Wydział Humanistyczny agh rok akademicki: 2009/2010 Kierunek: socjologia II rok sum, stacjonarne Wykład Tytuł przedmiotu: Socjologia języka



Pobieranie 32.87 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar32.87 Kb.
Wydział Humanistyczny AGH

Rok akademicki: 2009/2010

Kierunek: socjologia

II rok SUM, stacjonarne
Wykład

Tytuł przedmiotu: Socjologia języka
liczba godzin 45 (15 wykładów)

semestr zimowy 2009/2010

termin i miejsce zajęć: czwartek 10.45-13.15, sala 420, D-13.

osoba prowadząca przedmiot: prof. nadzw. dr hab. Katarzyna Skowronek

adres mailowy: njskowro@cyf-kr.edu.pl

Charakterystyka przedmiotu

Celem semestralnego kursu jest wszechstronne omówienie społecznych, kulturowych i antropologicznych aspektów języka, jego zewnętrznych, kontekstowych uwarunkowań. W czasie wykładów będzie można się zaznajomić z głównymi kierunkami i metodologiami we współczesnej lingwistyce, dla których język jest najważniejszą formą komunikacji i działania społecznego. Scharakteryzowane zostaną cechy polszczyzny publicznej XXI, m.in. w sferze polityki. Wyjaśniona zostanie rola języka w procesie konstruowania tożsamości prywatnej i społecznej oraz powstawania stereotypów. Uwaga zostanie skupiona również na rozumieniu i interpretacji dyskursu. Omówione będą związki pomiędzy językiem a narodem i państwem.



Program wykładów
1. Socjologia języka, socjolingwistyka. Pragmalingwistyka, etnolingwistyka, lingwistyka antropologiczna, lingwistyka kulturowa – podstawowe pojęcia i terminy. Język – jako system; język jako mowa. Langue i parole F. de Saussure’a. Competence i performance N. Chomsky’ego. Cechy systemu językowego. Budowa systemu językowego. Gramatyka i leksykon języka. Semantyka.
2. Funkcje języka (i tekstów). Język mówiony – język pisany. Kategoria potoczności i oficjalności w języku – społeczne implikacje. Mowa i milczenie. Społeczne funkcje milczenia. Społeczne funkcje plotki. Społeczne funkcje narzekania. Język a komunikacja niewerbalna.
3. Konserwatyzm i innowacja w języku. Zmiany w publicznych zwyczajach językowych – tendencje rozwojowe polszczyzny. Zmiany cywilizacyjne a rozwój języka. „Archeologia” i „futurologia” języka: przeszłość i przyszłość polszczyzny w kontekście zmian społecznych i kulturowych. Pochodzenie i zróżnicowanie języków współczesnych.
4. Socjologia języka a psychologia języka i psycholingwistyka. Społeczne a biologiczne uwarunkowania języka. Elementy psycholingwistyki. Neurofizjologiczne podłoże języka. Filogeneza języka. Język a myślenie. Akwizycja języka i społeczne uwarunkowania tego procesu. Kompetencja językowa i komunikacyjna. Bilingwizm i społeczne problemy z tym związane.
5. Socjologia języka a pragmalingwistyka. Język w działaniu. Teoria aktów mowy (J. Austin, J. Searle). Teoria implikatur H. P. Grice’a. Teoria relewancji D. Sperbera i D. Wilson. Reguły uprzejmości w języku (R. Lakoff, G. Leech). Presupozycja pragmatyczna.
6. Problemy językoznawstwa kulturowego. Język a kultura – podstawowe relacje. Język a kategoryzacja świata. Światy za słowami - kulturowe ukształtowanie pojęć. Kulturowe i społeczne uwarunkowania aktów mowy. Językowy obraz świata i jego rekonstrukcja. Analiza przykładów (językowy obraz polskiego nieba i piekła). Różnice w językowych obrazach świata. Aksjologiczny aspekt języka – wartości w języku. Uprzedzenia i stereotypy w języku. Agresja i wulgaryzmy w języku.
7. Dyskurs jako zdarzenie komunikacyjne i jako wytwór społeczny. Dyskurs jako narzędzie konstruowania świata. Teoria dyskursu (J. Derrida, M. Foucault, teorie marksistowskie i postmarksistowskie). Metody i techniki analizy dyskursu (jakościowe i ilościowe). Hermeneutyczna analiza dyskursu. Krytyczna analiza dyskursu (T. van Dijk). Psychologia dyskursywna. Studium przypadku.
8. Narracyjność jako forma kultury. Idea narracyjności w humanistyce i psychologii. Narracja jako sposób rozumienia rzeczywistości. Przekazy narracyjne jako łącznik pomiędzy kulturą a osobowością. Społeczne tworzenie narracji. Autonarracje proaktywne i defensywne. Styl autonarracji a postawy społeczne.
9. Odmiany współczesnej polszczyzny. Zróżnicowanie języka polskiego a czynniki społeczne. Język narodowy i jego funkcje. Dialekty i gwary. Odmiany środowiskowe języka - socjolekty. Języki subkultur (np. hip-hop, graffiti). Familiolekty. Style funkcjonalne i ich społeczne uwarunkowania. Zróżnicowanie języka a norma (wzorcowa i potoczna). Społeczny uzus języka a norma. Innowacja a błąd językowy. Poprawność językowa. Kultura języka. Polityka językowa.
10. Nazwy własne w przestrzeni społecznej i kulturowej. Elementy onomastyki kulturowej. Nazwy własne a wartości i uczucia. Nazwy własne w sferze sacrum. Nazwy jako symbole dużych i małych ojczyzn. Nazwy w przestrzeni miejskiej. Nazwy własne a polityka. Nazwy własne a podziały społeczne. Nazwy własne pomiędzy ‘swojskim’ a ‘obcym’. O „uczłowieczaniu” zwierząt.
11. Ja i ty w języku. Elementy komunikacji interpersonalnej – podstawowe teorie. Dialog i konwersacja. Typy dialogów. Style konwersacyjne. Kulturowe uwarunkowania konwersacji. Zasady analizy konwersacyjnej.
12. On i ona w języku. Genderowe uwarunkowania języka. „Płeć mózgu” czy efekty socjalizacji - biologiczna i kulturowa teoria różnic komunikacyjnych pomiędzy kobietą a mężczyzną. Nieporozumienia… czy gramatyka może przeszkadzać w rozmowie kobiety i mężczyzny?
13. Język, naród, państwo – podstawowe relacje. Język jako zjawisko polityczne. Język a świadomość narodowa. Język jako czynnik państwowotwórczy. Polityka językowa. Współczesna polityczno-językowa mapa świata.
14. Język w działaniu – studium przypadku: język polityki. Język polskiej polityki na tle przemian społecznych i kulturowych. Język wystąpień politycznych. Język kampanii wyborczych. Język debat parlamentarnych. Język dominacji - język władzy. Dyskurs populizmu – retoryka wykluczenia.
15. Zakończenie zajęć. Podsumowanie tematyki wykładów. Wskazanie innych możliwych zagadnień.


Wymagania i dodatkowe informacje
Obecność na wykładach bardzo mile widziana, lecz nieobowiązkowa. Obowiązkowa natomiast jest znajomość treści wykładów i literatury podstawowej. Pozytywna ocena z egzaminu (w formie ustnej) jest warunkiem uzyskania zaliczenia z przedmiotu.

Istnieje możliwość zmiany poszczególnych tematów wykładów ze względu na zainteresowania słuchaczy lub przydatność w pisaniu prac magisterskich. Kolejność wykładów także może ulec zmianie ze względu na zaproszonych gości (po wcześniejszej zapowiedzi).




Literatura obowiązkowa
J. Bobrowski, Zaproszenie do językoznawstwa, Kraków 1998, tu: część II i III.

S. Grabias, Język w zachowaniach społecznych, Lublin 2003, tu rozdziały: I i III.

R. Grzegorczykowa, Wstęp do językoznawstwa, Warszawa 2007, tu: część I.

K. Handke, Socjologia języka, Warszawa 2008, tu: rozdziały: II, VII, VIII.

R. Przybylska, Wstęp do nauki o języku polskim. Podręcznik dla szkół wyższych, Kraków 2003, tu rozdziały: I, II i III.

Literatura zalecana
J. Anusiewicz, Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki, Wrocław 1995.

A. Awdiejew, Gramatyka interakcji werbalnej, Kraków 2004.

A. Awdiejew, Pragmatyczne podstawy interpretacji wypowiedzeń, Kraków 1987.

Bariery i pomosty w komunikacji językowej Polaków, red. J. Bartmiński, U. Majer-Baranowska, Lublin 2005.

I. Bajerowa, Język ogólnopolski XX wieku, Lublin 2001.

J. Bartmiński, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin 2006.

J. Bartmiński, Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne, Lublin 2007.

J. Bralczyk, O języku propagandy i polityki, Warszawa 2007.

J. Bralczyk, Język na sprzedaż, Warszawa 1998 lub 2000.

J. Bralczyk, W. Gruszczyński, K. Mosiołek-Kłosińska, Wiem co mówię czyli o dobrej komunikacji, Gdańsk 2002.

D. Doliński, Techniki wpływu społecznego, Warszawa 2005, tu: rozdziały 12, 13, 14.

A. Duszak, Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa, Warszawa 1998.

Dyskurs jako struktura i proces, red. T. van Dijk, tłum. G. Grochowski, Warszawa 2001.

D. Howarth, Dyskurs, tłum. A. Gąsior-Niemiec, Warszawa 2008.



Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin 1999.

Język perswazji publicznej, red. K. Mosiołek-Kłosińska, T. Zgółka, Poznań 2003.

Język polityki a współczesna kultura polityczna, red. J. Anusiewicz, B. Siciński, Wrocław 1994.

Język polski jako narzędzie komunikacji we współczesnym świecie, red. J. Mazur, M. Rzeszutko-Iwan, Lublin 2007.

Język w kręgu wartości. Studia semantyczne, red. J. Bartmiński, Lublin 2003.

R. Kalisz, Pragmatyka językowa, Gdańsk 1993.

I. Kamińska-Szmaj, Agresja językowa w życiu publicznym. Leksykon inwektyw politycznych 1918-2000, Wrocław 2007.

Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, red. A. Duszak, N. Fairclough, Kraków 2008.

I. Kurcz, Psychologia języka i komunikacji, Warszawa 2005.



Manipulacja w języku, red. P. Krzyżanowski, P. Nowak, Lublin 2004.

G. Lakoff,, M. Johnson, Metafory w naszym życiu, tłum T. Krzeszowski, Warszawa 1988.

E. Laskowska, Wartościowanie w języku potocznym, Bydgoszcz 1993.

P. Lewiński, Retoryka reklamy, Wrocław 1999.

M. Lisowska-Magdziarz, Analiza tekstu w dyskursie medialnym, Kraków 2006.

W. Lubaś, Język w komunikacji, w perswazji i w reklamie, Dąbrowa Górnicza 2006.

W. Lubaś, Polskie gadanie: podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny, Opole 2003.

W. Lubaś, Społeczne uwarunkowania współczesnej polszczyzny. Szkice socjolingwistyczne, Kraków 1979.

E. Łuczyński, J. Maćkiewicz, Językoznawstwo ogólne. Wybrane zagadnienia, tu rozdziały: VI, VII, X.

T. Łysakowski, Wpływowe osoby. Gramatyka i perswazja, Warszawa 2005.

J. Maćkiewicz, Językowy obraz ciała, Gdańsk 2006.

M. Majewska, Akty deprecjonujące siebie i innych. Studium pragmalingwistyczne, Kraków 2005.



Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, red. P. Stalmaszczyk, Łódź 2006.

Nazwy wartości. Studia leksykalno-semantyczne, red. J. Bartmiński, M. Mazurkiewicz-Brzozowska, Lublin 1993.

Narracja. Teoria i praktyka, red. B. Janusz, K. Gdowska, B. de Barbaro, Kraków 2008, tu rozdział: Tło teoretyczne.

Z. Nęcki, Komunikacja międzyludzka, Kraków 1996.

K. Ożóg, Język w służbie polityki. Językowy kształt kampanii wyborczych, Rzeszów 2004.

K. Ożóg, Polszczyzna przełomu XX i XXI wieku. Wybrane zagadnienia, tu rozdziały: I, II, X i XII.

M. Peisert, Formy i funkcje agresji werbalnej. Próba typologii, Wrocław 2004.

Podmiot w języku i kulturze, red. J. Bartmiński, A. Pajdzińska, Lublin 2008.

Polszczyzna 2000. Orędzie o stanie języka na przełomie tysiącleci, red. W. Pisarek, Kraków 1999.

Polszczyzna publiczna początku XXI wieku, red. E. Wolańska, Warszawa 2007.

Porozmawiajmy o rozmowie. Lingwistyczne aspekty dialogu, red. M. Kita, Katowice 2003.

Praktyki opowiadania, red. B. Owczarek, Z. Mitosek, Kraków 2001, tu: J. Trzebiński, Narracja jako sposób rozumienia świata.

P. Prechtl, Wprowadzenie do filozofii języka, tłum J. Bremer, Kraków 2007, tu cz. III: Pragmatyczne ufundowanie znaczenia.



Przewodnik po stylistyce polskiej, red. S. Gajda, Opole 1995.

Przyszłość języka, red. S. Krzemień-Ojak, B. Nowowiejski, Białystok 2001.

J. Puzynina, Język wartości, Warszawa 1992.

E. Rzetelska-Feleszko, W świecie nazw własnych, Warszawa-Kraków 2006.

K. Skowronek, Reklama. Studium pragmalingwistyczne, Kraków 1997.

R. Szul, Język, naród, państwo. Język jako zjawisko polityczne, Warszawa 2009.

A. Skudrzykowa, K. Urban, Mały słownik terminów z zakresu socjolingwistyki i pragmatyki językowej, Kraków-Warszawa 2000.

E. Szczęsna, Poetyka reklamy, Warszawa 2003.

E. Tabakowska, Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa, Kraków 2001.



Tekstologia, cz. I i II, red. J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, Lublin 2004.

J. Wasilewski, Retoryka dominacji, Warszawa 2006, tu rozdziały: 6-11.

A. Wilkoń, Spójność i struktura tekstu. Wstęp do lingwistyki, Kraków 2002.

A. Wilkoń, Typologia odmian językowych współczesnej polszczyzny, Katowice 2000.



Współczesne analizy dyskursu. Kognitywna analiza dyskursu a inne metody badawcze, red. M. Krauz, S. Gajda, Rzeszów 2005.

Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001.

K. Wyrwas, K. Sujkowska-Sobisz, Mały słownik terminów teorii tekstu, Kraków 2005.



U. Żydek-Bednarczuk, Wprowadzenie do lingwistycznej analizy tekstu, Kraków 2005.

Zmiany w publicznych zwyczajach językowych, red. J. Bralczyk, K. Mosiołek-Kłosińska, Warszawa 2001.

Program opracowała K. Skowronek


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna