Werbalne i niewerbalne komunikowanie – podstawą społecznego porozumiewania



Pobieranie 31.55 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar31.55 Kb.
x60
Werbalne i niewerbalne komunikowanie – podstawą społecznego porozumiewania

Komunikowanie, czyli zdolność lub umiejętność porozumiewania się jest procesem złożonym, który polega na przekazywaniu wiadomości pomiędzy ludźmi i wśród ludzi. Podstawowym narzędziem komunikacji jest język. W procesie porozumiewania się ludzie dążą do dzielenia się znaczeniami za pośrednictwem znaków, symboli i kodów (dźwięki, litery, słowa) służących do formułowania informacji (komunikatów). Komunikowanie może być realizowane przez wypowiedzi ustne, pisemne i różne formy wizualne oraz tzw. mowę ciała. Wiadomość przekazywana przez nadawcę dociera do odbiorcy tzw. kanałem komunikacyjnym (wzrok, słuch lub węch).

Komunikowanie może być jednokierunkowe lub dwukierunkowe. W pierwszym przypadku nadawca przekazuje informacje bez oczekiwania ich potwierdzenia
przez odbiorcę, a w drugim - nadawca uzyskuje potwierdzenie przekazanej informacji,
np. w formie pytań zadawanych przez odbiorcę. W komunikacji międzyludzkiej wyróżnia się dwa zasadnicze style: werbalny i niewerbalny.

Komunikacja niewerbalna jest wielokanałowym procesem przebiegającym spontanicznie, obejmującym subtelne nielingwistyczne zachowania, dokonującym się
w sposób ciągły i w dużej mierze bez udziału mojej świadomości. Do wskaźników niewerbalnych zaliczamy: mimikę twarzy, gesty, pozycję i ruchy ciała, dotyk oraz sposób patrzenia.

Komunikaty niewerbalne mogą być zgodne znaczeniowo z werbalnymi zastępować je, akcentować lub maskować. Zachowania niejęzykowe mają na celu ukrycie prawdziwych uczuć, przekonań lub myśli. Nawet, jeżeli zdajemy sobie sprawę


z emitowania poprzez własne ciało określonych sygnałów niewerbalnych, to w niewielkim jedynie stopniu potrafimy sprawować kontrolę nad tym procesem. Oto przykład: uczuciu silnego niepokoju, zdenerwowania często towarzyszy drżenie rąk. Pomimo usilnych starań, nie możemy tego powstrzymać, dokonuje się ono wbrew naszej woli. Innym przykładem jest zmiana wielkości źrenic dokonuje się bez udziału naszej świadomości
i nie sprawujemy nad nią żadnej kontroli. Podobnie jest w przypadku głosu - pomimo zaangażowania całej siły woli, nasza ekspresja wokalna wciąż pozostaje poza naszą kontrolą. Głos najwierniej wyraża stany emocjonalne, najszybciej zdradza smutek czy przygnębienie, uznaje się go za najbardziej "dziurawy" kanał. Na przykład twarz - "największy niewerbalny kłamca" w dużej mierze podlega kontroli. Potrafimy sprawić, by nasza twarz wyrażała uśmiech, zdziwienie czy oburzenie.

Kanały ekspresji niewerbalnej można podzielić na dwie grupy:



  • ruchy ciała

  • zależności przestrzenne.

Do pierwszej grupy ruchy ciała zalicza się: mimikę, kontakt wzrokowy, gesty, pozycję ciała, dotyk.

Mimika(twarz) jest najbardziej ekspresyjną częścią ciała - odzwierciedla szybko zmieniające się nastroje, reakcje na wypowiedzi i zachowania rozmówcy. Wyraża przede wszystkim uczucia i emocje. Niektóre obszary twarzy są bardziej ekspresyjne niż inne.

Bardzo wymowne są okolice brwi:



  • całkowicie podniesione wyrażają niedowierzanie,

  • podniesione do połowy - zdziwienie,

  • stan normalny - bez komentarza,

  • do połowy obniżone - zakłopotanie,

  • całkowicie obniżone - złość.

Podobną siłę ekspresji ma okolica ust. Zmiana położenia kącików ust wyraża stany

  • od zadowolenia – podniesione

  • do przygnębienia - opuszczone.

Zmiana w zakresie mimiki podlega w dużej mierze świadomej kontroli.


Poprzez kontrolowanie i panowanie nad mięśniami twarzy, ukrywamy niestosowne
lub nieakceptowane przez otoczenie reakcje Dzięki stosowaniu tzw. technik kierowania mimiką, możemy osiągać następujące efekty:

  • intensyfikować emocje (np. spotkawszy osobę, do której nie żywimy żadnych ciepłych uczuć, staramy się ukryć naszą obojętność i w czasie rozmowy poprzez odpowiedni wyraz twarzy okazujemy zadowolenie ze spotkania)

  • deintensyfikować emocje (np. wyrażając złość wobec szefa zachowujemy się znacznie bardziej powściągliwie niż wobec osoby, która nie ma możliwości zastosować wobec nas jakichkolwiek sankcji)

  • neutralizować emocje (np. normy kulturowe nakazują by mężczyźni nie okazywali emocji, ponieważ jest to przejaw zniewieściałości. Kiedy pięcioletni "mężczyzna" płacze, ponieważ przewrócił się i zranił się w kolano, wówczas mówimy: jesteś mężczyzna, bądź dzielny, to tylko małe zadrapanie i na pewno wcale nie boli. W ten sposób dziecko uczy się ukrywać emocje)

  • maskować emocje (np. słuchając opowieści sąsiadki o tym co się jej przydarzyło kiedy czekała na wizytę u lekarza staramy się ukryć znużenie i brak zainteresowania. Zamiast tego okazujemy zainteresowanie lub współczucie).



Nie oznacza to, że techniki kierowania mimika pozwalają ukryć przed wnikliwym obserwatorem prawdziwe emocje. Dzieje się tak przede wszystkim, dlatego,
że w wyrażanie określonego stanu emocjonalnego jest zaangażowanych kilka obszarów twarzy, np. szczęście wyrażają policzki(usta) oraz oczy(powieki) natomiast złość policzki(usta) i brwi(czoło).

Tak więc twarz nie jest nieprzezroczystą maską ani wiernym odzwierciedleniem stanu wewnętrznego. Choć podlega naszej kontroli i służy kreowaniu wrażenia, w pewnym stopniu wyraża również prawdziwe stany emocjonalne.


Kontakt wzrokowy

Oczy stanowią najważniejszy obszar wizualnej uwagi w czasie rozmowy uwaga koncentruje się na oczach przez ok. 43% czasu. Zasadniczą funkcją kontaktu wzrokowego jest przekazywanie komunikatów relacyjnych. Ogólnie można powiedzieć, że patrzenie


na inna osobę jest wyrazem zainteresowania a jednocześnie przejawem pozytywnej
lub negatywnej odpowiedzi na to zainteresowanie. Na przykład podczas rozmowy kwalifikacyjnej, kandydat usiłuje nawiązać dobry kontakt wzrokowy z rozmówcą
by poprzez ten kanał wyrazić swoją wiarygodność, kompetencję, zainteresowanie firmą. Jeżeli rozmówca jest zainteresowany kandydatem, będzie skłonny pozytywnie odpowiadać na jego próby nawiązania kontaktu wzrokowego.

Inna ważną funkcją kontaktu wzrokowego jest redukowanie rozproszenia. W celu zwiększenia koncentracji uwagi, ograniczamy ilość odbieranych bodźców. Kanał wzrokowy jest jedną z dróg dostarczania bodźców. Zatem koncentrując myśli na pewnym zdarzeniu, przypominając sobie jakieś szczegóły, zastanawiając się nad odpowiedzią ograniczamy kontakt wzrokowy.

Ekspresja oczu wyraża się nie tylko poprzez spoglądanie, ale również:


  • zmianę wielkości źrenic (2-8 mm),

  • wskaźnik mrugania (zwykle co 3-10 sek.),

  • stopień otwarcia oczu (od szeroko otwartych do przymkniętych powiek),

  • wyraz oczu - tzw. maślane oczy, mordercze spojrzenie.


Gesty

Kiedy mówimy nieustannie poruszamy rękami, głową ale też całym ciałem. Ruchy te są skoordynowane z mową i stanowią cześć całościowego procesu komunikowania się. Kiwanie głową jest dość specyficznym rodzajem gestu i odgrywa dwie zasadnicze funkcje:



  • po pierwsze działa jako wzmocnienie, nagroda i zachęta dla rozmówcy
    do kontynuowania wypowiedzi

  • po drugie służy synchronizacji interakcji kilkakrotne kiwnięcie głową (seria) oznacza brak zgody i chęć zabrania głosu.

Gesty, w zależności od pełnionej funkcji dzielimy na:



  • emblematory (niewerbalne substytuty konkretnych słów, np. znak słuchawki; znak ilustrujacy, że czas minął)

  • afektatory (niewerbalne zachowania, które odzwierciedlają intensywność odczuwanych emocji, np. skrzyżowanie nóg czy rak, częste zmiany postawy ciała)

  • ilustratory (niewerbalne zachowania, które służą uplastycznieniu wypowiedzi,
    np. opowiadając o małym dziecku gestykulujemy by dokładniej, wierniej opisać jego małe paluszki, raczki)

  • regulatory (niewerbalne zachowania, które pomagają synchronizować przebieg rozmowy, np. zmiana postawy i ułożenia ciała, skinienie głową)

  • adaptatory (zachowania niewerbalne, które służą zaspokojeniu określonych potrzeb psychicznych lub fizycznych, np. obgryzanie paznokci jako przejaw zdenerwowania, kręcenie się na krześle jako przejaw zniecierpliwienia. Jako ciekawostkę warto podać, że kiedy ujawniamy informacje wewnętrznych stanów, np. opowiadamy o swoich przeżyciach, wówczas najczęściej dotykamy lewej strony naszego ciała. Kiedy natomiast doświadczamy obawy w związku
    z nawiązaniem kontaktu z nową osobą, najczęściej dotykamy prawej części naszego ciała)


Dotyk

Istnieją określone normy społeczne, które regulują akceptowany obszar i liczbę dotyków w zależności od charakteru związku interpersonalnego. Występuje szereg sytuacji, w których kontakt cielesny jest akceptowany, np. w sporcie, podczas tańca, podczas badania lekarskiego, w czasie składania życzeń. We wszystkich tych sytuacjach obowiązują inne reguły, ale wspólnym mianownikiem jest brak związku pomiędzy dotykiem i poczuciem intymności. Wymienione rodzaje dotyku stanowią, bowiem przykłady dotyku funkcjonalnego.

Najważniejsze funkcje komunikacyjne dotyku to:


  • wspieranie pocieszanie,

  • funkcja filiacyjna(związek)

  • funkcja władzy

Przekazy dotykowe są szczególnie skuteczne w dostarczaniu pocieszenia osobom potrzebującym psychicznego wsparcia. Poprzez dotyk najlepiej dokonuje się transmisja uczucia sympatii, zrozumienia, współczucia. Bardzo ważna jest rola dotyku w relacjach rodzice-dzieci. Dotyk odgrywa ogromnie ważna rolę w kształtowaniu bliskich relacji. Przekaz zawarty w dotyku zależy jednak od rodzaju relacji. W bliskich związkach dotyk komunikuje sympatię, życzliwość, wsparcie. Z drugiej strony w relacji np. z szefem jest wskaźnikiem władzy, dominacji i statusu.


Pozycja ciała

Sposób siedzenia czy stania ujawnia informacje naszego samopoczucia. Jednym


z komunikatów emitowanych przez postawę ciała jest stan napięcia psychicznego. świadczą o nim znaki statyczne (stopy ściśle przylegające do siebie, ręce przyciśnięte
do ciała, zaciśnięte dłonie) oraz kinetyczne (ciągłe poruszanie stopami, rękami, kręcenie głową). Za pomocą postawy ciała komunikujemy również nasze nastawienie wobec rozmówcy. Bezpośrednie ustawienie ciała ułatwiające kontakt wzrokowy, wychylenie ciała do przodu, dotykanie jest wyrazem pozytywnego nastawienia do rozmówcy. Wyrazem sympatii dla rozmówcy jest podobna lustrzana pozycja ciała.
Zachowanie przestrzenne

Wyróżnia się cztery strefy używane przez nas nieświadomie podczas interakcji


z innymi ludźmi. Są to:

  • strefa intymna (0-45cm),

  • strefa osobista (45-120 cm),

  • strefa społeczna (1,2-3,6 m),

  • strefa publiczna (3,6-6m).

Bliskość przestrzenna jest wskaźnikiem lubienia, sympatii. Im mniejszy dystans,
tym bliższa relacja.
Wyodrębniono cztery różne rodzaje ekspresji niewerbalnej: mimika, proksemika, kinezjetyka, parajęzyk.

  • Mimika twarzy stanowi źródło informacji na temat stanów emocjonalnych i postaw, takich jak sympatia czy wrogość. Naukowcy stwierdzili, że istnieje sześć głównych rodzajów mimiki odpowiadających następującym emocjom: szczęście, zdziwienie, strach, smutek, gniew, pogarda.

  • Proksemika dostarcza informacji o partnerach interakcji na podstawie przestrzennej odległości miedzy nimi, sposobu strukturyzowania i wykorzystania mikroprzestrzeni. Zachowania proksemiczne pozostają pod wpływem dwóch sprzecznych potrzeb: afiliacji i prywatności.

  • Kinezjetyka analizuje postawy ciała, gesty i inne ruchy ciała. Jeden
    z podstawowych aksjomatów komunikowania brzmi, iż jest to zjawisko nieuchronne. Można przestać mówić w sensie wokalnym, ale nie można w ogóle wstrzymać emitowania informacji, intencjonalnie lub nieintencjonalnie ciało stale wysyła sygnały poprzez postawę, pochylenie, rozluźnienie, napięcie, gesty.

  • Parajęzyk jest czwartym systemem komunikacji niewerbalnej. Źródłem informacji są cechy głosu: wysokość, natężenie, tempo mówienia, wahania i inne zakłócenia płynności mowy. Język słów, ze swa zadziwiającą złożonością struktury
    i bogactwem słownika, jest głównym środkiem, za pomocą, którego ludzie wyrażają swoje myśli i uczucia. Przyjęcie założenia, że język słów jest jedynym środkiem porozumiewania się, byłoby poważnym błędem. Ważną zasadą
    w zakresie komunikacji interpersonalnej jest zachowanie spójności pomiędzy przekazem werbalnym a ekspresja niewerbalną.

Najważniejsza natomiast pozostaje przyjazna i życzliwa postawa wobec rozmówcy. Potrafi ona zrekompensować wszelkie deficyty kompetencji komunikacyjnej.
Komunikacja werbalna - to sposób, w jaki ludzie komunikują się (wysyłają
i odbierają komunikaty) za pomocą słów. Komunikacja werbalna jest działaniem intencjonalnym.

Struktura słowna komunikatu zależy od funkcji:



  1. Funkcja referencyjna (poznawcza) to zasadniczy cel komunikatu, ale istnieją
    też funkcje poboczne (np. nastawienia na kontekst).

  2. Funkcja emotywna (ekspresywna) wskazuje na bezpośrednie wyrażenie postawy mówiącego wobec tego, o czym on mówi. Chodzi tu o wywarcie pewnej emocji,
    np. poprzez wykrzykniki.

  3. Funkcja (konatywna) – orientacja na odbiorcę prezentuje najczystszą ekspresję gramatyczną.

  4. Funkcja fatyczna – nastawienie na kontakt wyraża się w komunikatach przedłużających lub podtrzymujących komunikację.

  5. Funkcja metajęzykowa – należy dokonać rozróżnienia pomiędzy dwiema płaszczyznami języka: językiem przedmiotowym i metajęzykiem.

  6. Funkcja poetycka to nastawienie na sam komunikat, skupienie się na komunikacie
    dla niego samego. Jest to funkcją nadrzędną poezji.

Komunikacja jest procesem, czyli trwającym w czasie ciągiem wzajemnie określających się zdarzeń. Na proces komunikacji, składa się wzajemna wymiana informacji, kontekst, w którym ta wymiana zachodzi, stany psychiczne i postawy występujące u partnerów w czasie jej trwania, dynamicznie zmieniający się stan zrozumienia informacji.

Sens komunikowania jest rozumiany jako wymiana wiadomości, wynika z faktu istnienia początkowej różnicy zasobów informacji posiadanych przez partnerów. Podczas komunikacji następuje częściowe niwelowanie tych różnic. Możemy, zatem powiedzieć,
że komunikacja to proces wyrównywania informacji. Innymi słowy komunikowanie jest skuteczne wówczas, gdy prowadzi do częściowego choćby wyrównania wiedzy między partnerami interakcji.

Komunikacja przebiega nawet wówczas, gdy człowiek jest sam ze sobą. Także


na bezludnej wyspie samotnemu człowiekowi towarzyszy jakaś wewnętrzna reprezentacja innych ludzi i w dodatku może ona wpływać na jego zachowanie w podobny sposób
jak czyniłaby obecność realnych osób w jego otoczeniu. Tak wiec związki jednostki
z innymi ludzi obejmują zarówno wewnętrzną komunikację miedzy osobami,
jak i wewnętrzną „obecność” innych ludzi w subiektywnym świecie myśli, wspomnień
i wyobrażeń. Dzieje się tak, jakby jakaś część komunikacji z innymi ludzi z naszego życia została uwewnętrzniona i zapisana w kształcie każdego z nas.
Na koniec wspomnę jeszcze o źródłach zakłóceń w komunikowaniu się. Podstawowym zakłóceniem wydaje się być brak zaufania miedzy partnerami. Wzajemna nieufność jest częstą przyczyną znacznego ograniczania ilości i rodzaju wymienianych informacji. Kolejnym zakłóceniem jest wiarygodność nadawcy. Nadawca jest wiarygodny wówczas, gdy odbiorca spostrzegło go jako znawcę dziedziny, której dotyczy przekaz, oraz gdy odbiorca pozytywnie ocenia jego intencje, tzn., gdy sądzi, że nadawca chce mu być pomocny w jakiś sposób. Kolejnym zakłóceniem jest wysyłanie niezrozumianych przekazów. Jest to związane z kodem, o czym pisałam wcześniej.

Ważne jest również to, by nadawca zapewniał dopływ informacji zwrotnych, ponieważ świadczy to o tym, jak są odbierane jego przekazy.


Reasumując, zadaniem komunikacji jest wymiana informacji. W tych celach wykorzystujemy zarówno komunikacje werbalną, jak i niewerbalną, czyli „mowę ciała”. Wiele nieporozumień w relacjach interpersonalnych jest wynikiem złej komunikacji. Niewłaściwe odczytanie intencji z jednej strony, zawoalowane oczekiwania z drugiej
oto trudności, których doświadczył niemal każdy z nas w codziennych rozmowach.
O efektywnej komunikacji można mówić wówczas, kiedy treść wypowiedzi jest zrozumiana zgodnie z intencjami nadawcy przekazu.

W celu pełniejszego poznania istoty komunikacji warto zastanowić się


nad procesami i mechanizmami, które leża u podłoża każdej rozmowy.
Bibliografia:


  1. Duszka A.. (1998). Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN

  2. Kapciak A, Korporowicz L, Tyszka A. (1995). Komunikacja międzykulturowa zbliżenia i impresje. Warszawa: Instytut Kultury

  3. Knapp, M. L., Hall, J. A. (2000). Komunikacja niewerbalna w interakcjach międzyludzkich. Wrocław: Astrum.

  4. Nęcki, Z. (1990). Komunikowanie niewerbalne. W: Z. Nęcki, Wzajemna atrakcyjność Warszawa: Wiedza Powszechna.





©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna