Wykład Absorpcja promieniowania w atmosferze



Pobieranie 22.01 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar22.01 Kb.
Wykład 2. Absorpcja promieniowania w atmosferze.
Promieniowanie słoneczne i ziemskie podczas propagacji przez atmosferę ulega rozpraszaniu oraz absorpcji. Ponadto z procesem absorpcji związana jest emisja promieniowania. Procesy te mają decydującą rolę na bilans promieniowania na powierzchni ziemi oraz w atmosferze. Znajomość ich jest kluczową podczas wyznaczenia transferu promieniowania w atmosferze.

Uwaga: Podczas omawiania procesów absorpcji zamiast długości fali używać będziemy liczby falowej k[cm-1] (k=10000/) gdzie  jest w m

Absorpcja (emisja) promieniowania występuje podczas przejść elektronowych w atomach oraz cząsteczkach. Przy czym struktura pasm absorpcyjnych w przypadku tych ostatnich jest znacznie bardziej skomplikowaną ze względu na przejścia wibracyjne oraz rotacyjne. Wyróżniany trzy typy spektrum



  • Liniowe (Rys 2.1a)

  • Pasmowe (Rys 2.1b)

  • Ciągłe (kontinuum) (Rys 2.1c)

W celu przeanalizowania struktury widmowej cząsteczek niezbędne jest poznanie ich budowy geometrycznej. Występujące w atmosferze cząsteczki można podzielić na (rys. 2.2):

  • Liniowe (CO2,N2O, C2H2)

  • Symetryczne (NH3, CH3CL)

  • Sferycznie symetryczne (CH4)

  • Asymetryczne (H2O, O3)

Całkowita energia cząsteczki wyrażona jest przez sumę , gdzie

Eel – energia potencjalna elektronów

Evib – energia kinetyczna-wibracyjna energia cząsteczek

Erot – energia kinetyczna ruchu obrotowego cząsteczek

Etr – energia kinetyczna wymiany podczas zderzania cząsteczek

Ze względu na fakt, iż energie cząsteczek spełniają relacje Erot < Etr < Evib< Eel wynika, że z przejściami elektronowymi związane są linie widmowe w obszarze widzialnym i ultrafioletu, z przejściami wibracyjnymi absorpcja promieniowania od bliskiej do dalekiej podczerwieni, z przejściami rotacyjnymi absorpcja w dalekiej podczerwieni oraz w obszarze mikrofal.

Monochromatyczne linie absorpcyjne nie są praktycznie nigdy obserwowane w przyrodzie, gdyż linie widmowe ulegają poszerzeniu. Wyróżnia się:


  • Poszerzenie naturalne

  • Poszerzenie dopplerowskie

  • Poszerzenie ciśnieniowe (zderzeniowe)




Rys. 2.1 Liniowe, pasmowe oraz ciągłe typy spektrum



Rys. 2.2 Budowa geometryczna różnych cząsteczek spotykanych w atmosferze


Rys. 2.3 Wibracyjne mody własne cząsteczek dwu i trój atomowych.
Opisując kształt linii widmowych poza częstotliwością podstawową o (długości fali) musimy uwzględnić szerokość rozkładu. Poszerzenie ciśnieniowe najczęściej opisywanie jest przez profil Lorentz’a

gdzie fL jest parametrem kształtu zaś, o określa środek linii widmowej,  jest szerokością połówkową linii widmowej zdefiniowane wzorem:



gdzie o jest szerokością połówkową dla warunków standardowych (T=273 K, p=1013 mb) i zmienia się w przedziale od 0.01 do 0.1 cm-1 dla większości optycznie czynnych gazów atmosferycznych.



Uwagi:

  • Zależność kształtu linii widmowych od ciśnienia jest istotna w niższych warstwach atmosfery. Przyjmuje się, że poszerzenie ciśnieniowe ma znaczenie od powierzchni ziemi do 40 km, gdzie ciśnienie zmienia się o 3 rzędy wielkości.

  • Profil Lorenza odgrywa fundamentalną rolę w transferze promieniowania w dolnej atmosferze.

  • Zderzenia pomiędzy tymi samymi typami cząsteczek prowadzą do znacznie większego poszerzenia w porównaniu do zderzeń pomiędzy różnymi cząsteczkami. Ponieważ aktywne optycznie gazy w atmosferze mają mała koncentrację, więc dominuje drugi typ zderzeń molekuł.



Rys. 2.4 Poszerzenie ciśnieniowe dla linii o szerokości połówkowej 0.05 cm-2 w zależności od ciśnienia atmosferycznego.
Poszerzenie Dopplerowskie opisywane jest przy pomocy parametru kształtu fd w postaci:

gdzie d jest szerokością połówkową w [cm-1] i wyraża się wzorem



gdzie m jest masą molekuły, zaś MA jest masą atomowa molekuły lub atomu.

Przykład:

Rozważmy poszerzenie linii absorpcyjną CO dla liczby falowe 2140 cm-1 w temperaturze 300K




Uwagi:

  • Poszerzenie dopplerowskie jest istotne na wysokości od 20 do 50 km.

Poszerzenie ciśnieniowe oraz dopplerowskie nie może być rozważane oddzielnie w obszarze niskiego ciśnienia (około 40 km nad powierzchnia ziemi), dlatego do opisu linii widmowych stosuje się tzw. profil Voigt zdefiniowany w następujący sposób







Rys. 2.5 Profil Lorentza, Dopplera, Voigta

Właściwości profilu Voigt’a



  • Dla wysokiego ciśnienia poszerzenie dopplerowskie jest wąskie, dlatego profil Voigt’a jest taki sam jak Lorenza.

  • Dla niskiego ciśnienia zachowanie profilu Voigt’a jest bardziej skomplikowane i trudno w nim odróżnić poszerzenie dopplerowskie od ciśnieniowego.


Współczynnik absorpcji oraz transmisja promieniowania
Współczynnik absorpcji (masowy współczynnik absorpcji) zdefiniowany jest przez położenie (w przestrzeni częstotliwości), intensywność linii widmowej oraz jej kształt i wyraża się wzorem

gdzie S i f spełniają związki:




Transmisję promieniowania monochromatycznego T definiujemy jako



gdzie  jest grubością optyczną zdefiniowaną przez współczynnik absorpcji



gdzie u jest drogą optyczną



Zauważmy, że jednostką tak zdefiniowanego współczynnika absorpcji jest i dlatego nosi on nazwę masowego współczynnika absorpcji w odróżnieniu od współczynnika absorpcji, którego jednostką jest [m-1]. Ten ostatni jest iloczynem przekroju czynnego na absorpcję oraz koncentracji cząstek w jednostkowej objętości. Ponadto zdefiniowana powyżej transmisja promieniowania zmienia się od jedności do zera.



Uwagi

  • Wzór na transmisje jest prawdziwy tylko wtedy, gdy atmosfera jest horyzontalnie jednorodna lub, gdy promieniowanie propaguje się pionowo w górę lub w dół.

  • Gdy k jest stałe wzdłuż kierunku propagacji

  • zależy w ogólności od częstotliwości oraz drogi optycznej


Absorpcja gazów atmosferycznych w podczerwieni
Promieniowanie ziemskie oddziaływuje silnie z gazami atmosferycznymi a w szczególności z parą wodna oraz dwutlenkiem węgla i ozonem. W związku z tym, znaczna część promieniowania ziemskiego emitowanego przez powierzchnie ziemi jest absorbowana

w atmosferze. Jedynie w obszarze tzw. okna atmosferycznego ( 8-12 m) absorpcja promieniowania jest niewielka poza obszarem około 9.6 m, gdzie występuje pasmo absorpcyjne ozonu. Promieniowanie o długość fali większej od 14 m jest całkowicie absorbowane w atmosferze przez widmo kontinuum CO2 i pary wodnej.



Współczynniki absorpcji najważniejszych gazów atmosferycznych opisane są w bazie danych HITRAN. Wartości tych współczynników zdefiniowane są jako funkcję temperatury, ciśnienia oraz długości fali. Baza danych staje jest udoskonalana i co pewien okres czas wydawana jest kolejna edycja. Wyniki obserwowanych w atmosferze oraz obliczanych teoretycznie współczynników absorpcji różnią się dla pewnych gazów. Przykładem jest tu para wodna, przypadku której różnica prawdopodobnie wynika z faktu nie wzięcia pod uwagę w obliczeniach dimerów wody występującej w atmosferze.



Rys. 2.6 Absorpcja promieniowania atmosferze w zależności od długości fali i typu gazu.
Promieniowanie słoneczne jest w znacznie większym stopniu przepuszczane przez atmosferę niż promieniowanie ziemskie. Obszar widzialny charakteryzuje się bardzo małą absorpcją. Zaliczyć do niej można słabe pochłanianie przez ozon, tlen oraz aerozole. Promieniowanie mniejsze od 0.3 m praktycznie nie dociera do powierzchni ziemi wskutek silnej absorpcji przez ozon w stratosferze oraz przez tlen w wyższych warstwach atmosfery. W bliskiej podczerwieni występują słabe pasma absorpcyjne tlenu oraz pary wodnej. W przypadku tej ostatniej szerokość intensywności pasm absorpcyjnych rośnie silnie w kierunku dłuższych fal.


Rys. 2.7 Najważniejsze oscylacyjne i rotacyjne linie absorpcyjne niektórych gazów atmosferycznych


Rys. 2.8 Widmo promieniowania słonecznego oraz całkowita absorpcja w atmosferze.





©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna