Z moich notatek dyktował (nie wyraźnie stąd błędy): Tomczak Michał sdb



Pobieranie 56.07 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar56.07 Kb.




Wstęp do Proroków – notatki z wykładów.

Opr. Marcin Balawander sdb


Z moich notatek dyktował (nie wyraźnie stąd błędy): Tomczak Michał sdb



Prorok – jest słowem wieloznacznym, bo jest używane w różnych kontekstach. Potocznie przepowiada przyszłość. Pochodzi ze starosłowiańskiego proreczi – mówić coś wcześniej niż się stało. Drugie znaczenie słowa Prorok – ktoś kto mówi przed kimś w czyjejś obecności.

Inne języki określające słowo PROROK



  1. romański – Profekta (propheta) – wychodzi od greckiego profetes. Przedrostek „pro” mówi, że słowotworem praineuropejskim wskazuje na pierwotne złożenie. „Pro” połączyło się z „feni” to znaczy mówić. Z stąd profetyzm. Profetes – oznaczało mówienie w czyjejś obecności, czyli przepowiadanie.

  2. języki semickie (grecki, fenicki, aramejski) – terminologia obejmuje także prorokowania. Podstawowym terminem jest nabi oznacza powołany, rzecznik, szalony. Występuje 315 razy. Inny termin to ro`eh – widzieć. Występuje on 11 razy. Inny termin to hozeh – jasnowidzący. Występuje 17 razy.

Terminy zamienne jak holem mający widzenia senne, również malak jako anioł, jak również ish ha Elohim oznaczający męża Bożego.

Zadaniem proroka było odsłaniać rzeczy zakryte, wskazuje ono na założenie iż nie jest dostępna wiedza dla wszystkich. Prorok to ktoś kto wypowiada słowo przed jakąś osobą. Ma charakter urzędowy.

Profetyzm jako zjawisko

Jest to powszechne zjawisko. Zainteresowanie profetyzmem przyjmuje zawężony wycinek. Jest to powszechne zjawisko o wycinku zawężonym. Zawężone – odnosi się do fragment słowa proroków. Człowiek jest zainteresowanym tym, co będzie w przyszłości. Bo czuje przez skórę, że na tym punkcie jest słaby. Przeszłość jest już nieszkodliwa, więc nie ma czego się bać. Teraźniejszość to to co jest. Natomiast każdy nie zna przyszłości, nie wie co go czeka. Profetyzm nany jest już od starożytności (wróżbici)


Profetyzm pogański
Cechą tego profetyzmu było prorokowanie na zamówienie. Jest to profetyzm, że usłyszysz to czego chcesz.

Literatura pogańska. Egipt: Nefreti, Lamentacje Ipuwera. Tekst pochodzi prawdopodobnie z IV dynastii. Zapowiada czasy króla Teksabetu. Jest to proroctwo eksewentu. Nefetri mówi z własnego poruszenia.

Ipuwera – relacjonuje i zapowiada czas restauracji w państwie, zapowiada polepszenie w państwie. Profetyzm z Mezopotamii ma podobny użytek: na zamówienie dla zainteresowanego. Całe życie religijne (panteon) jest podporządkowane dogmatowi

Profetyzm biblijny
Ma cech wspólne i podobne do pogańskiego. Profetyzm ten wyróżnia. Podobne jest posługiwanie słowem, gestem, znakiem, co tłumaczą za pomocą słowa.

Różnice profetyzmu biblijnego:



  • są prorokami z ustanowienia Bożego (charyzmat prorocki)

  • działanie ma charakter uniwersalny (czasowo i przestrzennie)

Prorocy pogańscy są w stanie odejść od zmysłów. Biblijni natomiast są w stanie „trzeźwości”. Prorok działa za darmo, bezinteresownie, działa czy chce czy nie chce. Oprócz tego ma cech często przyrodzone: one się ujawniają od proroków dworskich, autoryzowanych przez Boga (Natan, Achiasz)


Podział profetyzmu biblijnego
Prorok w PŚ nie bywa używany konsekwentnie, tzn, tym którym nie przysługuje są nazywani prorokami (Abraham, Miriam (Wj 15, 20), Mojżesz (Lb 12, 6-8), Aaron (Wj 7, 1). Oni są znakiem proroczym. Objaśniają co Bóg uczynił. Dokonują objaśnienia hermeneutyki.

Prorocy, którym ten tytuł przysługuje: Mamy podział żydowski i chrześcijański. Są one rozbieżne.


I. Podział ogólny Proroków:


  1. Według żydów prorocy dzielą się:

        1. wcześniejsi – Księgi Historyczne od Jozuego do II Królewskiej

        2. późniejsi – Księgi, które są w ST (12)

  2. Według chrześcijan:

        1. więksi

        2. mniejsi

  3. Chrześcijanie i żydzi dzielą na:

        1. piszących – którym teksty są przypisane

        2. nie piszący – Malachiasz, Eliasz



II. Kryterium pochodzenia


  1. wiejscy – Amos

  2. miejscy, dworscy – Jeremiasz, Izajasz, Ezechiel


III. Kryterium relacji – co którego proroka z kim wiązało.

  1. niezależni – wolni strzelcy – Amos

  2. dworscy – eksperci, analitycy, prognostycy, doradcy królewscy.


IV Synowie Proroków - są to uczniowie. Prorokować trzeba było się nauczyć. Niekoniecznie są to synowie biologiczni.
V. Kryterium prawdziwości.

  1. prorocy prawdziwi – powołani przez Boga

  2. prorocy samozwańcy – zdawało im się, że Bóg ich powołał.




Prorocy mówiący

Prorocy piszący

Prorocy widzący

1. Samuel (1040-1010)

2. Natan (1000-970)

3. Gad

4. Achiasz z Szilo (930)



5. Micheasz (860)

6. Eliasz (875-850)

7. Elizeusz (850-790)

8. Debora

9. Hulda


1
Prorocy więksi
. Izajasz

2. Jeremiasz

3. Ezechiel

4. Dwunastu mniejszych rozproszonych: przed w i po Niewoli Babilońskiej



Prorocy przed Samuelem

Stary testament wymienia 34 proroków.

Prorocy widzący – przed Samuelem

Prorocy mówiący – od Samuela do Elizeusza

Prorocy piszący – od Amosa do Malachiasza

Prorocy w kontekście społecznym
Prorocy byli ludźmi z szeregu, z przypadku. Nie przygotowywali się do profetyzmu. Bóg wybiera tego kogo chce. Są to ludzie trzeźwi, zdrowi na umyśle, oraz ciele. Działają niekiedy niekonwencjonalnie. Jest to zespół znaków, które daje Bóg. Prorok prócz słowa posługuje się także znakami. Są to ludzie w pełni świadomi. Prorok to nosiciel słowo, prorok ducha, będący w tajemnicy z kimś kto wyłania się w snach, wizjach, znakach. Prorokiem może być ktoś, kto jest powołany, otrzymał natchnienie oraz asystencję do przekazu niezmienionego depozytu (powołany + posłany + asystowany).

Prorok w kontekście politycznym

Charyzmat to szczególne wyróżnienie osoby dla dobra społecznego, wspólnotowego. Charyzmaty są to uzdolnienie dla innych. Izrael ma naturalną potrzebę charyzmatów ze względu na posłannictwo jakie ma dla innych narodów. Izrael jest narzędziem zbawczym. Wszystkie instytucje (świątynie, kapłaństwo, król) mają na sobie znamię charyzmatów. Prorok pełni rolę nadrzędną. Jest tym od kogo zależy właściwe funkcjonowanie pozostałych charyzmatów. Prorok jest wychowawcą ku właściwemu pozostałych charyzmatów.



Prorok i jego odniesienia

Izrael otrzymał Torę, ale nie umiał z niej korzystać. Bóg posyła proroków. Tora jako pięcioksiąg przed Niewolą Babilońską (raczej) nie istniała. Dopiero po Niewoli babilońskiej mniej więcej wygląda tak jak dzisiaj. Ezdrasza uważa się za drugiego autora. Prorocy są nauczycielami ducha tory. Prorocy pełnią rolę apologetów (obrońców tory). Prorocy to rewolucjoniści, którzy przekreślają monarchię i Kościoły. Natan wyrzuca królowi Dawidowi grzech, że zabił, uwiódł (nie wolno zabijać). Natan jawi się jako rewolucjonista. Prorocy kwestionują ducha, zachowanie. Oni nie są zachowawczy, nie są kontestatorami, tylko są obrońcami ducha charyzmatu Izraela.



Działalność Proroków

  1. Obrona jahwizmu – zakres religijności

  2. Formacja sumienia – zakres moralności

  3. Obrona tożsamości i suwerenności politycznej

  4. Obrona słabych i pokrzywdzonych – zakres

Były stanowiska, że prorocy odrzucali świątynie. Szukali Jahwe. Prorok to kapłan. Niektóre teksty prorockie wyglądają jak teksty liturgiczne. Jest podział ról i kompetencji w Piśmie Świętym . kapłani byli odpowiedzialni za przestrzeganie prawa. Kapłan jest pośrednikiem ofiary. Ofiarę składa człowiek, a kapłan jest pośrednikiem. Mędrcy – to eksperci od doradztwa. Pełnią rolę doradców prawnych. Początkowo kapłani i prorocy pełnili te samą rolę (Oz 4,6). Kapłani sprawowali liturgię w świątyniach. Prorocy są krytyczni wobec kapłaństwa.

Prorocy reaktywują kult po Niewoli Babilońskiej. Ezechiasz, Jozafat, Jozjasz – 3 królów (dobrych w królestwie Izraelskim).

Natan do Dawida pełni rolę stróża.

Eliasz do Ahaba pełni rolę stróża.

Mędrcy praktyczni – z nimi prorocy walczą z ich hipokryzją (J 8,9). Mędrcy uważali się za wielce uczonych. Prorocy sa posłani do ludu jako nauczyciele prawdziwej wiary.



Wiarygodność proroka

Prorocy nie są jedynymi, którzy przemawiają głosząc Boga. Byli też tacy, którzy głosili przeciwnie niż prorocy. W Pwt 12 i 13 mamy przestrogę na temat fałszywych proroków. Kogo słuchać?



  1. Istniały różne maści proroków (prawdziwi i fałszywi)

  2. powołani przez Boga i samozwańcy.

Ad hoc” – na teraz – nie ma pewności, kto jest teraz prorokiem. Są ludzie, którzy mają charyzmat mitomanii – tak im się zdaje.



    1. jeżeli to co prorok zapowiedział się sprawdzi, to jest to prorok prawdziwy

    2. żeby odkryć proroka potrzeba czasu

    3. jeżeli to co powiedział prorok, się sprawdzi, a on będzie namawiał do grzechu to nie jest prawdziwy prorok.

    4. Świadectwo życia, wiary, - prawdziwy prorok.

Człowiek nie może nie nadstawiać głowy. Przyszłość odsłoni fatalność błędu.


Kryteria prawdziwości Proroków

  1. świadectwo życia proroka

  2. bezinteresowność i wstawiennictwo za naród

  3. nie ma rękojmi osobistych

Cechy te sprawiły, że cieszyli się autorytetem. Nie ułatwiało to jednak życia samym prorokom. Sami prorocy mając charyzmat, mieli wiele cierpień.



Rodzaje literackie

Prorok mówi nie od siebie, jest przekaźnikiem. Jest przekaźnikiem bóstwa. Profetyzm bibilijny to okrótnie racjonaly. Bóg szanuje władzę rozumu człowieka.

Dwa środki, którymi posługuje się prorok:


  1. słowo – słowo

  2. słowo – znak

znak może dotyczyć gestu np. małżeństwo Ozeasza. Prorok głosi słowem i życiem, daje odpowiedź na problemy. Prorocy to najlepsi nauczyciele.

Słowo w sensie biblii jest czymś więcej. Jest rzeczywistością ontologiczną. Wypowiadając słowo daje się przyczynę. W j. Hebrajskim słowo ma wielorakie znaczenie. Słowo oznacza i słowo i czyn. To słowo nie jest obojętne. Słowo jest skuteczne z racji:



  • gdyż jest przekazywane mocą

  • gdyż prorok ma charyzmat. Bóg go posyła. On jest rzecznikiem Boga.

W to słowo Bóg wczepia swoje natchnienia. Nie wiadomo jak to się dzieje.
Formy słowa prorockiego.

  1. Mowa potoczna – nie jest związana z rytmem i paralizmem. Ona ma inny rytm

  2. mowa wiązana – to tyle co rytm mowa poddana reżimowi rytmu tzn. że przyjmuje się ustalony schemat akcentów, tzn. każde słowo ma akcent, czyli sylabę na której położona jest większa energia. Mowa wiązana to mowa poezji. Paralelizm jest także mową poezji.

Drugim środkiem jest czyn i gest. Tym posługują się prorocy. Zachowanie, które przywołuje (np. Jeremiasz u garncarza rozbija garnki), aby swoim zachowaniem zakomunikować prawdy Izraela.

Trzeci środek to własne życie proroków. Jest streszczeniem całego jego posłannictwa.



Formy przepowiadania – zarys problematyki

Księgi od strony literackiej. Jest to literatura bardzo specyficzna. Jest to styl mówiony, kolokwialny.

Jak zabrać się do treści księgi?


  1. klucz chronologiczny

  2. klucz tematyczny

Teksty pochodzą z czasu, których nie jesteśmy w stanie odtworzyć. Tekst został, ale tło minęło. Teksty te zostały zebrane przez kogoś i też w innym czasie. Należy zakładać, że redaktor tych tekstów miał odbiór w swoim rozumieniu. Jesteśmy więc oddaleni podwójnie od tekstów. Sens to dzisiaj oddziaływanie tekstów prorockich. Te teksty nie są przypadkiem. Tekst stawia nam pytanie (interpeluje) o strukturę literacką, o intencję autora o walory estetyczne.



Klasyfikacja tekstów proc kich

Podstawowe formy. Są 3 główne grupy tekstów:



  1. opowiadanie prorockie (o Prorokach sięgały do IX w. przed Chrystusem)

  2. Wyrocznie – miedzy VI a VIII w. przed Chrystusem

  3. modlitwy prorockie – VII w. przed Chrystusem.

One odpowiadałyby strukturze całego Pisma Świętego tzn., torze, prorokom, psalmom.





            • Budowa wyroczni zbawienia

              • Oskrażenie- wyliczenie błędów, grzechów

              • Zapowiedź ratunku dzięki dobroci Pana

Wyrocznie mogą dotyczyć spraw obecnych i przyszłych, groźby i obietnice

            • Wyrażenie typu

              • Groźby

              • Upomnienia

              • Biada (zapowiedź nieszczęścia)


Teksty narracyjne – dotyczą historii proroków. Dzielą się na ]

                  • Autobiograficzne – mówią w 1 osobie o wydarzeniach (Jer 1; Ez 1, 2; Iz 6)

                  • Biograficzne – mówią w 3 osobie. (Jer 26-38)

                  • Wizje – legendy o prorokach (Natan i Eliasz)

Teksty autobiograficzne – są to teksty mówiące o powołaniu proroka. Jest to świadectwo interwencji Boga w życie. Prorok wyznaje w jaki sposób doszło do tego, że został prorokiem. Tutaj mamy do czynienia ze świadectwem.

Jak są zbudowane teksty o powołaniu? Wizje powołaniowe: jest zaznaczona teofania, słowo wprowadzające – komunikacja personalna, nieprzypadkowa, potwierdzenie ze strony Boga, znak potwierdzający wizję. To wszystko ma charakter zbawczy. Prorok nie ma żadnej korzyści z tego.
Powołanie proroków – 4 grupy.

I.

  1. Posłuszne poszukiwanie ucznia (Samuelu, Samuelu...)

  2. Klucz zjawiska „Heli mówi co Samuel ma zrobić”

  3. Misja prorocka

II. Prorok zachowuje się jak żołnierz, który wykonuje rozkaz

III. Postawa lęku, sługi przed Panem (Sdz 6, 1-24)

IV. Prorok jako konsultant Boga.
Teksty mówiące o wizjach jakie mają prorocy. Często są to symbole, przedmioty, symboliczne sytuacje.

Pouczenia Elementy mądrościowe, jak coś ma być czynione czy to osoby indywidualnej, czy całościowej. Mają także wstęp, oskarżenie, uzasadnienie, wniosek praktyczny (zatem tak mówi Pan), zapowiedź interwencji Boga, efekt.

Historia interpretacji proroków

Prorocy są postrzegani jako komentarz do Tory. Prorocy mieli ducha Bożego. Są także teksty o prorokach oraz teksty proroków. Prorok to ten, który przepowiada w imieniu Boga, zaczynając od Mojżesza. Interpretacja wyraża się w NT poprzez proroków. Są cytowani. Prorocy byli literaturą potoczną. Od XIX wieku zaczyna się studium proroków. Środowisko wpływa na formę literacką (wg. Gugela)



Geneza profetyzmu biblijnego

Prorocy uwrażliwieni na działanie Boga, dźwigają ciężar odpowiedzialności za jahwinizm. Są uwrażliwieni na religię. Jest to charyzmat. On zostaje nam przybliżony za pomocą wizji i przeżyć proroków. Prorok posłany mówi jak powinno być. Jak będzie kara, to prorok będzie pocieszycielem.



Prorok Amos

Pochodzi z południa, a działa na północy. Prawdopodobnie działa pod koniec działalności króla Jeroboama II (790-750). Amos znaczy „Jahwe przynoszący zbawienie”. Prorok odwołuje się do faktów wyjścia z Egiptu (wyzwolenia). Skoro Bóg wyzwolił wszystkich, to Izraelici nie mają podstaw do czynienia niesprawiedliwości.



Teksty proroka Amosa

Są interwencje. Proza, język komunikatywny, jest surowy w stawianiu zarzutów (jak List św. Jakuba). Lubi zabytek, luksus, wiąże się z wiernością prawu.

Wszyscy prorocy byli zamożni, a Amos posiadał trzodę i nabył sykomorę

Powstanie księgi (hipotezy)

Prawdopodobnie fragmenty istniały, a później zostały złożone. Księga skierowana jest do króla, dworu a także do Szilo i Betel.


Struktura (trzy części, wstęp, zakończenie)

  1. Wstęp i tytuł – pierwsze dwa wersy

  2. część I

  3. część II – przestrogi i kary dla Izraela

  4. część III – pięć wizji, konfrontacje z kapłanem z Betel, hymn


teologia Amosa

Trzy tematy: O Bogu, O Izraelu, Mesjański



1. O Bogu

I to ten, do którego wszystko należy

Bóg jest sprawiedliwy wobec pogan

Bóg ujmuje się za uczciwymi poganami

2. O Izraelu

cząstka wybranych

shizofremia religijna (Am 5, 21-27) – Panu Bogu kadzidło a diabłu ogonek

ocaleje tylko reszta towarzystwa

Bóg odrodzi Izraela z tej reszty
Jest 8 wyroczni przeciw Izraelowi: cynizm, pomiatanie ludźmi o niższym statusie, moralnie nieprzyzwoici....

Wielka groźba – ponieważ Bogu zależy na Izraelu. W 8 rozdziale spór z Anazjaszem, który ustanowiony jest prorokiem. Zagrożony obecnością Amosa, który głosi co innego niż Amazjasz.



Prorok Ozeasz

Królestwo północne. Działa póxniej między 750-740 przed Chrystusem. Małżeństwo – ilustarcja, przypowieść tego co dzieje się między Bogiem a Izraelem. O Ozeaszu wiemy tyle ile w księdze w rozdziale 14. słownictwo jest oryginalne – 31 słów użytych tylko raz w PŚ i 22 używa bardzo żadko.



Struktura

Dwie części:



  1. Biografia Ozeasza – 1-3

  2. wyrocznia – 4-14


teologia

  • dogmatyczna – piętnowanie bałwochwalstwa – nierząd

  • kwestia polityczna, przymierze z poganami kosztem Przymierza

  • paracentyczna – kwestie natury społecznej, grzechy osobiste.

Ukazanie oblubieńczej miłości Boga do Izraela – małżeństwo Hesset – łaska (miłość Boga do człowieka 1-3, 11 rozdz.). ta wielka czułość, pomoc – aż wzrusza, zawstydza i nie pozwala trwać w niewierności. Kara też jest dowodem miłości Boga. Św. Pawła korzysta z wzorca Ozeasza, a także w Apokalipsie św. Jana.



Rozdzaiały 1-3 – stanowią całość strukturalną i tematyczną. Mamy dwie historie małżeństwa Ozeaszowego. Pierwszy ma charakter biograficzny (3 oso), a drugi autobiograficzny (1 os)

Rozdział 2 – dzieli się na 3 jednostki:

    1. 1-3; 18-25 – orędzie zbawcze

    2. 4-17 historia przymierza ujeta w konwencji miłości małżeńskiej.

Prorok Ozeasz przenosi na więzy małżeńskie. Symbolika posunieta daleka. Ilustracja do ukazania tajemnicy.

    1. 4-17 najbardziej napięta cześć (perspektywa rozwoju), zapowiedź, groźba.

    2. 2-9 – oskarżanie do czasów pustyni

    3. 10-17 mówi do niej. Zapowiedź kary i opuszczenie

    4. 10-15 Izrael zapomniał co zawdzięcza. Mamy do czynienia z Bogiem, Izraelem


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna