X60Elżbieta Sejbuk Studia wieczorowe



Pobieranie 39.57 Kb.
Data04.05.2016
Rozmiar39.57 Kb.
x60Elżbieta Sejbuk

Studia wieczorowe

Rok IV, sem VIII

Przedstaw główne tezy systemu ekonomicznego w ujęciu Fryderyk Skarbka




Hrabia Fryderyk Florian Skarbek urodził się 15 lutego 1792 r. w Toruniu. Był synem Kaspra, rotmistrza kawalerii narodowej i Ludwiki z Fengerów, córki Jakuba, uszlachconego bankiera toruńskiego. Skarbkowie byli starą, polską, arystokratyczną rodziną herbu Abdank, która dała naszemu krajowi wielu znakomitych ludzi. Fryderyk Skarbek wychowywał się najpierw w Toruniu (sześć lat w domu dziadka), a następnie w Izbicy na Kujawach w dziedzicznym majątku ojca. Po bankructwie ojca, przebywa wraz z nim i matką w Żelazowej Woli, gdzie wychowawcą jego i nauczycielem był Mikołaj Chopin. W latach 1805 - 1808 uczył się młody Skarbek w Liceum Warszawskim, które ukończył z odznaczeniem. W roku 1809 wyjechał do Paryża, gdzie spędził dwa lata, studiując w College de France oraz prywatnie u Saint Aubina ekonomię polityczną i nauki administracyjne. Dodatkowo uczęszczał na wykłady prawa karnego, literatury starożytnej i francuskiej, chemii oraz mineralogii. Po powrocie do kraju w 1811 roku podjął pracę w Ministerstwie Skarbu, a następnie pracował w biurze tłumaczy przy Radzie Konfederacji Generalnej. W 1813 r. osiadł w swoim majątku Orły k/Żelazowej Woli. W tym czasie Skarbek został wybrany radcą powiatowym sochaczewskim i jako pełniący tę funkcję wita w 1814 r. na granicy tego powiatu orszak żałobny wojska polskiego, wiozący zwłoki księcia Józefa Poniatowskiego. 18 lipca 1818 roku Fryderyk Skarbek zawarł związek małżeński z Praksedą Gzowską, córką bogatego ziemianina, która wniosła mu w posagu olbrzymią jak na owe czasy sumę 100 000 złotych polskich. W tym samym roku otrzymał katedrę ekonomii politycznej na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie pozostawał aż do jego zamknięcia przez Rosjan w 1831 r. Był autorem czterotomowego "Gospodarstwa narodowego", które stało się popularnym podręcznikiem ekonomii dla studentów. Od 1821 roku był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a także od 1822 roku przez rok sprawował funkcje współredaktora „Pamiętnika Warszawskiego”. W tym czasie Skarbek rozpoczął działalność filantropijną; pracował w wydziale więzień i zakładów dobroczynnych Ministerstwa Spraw Wewnętrzny z ramienia którego wyjechał w 1828 r. na Zachód, w celu zapoznania się z nowoczesną organizacją więziennictwa i zakładów dobroczynnych. W chwilach wolnych od zajęć naukowych uprawiał Skarbek beletrystykę, wzorując się na utworach pisarzy angielskich Sterna i Fieldinga. W 1826 r. ukazała się jego powieść obyczajowa pt. "Pan starosta", uznana za najlepszą powieść tego gatunku w naszej literaturze przed Kraszewskim. Fryderyk Skarbek nie brał zbyt aktywne udziału w życiu politycznym Królestwa Kongresowego. Krytykował, co prawda niektóre posunięcia rządu, ale reprezentując postawę ugodową, uchylał się od jakiejkolwiek współpracy z ruchem spiskowym. W chwili wybuchu Powstania Listopadowego przebywał w Petersburgu, gdzie zapoznawał się z działalnością instytucji dobroczynnych. W 1842 roku został mianowany prezesem dyrekcji ubezpieczeń, a w 1844 roku założył Główną Kasę Oszczędności. Po upadku Powstania, zamknięciu Uniwersytetu oraz Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Skarbek porzucił pracę naukową i przeszedł do służby w administracji, piastując w Kongresówce różne wysokie urzędy aż do 1858 roku. Jako referendarz stanu zajął się szpitalnictwem i reformą więzień. Założył Przytułek dla Żebraków Warszawskich i Instytut dla Dzieci Moralnie Zaniedbanych. Po śmierci pierwszej żony Fryderyk Skarbek ożenił się po raz drugi z Pelagią Gertrudą Rutkowską, córką Mariana, prezesa Rady Województwa Płockiego. Miał z nią dwoje dzieci: syna Henryka oraz córkę Zofię, która poślubiła w przyszłości Bronisława Łuszczewskiego, dziedzica majątku Jeżówka k/Sochaczewa. Fryderyk hr. Skarbek dał się również poznać jako historyk. Jest autorem "Dziejów Księstwa Warszawskiego" oraz rozprawy "Królestwo Polskie po rewolucji listopadowej". Był człowiekiem "niezmordowanej pracy", ale pośród wielu zajęć potrafił znaleźć czas na aktywny udział w życiu artystycznym Warszawy. Współorganizował publiczne wystawy malarstwa, które uprawiał amatorsko, Warto tu zaznaczyć, że uczył się malować u takich znakomitości jak: Bacciarelli, Grassi, Lampi. W 1858 roku przeszedł na emeryturę i przebywał do śmierci w swoim majątku Wyczółki pod Warszawą. Zmarł 26 listopada 1866 roku i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
W historii polskiej myśli ekonomicznej wkład Fryderyka Skarbka zalicza się do największych. Dziełem jego życia było studium ukończone w 1826 roku, a wydane w 1829 roku w Paryżu, Teorie richesses sociales (Teoria bogactwa społecznego), które w języku polskim ukazało się dopiero w 1859 roku pt. Ogólne zasady nauki gospodarstwa narodowego. Ta praca miała być częścią teoretyczną systemu ekonomicznego Skarbka.
System ekonomiczny F. Skarbka



NAUKA O NARODACH




Ekonomia polityczna (chrusologia) lub nauka gospodarstwa domowego



Polityka










Ogólne zasady nauki gospodarstwa narodowego







Zasady bogactwa indywidualnego




Zasady bogactwa narodowego







Zasady ekonomiczne dla:

(Nauka administracji)










Teoria produkcji







Teoria produkcji bogactw narodowych













robotników







Teoria wymiany










Teoria obiegu bogactw narodowych

kapitalistów







Teoria dochodów










właścicieli ziemi




Teorie zużycia narodowego




Teoria konsumpcji



















czysta teoria ekonomii politycznej

zastosowanie

Podstawą systemu teoretycznego Skarbka jest idea własnego narodu i sprawiedliwego podziału dochodu społecznego. Każdy naród jest świadomy swojej odrębności oraz swoich zadań kulturalnych, dlatego trzeba stosować odmienne zasady i prawa naukowe dla poszczególnych krajów. Odrzuca on koncepcję człowieka ekonomicznego kierującego się wyłącznie egoizmem. Jednostka gospodarcza to jednostka społeczna, Która różni się od zwierząt tym, iż dąży nie tylko do zaspokojenia potrzeb, ale także do doskonałości duchowej i fizycznej. Przedmiotem, badań ekonomii jest człowiek posiadający określone potrzeby i żyjący w społeczeństwie. Człowiek gospodarujący w jego systemie jest człowiekiem społeczeństwa, którego rozwój wymaga realizacji wartości narodowych i uwzględnienia realiów życia społeczno-gospodarczego. Zjawiska gospodarcze w systemie ekonomicznym nie zależą od właściwości jednostkowych człowieka, ale są wynikiem miejsca i czasu.

System ekonomiczny według Skarbka to nauka o narodach w skład której wchodzi ekonomia polityczna i polityka. Z ekonomią polityczną bezpośrednio związana jest prowadzona przez państwo działalność polityczna. Ogólne zasady gospodarstwa narodowego zostały podzielone na dwie: bogactwa indywidualnego i bogactwa narodowego.

Za źródło bogactwa narodowego, Skarbek uważał bogactwo indywidualne człowieka żyjącego w „towarzystwie cywilizowanym”. Temu poglądowi dał wyraz w dziale „Ogólne zasady nauki gospodarstwa narodowego…”gdzie na początku zaprezentował źródła bogactwa jednostki a następnie przedstawił wnioski na temat źródeł bogactwa narodowego. „Gospodarstwo narodowe to całość, dla której wszyscy członkowie pracować powinni.

Skarbek tylko ze względów dydaktycznych dzielił czystą naukę gospodarstwa narodowego na dwie części – zasady bogactwa człowieka żyjącego we wspólnocie, społeczeństwie zasady bogactwa narodów. Jest to ważny rys w metodologii Skarbka, który stale podkreśla charakter człowieka gospodarującego.

Zasady bogactwa indywidualnego obejmują cztery teorie: produkcji, wymiany, dochodu i konsumpcji. Podobny podział występuje w zasadach bogactwa narodów, gdzie mamy teorie: produkcji bogactw narodowych, obiegu bogactw narodowych i zużycia narodowego. Brakuje tylko odpowiednika dla teorii wymiany.

Zacznijmy od teorii produkcji zasad bogactwa człowieka, w której Skarbek mówi o wartościach, siłach wytwórczych natury, pracy i kapitale. Dla zaspokojenia swych potrzeb człowiek sięga po dary natury, a następnie odpowiednio je przerabia. Produkcja jest więc połączonym działaniem zdolności człowieka i sił natury, służącym pozyskiwaniu wartości użytkowych, które skarbek określa następująco „wartość[…] jest tym przymiotem w rzeczach będącym, który je do zaspokojenia potrzeb naszych zdolnymi czyni”. Skarbek w zgodzie ze Smithem i Sayem za siły produkcyjne uważa ziemię, pracę i kapitał. Praca wg Skarbka to „użycie władz umysłowych i sił fizycznych w celu zaspokojenia potrzeb lub przyjemności obecnej lub przyszłej, osobistej albo obcej”. Pracę ludzką cechuje zaspokajanie potrzeb bieżących oraz podnoszenie dobrobytu zwane przez Skarbka „przemysłem”. Pojęcie kapitału wyprowadza on z szerszego pojęcia „zapas”, którym jest „…pewna nagromadzona wartość, którą przezorność i oszczędność dla przyszłych potrzeb zachować radziła”. Kapitał natomiast Skarbek formułuje jako „ zapas wartości do produkowania nowych wartości przeznaczony”.

Teoria wymiany – „zamiany”, wg Skarbka, a nawet podziału, obejmuje interesujące wywody na temat przyczyn i istoty wymiany, znaczenia podziału pracy oraz cząstkowe wypowiedzi w temacie pieniądza, ceny i rynku. Zamiana ta to ugoda między członkami wspólnoty, którzy pragną posiadać różne rzeczy. Prawo własności jest pierwszym warunkiem istnienia wymiany. W toku wymiany tworzy się wartość zmienna, różna jakościowo od wartości użytkowej i powstająca wyłącznie w toku wymiany, jako stosunek zmiennych wartości. Skarbek nie skupiał się na dogłębnym wyjaśnianiu znaczenia wartości wymiennej określając ją jedynie stwierdzeniem, że działa tu popyt i podaż i że występuje cena towaru, jako pieniężny wyraz jego wartości rynkowej.

W teorii dochodów Skarbek określił dochód jako korzyść z zamiany pracy lub produktów, uzyskana po potrąceniu nakładów poniesionych w toku produkcji. Dochód, więc wynika z połączonych działań produkcyjnych wymiennych. Praca, kapitał i ziemia stanowią trzy pierwotne źródła dochodów.

W teorii konsumpcji dostrzegamy pewne zamiary systematyzacji zjawisk. Skarbek konsumpcje rozumie jako zużycie, które polega na takim zużywaniu wartości użytkowych, które je zmniejsza lub niszczy. Istotnym elementem dla całej gospodarki jest tempo zużycia wartości użytkowych.

W kwestii zasad bogactwa narodów to powtarzają one wiele spraw dotyczących bogactwa osobistego. W teorii produkcji podobnie jak w bogactwie osobistym tak i w bogactwie narodów podstawową funkcje spełniają tradycyjne trzy pierwiastki tego bogactwa, czyli natura, praca i kapitał. Skarbek twierdzi, że nie masa bogactwa narodowego, lecz jego względnie równomierny podział stanowi podstawę dobrobytu społecznego.

Do nietypowych myśli w systemie ekonomicznym Skarbka należą jego rozważania na temat obiegu bogactw narodowych. Przez obieg, czyli cyrkulację bogactw, rozumiał ruch ogólnej masy wartości użytkowych, wynikających z procesów społecznych. Według Skarbka skracanie procesu obiegu prowadzi do tworzenia się różnych dochodów, sprzyja rozwojowi siły wytwórczej w efekcie przyczyniając się do wzrostu dobrobytu. Zwrócił także uwagę na duże znaczenie kredytu dla przyspieszenia cyrkulacji wartości oraz rzeczywistą rolę obiegu pieniądza.

Teoria zużycia narodowego wprowadza nowe elementy w postaci koncepcji zużycia produkcyjnego i jego znaczenia dla procesu reprodukcji wartości użytkowych. Skarbek pisał: „Ożywienie przemysłu i produkowanie wartości, oto są dwa główne skutki zużycia przemysłowego kapitałów”. Zatroskanie Skarbka sprawami inwestycji spowodowane było koniecznością przyspieszenia rozwoju zacofanego kraju, jakim były ziemie polskie. Uznawał on także za korzystny napływ kapitału z zagranicy i uważał, że nie należy stawiać barier w tej kwestii.

Zasady gospodarstwa narodowego stosowanego są to krótkie i nie w pełni opracowane zbiory zasad do stosowania przez robotników, kapitalistów i właścicieli ziemskich. Dla robotników, których nierzadko utożsamia się z rzemieślnikami, Skarbek miał prostą jednakże nierealną wskazówkę: uczciwie pracować i oszczędzać, aby stworzyć szansę zgromadzenia własnego kapitału. Kapitalistom „przemysłowym”, czyli przedsiębiorcom radził taki wybór kierunków użycia kapitałów, ażeby ryzyko przez nich ponoszone było jak najmniejsze oraz zapewnić dużą częstotliwość zwrotu nakładów i odpowiednią stopę zysku. Natomiast dla rolników i właścicieli ziemskich miał wskazówki nieprzekraczające ram skromnego programu reform, radził inwestycje produkcyjne, korzystanie z kredytów oraz sugerował utrzymanie harmonii między ludźmi pracy a ziemiaństwem.

Skarbek zauważał problem ubóstwa w Polsce, dlatego za niezbędny do jego likwidacji uznał system dobroczynności publicznej, który miał przynajmniej złagodzić następstwa.

Na zakończenie wspomnę, iż Fryderyk Skarbek uważany jest za najwybitniejszego ekonomistę okresu Królestwa Polskiego. Jego zasługą jest przeszczepianie na grunt polski poglądów ekonomicznych szkoły klasycznej oraz wniesienie do nich własnego oryginalnego wykładu zwłaszcza w teorii konsumpcji. Jego twórczość ekonomiczna była wyrazem dążeń ku kapitalizmowi, reprezentowała kierunek myśli postępowej, hołdując ideologii liberalnej.



Był pierwszym polskim ekonomistą, który opracował tak kompletny i spójny system poglądów ekonomicznych, dlatego Fryderyk Skarbek uznawany jest za „ojca polskiej ekonomii”.







©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna