Wydawnictwo Centrum Szkolenia Policji w Legionowie Druk: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie. Nakład 500 egz



Pobieranie 0.84 Mb.
Strona6/20
Data28.04.2016
Rozmiar0.84 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

PROBLEMATYKA WALKI Z KORUPCJĄ


W PRAWIE POLSKIM I MIĉDZYNARODOWYM

RYS HISTORYCZNY

Okazją do ustanowienia miĊdzynarodowego Dnia Przeciwko Korupcji, obchodzonego w dniu 9 grudnia, byáo przyjĊcie przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją nr 58/4 z dnia 31 paĨdziernika 2003 roku Konwencji Narodów Zjednoczonych Przeciwko Korupcji13.

Prace nad miĊdzynarodowym dokumentem, regulującym w sposób kompleksowy i multidyscyplinarny problematykĊ zapobiegania, Ğcigania i karania áapownictwa rozpoczĊto w 2000 roku, kiedy to rezolucją nr 55/61 Zgromadzenie Ogólne ONZ powoáaáo Komitet Specjalny ds. opracowania skutecznego, miĊdzynarodowego instrumentu prawnego przeciw korupcji.

Tekst Konwencji zostaá przyjĊty na 7 sesji Komitetu w Wiedniu w dniach 29 wrzeĞnia — 1 paĨdziernika 2003 roku, natomiast Zgromadzenie Ogólne przyjĊáo ją 31 paĨdziernika 2003 roku. Konwencja zostaáa otwarta do podpisu na konferencji w Meridzie (Meksyk) w dniach 9–11 grudnia 2003 roku. Jej sygnatariuszami byáo wówczas 140 paĔstw. Na chwilĊ obecną podpisaáo ją 148 paĔstw. W imieniu RP 10 grudnia 2003 roku KonwencjĊ podpisaá ambasador RP w Meksyku. Konwencja weszáa w Īycie 14 grudnia 2005 roku, natomiast

w stosunku do Polski ratyfikowaá ją Prezydent RP w dniu 15 sierpnia 2006 roku14.


KONWENCJA VS. PRAWO POLSKIE

Polska, w dziedzinie bĊdącej tematyką dzisiejszego seminarium, podjĊáa szereg zobowiązaĔ miĊdzynarodowych zarówno w ramach PaĔstw OECD (Konwencja OECD z dnia




13 www.un.org/en/ga/

14 Ustawa z dnia 12 maja 2006 roku o ratyfikacji Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji, przyjĊtej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 31 paĨdziernika 2003 roku (Dz.U. z 2006

roku, nr 126, poz. 873).


40
17 grudnia 1997 roku o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w miĊdzynarodowych transakcjach handlowych15), PaĔstw Rady Europy (m.in. Prawnokarna Konwencja o Korupcji16, Cywilnoprawna Konwencja o Korupcji17, Konwencja Rady Europy o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie dochodów pochodzących z przestĊpstwa18), jak teĪ ostatnio w ramach Unii Europejskiej, której zresztą przepisy z uwagi na charakter

wspólnotowego prawa obowiązują u nas bezpoĞrednio (Konwencja o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich19, Konwencja w sprawie zwalczania korupcji, w którą zaangaĪowani są urzĊdnicy WE lub urzĊdnicy PaĔstw Czáonkowskich UE20).

W odróĪnieniu od tych dokumentów Konwencja ONZ problem korupcji reguluje w sposób kompleksowy, zawierając definicje zagadnieĔ związanych z korupcją, konfiskatą mienia pochodzącego z przestĊpstwa, postanowienia dotyczące tworzenia i wzmacniania Ğrodków zapobiegających jej powstaniu (zgodnie z Konwencją wysiáki te powinny byü skierowane do sektora publicznego i prywatnego) oraz zobowiązanie PaĔstw-Stron do kryminalizacji okreĞlonych zachowaĔ (przekupstwa krajowych i zagranicznych funkcjonariuszy publicznych, przekupstwa w sektorze prywatnym, naduĪycia funkcji przez funkcjonariuszy publicznych, w tym malwersacji i sprzeniewierzenia, malwersacje mienia w sektorze prywatnym, handel wpáywami, pranie pieniĊdzy, przestĊpstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwoĞci). Ponadto, co istotne, postanowienia o wspóápracy miĊdzynarodowej zawierają klauzulĊ, wedáug której w braku umowy dwustronnej pomiĊdzy PaĔstwami, Konwencja moĪe stanowiü samodzielną podstawĊ ekstradycji. Konwencja zobowiązuje równieĪ do powoáania organu zajmującego siĊ problematyką zapobiegania i zwalczania korupcji.

Instrumenty prawne przewidziane w Konwencji, mające na celu zwalczanie i zapobieganie korupcji, w momencie ratyfikacji Konwencji w dniu 15 sierpnia 2006 roku funkcjonowaáy juĪ w ramach polskiego porządku prawnego. Polski kodeks karny21 penalizuje takie czyny, jak:

x przekupstwo czynne i bierne osoby peániącej funkcjĊ publiczną w RP, paĔstwie obcym

oraz innym podmiocie prawa miĊdzynarodowego (228 i 229 k.k.),

x handel wpáywami (art. 230 i 230a k.k.),

x naduĪycie funkcji (231 k.k.),




15 Dz.U. z 2001roku, nr 23, poz. 264.

16 Dz.U. z 2005 roku, nr 29, poz. 249.

17 Dz.U. z 2004 roku, nr 244, poz. 2443.

18 Dz.U. z 2003 roku, nr 46, poz. 394.

19 Dz.U. z 2009 roku, nr 208, poz. 1603.

20 Dz.U. UE C 195, 25/06/1997 P. 002-0011.

21 Dz.U. z 1997 roku, nr 88, poz. 553.


41


x korupcja wyborcza (250a k.k.),

x korupcja gospodarcza (296a k.k.),

x pranie pieniĊdzy (299 k.k.).

Karane jest takĪe pomocnictwo i podĪeganie do wyĪej wymienionych przestĊpstw. Na podstawie przepisów art. 44–45 k.k. moĪliwe jest równieĪ orzeczenie przepadku nie tylko przedmiotów pochodzących z przestĊpstwa lub sáuĪących jego popeánieniu, lecz takĪe korzyĞci majątkowych osiągniĊtych wskutek przestĊpstwa. Gdy orzeczenie przepadku ww. przedmiotów nie jest moĪliwe, sąd moĪe orzec przepadek równowartoĞci tych przedmiotów. NaleĪy podkreĞliü, Īe wiĊkszoĞü wyĪej wymienionych regulacji, jak teĪ przepisy dotyczące odpowiedzialnoĞci podmiotów zbiorowych za przestĊpstwa lub przestĊpstwa skarbowe oraz pozwalające na uchylenie tajemnicy bankowej, wprowadzono do polskiego ustawodawstwa na dáugo przed ratyfikacją Konwencji, w wyniku realizacji wczeĞniej podjĊtych zobowiązaĔ miĊdzynarodowych związanych z wstąpieniem do UE oraz przystąpieniem do wspomnianych wczeĞniej konwencji OECD i Rady Europy (w wiĊkszoĞci dokonaáa tego ustawa z 13 czerwca 2003 roku nowelizująca kodeks karny i inne ustawy).

Ostatnim rozwiązaniem wpisującym siĊ w realizacjĊ postanowieĔ Konwencji byáo powoáanie ustawą z dnia 9 czerwca 2006 roku22, obok do tej pory funkcjonujących jednostek (m.in. CBĝ), Centralnego Biura Antykorupcyjnego, jako wyspecjalizowanego organu w zwalczaniu korupcji oraz koordynującego dziaáania w tym zakresie, na wzór jednostek funkcjonujących w innych paĔstwach europejskich — jak choüby SáuĪby Zwalczania Wielkich Defraudacji w Wielkiej Brytanii, Centralnej SáuĪby Zapobiegania Korupcji we Francji czy teĪ PaĔstwowej SáuĪby ĝledczej w Holandii. RównieĪ na szczeblu Unii Europejskiej funkcjonuje powoáany w 1999 roku jako wspólnotowa instytucja

wyspecjalizowana w przeciwdziaáaniu oszustwom oraz korupcji na szkodĊ interesów finansowych UE — Europejski Urząd ds. Zwalczania Oszustw (OLAF)23.

WaĪne byáo równieĪ wyposaĪenie CBA w odpowiednie instrumenty prawne mające zapewniü skuteczną realizacjĊ jego ustawowych zadaĔ. NaleĪą do nich m.in. kontrola operacyjna i áapówka kontrolowana. Pierwszą z nich, polegającą na kontroli i utrwalaniu treĞci rozmów w sprawach o przestĊpstwa enumeratywnie wymienione w ustawie, zarządza Sąd OkrĊgowy w Warszawie na pisemny wniosek Szefa CBA, záoĪony po uzyskaniu zgody Prokuratora Generalnego. Z kolei áapówka kontrolowana polegająca na kontrolowanym wrĊczeniu korzyĞci majątkowej moĪe zostaü zarządzona przez Szefa CBA po uzyskaniu


22 Dz.U. z 2006 roku, nr 104, poz. 708.

23 Ustanowiony Decyzją Komisji z dnia 28 kwietnia 1999 roku, Dz.U. 1999, L 136.


42


pisemnej zgody Prokuratora Generalnego celem sprawdzenia uzyskanych wczeĞniej wiarygodnych informacji o przestĊpstwie.
ZAPOBIEGANIE I WYKRYWANIE

W problematyce walki z korupcją, obok czynnoĞci związanych z sankcjonowaniem juĪ wystĊpujących zachowaĔ, szczególnie waĪne jest podejmowanie inicjatyw prewencyjnych, mających sáuĪyü eliminacji sytuacji sprzyjających rozwojowi korupcji, szczególnie w obszarach nią zagroĪonych, a wiĊc przede wszystkim w instytucjach paĔstwowych i samorządowych oraz podmiotów z nimi powiązanymi. Za okolicznoĞci sprzyjające korupcji moĪna uznaü przede wszystkim:

x przypadki niestarannie prowadzonej, niekompletnej dokumentacji (nieáad sprzyja

zatajaniu nieprawidáowoĞci),

x brak znajomoĞci przez kierownictwo instytucji regulacji prawnych związanych z wykonywaniem zadaĔ,

x niewáaĞciwe relacje pomiĊdzy beneficjentami a osobami podejmującymi dotyczące ich decyzje.

W tych wszystkich przypadkach szczególny nacisk naleĪy poáoĪyü na tworzenie procedur zapewniających transparentnoĞü dziaáania organów administracji, szczególnie na styku sektora prywatnego i publicznego. Jako przykáad potencjalnie zagroĪonego obszaru moĪna podaü sektor zamówieĔ publicznych24. Zwraca na to uwagĊ Konwencja, zobowiązując PaĔstwa-Strony art. 9 do „ustanowienia odpowiednich systemów zamówieĔ, opartych na przejrzystoĞci, konkurencyjnoĞci oraz zastosowania ustalonych z góry, obiektywnych kryteriów podejmowania decyzji dotyczących zamówieĔ publicznych w celu uáatwienia póĨniejszej weryfikacji prawidáowoĞci stosowania zasad lub procedur”. Innym przykáadem

moĪe byü problem dochodów nieznajdujących pokrycia w zarobkach wĞród osób dysponujących mieniem publicznym. Zapobieganiu takiemu niekontrolowanemu przyrostowi dóbr sáuĪy obowiązek skáadania oĞwiadczeĔ majątkowych oraz oĞwiadczeĔ o prowadzeniu dziaáalnoĞci gospodarczej przez osoby peániące funkcje publiczne, naáoĪony przez UstawĊ z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ograniczeniu prowadzenia dziaáalnoĞci gospodarczej przez




24 W Polsce problematykĊ tĊ reguluje Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 roku — prawo zamówieĔ publicznych, Dz.U. z 2010 roku, nr 113 poz. 759 – t.j.


43


osoby peániące funkcje publiczne25. Kontrola przedmiotowych oĞwiadczeĔ jest jednym z ustawowych obowiązków Centralnego Biura Antykorupcyjnego.

Istotnym elementem w walce z korupcją jest kwestia Ĩródeá informacji o zachowaniach korupcyjnych. Poza informacjami wáasnymi organów procesowych, na które skáadają siĊ wspomniane wczeĞniej czynnoĞci operacyjno-rozpoznawcze oraz informacje uzyskane w toku prowadzenia innych postĊpowaĔ, wchodzą równieĪ informacje pochodzące od organów kontroli (NajwyĪsza Izba Kontroli, Samorządowe Kolegia Odwoáawcze), a takĪe zawiadomienia obywatelskie, w tym od osób udzielających korzyĞci. W tym ostatnim przypadku waĪne wydaje siĊ odpowiednie ksztaátowanie polityki kryminalnej paĔstwa zmierzającej do przeáamania solidarnoĞci przestĊpczej biorącego i dającego korzyĞü majątkową lub osobistą. Stanowi o tym Konwencja w art. 37 ust. 2, który przewiduje moĪliwoĞü odstąpienia od oskarĪenia osoby, aktywnie wspóápracującej z organami Ğcigania w sprawie o przestĊpstwo objĊte jej zakresem. Za odpowiednik tego rozwiązania moĪna uznaü art. 229 § 6 polskiego kodeksu karnego, który przewiduje niepodleganie karze sprawcy przestĊpstwa przekupstwa, jeĪeli korzyĞü majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostaáy przyjĊte, a sprawca zawiadomiá o tym fakcie organ powoáany do Ğcigania przestĊpstw i ujawniá wszystkie istotne okolicznoĞci przestĊpstwa, zanim organ ten siĊ o nim dowiedziaá (podobne rozwiązania przewidują: art. 230a § 3, art. 250a § 4 k.k., art. 296a § 5 k.k., art. 299

§ 8 k.k.).

PODSUMOWANIE

Koordynacja dziaáaĔ prokuratury i innych organów paĔstwowych powoáanych do Ğcigania przestĊpstw korupcyjnych oraz ksztaátowanie praktyki prowadzenia postĊpowaĔ karnych w tym przedmiocie jest takĪe jednym z zadaĔ Departamentu ds. PrzestĊpczoĞci Zorganizowanej Prokuratury Generalnej. W związku z tym na podstawie § 85 Regulaminu wewnĊtrznego urzĊdowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury26 Prokurator Generalny zarządziá (od 1 lipca 2010 roku) przekazywanie do DZiK na bieĪąco informacji o postĊpowaniach dotyczących przestĊpstw z art. 228–231 k.k., art. 250a k.k. oraz art. 296a k.k. Ponadto przesyáane są kopie nastĊpujących dokumentów procesowych:

x postanowieĔ o wszczĊciu Ğledztwa,

x postanowieĔ o przedáuĪeniu okresu trwania Ğledztwa,
25 Dz.U. z 2006 roku, nr 216, poz. 1584.

26 Dz.U. z 2010 roku, nr 49, poz. 296.


44


x decyzji o zawieszeniu i podjĊciu zawieszonego postĊpowania,

x decyzji merytorycznie koĔczących postĊpowanie przygotowawcze,

x decyzje sądów w przedmiocie uchylenia postanowieĔ o odmowie wszczĊcia lub umorzeniu postĊpowania,

x wyroków wydanych przez sądy I i II instancji.

Uzyskiwane dane oraz informacje mają byü wykorzystywane do opracowywania okreĞlonych w § 86 Regulaminu sprawozdaĔ i raportów dotyczących stanu przestĊpczoĞci korupcyjnej oraz zaleceĔ dotyczących metodyki prowadzenia postĊpowaĔ przygotowawczych w tego rodzaju sprawach.


45


gen. insp. Andrzej Matejuk


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna