Valency rearrangement phenomena and their limitations with Polish ‘clear’ verbs



Pobieranie 132.32 Kb.
Strona1/3
Data04.05.2016
Rozmiar132.32 Kb.
  1   2   3
Valency rearrangement phenomena and their limitations with Polish ‘clear’ verbs1

Anna Malicka-Kleparska, dr hab., prof. KUL JP II

John Paul II University of Lublin

Department of English

Al. Racławickie 14,

20-950 Lublin

adres domowy:

ul. Smyczkowa 4/139

20-844 Lublin

tel. 606983641

e-mail: malic@kul.lublin.pl



Summary: The paper is concerned with very basic questions concerning the nature of lexical representation of verbs which take part in valency rearrangement alternations and the contribution of grammar to the morpho-syntactic phenomena involved in this rearrangement.

We analyze a group of such valency rearrangement verbs which are referred to as ‘clear’ verbs in Polish and compare their behavior and properties with the corresponding material from English, Greek and Hebrew. In particular we try to establish which properties enable some verbs to undergo the alternation, while some others accept only one of the alternants. We propose lexical representations for alternating and non-alternating verbs and establish a connection between these representations and the alternating propensity of prefixed verbs in Polish.


Streszczenie artykułu: Przeszeregowania walencji i ograniczenia na nie nałożone w grupie polskich czasowników dotyczących ‘czyszczenia’

Artykuł daje odpowiedzi na bardzo podstawowe pytania dotyczące reprezentacji leksykalnej czasownika i podziału zadań pomiędzy tę reprezentację a operacje gramatyczne w odniesieniu do morfo-syntaksy czasowników, których argumenty wewnętrzne mogą być realizowane różnorodnie.

Analizuję tu grupę polskich czasowników dotyczących czyszczenia, które przydzielają dwa argumenty wewnętrzne, w formie dopełnienia wyrażonego frazą rzeczownikową w bierniku i przyimkową frazą z elementem głównym z, w przypadku których zamianie struktury syntaktycznej nie towarzyszy zmiana znaczenia. Zastanawiam się, co jest przyczyną takiego stanu rzeczy, że tylko część czasowników o odpowiednim znaczeniu pozwala na tę alternację. Jednocześnie staram się ustalić jaka reprezentacja leksykalna może wyjaśnić zróżnicowane zachowanie tych czasowników i jakie towarzyszą jej zjawiska gramatyczne. Znajduję związek pomiędzy elementami prefiksalnymi w takich czasownikach, a ich właściwościami alternacyjnymi. Dane dla języka polskiego porównuję z danymi z angielskiego, greckiego i hebrajskiego.

Key words: morpho-syntax, verbal valency, lexicon, event structure, Polish, English, Geek, Hebrew

Słowa-klucze: morfo-syntaksa, walencja czasownikowa, leksykon, struktura zdarzenia, polski, angielski, grecki, hebrajski



  1. Introduction of the data

Recently a lot of attention in morpho-syntax has been devoted to such verbs which show valency rearrangement possibilities of the type where the two internal arguments of a single verb adopt alternative positions without any major change of meaning.2 The subclass of such verbs analyzed in this paper is referred to in linguistic literature as ‘clear’ verbs, as they, generally speaking, convey the meaning that something is removed, i.e. ‘cleared’, from a Location, or, in the other variant ,some place is ‘cleared of ‘ some Substance. In Polish these verbs show little researched irregularities in their morpho-syntax: many allow this re-arrangement, as the examples in (1) below illustrate; others can function in a specific frame only: (2) below illustrates such situations where the verb is followed by a Noun Phrase in the Accusative case (Direct Object) specifying Substance (Stuff) and by a Prepositional Phrase introduced by the preposition z- plus an NP in the Genitive case – informing about Location. Examples in (3) contain the third subclass of ‘clear’ verbs which admit of the opposite frame – DO Location and Stuff in the PP. The type of morpho-syntactic structure in (2) is called Change of Location Frame (COL), while the one in (3) – Change of State (COS).

Many Polish ‘clear’ verbs associate with both COL and COS structures. Such predicates are called alternating ‘clear’ verbs. A selected sample is supplied in (1) below with the relevant internal arguments typed in bold characters:3




    1. czyścić ‘clean’

COL - Narzędziem skutecznie czyszczącym dane z dysków jest program Acronis DriveCleanser.’ The instrument effectively cleaning data off disks is Acronis DriveCleanser

COS - Czyścili podłogę z krwi. ’They cleaned the floor of blood’

    1. szorować ‘scrub’

COL - Kobiety szorowały brud z podłogi. (A.M.) ‘Women scrubbed dirt off the floor’

COS - Kobiety wiejskie szorowały naczynia z resztek mięsa i tłuszczu. ‘Country women scrubbed dishes from the remaining meat and fat’



    1. sprzątać ‘clean’

COL - Sprzątali śmieci z ulic. ’They cleaned trash off the streets’

COS - Co rano trzeba było sprzątać okolicę z prezerwatyw. ‘Every morning it was necessary to clean the surroundings of condoms’



    1. drenować ‘drain’

COL - drenując pieniądze z kieszeni podatników ‘draining money from the pockets of tax-payers’4

COS - poza handlowcami, drenującymi rynek z pieniędzy ‘apart from businessmen, draining the market of money’



    1. grabić ‘rob’

COL - Grabiąc złom z posesji, dokonują dużej szkody. ‘By robbing rummage from the property they do a lot of damage’

COS – Grabiąc posesję ze złomu, dokonują dużej szkody. (A.M.) ‘By robbing the property of rummage they do a lot of damage’


As the examples above show, both frames convey the same meaning and both are equally grammatical. Polish has a number of alternating verbs, but for the purposes of our exposition we have selected mostly such that occur in the Corpus in the relevant frames.

Then some other verbs, with the same semantics, appear in the COL frame exclusively, while COS with them is not merely unattested, but ungrammatical, e.g.:





    1. łamać ‘break’

COL - Łamię gałązkę z rosnącego przy drodze bzu. ‘I am breaking a twig from a lilac bush growing near the road’

COS – *Łamię rosnący przy drodze bez z gałązki. (A.M.) *’I am breaking a lilac bush growing near the road of a twig’



    1. ratować ‘rescue’

COL - Uległ tragicznemu wypadkowi ratując dzieci z pożaru. ‘He had a tragic accident while rescuing the children from the fire’

    1. usunąć ‘remove’

COL - Będą usuwać bezdomnych z dworców. ‘They will remove the homeless from railway-stations’

  1. brać ‘take’

COL - Brali pieniądze z miejskiej kasy. ‘They took money from the city funds’

    1. zdejmować ‘take off’

COL - Zdejmują nogę z gazu. ‘They take off their feet from the accelerators’
Finally, there are ‘clear’ verbs that favor the COS frame, while COL is inadmissible with them, e.g.:



    1. leczyć ‘cure’

COS - Ja nie ośmieliłbym się leczyć kogoś z depresji. ‘I would not dare to treat anybody for depression’

COL – *Ja nie ośmieliłbym się leczyć depresję z kogoś. *’I would not dare to treat depression from anybodyody’



    1. plądrować ‘plunder’

COS - Gdy jedna z kobiet zajmowała się osobą pokrzywdzoną, druga plądrowała mieszkanie z pieniędzy. ‘While one of the women was taking care of the hurt person, the other plundered the appartment from money’

    1. otrzeźwić ‘sober’

COS – Otrzeźwili ojca z upojenia. ‘They have sobered the father from intoxication’ (A.M.)

    1. opróżniać ‘empty’

COS - Nie można jednocześnie opróżniać szafy ze5 starych, nierzadko zniszczonych ubrań. You cannot empty the closet of old, frequently damaged, clothes’

    1. obrobić ‘rob’

COS - Obrobili mieszkanie z cennych przedmiotów i pieniędzy. ‘They robbed the appartment of precious objects and money’
Some ‘clear’ verbs appear with one full frame and the other truncated, i.e. shortened by the phrasal argument6 :



    1. COL–only verb - Addy wchodzi do pokoju pełnego butelek Smirnoffa, odkręca zakrętkę z jednej z nich. ‘Addy enters the room full of bottles of Smirnoff vodka, unscrews the cap from one of them’

Truncated COL - Addy odkręca butelkę..‘Addy unscrews the bottle’

Truncated COS - Addy odkręca zakrętkę. ‘Addy unscrews the cap’

COS - *Addy odkręca butelkę z zakrętki. *‘Addy unscrews the bottle of the cap’


    1. CO –only verb - leczyć kogoś z depresji ‘treat sb. for depression’

Truncated COL – leczyć kogoś ‘treat sb.’

Truncated COS – leczyc depresję ‘treat depression’

COL - *leczyć depresję z kogoś *‘treat depression from sb.’
The alternating verbs allow also truncated frames in all the cases, e.g.: czyścić dane, czyścić dysk (see 1.a.), however COL-only verbs (see 2. above) and COS –only verbs (see 3. above)are unpredictable in this respect as the examples in (5.) below, when compared with these in (4.), show:




    1. COL-only verb: ratować dzieci z pożaru (see 2.b)

Truncated COS - ratować dzieci

Truncated COL - *ratowac pożar



    1. COS-only verb: plądrowała mieszkanie z pieniędzy (see 3.b)

Truncated COL – plądrowały mieszkanie

Truncated COS - *plądrowały pieniądze


Summing up, in Polish certain ‘clear’ verbs allow the valency re-arrangement alternation and thus can appear either in COS and COL frames indiscriminately, as well as in truncated COS and COL frames. Contrariwise, COL-only and COS-only verbs appear in truncated COS and COL frames respectively, but their appearance in the truncated frame of the opposite type cannot be predicted, just like whether a given ‘clear’ verb will alternate or not. This situation resembles the data in English, Greek or Hebrew, to be discussed in section 3. In Polish, however, there may exist a certain bond between verbal morphology and morpho-syntax, so the ‘clear’ alternation phenomena may not be quite as random as in other languages. This issue will be substantiated on the basis of prefixed verbs in the next section.

  1. Valency rearrangement phenomena with prefixed ‘clear’ verbs in Polish

Such a complicated and highly idiosyncratic body of data breeds many questions concerning the nature of their representation in the Lexicon, the type of information which should be available therein as well as to the contribution made by grammatical, regular structures/principles or processes.

So far we have presented the data as random in the choice of the frame variant. Nevertheless, Polish shows a certain propensity towards the alternation if verbs are prefixed. Below we will illustrate the situation with examples of prefixed verbs that show the ‘clear’ alternation, while the non-prefixed variants do not have the same force. A few prefixes have this effect. Sometimes both frames are allowed, but occasionally only one or the other. Below we will give examples with wy- (in 6 below), z- /s-/ś-7 (7), ob- (8), od- (9), o- (10), where the relevant data are the most prominent, and also some incidental cases in (11).





    1. wycisnąć ‘squeeze’8

COL - […] maszynę, która wyciśnie olej z nasion. ‘a machine which will squeeze oil from seeds’

COS - […] wycisnę tubkę z połowy [zawartosci]! ‘I will squeeze the tube out of half [of its content]’

cisnąć9 ‘throw’, e.g. Ktoś inny cisnął miskę z rozmachem przed siebie.‘Sb. else threw the bowl ahead with force’

    1. wytrzepać ‘beat, shake ‘

COL – wytrzepał słomę z butów ‘He shook out straw from his shoes’

COS - Tu trzeba ratować ziemską cywilizację, wytrzepać Planetę z pierza. ‘Here one must save the Earth civilization, beat the Planet from fluff’



trzepać ‘beat’

COL – trzepać kurz z dywanu (A.M.) ‘to beat a carpet from dust’



    1. wycierać ‘wipe’

COL - wyciera kredę z dłoni ‘He wipes chalk off his hand’

COS - wyciera wąsy z musztardy ‘he wipes his moustache of mustard’



trzeć ‘rub’, e.g. trzeć ręce ‘rub hands’

    1. wysuszyć ‘dry’

COL - Wysusz wodę z włosów! ‘Dry water from your hair’

COS - Wysusz włosy z wody! ‘Dry your hair of water’



suszyć ‘dry’, e.g. COS - Susz włosy z wody! ‘Dry your hair of water’

    1. wyprać ‘wash up’

COL - wyprać plamy z sukni ‘wash stains off a dress’

COS - wyprać sumienia z poglądów politycznych ‘wash conscience.pl from political views’



prać ‘wash up’

COS – prać bieliznę z brudu (A.M.)’wash the underware from dirt’



    1. wyprzedawać ‘sell out’

COL – wyprzedawała mienie z domu (A.M.) ‘She sold out the belongings from home’

COS - wyprzedawała rodzinę z mienia ‘She sold her family out of their belongings’



sprzedawać ‘sell’10

COL – sprzedawała mienie z domu (A.M.) ‘She sold the belongings from home’



    1. wywietrzyć ‘air’

COL - wywietrzyć gaz z mieszkania ‘to remove gas from the flat’

COS - wywietrzyć mieszkanie z nagromadzonego gazu ‘air the flat free from gas’



wietrzyć ‘air’

COS – wietrzył mieszkanie z gazu ‘He aired the flat free from gas’



    1. wyciągać ‘pull out’

COL - wyciągać piłkę z siatki ‘to pull out a ball from the net’

ciągnąć ‘pull’, e.g.: ciągnąć sieci ‘pull the nets’



    1. spłukać ‘flush, rinse’

COL - Deszcz spłukał farbę z tabliczek .‘Rain has rinsed the paint from tablets’

COS - spłukać ręce z tuszu i kleju ‘to rinse hands from ink and glue’



płukać.

    1. zrzucać ‘throw down’, wyrzucać ‘throw away’

COL - Przy większych opadach należałoby zrzucać śnieg z dachów. ‘After a bigger snowfall one should throw down snow from roofs’

COL - Wyrzucali wszystko z meblościanki. ‘They threw everything away from a set of shelves’



rzucać ‘throw’, e.g. Rzucał plecak. ‘He threw his rucksack’

    1. zmyć ‘wash’

COL - zmywający farbę z policzków wojowników ‘washing out pain from the warriors’ cheeks’

COS - zmywając ciało z grzechu ‘washing the body of sin’



myć ‘wash’

COS - on mył wannę z czarnych plam ‘He washed a bath-tub of black stains’



    1. ścierać ‘wipe out’

COL - ścierać wodę ze ścian ‘to wipe water from the walls’

COS - ścierała podłogę z krwi ‘She wiped the floor of blood’



trzeć ‘rub’, e.g. Tarł rękę ‘He rubbed his hand’

    1. zsuwać ‘push’

COL - zsuwasz kamień z pokrywy ‘You push a stone from the lid’

suwać ‘push’, e.g.: suwać nogami ‘to drag one’s feet’

    1. zdmuchnąć ‘blow out’

COL - zdmuchnęło czapkę z głowy ‘It blew out a hat off one’s head’

dmuchnąć ‘blow’, e.g. dmuchnąć w trąbkę ‘to blow a trumpet’

    1. zedrzeć ‘scratch, tear’

COL - zdarł dach z budynku ‘It tore the roof off a building’

drzeć ‘tear’, e.g. drzeć papier ‘to tear paper’

    1. zgarniać 11‘gather’

COL - zgarniała piasek z chodnika

    1. zdrapać ‘scratch’

COL - zdrapać folię z kart ‘to scratch foil from cards’

drapać ‘scratch’, e.g.: drapać rękę ‘to scratch one’s hand’

    1. zbierać ‘gather’

COL - zbierać wodę z całego dachu ‘to gather water from the whole roof’

brać ‘take’, e.g.: brać torbę ‘to take a bag’



    1. oblizać ‘lick’

COL – oblizać loda z palców (A.M.)‘to lick icecream off one’s fingers’

COS – oblizać palce z lodów (A.M.) ‘to lick fingers of icecream’



lizać ‘lick’, e.g. lizać lody ‘to lick icecream’

    1. obrabować ‘rob’

COS – Obrabowali domy z kosztownosci ‘They robbed houses of precious things’

rabować ‘rob’, e.g. rabować dom ‘to rob a house’, rabować kosztowności ‘to rob precious things’

    1. obierać ‘peel’

COL - obrać skórkę z limetki ‘to peel the skin off a lime’

COS - obieramy pyrkę z łupiny ‘We peel the potato from its peel’



brać ‘take’, e.g.: brać lekcje ‘to take lessons’

    1. oswobodzić 12 ‘free’

COL - oswobodzić piętę z pułapki ‘to free one’s heel from a trap’



    1. odzyskiwać ‘rescue, recycle’

COL – odzyskująca węgiel z hałdy. ‘re-cycling coal from a pile’

zyskać ‘gain’, e.g.: zyskać zaufanie ‘to gain trust’

    1. odsłaniać 13‘unveil, remove’

COL – Odkryła moją ranę, na szczęście nie odsłaniając maty z prawego ramienia. ‘She discovered my wound, fortunately without removing the mat from my right arm’

COS - Odsłania wyspę z mgły. ‘It unveils the isle from fog’



    1. odciąć ‘cut off’

COL - Nożyczkami odcinano kartkę z bloczku. ‘With a pair of scissors one cut off a page from a pad’

ciąć ‘cut’, e.g.: ciąć papier ‘to cut paper’

    1. odganiać ‘chase off’

COL - odganiam wronę z balkonu ‘I am chasing a crow from the balcony’

gonić ‘chase’, e.g. gonić wiatr ‘to chase the wind’

    1. odgarniać14 ‘pull away’

COL - odgarnia włosy z czoła ‘She pulls her hair away from her forehead’

    1. odzyskiwać ‘rescue’

COL - odzyskiwać energię ze światła ‘to get back energy from light’

zyskać ‘gain’, e.g. zyskać uznanie ‘to gain esteem’



    1. oczyszczać ‘cleanse’

COS - oczyszcza duszę z jednego grzechu ‘He cleanses soul of a single sin’

czyścić ‘clean’ (see 1.a)



    1. okradać ‘steal’

COS - Okradała Reginę z resztek jedzenia ‘She robbed Regina of the remains of her food’

kraść ‘steal’, e.g.: kraść pieniądze ‘to steal money’

    1. ograbić ‘rob’

COS - ograbili dom z mebli ‘They robbed the house of furniture’

grabić ‘rob’ (see 1.e)



    1. odzierać ‘tear’

COS - odziera świat z tajemnicy ‘to deprive the world of mistery’

drzeć ‘tear’ , e.g. drzeć papier ‘to tear paper’



  1   2   3


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna