Vol LVIIII, suppl. XIII, 72 sectio d 2003



Pobieranie 26.86 Kb.
Data03.05.2016
Rozmiar26.86 Kb.
ANNALES

UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA

LUBLIN - POLONIA

VOL.LVIIII, suppl. XIII, 72 SECTIO D 2003




Zakład Zarządzania Pielęgniarstwem Instytut Pielęgniarstwa WOZ CM UJ


Department of Management Nursing, Institute of Nursing WOZ CM UJ

Genowefa Gaweł




Seasons and their influence on nurses health and frame of mind




Pora roku a zdrowie i samopoczucie pielęgniarek

Wstęp

Każdy z nas z osobistego doświadczenia zna stany ociężałości i apatii psychicznej, a nawet głębokiej depresji np. pod wpływem wiatru halnego. Znamy też stany rozdrażnienia nie uzasadnionego emocjonalnymi przeżyciami, które niewątpliwie, jak dziś wiemy, mają swe źródło w zmianach pogody, pór roku, klimatu.

Klimat to charakterystyczny dla danego obszaru zespół zjawisk i procesów atmosferycznych, kształtujących się pod wpływem właściwości fizycznych i geograficznych tego obszaru, określony na podstawie wyników wieloletnich obserwacji (Zyżewicz, 1993) Natomiast pora roku to okresy klimatyczne związane z obiegowym ruchem ziemi i nachyleniem jej osi ku słońcu. Wyróżnia się następujące pory roku : lato, jesień, zimę i wiosnę (Zyżewicz, 1993).

Wpływ pory roku na organizm ludzki był dobrze znany już w starożytności. Hipokrates w IV wieku p.n.e. zauważył, że ktokolwiek w bezpośredni sposób pragnie zgłębić wiedzę medyczną, musi wprzód dokładnie poznać pory roku i wszelkie zachodzące przy tej okazji zjawiska (Rosenthal N. E., 1995). Zdaniem Pflugbeila (1994) każda pora niesie człowiekowi szczególne zagrożenie. Niekorzystny dla procesów biologicznych jest okres graniczący z punktem zwrotnym rozdzielającym półrocze zimowe od półrocza letniego. Okres wiosennego przestrojenia na fazę czynności ergotropowej ustroju stanowi czynnik wyraźnie obciążający. Występuje konieczność adaptacji czynnościowej ustroju do zaistniałych warunków otoczenia. Ustrój cechuje minimum siły mięśniowej, a także sprawności i wydolności psychicznej (Jankowski, 1976).

Badając szerzenie się chorób meteorotropowych, współczesna klimatologia wychodzi z założenia, że pogoda i poszczególne elementy pogodotwórcze nie odgrywają roli czynników etiologicznych, lecz tylko umożliwiających lub ułatwiających przebieg procesów chorobowych. Z warunkami pogodowymi związane są takie schorzenia i dolegliwości jak: bóle głowy, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, choroby reumatyczne i mięśniowe, choroby układu oddechowego (Berke-Nowak,1998). Również psychika ludzka jest wrażliwa na zmiany pogody, a nastrój człowieka jest uzależniony od scenerii , jaką tworzy wokół nas natura. W dni pochmurne, deszczowe , miewamy nastrój obniżony, bywamy „pochmurni”, smutni, a gdy zaświeci słońce nastrój zwykle poprawia się (Kaniewski, 1997). Zdaniem Berke-Nowak (1998) czynniki meteorologiczne wpływają na nasze reakcje- w czasie pogody wilgotnej, ciepłej, czas reakcji się wydłuża, a w chłodnych, suchych fazach pogodowych ulegają skróceniu.

Wpływ pory roku na zdrowie i samopoczucie pielęgniarek jest zagadnieniem nowym, rzadko poruszanym w literaturze fachowej, oraz badaniach. Dlatego też podjęto badania, których celem było poznanie czy pielęgniarki dostrzegają zmiany w swoim stanie zdrowia i samopoczuciu w okresie. zimy i lata.




Materiał i metoda

Badania przeprowadzono dwukrotnie w tej samej grupie pielęgniarek tj. w miesiącach zimowych (grudzień, styczeń, luty) oraz letnich (czerwiec, lipiec, sierpień). W pierwszym badaniu uczestniczyło 236 pielęgniarek a w drugim 220. Narzędziem badawczym była ankieta, opracowana przez Zakład Ergonomii CM UJ w Krakowie, która. zawierała pytania dotyczące danych demograficzno społecznych, Kwestionariusz Chronotypu, Kwestionariusz Sposobu Zachowania, stylu życia, Subiektywny Kwestionariusz Oceny Zdrowia (GHQ), kwestionariusz sezonowości. oraz Skalę Oceny Zmęczenia Chronicznego.




Wyniki i ich omówienie

Ponad 60 % to osoby w wieku 31-40 lat. Przeciętny wiek pielęgniarek wynosił 35  2.05 lat. Około 57% respondentek pracowało w zawodzie pielęgniarki od 11 do 20lat. Średni staż pracy wyniósł 14  1.78 lat. Zdecydowana większość to osoby zamężne (83%), posiadające przeciętnie dwoje dzieci. W badanej grupie 7% legitymuje się wykształceniem wyższym. Ponad 70% respondentów nie ma ukończonej żadnej formy kształcenia podyplomowego.

Określony chronotyp charakteryzuje jednostkę ze względu na porę występowania fazy maksymalnej aktywności (pobudzenia) w ciągu doby. Jest to właściwość wrodzona, tak samo jak inne okresy dobrego i złego samopoczucia występujące w rytmie biologicznym. Niektóre badania wskazują, że dany rodzaj chronotypu może mieć związek z lepszą tolerancją pracy zmianowej, występowaniem zaburzeń snu i większą zgłaszalnością skarg zdrowotnych (Ogińska i in. 1990)

Jak wynika z danych podobny odsetek pielęgniarek w okresie lata ma zdecydowany (28.8%) lub umiarkowany (28.4%) typ poranny. .Zimą zaobserwowano w niewielkim stopniu przesunięcie chronotypu w kierunku umiarkowane wieczornego (13.6%) i pośredniego (29.1%). Wyniki te są zbliżone do badań Pokorskiego i in.(1998), które stwierdzają, że pracownicy zmianowi są w lecie umiarkowanie poranni a w zimie umiarkowanie wieczorni. Natomiast oceniając żywiołowość i ospałość badanych osób można stwierdzić , że nieznacznie więcej pielęgniarek jest ospałych w zimie (27%) niż w lecie (14%) i odwrotnie ożywionych (29%) w lecie niż w zimie (24%).

Sposób zachowania człowieka może być oznaką zdrowia i samopoczucia. Neurotyzm dość często wiązany jest z zaburzeniami w stanie zdrowia, a ekstrawersja (otwartość na otaczający świat) z dobrym samopoczuciem oraz brakiem dolegliwości. Analizując ten aspekt można stwierdzić, że nieznacznie większy procent pielęgniarek zachowuje się neurotycznie prawie zawsze i często (29.5%) w zimie niż w lecie (27.6%). Występujące różnice nie są znamienne statystycznie. Można stwierdzić, że w miesiącach zimowych pielęgniarki są mało otwarte na otoczenie, mniej podatne na lęki i depresję (Ciarkowska, cyt. Ogińska 1990). Natomiast biorąc pod uwagę zachowania ekstrawertywne można zauważyć ,że zdecydowanie większy odsetek pielęgniarek przejawia takie zachowania w lecie (52 %) niż w zimie (42.5%). Zaobserwowane różnice w częstotliwości ekstrawersji są istotne statystycznie.

Warto przypomnieć, że według Ciarkowskiej zachowania ekstrawertywne charakterystyczne są dla chronotypu wieczornego. Z moich badań wynika, że w badanej grupie jest mało osób o typowym chronotypie wieczornym (umiarkowany i zdecydowanie wieczorny lato-21%, zima-16%.). Większy odsetek osób o typie porannym ( zdecydowanie i umiarkowanie w lecie 57% i zima 55%) może wskazywać na gorszą tolerancję pielęgniarek pracy na zmianie nocnej

Pielęgniarki uczestniczące w badaniu oceniały czy pora roku ma wpływ na zmianę sposobu odżywiania, aktywność fizyczną, długość snu, styl życia, nastrój. Jak wynika z badań respondentki bez względu na porę roku mają trudności w określaniu prawidłowości swojego sposobu odżywiania. Dwie piąte pielęgniarek podało, że odżywia się prawidłowo, a pozostałe że nie. Świadczą o tym takie zachowania jak: spożywanie obfitego posiłku wieczorową porą, nie zjadanie śniadań, jedzenie dużej ilości słodyczy, chipsów itp. Zdecydowanie większy odsetek pielęgniarek w okresie lata codziennie spożywa jarzyny, świeże owoce, pije wodę mineralną oraz soki niż w zimie (odpowiednio: 72.4% i 40.8%). Natomiast w okresie zimy respondentki częściej jedzą wędliny, czerwone mięso, ryby, sery, masło/ smalec. Ponad 2/3 respondentek nie jada ziaren/ muesli, boczku/ słoniny. Prawie ¼ badanych w lecie i zimie pali papierosy w ilości od 5 do 10 sztuk dziennie. Również zdecydowana większość codziennie (86.2% i 89.8%) wypija herbatę i kawę niezależnie od pory roku oraz kilka razy w ciągu tygodnia pije colę i inne napoje gazowane (43.1% i 30.6%). Do niebezpiecznych dla zdrowia nałogów należy picie alkoholu. Z danych wynika, że większy procent respondentek w lecie (50%) niż w zimie (36.7 %) przyznaje się do picia w ostatnim tygodniu poprzedzającym badanie od 1 do 3 jednostek alkoholu.

Istotnym elementem zdrowego stylu życia jest aktywność fizyczna oraz uprawianie sportów. Pielęgniarki badane w lecie i zimie sporadycznie pływają, ale często spacerują (83.7% i 77.6%). Około 1/3 nie uprawia żadnych sportów, a te które dały odpowiedź twierdzącą najczęściej robią to w okresie urlopu latem ( np. rower, aerobik, jogging, gry zespołowe).

Wyznacznikiem zdrowego stylu życia, a w związku z tym i zdrowia jest waga ciała. Z analizy danych wynika, że około 1/5 pielęgniarek przybywa na wadze w czasie zimy , a w lecie obserwuje jej spadek. Ponad połowa respondentek podaje, że wahania w wadze ciała wynoszą do 1.5 kg, a dla 33% od 2 do 3.5 kg. Czynnikiem wpływającym na taką zmianę wagi ciała ma niewątpliwie zmiana sposobu odżywiania oraz większa aktywność fizyczna w lecie niż zimie. Można stwierdzić, że pielęgniarki preferują zachowania zdrowotne, które nie sprzyjają zdrowiu. Podobne wyniki badań uzyskała Kowal i in. (1998).

Z subiektywnej oceny swojego stanu zdrowia wynika, że pielęgniarki w zimie częściej jednak wskazywały na objawy chorobowe ze strony przewodu pokarmowego (zgaga lub ból żołądka, wzdęcia, zaparcia lub biegunki, kłopoty z trawieniem, zaburzenia apetytu), bóle w plecach i / lub krzyżu, bóle w nogach i / lub kolanach, a w lecie częste zapadanie na drobne infekcje typu przeziębienie.


Badane osoby oceniały swoje samopoczucie psychiczne w ciągu ostatniego tygodnia. Z danych wynika, że nieznacznie większy odsetek osób ma „gorsze” samopoczucie psychiczne w okresie miesięcy zimowych niż w lecie (odpowiednio: 77.6% i 75.9%).

Ankietowane pielęgniarki w porze lata najczęściej podawały, że czują się najlepiej, śpią najkrócej, są bardziej towarzyskie, tracą na wadze, więcej jedzą produktów niskokalorycznych, lekkostrawnych oraz wykazują większą aktywność fizyczną. Natomiast w zimie spożywają więcej kalorycznych produktów, mają skłonność do tycia, śpią dłużej, są mniej towarzyskie i ich nastrój jest „gorszy”.

Zdaniem badanych takie warunki pogodowe jak: zimno, wilgoć, opady, szare, pochmurne, krótkie dni wpływają na pogorszenie się ich samopoczucia. Najlepiej się czują gdy następują suche, słoneczne, długie dni.


W obu grupach pielęgniarki zauważają u siebie zmiany w samopoczuciu, które związane są z porą roku. Większość respondentek podaje, że są one na poziomie umiarkowanym, a ¼ określa je jako wyraźne.. Być może należy to tłumaczyć różną wrażliwością określonych osób na zmiany pogodowe


Podsumowanie i wnioski




Wyniki uzyskane można potraktować jako podstawę do prowadzenia dalszych , poszerzonych badań nad wpływem pory roku na zdrowie i samopoczucie pielęgniarek. Należy podkreślić, że badanie ma charakter badania wstępnego, gdyż konieczny jest zarówno dłuższy okres obserwacji, jak i znacznie większa liczba przebadanych osób. Na podstawie uzyskanych wyników badań nie można jednoznacznie stwierdzić, że pora roku w sposób znaczący wpływa na zdrowie i samopoczucie pielęgniarek. W pewnych aspektach sezonowość zmian w stanie zdrowia i samopoczuciu pielęgniarek jest bardziej zauważalna, a w niektórych mniej lub prawie w ogóle. Być może jest to związane z dość nie charakterystycznymi warunkami klimatycznym w czasie prowadzenia badań, kiedy zima była stosunkowo ciepła, a lato deszczowe niezbyt gorące.


Na podstawie uzyskanych danych z badań sformułowano następujące wnioski:

  1. Pielęgniarki uczestniczące w badaniu stosują styl życia nie sprzyjający zdrowiu

  2. Pora roku w niewielkim stopniu wpływa na pogorszenie fizycznego i psychicznego stanu zdrowia

  3. Badane osoby obserwują niewielkie zmiany, które zachodzą w ich stanie zdrowia , samopoczuciu oraz nastroju w okresie lata i zimy


Piśmiennictwo





  1. Berke – Nowak G.: Pogoda a zdrowie, Kraków 1998

  2. Grączewski J.: Wpływ pogody na zdrowie człowieka. PZWL, Poznań 1967

  3. Jankowski J.( red.): Biometeorologia człowieka. PZWL, Warszawa 1976

  4. Kowal A., Gaweł G.: Styl życia i zachowania ryzykowne dla zdrowia pielęgniarek. Postępy Pielęgniarstwa i Promocji Zdrowia. T 15, Akademia medyczna im. M. Marcinkowskiego, Poznań 1998, 193-200

  5. Ogińska H., Pokorski J., Ogiński A.: Chronotypologiczne uwarunkowania tolerancji pracy zmianowej u kobiet. Folia Med. Crac., 1990, 31 (4)

  6. Prankard J., Folkard S.: Seasonality and seasonal differences in nurses sfiftwork tolerance: A pilot study (materiały niepublikowane)

  7. Pflugbeil K.J.: Bio-topping. PZWL, Warszawa 1994

  8. Rosenthal N.: Zimowe smutki. Wydawnictwo WAB, Warszawa 1995

  9. Zużewicz K.: Słownik podstawowych terminów i pojęć stosowanych w chronobiologii. Rocz. Nauk.-Dydak. WSP , Kraków- Pr.-Fizjol..1993, 251-260.



Streszczenie

Zmiana pory roku może niekorzystnie wpływać na nastrój, samopoczucie i zdrowie człowieka. Dlatego podjęto badania, których celem było poznanie czy pielęgniarki dostrzegają zmiany w swoim samopoczuciu, stanie zdrowia w okresie dwóch pór roku tj. zimie i lecie. Badania prowadzono dwukrotnie w tej samej grupie badawczej tj. w okresie lata uczestniczyło 236 a w zimie 220 pielęgniarek. Do oceny wpływu pory roku na nastrój i samopoczucie pielęgniarek wykorzystano kwestionariusz ankiety opracowany przez Zakład Ergonomii CM UJ w Krakowie. Z uzyskanych danych wynika, że pielęgniarki częściej w okresie zimy narzekają na różne dolegliwości ze strony układu mięśniowego i kostnego, wykazują się mniejsza aktywnością fizyczną, tyją i spożywają więcej produktów bardziej kalorycznych, dłużej śpią niż w lecie. Na gorsze samopoczucie , nastrój w okresie zimy niż w lecie mają wpływ warunki atmosferyczne.




Summary

The change of a season can unfavourable influence the mood, frame of mind and the humans health.Therefore we undertook a research which aim was to recognize whether nurses perceive any changes in their own frame of mind or health in particular seasons in winter and in summer. The research was carried out twice on the same group of people. 236 nurses participated in the project in winter and 220 in summer. The questionaire prepared by the Department of Ergonomics was used to estimate the influence of seasons on the mood and frame of mind of nurses. According to the results, nurses complain more often in winter about having troubles with bones and muscles. They consume much more calorific products, put on weight, sleep longer then in summer and their physical activity becomes smaller. It should be also considered that atmospherical conditions have an impact on worse frame of mind and mood.







©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna