, integrowanie usług sieciowych, grafika komputerowa, Web 2.0, etc.);

  2. Zarządzanie biblioteką i procesami w bibliotece, w tym zarządzanie projektami, zasobami ludzkimi, zasobami bibliotecznymi, usługami;

  3. Zasoby biblioteczno-informacyjne: źródła informacji pełnotekstowej i bibliograficzne (rękopiśmienne, drukowane i elektroniczne) – organizowanie dostępu do zasobów : gromadzenie, tworzenie/współtworzenie (także w ramach porozumień i konsorcjów), opracowanie formalne i rzeczowe ( w tym indeksowanie), techniki wyszukiwacze;

  4. Biblioteki cyfrowe: współtworzenie (poprzez digitalizację zasobów własnych) oraz korzystanie z zewnętrznych bibliotek cyfrowych;

  5. Usługi i poradnictwo w zakresie organizowania i korzystania z multimediów;

  6. Zagadnienia prawne (m.in. przepisy o prawie autorskim, danych osobowych) i finansowe w zarządzaniu biblioteką (dyscyplina finansowa, pozyskiwanie środków finansowych i rzeczowych na realizację projektów);

  7. Kompetencje społeczno-psychologiczne bibliotekarza („nastawienie na użytkownika”, badania potrzeb użytkowników, komunikacja interpersonalna);

  8. Propozycje programów dla osób „wykluczonych” w społeczeństwie informacyjnym (niepełnosprawnych, cechujących się analfabetyzmem funkcjonalnym, starszych…);

  9. Społeczne korzyści z działania bibliotek/biblioteki w społeczeństwie/środowisku - promocja bibliotek i usług biblioteczno-informacyjnych w społeczeństwie (m.in. w kontaktach z władzami publicznymi, organizacjami społecznymi, ośrodkami na poziomie lokalnym);

  10. Promocja czytelnictwa i kultury 2.0 (kultury odnawialnej/ kultury interaktywnej/instytucji kultury etc.).

Tematy te nie zamykają dyskusji nad dalszymi zagadnieniami dotyczącymi wprowadzenia zmian i modyfikacji programów nauczania i będą przedmiotem dalszych dyskusji i uzgodnień.
Podsumowanie

Na podstawie przedstawionych działań Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, które miały miejsce w przeszłości, obecnie i planowane są na kolejne lata widać niewątpliwe zasługi tej organizacji w procesie edukacji polskich bibliotekarzy. Na szczególną uwagę zasługuje działalność wydawnicza SBP w tym zakresie i organizacja licznych konferencji i różnego rodzaju spotkań. Duże znaczenie należy przypisać kolejnym zadaniom realizowanym zgodnie z wyznaczoną Strategią Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich na lata 2010-2021, wymienionym przede wszystkim w IV celu strategicznym – „Działania na rzecz zwiększenia dostępu do różnych form nowoczesnego kształcenia i doskonalenia zawodowego dla każdego bibliotekarza”. Należy jednak zwrócić uwagę między innymi na następujące zagadnienia:

  • SBP winno bardziej zaangażować się w program ustawicznego kształcenia zawodowego, współpracując w tym zakresie z akademickim ośrodkami kształcenia bibliotekarzy. Pewnym rozwiązaniem byłoby opracowanie specjalnych publikacji przeznaczonych dla kadry kierowniczej bibliotek i samych bibliotekarzy. Chodzi o poradniki wskazujące, jakie należy podejmować działania, jak organizować pracę w bibliotece, aby pracownicy mogli stale się dokształcać i pogłębiać swoje umiejętności zawodowe. Wśród wydanych tego typu publikacji (przez ALA) można wymienić pracę zbiorową pt. Staff development : a practical guide (Wyd. 3, Chicago 2001). Zawierają one najczęściej przykłady różnych form działań sprzyjających edukacji bibliotekarskiej (wycieczki, mentoring, coaching i inne nowatorskie formy dokształcania). Można tez zaplanować zorganizowanie w strukturze Zarządu Głównego SBP specjalnych sekcji czy grup poświęconych zagadnieniom ustawicznego kształcenia bibliotekarzy.

  • Należy też kontynuować badania na temat zatrudnienia i kompetencji pracowników potrzebnych w bibliotekach. Rozpoczęto już współpracę SBP z Instytutem Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego, które dotyczyły oczekiwań pracodawców w zakresie wiedzy i umiejętności zawodowych bibliotekarzy [9]. Istotne jest, aby zawód bibliotekarza i pracownika informacji dzięki SBP zajmował wysoką pozycję, poprzez współpracę i współdziałanie wszystkich instytucji, włączając osoby indywidualne, ośrodki kształcenia i pracodawców. Profesjonalne stowarzyszeni takie jak angielskie CILIP jest tutaj dobrym przykładem. Staje się ono aktywne w promowaniu „tradycyjnych umiejętności”, dostosowując je do najnowszej elektronicznej rzeczywistości. Badania prowadzone w Wielkiej Brytanii i Australii przez CILIP i ALIA pokazują, że w obu krajach zauważalne są sygnały uznania specyficznych umiejętności zawodowych, które wnoszą do rozwoju w zakresie digitalizacji, zarządzania i w kontekście e-learningu [6].

  • Dalsza, bardziej aktywna współpraca z ośrodkami kształcenia bibliotekarzy, między innymi w kształtowaniu programów nauczania, uwzględnianiu jako wykładowców wybitnych bibliotekarzy-praktyków, publikowaniu materiałów metodycznych i podręczników.

  • Ważne byłyby dalsze inicjatywy w zakresie specjalistycznych kursów dla różnych grup bibliotekarzy, na przykład specjalne szkolenia dla kadry zarządzającej różnych rodzajów bibliotek, szkolenia w zakresie public relations, marketingu, e-learningu itp. Kontynuować należy również organizowanie spotkań młodych bibliotekarzy.

  • Podkreślić należy i bardziej propagować imprezy i działania realizowane w ramach „Programu Rozwoju Bibliotek”.

  • Uwzględnić w kształceniu przyszłych bibliotekarzy, jak również już pracujących znaczenie praktyk, wycieczek zawodowych, wyjazdów studyjnych. Mobilność bibliotekarzy, chęć poznania innych placówek, podpatrzenia, jak wykonywana jest praca w innych bibliotekach krajowych i zagranicznych staje się ważnym i atrakcyjnym elementem ustawicznego kształcenia.



Literatura cytowana


  1. Bibliotekarstwo polskie 1925-1951 w świetle korespondencji jego współtwórców. [Oprac.] M. Dembowska. Warszawa 1995.

  2. Brudnicki J. Z.: O polityce wydawniczej SBP. „Przegląd Biblioteczny” 1967 R. 35 z. 1 s. 81-83.

  3. Budrowska W.: Działalność Sekcji Bibliotek Pedagogicznych i Szkolnych przy ZG SBP w 2010 r. „Bibliotekarz” 2011 nr 5 s. 21-23.

  4. Edukacja – jest w niej ukryty skarb. Raport dla UNESCO Międzynarodowej Komisji do Spraw Edukacji dla XXI wieku pod przewodnictwem Jacques’a Delorsa. Warszawa 1998.

  5. E-learning wyzwaniem dla bibliotek. Materiały z ogólnopolskiej konferencji, Elbląg 23-24 września 2009 r. Warszawa 2009.

  6. Fisher B., Hallam G., Partridge H.: Different approaches – common conclusions: the skills debate of the 21st century. W: Continuing Professional Development – Preparing for New Roles in Libraries. München 2005, s. 41-52.

  7. Fleszarowa R.: Zagadnienie szkolnictwa bibliotekarskiego. „Bibliotekarz” 1937/1938 nr 7/9 s. 177-178.

  8. Gaca-Dąbrowska Z.: Bibliotekarstwo II Rzeczypospolitej. Warszawa 2007.

  9. Jaskowska M., Korycińska-Huras A., Próchnicka M.: Wiedza i umiejętności zawodowe bibliotekarzy i pracowników informacji. Badanie oczekiwań pracodawców. W: Nowoczesna biblioteka. Materiały z ogólnopolskiej przedzjazdowej konferencji Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Konstancin-Jeziorana, 29-30 maja 2009 r. Warszawa 2009, s. 87-125.

  10. Konieczna D.: Działalność wydawnicza Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. „Bibliotekarz” 1991 nr 6 s. 4-8.

  11. Kronika Stowarzyszenia Bibliotekarzy polskich 1917-2007. Oprac. A. Kempa. Warszawa 2007.

  12. Kształcenie bibliotekarzy dla przyszłości. Warszawa 1996.

  13. Łysakowski A.: Działalność wydawnicza Związku Bibliotekarzy Polskich. „Przegląd Biblioteczny” 1938 R. 12 z. 4 s. 295-302.

  14. Łysakowski A.: Sprawozdanie z wakacyjnego kursu bibliotekarskiego Związku Bibliotekarzy Polskich, 3-24 lipca 1938. „Przegląd Biblioteczny” 1938 R. 12 z. 4 s. 308-317.

  15. Ogólnopolski portal bibliotekarski. [dokument elektroniczny]. Tryb dostępu: http://sbp.pl.

  16. Piggott S.E.A.: Competency based training: A Special Library Association (SLA) Strategic Professional Development tool for the 21st century. W: Continuing Professional Development – Preparing for New Roles in Libraries. München 2005, s. 198-205.

  17. Radzicka J., Stąporek M.: Nauczanie na odległość – alternatywny sposób kształcenia i podnoszenia kwalifikacji bibliotekarzy i ich użytkowników. W: II Wrocławskie Spotkania Bibliotekarzy Polonijnych, 18-19 czerwca 2009. „EBIB Materiały Konferencyjne nr 20” [dokument elektroniczny] Warszawa 2009. Tryb dostępu: http://www.ebib.info/publikacje/matkonf/mat20/radzicka.php; [dostęp 25 maja 2011].

  18. Ranganathan S. R.: IFLA – what it should be and do. “Libri” 1954 vol. 5 no. 2 p.182-189.

  19. Senge P.M.: Piąta dyscyplina. Teoria i praktyka organizacji uczących się. Kraków 2003.

  20. Strategia Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich na lata 2010-2021. Warszawa 2009.

  21. Urbańska D.: Bibliografia wydawnictw Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. Warszawa 2007.

  22. Woolls B.: Continuing Professional Education to Continuing Professional Development and Workplace Learning: the Journey and Beyond. W: Continuing Professional Development – Preparing for New Roles in Libraries. München 2005, s. 14-23.

  23. Wstępna lista zagadnień priorytetowych w procesie kształcenia bibliotekarzy. [dokument elektroniczny] Tryb dostępu: http://sbp.pl/artykul/?cid=2015&prev=1; [dostęp 25 maja 2011].





©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna