Walory krajobrazowe a możliwości rozwoju turystki w powiecie lubelskim (ziemskim) Turystyka



Pobieranie 60.02 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar60.02 Kb.
Walory krajobrazowe a możliwości rozwoju turystki

w powiecie lubelskim (ziemskim)
Turystyka to podróżowanie dla rozrywki i rekreacji z elementami poznawczymi i sportowymi. Jako świadomy i masowy proces turystyka pojawiła się gdzieś na przełomie XVIII i XIX w, jako rozrywka ludzi zamożnych.
Krajoznawstwo – zjawisko wobec turystyki bliźniacze – początkowo pewien zasób wiedzy o świecie – dało początek wielu gałęziom współczesnej nauki, wielu prądom w kulturze i sztuce.

Będziemy używali takich pojęć jak: środowisko geograficzne, środowisko naturalne, środowisko przyrodnicze, krajobraz, pejzaż.


Krajobraz to „fizjonomia powierzchni Ziemi lub jej części, będąca syntezą wszystkich elementów przyrodniczych (rzeźby, geologii, wód, warunków klimatycznych, świata roślinnego i zwierzęcego) i działalności ludzkiej; wyróżnia się krajobraz naturalny (pierwotny) i przeobrażony (kulturowy, antropogeniczny, gospodarczy) „ [Mała Encyklopedia PWN]
Granice naturalne regionu geograficznego zwanego Lubelszczyzną pokrywają się z granicami jednostek administracyjnych.

Powiat Lubelski leży w kilku różnych regionach geograficznych wchodzących w skład różnych jednostek wyższego rzędu.


Budowa geologiczna regionu:

Utwory węglanowe okresu kredowego (140 – 70 mln lat), utwory trzeciorzędowe (oligocen, miocen 36 – 23 oraz 23 – 7 mln lat);

Pozostałości zlodowaceń czwartorzędowych (2 mln – 12 tys. lat) - piaski, gliny, utwory ilaste; głazy narzutowe (ok. 700 – 400 tys. lat);

Zlodowacenie północnopolskie (70 – 12 tys. lat) - pył kwarcowy z domieszką węglanu wapnia, tworzący less.


Regionalizacja geograficzna:

Część nizinna, będąca częścią Niziny Mazowiecko-Podlaskiej wraz z Polesiem Lubelskim – fragment Niżu Wschodnioeuropejskiego;

Część wyżynna złożona z Wyżyny Lubelskiej i Zachodnio-wołyńskiej – część Zachodnioeuropejskiej Strefy Starych Gór i Wyżyn.
System rzeczny:

Wisła, Bug i San, Wieprz, dopływy Wieprza: Por, Giełczew, Bystrzyca, rzeczka Minina; małe rzeki wpadające bezpośrednio do Wisły: Chodelka Bystra i Kurówka;

Dopływy Bystrzycy: Krężniczanka (Nędznica), Czechówka i Ciemięga, Kosarzewka, Czerniejówka oraz kilka pomniejszych strumieni.
Krainy geograficzne:

Wysoczyzna Lubartowska

Płaskowyż Nałęczowski

Równina Bełżycka

Kotlina Chodelska

Wzniesienia Urzędowskie

Płaskowyż Świdnicki

Wyniosłość Giełczewska

Padół Zamojski

Roztocze
Klimat

Przejściowy pomiędzy atlantyckim (morskim) a kontynentalnym.

Średnia temperatura roczna 7 – 8 0C, średnia stycznia – 4,00C, średnia lipca +18,40C. Temperatury maksymalne sięgają +350C a minimalne pon. –300C.

Roczna suma opadów od ok. 500mm do 700 mm. Lata długie i ciepłe a zimy często długie i mroźne przy krótkich przejściowych porach roku, (klimat kontynentalny)

Opady letnie przeważają ilościowo nad zimowymi.

Długość zalegania pokrywy śnieżnej - 70 dni w roku.

Długość sezonu wegetacyjnego 200 – 210 dni.


Stosunki wodne

Sieć rzeczna Wyżyny Lubelskiej jest uboga, a ilość wody w rzekach niewielka i ciągle maleje. Brak większych naturalnych zbiorników wodnych.

Największe sztuczne jezioro - Zalew Zemborzycki

Pozostałe rezerwuary wody to: Zalew Bychawski na Kosarzewce – Gałęzówce i kompleks stawów hodowlanych; stawy i zbiorniki na Bystrzycy w Kiełczewicach, Strzyżewicach, Piotrowicach, Smolicach; stawy w okolicy ujścia Ciemięgi; zbiorniki w Niedrzwicy, Bełżycach, Strzeszkowicach, Krężnicy; stawy w Garbowie i w okolicach Woli Przybysławskiej; stawy w Targowisku na dopływie Poru.

Retencję wspomagają znacznie urządzenia spiętrzające przy dawnych i zachowanych do dziś młynach.

Wyżyna Lubelska obfituje w spory zapas wód podziemnych.

Poziomy wodonośne:

1) wody podskórne (ich zasoby są niewielkie a woda zwykle złej jakości),

2) wody podziemne w skałach węglanowych.

Łączna miąższość warstw wodonośnych – 150 m w głąb Ziemi.

Pokłady wodonośne zlokalizowane na obszarze Wyniosłości Giełczewskiej mają charakter zasobów strategicznych i podlegają szczególnej ochronie przed skażeniem.

Na przecięciu warstw wodonośnych z powierzchnią terenu powstają liczne źródła - na terenie powiatu największe wywierzysko w Piotrowicach (110 – 120 l/s).


Gleby

Powierzchnię gruntu tworzą piaski i żwiry, utwory pylaste w tym lessy i gliny, skały węglanowe oraz mineralno-organiczne osady dolin rzecznych. Tworzą się na nich gleby bielicowe, gleby płowe, brunatnoziemy, rędziny, mady, czarnoziemy bagienne.

Powiat lubelski dysponuje żyznymi glebami, dogodnymi do uprawy roślin o dużych wymaganiach glebowych.
Świat roślin

Florę budują elementy atlantyckie (ciepło- i wilgociolubne), pontyjsko-panońskie (stepowe ciepło- i sucholubne), borealne (północne gatunki leśne i tundrowe) a także pewna ilość gatunków górskich. Mało jest endemitów (gatunków spotykanych tylko tu).

Wyżyna Lubelska leży w strefie lasów liściastych, sąsiaduje z Wołyńską strefą leśno-stepową oraz obszarem polodowcowym zdominowanym przez bory i lasy mieszane.

Lasy i łąki:

Grąd małopolski lub wschodniopolskilas suchy, widny, rosnący na żyznych glebach; składa się z dębu, grabu, lipy, klonu a w obszarach południowych buka; w runie występuje wiele roślin światłolubnych, zakwitających przed pojawieniem się liści. Grądom towarzyszą trawiaste zbiorowiska łąk wysokich z rajgrasem wyniosłym, stanowiące doskonałe pastwiska.

Dąbrowy świetliste - sucholubny odpowiednik grądu (łąkom wysokim odpowiadają zarośla i murawy kserotermiczne) - porastają płaty rędzin, a zarośla i murawy skarpy, zbocza wąwozów i dolin rzecznych, ostańce, miejsca eksponowane do słońca.

Środowiska wilgotne porastają łęgi – z gatunkami wierzb, topoli, jesionem, wiązem; w piętrze podszytu czeremcha, kalina, trzmielina itd. W runie liczne rośliny wilgociolubne.

Trawiastym odpowiednikiem łęgów są łąki zalewowe położone na terasach dolin.

Środowisko stale podmokłe porastają olsy – lasy olszowe lub z domieszką innych wilgociolubnych gatunków.

Olsom odpowiada środowisko łąk podmokłych z tzw. trawami twardymi, turzycami itd. a w miarę przybywania wilgoci zespoły bagienne, torfowiskowe, szuwarowe i wodne.

Pierwotnie lasy pokrywały 90% Wyżyny Lubelskiej. Na początku XIX w obszary leśne osiągały w niektórych majątkach ziemskich 30 – 50% powierzchni. Zwarty ciąg lasu łączył okolice Lublina z Roztoczem i Puszczą Sandomierską. Obecnie powierzchnia lasów na terenie powiatu lubelskiego stanowi od poniżej 8% do 24% na terenie Krzczonowskiego PK. Lepiej jest w sąsiednim Parku Kozłowieckim, gdzie las stanowi 90% powierzchni.


Świat zwierząt

Nie ma już tura; żubr przetrwał w rezerwatach; dziki koń leśny został przodkiem konika polskiego; nie ma niedźwiedzia; wilka, rysia, żbika, rosomaka, sobola, dużych ptaków drapieżnych: orłów, bielików, puchaczy. Pospolity dawniej żółw błotny ma jedno stanowisko w gminie Głusk. Nie spotkamy węża eskulapa, żmija i zaskroniec są niezwykle rzadkie. Gatunki dawniej pospolite a dziś bardzo rzadkie to kruk i zając szarak.

Sarny są dziś zwierzyną pospolitą, pojawiły się w Krzczonowskim PK łoś i jeleń.

Bogato przedstawia się awifauna: ptaki wodne i brodzące, bocian biały – dość pospolity – i czarny – rzadki, czapla – siwa, biała, bąk. Liczne są ptaki drapieżne.

W dorzeczu górnej Bystrzycy obecny jest bóbr.

Dobrze zaaklimatyzowały się importy: sierpówka, piżmak.


Ochrona przyrody

Od dorzecza górnej Giełczwi i dalej wzdłuż Czerniejówki ciągnął się po Lublin pas lasów królewskich, gdzie prowadzono gospodarkę łowiecką, ochronę gatunkową sezonową i czynną. Służbę leśną pełnili mieszkańcy wyznaczonych wsi, np. Krzczonów czy Sokolniki. Godność łowczych lubelskich pełnili rycerze z Bychawy i Kiełczewic.

Polował tu Jagiełło, bywał Stefan Batory, Jan Sobieski.

Wzorcem i przedmiotem podziwu był Zwierzyniec Zamojskich.

W ordynacji zamojskiej ustanowiono ochronę ptaków drapieżnych.

W latach 70-tych XX w. utworzono na Roztoczu park narodowy.

Ośrodkiem mającym wpływ na kształtowanie krajobrazu Lubelszczyzny były Puławy Czartoryskich. Wspaniała rezydencja i otaczający ją park były powszechnie naśladowane przez ziemian.

Parki dworskie stanowią istotny fragment naszego krajobrazu. To często jedyne w okolicy zespoły starych drzew, ostoje rzadkich gatunków flory i fauny, połączone ze zbiornikami wodnymi mającymi znaczenie retencyjne.

Do parków i ogrodów sprowadzano rośliny egzotyczne ze Starego i Nowego Świata, niektóre na dobre zadomowiły się w naszym środowisku (kasztanowiec, topola włoska, robinia akacjowa).

Współczesna koncepcja ochrony przyrody ewoluowała od ochrony gatunkowej, pomnikowej, poprzez terytorialną aż do holistycznej zapewniającej swobodną wymianę materii, energii, puli genetycznej.

Obowiązują różne stopnie reżimu ochronnego od rezerwatów ścisłych, gdzie wstęp człowieka dopuszczany jest jedynie w celach badawczych, poprzez rezerwaty i parki narodowe, gdzie dozwolone są prace o charakterze konserwacyjnym oraz ograniczony ruch turystyczny, do parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu gdzie dopuszczalne są formy działalności gospodarczej nie uszczuplające walorów krajobrazowych i ogólnych parametrów środowiska.

Obydwa parki narodowe Lubelszczyzny znajdują się w sporej odległości od granic powiatu.
Najważniejsze obszary chronione na terenie powiatu lubelskiego:

1) Krzczonowski Park Krajobrazowy (ok. 125 km2 powierzchni + 140 km otuliny) – obejmuje centralną, najwyższą część Wyniosłości Giełczewskiej z ostańcami sięgającymi wys. 300 m npm. (Boży Dar, Szabałowa Góra, Chełmiec, Kobyla Góra, Markówka).

24% KPK stanowią lasy, 2,6% łąki. Są to zbiorowiska o znacznym stopniu naturalności. W skład KPK wchodzą trzy rezerwaty: 2 leśne Chmiel (26 ha) i Olszanka (9 ha) oraz leśno-stepowy Las Królewski (ok. 50 ha).

Na terenie KPK wyróżniono zespoły przyrodniczo-krajobrazowe: Szabałowa Góra (282 m npm.) Najbardziej charakterystyczny ostaniec i Kamienny Wąwóz w pobliżu Żukowa, gdzie w dawnym kamieniołomie wapienia występuje minerał zwany lublinitem.

Obiektem ochrony są też piękne źródła, w tym pulsujące, dające początek dopływom Giełczwi.

Na terenie parku występuje wiele drzew pomnikowych, w tym piękny okaz buka o podwójnej strzale, lipy, aleja dębów w przysiółku Koci Majdan. W Lesie Królewskim w pobliżu źródła zwanego „Śmierdzącym” znajduje się unikalne stanowisko cieszynianki wiosennej, w wyższych partiach stanowiska roślinności stepowej: omanu wąskolistnego, ostrożenia panońskiego i in. W podmokłych dolinach rosną storczyki.

Wśród okazów fauny spotykamy tu, oprócz poprzednio wymienionych, coraz rzadszego kruka, który tu gniazduje, a wśród motyli niezwykle rzadkiego i niezwykle pięknego pazia królowej. Na terenie KPK znajduje się wiele zabytków kultury wiejskiej i ziemiańskiej zasługujących na ochronę, bogate i żywe są wciąż tradycje lubelskiej wsi.

2) Czerniejowski Obszar Chronionego Krajobrazu – obejmuje znaczne partie dolin Czerniejówki, Kosarzewki, Bystrzycy wraz z dużymi obszarami leśnymi Dąbrową i Starym Gajem na obrzeżach Lublina. W kierunku wschodnim OCK przedłuża się w stronę Bystrzejowic i Krępca obejmując źródłowe partie rzeczki Stoki (dopływu Wieprza). Obecnie Czerniejowski OCK zajmuje ponad 220 km2. Lasy stanowią 23% obszaru, doliny rzeczne w dużym stopniu zajmują łąki.

Na terenie OCK znajdują się trzy rezerwaty przyrody: leśny – „Wierzchowiska” z piękną dąbrową oraz grądem lipowo-grabowym, leśny – „Stasin” w Starym Gaju ze stanowiskiem brzozy czarnej oraz najpiękniejszy rezerwat stepowy – „Podzamcze” na obrzeżach Bychawy, gdzie na eksponowanej skarpie występują zespoły muraw i zarośli kserotermicznych. Rośnie tu ponad 100 gatunków roślin rzadkich, w tym wiele chronionych, jak: wisienka karłowata, orlik pospolity, zawilec wielkokwiatowy, wężymord stepowy, aster gawędka. Ostatnio lokalizowano w zaroślach u podnóża skarpy purchawicę olbrzymią – największy i jeden z najrzadszych grzybów w Polsce. Niezwykle interesująca jest dolina Kosarzewki na odcinku od Bychawy do Tuszowa obejmująca wiele pierwotnych uroczysk: starorzeczy, źródeł, stawisk i młynisk, oszarów bagiennych porośniętych olsem. To raj ornitologów. Tu spotkać można zimorodka, kilka gatunków dzięcioła, kowalika, czaplę, błotniaka stawowego i parę innych ptaków drapieżnych.

3) Obszar Krajobrazu Chronionego „Dolina Ciemięgi”. Strefa ochrony obejmuje doliny rzeki w jej środkowym i dolnym biegu. Dolina Ciemięgi jest strefą graniczną Pasa Wyżyn i Niżu Europejskiego, Płaskowyżu Nałęczowskiego i Wysoczyzny Lubartowskiej. Płaskowyż wznosi się nad doliną progiem sięgającym 20 – 30 m, porozcinanym licznymi wąwozami lessowymi w rejonie Snopkowa, Jakubowic, Ciecierzyna.

Dolinę Ciemięgi i boczne wąwozy porastają niewielkie obszarowo, ale gatunkowo bogate zbiorowiska grądów i łęgów, krawędzie i zbocza wąwozów są siedliskiem muraw i zarośli kserotermicznych z wisienką karłowatą i kolcowojem szkarłatnym.

Najcenniejszymi przyrodniczo obszarami doliny są łąki z ostrożeniem warzywnym i pełnikiem europejskim, lepiężnikiem różowym oraz wielu in. rzadkimi gatunkami. Wśród zarośli spotykamy brzozę niską – gatunek borealny – oraz olszę szarą – rzadko występujące poza obszarami podgórskimi. OCK „Dolina Ciemięgi” obejmuje ok. 26 km2 w gminach Niemce, Jastków i Wólka.

4) Chodelski Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje górny fragment dolin Chodelki i Chodlika w rejonie Radlina i Kępy w gminie Borzechów.

5) Obszar Ochrony Krajobrazu „Kozi Bór” także w małym fragmencie objęty jest administracyjnym zasięgiem powiatu lubelskiego (gm. Garbów). „Kozi Bór” to obszar ochrony lasów mieszanych i borów sosnowych porastających równinę morenową w dorzeczu rzek Mininy i Kurówki. Znajdują się tutaj lęgowiska bociana czarnego a także dwa leśne jeziorka „Rejowiec” i „Duży Ług” będące ostoją rzadkich gatunków ptactwa wodnego.

6) Kozłowiecki Park Krajobrazowy – jego południowy fragment z otuliną – znalazł się w zasięgu powiatu lubelskiego. Lasu Kozłowieckie to duży kompleks borów sosnowych i mieszanych z dębem szypułkowym oraz dość licznym dębem bezszypułkowym – 90% lasów, liczne stawy, łąki wilgotne i torfowiska. Występuje tu wiele osobliwości botanicznych np. zimoziół północny (gatunek borealny), wielosił błękitny (gm. Niemce), tojad dzióbaty (objęte ochroną w ramach rezerwatu „Wielosił” - pow. ok. 88 ha). Na obszarze Kozłowieckiego PK spotkać można łosia, jelenia szlachetnego, daniela.

7) Nadwieprzański Park Krajobrazowy (nieopodal granic powiatu lubelskiego) rozciągający się wzdłuż przełomowego odcinka rzeki.


Południowy skraj naszego powiatu to obszar najrzadszego zagęszczenia ludności i niezwykłych uroczysk. W zabagnionej dolinie dopływu Poru w okolicy Targowiska projektuje się utworzenie rezerwatu „Staw Boćków”(na 250 ha szuwarów, bagien i zarastających stawów występuje wiele gatunków roślin wodnych i szuwarowych z grzybieniem białym i grążelem żółtym na czele) - największą ostoję ptactwa wodnego na opisanym obszarze.

Ochroną należałoby objąć dorodny las z udziałem buka pomiędzy Zakrzewem a Ponikwami. Rosną tu wspaniałe drzewa o średnicy dochodzącej do 1 m, można spotkać dzięcioła czarnego lub dudka.

W celu połączenia pomiędzy sąsiadującymi obszarami chronionymi utworzono korytarze ekologiczne. Przebiegają one dolinami rzek, kulminacjami wzgórz porośniętymi lasem (dolina Bystrzycy).
Na obszarze powiatu lubelskiego rośnie ponad 1000 gatunków roślin naczyniowych. To tyle, co w Tatrach, o ¼ więcej niż w Bieszczadach i 3-krotnie więcej niż w borach sosnowych Puszczy Solskiej.
Walory historyczne i kulturowe
Pradzieje w świetle zabytków archeologii

Krężnica Jara (gm. Niedrzwica) – ośrodek mieszkalny kultury zwanej kulturą pucharów lejowatych rozwijającej się w okresie 3600 – 2600 pne. Nazwa tej społeczności wywodzi się od charakterystycznej formy wytwarzanych i używanych naczyń. Zaleziono figurkę przedstawiającą parę wołów w jarzmie. Ten fragment naczynia (ucho) pozwala wnioskować o wysokim stopniu rozwoju kultury materialnej i rolnictwa.

Kulturę pucharów lejowatych poprzedzały na naszych ziemiach inne ludy myśliwskie, pasterskie i uprawiające rolę ręcznie.

Lubelszczyzna leżała w zasięgu kultury łużyckiej, wędrówek Celtów, Germanów i ludów stepowych zwanych Scytami.

Nieliczne są wzmianki w piśmie dotyczące naszych terenów (Herodot., Tacyt). Zachodnia część Lubelszczyzny znajdowała się pod kulturowym wpływem „szlaku bursztynowego” – stąd znaleziska rzymskie. Część wschodnia znalazła się na terenie wędrówki Gotów zmierzających na południe.

Osadnictwo słowiańskie (VI – VII w naszej ery) – trzy ośrodki osadnictwa skupiające wokół dużych grodów mniejsze osady umocnione i otwarte – Chodlik, Lublin, Grody Czerwieńskie. Osadnictwo wiąże się z organizacją plemienną Lędzian. Część zachodnia terenu była przez pewien czas pod wpływem Wiślan.



XIII, XIV w - Interesujący nas obszar stał się graniczną rubieżą niszczoną ustawicznymi walkami.

Sytuacja poprawia się, gdy w połowie XIV w. Kazimierz Wielki zostaje sukcesorem tronu włodzimiersko-halickiego i zajmuje go zbrojnie. Granice zostają zabezpieczone, szlaki handlowe nabierają znaczenia. Lokowane są nowe wsie, a nawet miasta. Wraz z zawarciem unii polsko-litewskiej Lubelszczyzna staje się centralnym obszarem rozległego państwa. Lublin staje się częstym miejscem pobytu kolejnych monarchów, czego materialnym dowodem jest rozbudowa zamku i rozwój miasta. Powstają murowane fortyfikacje, domy, kościoły. Tu znajduje swą siedzibę Trybunał – najwyższy sąd dla prowincji Małopolski i Rusi. Tu obradują zjazdy rycerstwa i Sejm, tu wreszcie zawarta zostaje Unia stanowiąca Rzeczypospolitą Obojga Narodów. Przemożne znaczenie Lublina sprawia, że jego najbliższe okolice są dla osadnictwa miejskiego mało konkurencyjne.

Lokowane w 1359 Wysokie rozwija się słabo, lepiej funkcjonują Bełżyce, które prawa miejskie otrzymują w 1417 roku. Obydwie miejscowości powstały przy bardzo ważnym szlaku handlowym z Rusi do portu rzecznego w Kazimierzu Dolnym. Tędy wędruje polskie zboże, spławiane Wisłą i wywożone morzem do Europy Zachodniej.

Materialnych śladów kultury średniowiecznej jest niewiele. To głównie pozostałości fortyfikacji ziemnych i drewniano-ziemnych oraz inne znaleziska archeologiczne. Tworzone wówczas parafie mieściły się w drewnianych świątyniach o niewielkich rozmiarach. O ich położeniu świadczą odkopane cmentarze, a o wyglądzie dokumenty kościelnych lustracji.

[Pozostałości średniowiecznych osad i grodów znajdują się w Bychawce (Zdrapach), Osmolicach, Garbowie, Motyczu. Zachowały się sięgające czasów wczesnej słowiańszczyzny Kurhany w Krzczonowie – był może miejscem pogańskiego kultu, Pszczelej Woli.]

Nie zachowały się poza Lublinem budowle starsze niż schyłek XV w.


Siedziby rycerskie, znamienite rody

Dorzecze górnej Bystrzycy otrzymali Awdańcy, bliżej Lublina osiedli Boczowie. Na zachód od Lublina gniazdo rodowe założyli Firlejowie z Dąbrowicy, w okolicach Bełżyc – Leliwici (Pileccy, Tarnowscy). Byli też i Wielkopolanie, Górkowie, Konińscy, Szamotulscy. Mieli tu posiadłości: Żółkiewscy, Sobiescy, Jabłonowscy, Czartoryscy, Lubienieccy, Orzechowscy.

Działalność: zagospodarowywali dobra, organizowali osadnictwo, dbali o obronność, budowali fortyfikacje, utrzymywali drogi w stanie przejezdnym i pilnowali bezpieczeństwa na nich.

Drobna szlachta zagrodowa: pełnili ważne funkcje, ochraniali trakty napadane przez zbójców lub Tatarów, wspierali załogi miast i małych fortalicji, zaciągali się na wojny do pocztów pańskich lub lekkich chorągwi.



Geografia zaścianków i wsi szlacheckich: lokowane były na wierzchowinach, przy małych strumieniach.

Osadnicy przyjmowali nazwiska od miejscowości, które zamieszkiwali (Sadurski, Niezabitowski, Słotwiński, Sobieszczański, Tarnawski – nie Tarnowski!).

Zaścianki i zagrody szlacheckie umiejscowione były głównie wzdłuż drogi z Rusi do Kazimierza lub na obrzeżach królewszczyzn.

Przeważały majątki średniej wielkości lub małe.


Siedziby rycerskie i szlacheckie:

Były niezbyt trwałe, bo budowane z drewna a częściowo tylko z kamienia. Obwarowania były zwykle ziemne lub ziemno-drewniane. Głównym punktem oporu była tzw. wieża ostatniej obrony. Czasem był to jedyny murowany element fortyfikacji. Na terenie powiatu nie zachował się ani jeden taki obiekt, ale możemy obejrzeć wieże na Zamku Lubelskim, w Kazimierzu lub Stołpiu k. Chełma.

Z czasem wieże nie tracąc cech obronnych powiększały swoje rozmiary i infrastrukturę socjalną, przekształcając się w dwory mieszkalno-obronne.

Przyziemie pełniło rolę magazynu – spiżarni i dostępne było od góry lub niewielkim ukrytym w załomie wejściem. Na poziom piętra wchodziło się po zewnętrznych schodach od strony dziedzińca.

Na piętrze czy też wysokim parterze znajdowała się sień, sala reprezentacyjna, komnaty właścicieli. Na wyższych piętrach były komnaty gościnne, na górnym piętrze, poddaszu, urządzenia obronne. Zachowały się dwa dwory wieżowe mieszkalno-obronne – w Jakubowicach Konińskich oraz w Wojciechowie.

Dwory wieżowe w miarę potrzeb i zamożności właściciela rozbudowywano dodając przybudówki i skrzydła mieszczące kuchnie, pomieszczenia dla służby, oficyny itp.

Dwór otaczały mury z basztami, wewnątrz murów zamykały się budynki gospodarcze, stajnie, spichlerze.

Zamek bełżycki istniał już w pocz. XV w., bychawski wzniósł Mikołaj Pilecki w I poł. XVIw.

Zamek z prawdziwego zdarzenia, mający charakter kluczowej fortecy, wybudowali Firlejowie w Dąbrowicy. Zamek wybudowany w pocz. XVI w., rozbudowywany był przez całe stulecie i początek następnego. Zbudowany na planie czworoboku z basztami narożnymi, utrzymany był w stylu renesansowym i spełniał wymogi ówczesnych założeń obronnych. Został zdobyty i zniszczony podczas potopu szwedzkiego. Okazałe ruiny istniały jeszcze w początkach XXw. Obecnie jedyną pozostałością jest narożna wieża, niegdyś kaplica zamkowa.

Pomniejsze renesansowe zamki i dwory wznieśli Żarczyńscy w Strzyżewicach (zachowała się XIX wieczna akwarela i fundamenty), Osmólscy w Osmolicach (na fundamentach wzniesiono pałac), Tęczyńscy w Jakubowicach Murowanych (wielokrotnie przebudowywany i niszczony, obecnie w ruinie).
Ważne wydarzenia w dziejach Lubelszczyzny
Prądy umysłowe Odrodzenia

Reformacja

Kontrreformacja

Renesans

Barok
Kościoły renesansowe:

- w Dysie p.w. św. Jana Chrzciciela wzniesiony jeszcze w XVI w, przebudowany w pocz. XVII-go,

- w Czerniejowie p.w. św. Wawrzyńca podobnie jak w Dysie wzniesiony przez lubelskiego mistrza Jana Wolfa a przebudowany z zachowaniem jedności stylu przez Władysława Siennickiego na pocz. XX w

- w Krasieninie kościół Nawiedzenia NMP – II poł. XVII w.

- w Bełżycach, Bychawie i Krzczonowie, w których kataklizmy dziejowe i późniejsze odbudowy zatarły cechy charakterystyczne.

Nie zachowało się wyposażenie kościołów wcześniejsze niż z I poł. XVII w: obrazy, rzeźby, snycerka, sprzęt liturgiczny. Jedynie jakieś pojedyncze elementy pochodzą z wcześniejszych epok.


Kościoły barokowe:

- Kiełczewice – pw. Św. Trójcy wzniesiony ok. 1683 r. prawdopodobnie projektu Jana Michała Linka nadwornego architekta Zamojskich kilkakrotnie zniszczony i przebudowany - - Garbów – oryginalna świątynia drewniana z murowana fasadą wzniesiona w 1731 r. pw. Przemienienia Pańskiego. Spłonęła podczas działań wojennych w roku 1015. Zachowały się fotografie dawnego kościoła.

- Głusk (Abramowice) – pw. św. Jakuba Apostoła wzniesiony w latach 1786 – 90 z fundacji hr. Jezierskiego. Prezentuje styl dojrzałego, ale umiarkowanego baroku. Rozbudowany w latach 20-tych XX w. Wewnątrz polichromia Czesława Miklasińskiego (zdobił również kościoły w Czerniejowie, Krzczonowie i Bychawce).

- Bystrzyca i Łuszczów –dwa małe, ale pięknie położone po obu stronach doliny barokowe kościółki. Pierwszy pw. Wniebowzięcia NMP w latach 1709 – 1717 z bogatym barokowym i rokokowym wyposażeniem, drugi – pw. św. Barbary zbudowany w latach 1724 – 41 z fundacji Józefa Potockiego, wielkiego strażnika koronnego; ciekawe i cenne wyposażenie oraz obrazy z epoki.


Drewniane świątynie Lubelszczyzny:

- Kościół w Targowisku – pw. św. Tomasza Becketa wzniesiony w 1746 r. na miejscu wcześniejszego, który spłonął świątynia oszalowana z wieżą w fasadzie i sygnaturką. Na wyposażeniu obrazy z XVII, XVIII i XIX w.

- Kościół w Wojciechowie wzniesiony w 1725 r. przez Teodora Orzechowskiego nosi wezwanie św. Teodora, posiada wyposażenie z XVIII stulecia w tym cenne obicia ze skór tłoczonych tzw. Kurdybany.

- Kościół św. Antoniego w Bożej Woli – ufundowany przez miecznika Michała Brodowskiego w 1737 spłonął i został odbudowany w latach 1831 – 34. Wyposażenie XVIII wieczne barokowo-klasycystyczne.

- Kościół z Matczyna przeniesiono do skansenu, w obecnym wystrój z poprzedniego.
Budowle świeckie doby baroku

Pałac barokowy jest budowlą na planie podkowy lub prostokąta bez ściany frontowej, za to z reprezentacyjnym dziedzińcem wewnętrznym. Rozbudowane skrzydła boczne przedłużają budynki stajni, wozowni, oficyn, kordegard etc. a całość zamyka ozdobna brama. Budowle nakrywa wielki dach łamany lub mansardowy, zachowane w celach dekoracyjnych wieże pokrywają hełmy. Od frontu do budynku prowadzą reprezentacyjne schody, zwykle dwubiegowe, dalej oś założenia przebiega przez równie reprezentacyjną klatkę schodową ku wychodzącemu na ogrody tarasowi widokowemu. Rozległe założenie parkowe, zgodnie z wersalskim pierwowzorem oparte na wzorach geometrycznych. Są tu wiec gazony i rabaty kwiatowe, strzyżone szpalery i starannie rozplanowane aleje drzew, tworzące osie widokowe zbiegające się w centrum pałacu. Ważnym elementem kompozycji przestrzennej jest woda ujęta w regularne kanały, stawy, fontanny, baseny, kaskady, liczne rzeźby przedstawiające zwykle postaci z mitologii.

Nie zachował się żaden chyba typowy pałac barokowy w powiecie lubelskim, wszystkie uległy późniejszej przebudowie lub zniszczeniu.
Dwory szlacheckie i inne budowle:

Rekonstruowany dwór Koźmianów w gałęziowe.

Plebania w Abramowicach Kościelnych

W Głusku - fragmenty zabudowy miejskiej z epoki i ratusz zwany „Murowańcem” – piękna budowla nakryta łamanym dachem ze szczytami.

Karczmy, domy zajezdne, stacje poczty – nie zachowały się.

W naszym bliskim sąsiedztwie istnieje budynek zajazdu w Chodlu i w Lublinie przy ul. Turystycznej – dawne rogatki miejskie.


Życie kulturalne okolic Lublina od Średniowiecza po XVIII w.:

Średniowiecze: szkoły parafialne - w Lublinie szkoła archidiakonalna, prezentująca dosyć wysoki poziom nauczania, a wielu jej absolwentów kontynuowało naukę w akademiach. Renesans: znane nazwiska – Biernat z Lublina i Jan z Lublina – są gwiazdami zwiastującymi rozkwit polskiej kultury. Pierwszy – poeta, współtwórca polskiego języka literackiego, drugi – muzyk popularny w swojej epoce. Do tych pionierów dołączy później Sebastian Klonowic wójt lubelski.

Jan Kochanowski i Mikołaj Rej byli literatami działającymi w terenie.

Oryginalnym w skali światowej zjawiskiem była „Rzeczpospolita Babińska” salon literacki i kabaret polityczny razem.

Warto wspomnieć postać Anny Zbąskiej, pierwszej polskiej poetki i animatorki życia kulturalnego działającej w II poł. XVII w.

Za literatów związanych z powiatem lubelskim uznać można Marysieńkę i Jana Sobieskich – autorów pięknych listów miłosnych.


Szkoły różnowiercze i katolickie:

W Bełżycach, Bychawie, w Turobinie i Piaskach, gimnazja w Lenartowie,

Kolegium Jezuitów w Lublinie,

Wpływy intelektualne wyższych uczelni: Akademia Zamojska, uniwersytet we Lwowie.


Upadek Rzeczypospolitej, próby podźwignięcia kraju

1) Próby reform społecznych, zakładanie manufaktur

2) Komisja Dobrego Porządku w Lublinie

3) Rozwój gospodarczy Bełżyc w epoce stanisławowskiej

4) Rozbiory, upadek Rzeczypospolitej, dążenia do zachowania polskości.
Klasycyzm
1) Puławy Czartoryskich ośrodkiem wpływów społeczno-politycznych i kulturalnych

a) pałace

b) ogrody krajobrazowe - ogrody Czartoryskich - tworzą rozległy park w stylu angielskim, utworzony na bazie skarpy wiślanej z szeroką panoramą doliny.

2) Inne siedziby szlacheckie: Osmolice, Piotrowice, Jabłonna, Bystrzyca k. Łuszczowa.

3) Kościół klasycystyczny - w Niedrzwicy Kościelnej

4) Synagoga w Bychawie

5) klasycystyczne pałace i dworki: w Garbowie, Krasieninie, Palikijach, Jabłonnej, Osmolicach, małe dworki w Strzyżewicach, Pszczelej Woli.
Druga połowa XIX - budowlane fantazje w duchu historycznym.

- neogotycki „zamek” w Jakubowicach Murowanych.

- Gotycko-renesansowy dwór Dłuskich w Niedrzwicy (Krebsówce)

- neogotycka kaplicę Stadnickich na cmentarzu w Bychawce

- bramę cmentarza w Bełżycach

- bramy i dzwonnicę w Krzczonowie

- neogotyckie kościoły: Wysokie, Garbów, Konopnica, Niemce
Style architektoniczne przełomu wieków:

Eklektyczny zespół cech historycznych: dwór w Piotrowicach (wzniesiony w miejscu „chaty” Koźmiana), w Jastkowie – siedziba Nikodema Budnego, kaplica cmentarna Łuniewskich w Bychawie, dwór w Motyczu i budynki cukrowni w Garbowie.

Secesja – Bank Spółdzielczy w Bychawie, Dom Ludowy i kilka kamieniczek tamże.

Zakopiańszczyzna – drewniany kościółek w Kłodnicy Dolnej (obecnie nieużywany) i w Woli Gałęziowskiej
Na uwagę zasługują stylowe budynki stacyjek kolejowych w Motyczu, Niedrzwicy Kościelnej, Leśniczówce.
Obiekty architektury nowoczesnej:

- Kościół w Starej Wsi ze słynnym ołtarzem z fary (XVIII w.).

-Kościoły w Piotrkowie i w Bystrzycy Starej t- modernistyczne konstrukcje w stylu Le Corbusiera wtapiające się w rytm krajobrazu.
Żydowskie miasteczka –: zabudowa Bychawy z zachowaną synagogą, Bełżyce, Wysokie.

Młyny. Do dziś zachowało się wzdłuż Bystrzycy i jej dopływów sporo budynków młyńskich, ale nie ma już czynnego młyna wodnego. W Jabłonnej stoi ostatni chyba w powiecie wiatrak.
Krajobraz wielkomiejski i wielkoprzemysłowy jest w szerokiej panoramie powiatu stale obecny poprzez sąsiedztwo ośrodków miejskich: Lublin, Świdnik.

Podsumowanie
Oceniając walory turystyczne powiatu lubelskiego ziemskiego, musimy z konieczności porównać go do innych regionów kraju i Lubelszczyzny. I tu skromnie przyznać trzeba, że ustępujemy wielu z nich. Nasze walory turystyczne (pozostańmy przy rym określeniu) są skromne, wymagają uwagi i pochylenia się nad rzeczami i sprawami trudno uchwytnymi.

tu jednak miejsca, które mogą zachwycić.


Powiat lubelski ma długie tradycje w organizacji wypoczynki letniego, ruchu kolonijnego skautingu.
Adresaci działań

Składając ofertę turystyczną potencjalnemu wędrowcowi trzeba starannie określić grupę zainteresowanych. Raczej nie turystę poszukującego wrażeń ekstremalnych: monumentalnych krajobrazów, obcowania z wielką sztuką, z dziką nieujarzmioną przyrodą, z zabytkami o randze światowej i wielkimi wydarzeniami historii.


A komu i co polecić może zaoferować powiat lubelski?
I. Mieszkańcom Lublina – turystyka rekreacyjno-weekendowa

II. Mieszkańcom ośrodków zurbanizowanych i uprzemysłowionych – wypoczynek w warunkach krajobrazu wsi i małych miasteczek.

III. Wypoczynek aktywny – turystyka piesza lub pieszo-samochodowa, turystka rowerowa oraz kolarstwo sportowe, narciarstwo biegowe oraz turystyka narciarska, turystyka i kajakarstwo; turystka konna

IV. Ekoturystyka – dla amatorów botaniki i ornitologii.

V. Dla miłośników kultury wyższej: plastyków, literatów, muzyków – możliwość organizacji plenerów, warsztatów, imprez kulturalnych.

VI. Inne formy wypoczynku związane z pobytem w gospodarstwie rolnym: pszczelarstwo, kulinaria, sadownictwo wraz z tradycyjnym wyrobem przetworów, mleczarstwo, nauka tradycyjnych prac polowych i gospodarskich.

VII Formy aktywności ruchowej w terenie: marsze i biegi na orientację, gry terenowe – RPG, surviwal, paintbol, zajęcia o charakterze paramilitarnym.
Warunki rozwoju ruchu turystycznego
Oferty, foldery i informatory.

Mapy, przewodniki;

Oznakowanie w terenie. Szlaki turystyczne. Ścieżki edukacyjne.

Mała infrastruktura terenowa: tablice informacyjne i kierunkowskazy, urządzone miejsca odpoczynku, ławeczka, kosz na śmieci, wiata, miejsce na ognisko, stojaki rowerowe, toaleta.

Utrzymanie dróg lokalnych: gruntowych, polnych ścieżek w stanie dostępności komunikacyjnej.

Niedroga i dostępna baza gastronomiczna i noclegowa o odpowiednim standardzie.


Na zakończenie stwierdzić należy, że walory turystyczne powiatu lubelskiego predysponują go do podejmowania działań w kierunki małych form turystyki aktywnej i specjalistycznej, a nie ku turystyce masowej.





©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna