Załącznik nr 1 do uchwały nr lviii/1749/2009 Rady m st. Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. Strategia zrównoważonego rozwoju systemu transportowego warszawy do 2015 roku I na lata kolejne w tym: zrównoważony plan rozwoju transportu publicznego warszawy



Pobieranie 1.89 Mb.
Strona5/27
Data27.04.2016
Rozmiar1.89 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27

2.4Sfera społeczna

2.4.1Ludność i struktura demograficzna



Sytuacja demograficzna Warszawy

Obecną sytuację demograficzną Warszawy można scharakteryzować w sposób następujący:



  • Ludność Warszawy może być ciągle jeszcze uznawana za stosunkowo młodą, z 18% populacji w wieku poniżej 20 lat, 65% w wieku 20-64 lata, oraz 17% w wieku powyżej 65 lat (dane Eurostat, baza danych „Urban Audit”, dane przeciętne za lata 2000-2003).

  • Od lat obserwuje się jednak utrzymywanie się stosunkowo niskich wskaźników urodzeń (w latach 2000-2005 wskaźnik urodzin żywych na tysiąc mieszkańców nieznacznie przekraczał 7, z lekką tendencją wzrostową w ostatnim okresie; dla porównania, na początku lat 1990 wynosił on jeszcze 9).

  • Efektem niskich wskaźników urodzeń, przy utrzymywaniu się stosunkowo wysokich wskaźników śmiertelności, jest występujący od lat ujemny wskaźnik przyrostu naturalnego. W latach 2001-2003, według danych GUS sięgał on ok. -3 osób na tysiąc mieszkańców.

Generalnie, w Warszawie występuje stosunkowo jeszcze powolny, ale już wyraźnie zauważalny trend starzenia się ludności, wynikający zarówno z niskiej dzietności, jak z przedłużającego się przeciętnego trwania życia. Zgodnie z prognozami GUS (por. Rocznik Statystyczny Warszawy 2004), wskaźnik obciążenia demograficznego (liczba osób w wieku poprodukcyjnym przypadających na jedną osobę w wieku produkcyjnym), wynoszący dziś 0.3, w ciągu najbliższych 15 lat najprawdopodobniej wzrośnie do blisko 0.5. Oczywiście prognoza ta nie dotyczy zjawisk migracyjnych, które mogą w pewnym stopniu zmienić ten obraz spowalniając proces starzenia się populacji (do wielkich miast migrują zazwyczaj osoby w wieku mobilnym, a więc stosunkowo młode).

Sytuacja demograficzna Warszawy na tle innych wielkich miast Europy nie wygląda jednak szczególnie źle. Dla porównania, odsetek osób powyżej 65 roku życia w Madrycie, Lizbonie i Rzymie jest znacznie wyższy, a w większości wielkich miast Europy Środkowej zbliżony do obserwowanego w Warszawie. Wyraźnie niższy jest natomiast ten odsetek w Bratysławie i Bukareszcie.

Należy natomiast zwrócić uwagę na fakt, że sytuacja demograficzna Warszawy jest gorsza, niż w przypadku innych wielkich miast Polski, z wyłączeniem Łodzi (według danych GUS za rok 2003, ludność w wieku ponad 65 lat w Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu, Gdańsku i Katowicach waha się od 13 do 15% populacji, a liczba ludności poniżej 2 roku życia przekracza 20%).

Sytuacja demograficzna nie jest jednakowa we wszystkich dzielnicach miasta. Wyraźnie daje się wyróżnić dzielnice o stosunkowo młodej ludności (Ursynów, Bemowo, Białołęka), oraz dzielnice z ponadprzeciętnym odsetkiem ludności w wieku poprodukcyjnym (Żoliborz, Śródmieście, Ochota, Wola). Proces różnicowania się struktury demograficznej poszczególnych części miasta będzie się prawdopodobnie pogłębiał: dzielnice „stare”, położone centralnie, będą doświadczać przyspieszonego procesu starzenia się ludności (głównie skutkiem małej dzietności).

Warszawa jest miastem o stosunkowo niskiej średniej gęstości zaludnienia. Zróżnicowanie przestrzenne pod tym względem jest jednak znaczne i wiąże się z intensywnością zagospodarowania terenu. Według stanu na koniec 2004 średnia gęstość zaludnienia w Warszawie wynosiła 3 270 osób na 1 km² (32,7os./ha). Zróżnicowanie zaludnienia jest znaczne na przestrzeni miasta i zawiera się pomiędzy 9 560osób/1km² (95,6 os./ha Ochota) a 388 osób/1km² (3,9 os./ha Wilanów). Poza Ochotą, do dzielnic o największej gęstości zaludnienia należą dzielnice: Śródmieście (8 493 os./1km²), Praga Południe (8 472 os./1km²), Wola (7 574 os./1km²), Mokotów (6 517 os./1km²). Dzielnicami o najmniej intensywnym zaludnieniu są natomiast: Wilanów, Wawer (805 os./1km²), Wesoła (857 os./1km²), Białołęka (961 os./1km²).

Rys. 2. Gęstość zaludnienia w Warszawie z wyszczególnieniem dzielnic – stan istniejący. Źródło: Na podstawie danych demograficznych BNAM [l. mieszkańców/km2].



Migracje

Natężenie zjawisk migracyjnych występujących w ciągu ostatniego dziesięciolecia należy uznać za stosunkowo niewielkie. Ograniczona skala migracji wiązała się przede wszystkim z kłopotami natury technicznej (problem mieszkaniowy), brakiem silnych zwyczajów migracyjnych oraz z małą ilością miejsc pracy, tworzonych netto w procesie rozwoju gospodarczego.

W ciągu ostatnich 10 lat saldo migracji wewnętrznych (wewnątrz kraju, bez przemieszczeń w granicach miasta) było dla Warszawy dodatnie i wahało się między 2 a 7 tys. osób rocznie (od 1 do 4 osób na tysiąc mieszkańców). Pozwoliło to zrekompensować skutek ujemnego przyrostu naturalnego ludności miasta, prawdopodobnie w minimalnym stopniu poprawiając również strukturę demograficzną.

Poza migracjami na pobyt stały, mamy w Warszawie do czynienia również ze zjawiskami migracji czasowych, związanych z dojazdami do pracy, w tym zwłaszcza wahadłowych dojazdów dobowych. Szacuje się, że w dni powszednie dojeżdża do pracy w Warszawie 150-170 tys. osób (por. WBR 2005), czyli 80-100 osób na tysiąc mieszkańców. Jak pokazują dane Eurostat, jest to natężenie nieco wyższe niż w Berlinie (74 osoby na tysiąc mieszkańców), równe występującemu w Budapeszcie (99 osób na tysiąc mieszkańców) i zdecydowanie niższe niż w Pradze i Bratysławie (po ok. 140 osób na tysiąc mieszkańców).

Prognozowanie przyszłych trendów w zakresie migracji jest szczególnie trudne i obarczone dużym ryzykiem błędu. W znacznej mierze zależą one od dynamiki rozwoju gospodarczego i dynamiki popytu na pracę, ale również od szeregu zjawisk natury kulturowej, finansowej i organizacyjnej. Można jednak spodziewać się, że skala migracji do Warszawy na pobyt stały ulegnie w najbliższych latach pewnemu wzrostowi (tendencje wzrostowe obserwowane są już obecnie), choć nie sięgnie prawdopodobnie wielkości, które w znaczący sposób zmieniłyby strukturę demograficzną i wielkość populacji miasta.

Należy jednocześnie zauważyć, że na dłuższą metę bardziej widoczny zacznie również być w Warszawie proces imigracji z krajów rozwijających się. Jak do tej pory, w porównaniu z krajami Zachodniej Europy, zjawisko to jest w Polsce niemal niezauważalne. Jednak z czasem, w miarę rozwoju gospodarczego Polski, będzie ono stopniowo nabierać znaczenia, przynosząc ze sobą cały szereg problemów o charakterze społeczno-kulturowym, zbliżonym do problemów obserwowanych obecnie w wielkich miastach Zachodniej Europy (np. kłopoty z integracją kulturową imigrantów, przejawy rasizmu, powstawanie gett imigranckich, wzrost przestępczości). Może to z czasem zacząć stanowić poważne wyzwanie dla spójności społecznej oraz gospodarczej miasta. Jest jednak mało prawdopodobne, by problemy te pojawiły się wcześniej niż w perspektywie 10-15 lat.

Odnośnie migracji czasowych można również spodziewać się pewnego wzrostu, którego skala będzie jednak w znacznej mierze zależeć od sytuacji na rynku pracy Warszawy. Wzrostowi gospodarczemu najprawdopodobniej towarzyszyć będzie w nadchodzących latach większa niż dotąd skala wzrostu zatrudnienia.

Wobec ujemnego przyrostu naturalnego i procesu starzenia się populacji Warszawy, zwiększony popyt na pracę zostanie prawdopodobnie zaspokojony przez wzrost migracji czasowych i wahadłowych (dojazdów do pracy). Nie wydaje się, by nierozwiązane problemy transportowe mogły spowolnić ten proces, jednak w warunkach zwiększonych migracji mogą wieść do wyraźnego pogorszenia jakości życia mieszkańców i osób dojeżdżających do pracy w mieście.


2.4.2Jakość życia i bezpieczeństwo mieszkańców miasta


Jakość życia mieszkańców Warszawy

Jakość życia mieszkańców Warszawy jest pod wieloma względami wyższa, niż w innych wielkich miastach Polski. Decyduje o tym przede wszystkim wyższy status materialny i większa dostępność do wielu usług m.in. w zakresie rekreacji i wypoczynku oraz edukacji. Czynnikiem zwiększającym jakość życia – w porównaniu z resztą Polski – jest dość niski poziom zagrożenia bezrobociem.

Z drugiej strony, wskaźniki przeciętnej długości życia należą w Warszawie do najniższych spośród dużych miast Polski, stosunkowo trudny jest dostęp do usług ochrony zdrowia oraz większe są uciążliwości związane z przemieszczaniem się i transportem, zwłaszcza wynikające z większej niż w innych miastach intensywności dojazdów i wyjazdów z miasta.

Mimo postępu odnotowanego w ostatnim dziesięcioleciu, problemem obniżającym jakość życia pozostaje również stan środowiska naturalnego (w badaniu European Cities Monitor 2004 Warszawa sklasyfikowana została na 27 miejscu spośród 30 porównywanych wielkich miast Europy pod względem stanu środowiska naturalnego i uciążliwości zanieczyszczenia środowiska, przed Moskwą i Atenami, a za Pragą, Budapesztem Berlinem i Wiedniem).

Na jakość życia w Warszawie wpływ ma również dostęp do edukacji i kultury. Warszawa, jako największe centrum edukacyjne Polski, przoduje w kraju pod względem ogólnej liczby uczelni i studentów szkół wyższych.

Z kolei pod względem dostępności do usług związanych z rekreacją i czasem wolnym (w tym dóbr kultury) Warszawa lokuje się na jednym z czołowych miejsc kraju, ustępując jednak w wielu dziedzinach Krakowowi.

Jakość życia w Warszawie w ostatnim dziesięcioleciu w wielu dziedzinach bez wątpienia uległa znaczącej poprawie. Generalnie jednak należy zauważyć, że jakość życia w Warszawie, oceniana z perspektywy miast zachodnioeuropejskich, pozostaje stosunkowo niska. W badaniu European Cities Monitor 2004 Warszawa sklasyfikowana została na przedostatnim miejscu spośród 30 porównywanych wielkich miast Europy pod względem jakości życia, równo z Moskwą, a za Pragą, Budapesztem i Atenami. Jak pokazała ankieta, Warszawa postrzegana jest jako miasto silnie zanieczyszczone, kiepsko skomunikowane ze światem i szczególnie uciążliwe z punktu widzenia transportu (przedostatnie miejsce, dzielone z Rzymem; ostatnie miejsca zajęły Ateny i Moskwa).

Bezpieczeństwo mieszkańców Warszawy

Mimo odnotowanego w ciągu ostatnich kilkunastu lat wzrostu przestępczości, pod względem poziomu bezpieczeństwa Warszawa ciągle jeszcze stosunkowo dobrze lokuje się na mapie Europy. Liczba zgłoszonych przestępstw, w przeliczeniu na liczbę mieszkańców, jest trzykrotnie niższa niż w Berlinie i wyraźnie mniejsza niż w Pradze i Budapeszcie. W niektórych dziedzinach – np. kradzieży samochodów – Warszawa należy jednak do miast wyróżniających się w niekorzystny sposób.

Według danych policji, liczba zgłoszonych przestępstw w ciągu ostatnich lat zmniejszyła się, a ich wykrywalność wzrosła (jak podaje Komenda Stołeczna Policji, w pierwszej połowie roku 2006 liczba odnotowanych przestępstw spadła o 10,6% w porównaniu z analogicznym okresem roku 2005, a wykrywalność wzrosła o 5,9% do poziomu 34,5%). Liczba przestępstw utrzymuje się jednak od lat na poziomie ponad 90 tys., a w niektórych kategoriach przestępstw nadal wzrasta. Jednocześnie należy stwierdzić, że w Warszawie liczba przestępstw, w przeliczeniu na liczbę mieszkańców, należy do najniższych spośród dużych miast Polski.

Zagrożenie przestępczością jest zróżnicowane w poszczególnych dzielnicach. Największe zagrożenie obserwuje się w Śródmieściu oraz w dzielnicach położonych centralnie. Względnie bezpieczne są natomiast dzielnice położone na obrzeżach miasta, z wyłączeniem Wilanowa.

W dłuższym okresie należy się liczyć raczej ze stopniowym wzrostem przestępczości do wysokości charakterystycznej dla miast zachodnioeuropejskich, choć proces ten może być rozłożony na długi okres.

2.4.3Problemy społeczne miasta


Najważniejsze problemy społeczne Warszawy

Problemy społeczne Warszawy, choć poważne, na tle reszty kraju - w tym również na tle innych wielkich miast Polski - przedstawiają się stosunkowo łagodnie. Za najważniejsze z nich można uznać:



  • Szara strefa. Choć brak wiarygodnych szacunków, należy sądzić, że w Warszawie występuje w poważnej skali zjawisko szarej strefy, obejmujące również nielegalne zatrudnienie cudzoziemców.

  • Ubóstwo. Dzięki lepszym wskaźnikom rozwoju gospodarczego, oraz niższym wskaźnikom bezrobocia, sfera ubóstwa jest w Warszawie ograniczona w stosunku do reszty kraju. Nie oznacza to jednak, że ubóstwo nie istnieje. W ciągu ostatnich 10 lat liczba lokatorów zalegających z opłatami za mieszkanie o więcej niż 3 miesiące oscylowała wokół poziomu 43 tys. osób (problem dotyczył, więc ok. 6% całego zasobu mieszkań, w tym 15% zasobu mieszkań komunalnych). Można sądzić, że mamy w tym przypadku do czynienia ze względnie stałą grupą osób znajdujących się – zarówno z przyczyn czysto ekonomicznych, jak społecznych – w swoistej „pułapce nędzy”.

  • Wykluczenie społeczne. Według prowadzonych przez GUS badań rynku pracy, w końcu roku 2004 ponad 33 tys. mieszkańców Warszawy rejestrowało się jako bezrobotni długookresowo (ponad 12 miesięcy bez pracy), przy czym większość z nich nie miała już prawa do zasiłku. Jednocześnie, jak pokazują dane Eurostat (baza danych „Urban Audit”) w latach 2000-2003 ponad 8 tys. osób utrzymywało się w głównej mierze z zasiłków pomocy społecznej (stanowiło to 0,5% ludności miasta, wobec 0,5-1,3% w pozostałych wielkich miastach Polski). Liczbę osób bezdomnych szacuje się na ponad 2 tys. osób i jest to największa tego typu grupa w Polsce. Należy stwierdzić, że zjawisku wykluczenia społecznego może podlegać w Warszawie znacząca grupa mieszkańców.

  • Patologie. Ludność Warszawy, podobnie jak innych wielkich miast Polski i Europy, narażona jest na występowanie szeregu patologii. Jak pokazują dane Eurostat (baza danych „Urban Audit”), nasilenie przestępczości jest wprawdzie niższe niż w większości wielkich miast Zachodniej Europy, jednak jej skala jest poważna. Zauważalnym problemem społecznym jest również alkoholizm oraz narkomania (w 2005 r. zatrzymano za posiadanie lub sprzedaż narkotyków 360 osób, w porównaniu ze 160 osobami w 2004 r.).

  • Problemy zdrowotne. Ludność Warszawy narażona jest na liczne choroby cywilizacyjne. Jak pokazują dane GUS z roku 2003, najczęstszymi przyczynami zgonów były w mieście choroby układu krążenia (426 zgonów na 100 tys. mieszkańców, w całej Polsce 451 zgonów na 100 tys. mieszkańców), nowotwory (293 zgony na 100 tys. mieszkańców, w całej Polsce 237 zgonów na 100 tys. mieszkańców) oraz choroby układu oddechowego i trawiennego (łącznie 123 zgony na 100 tys. mieszkańców, w całej Polsce 85 zgonów na 100 tys. mieszkańców).

Problemy społeczne wynikające ze zmian struktury demograficznej Warszawy

Istotnym problemem, przed którym stać będzie w nadchodzących latach Warszawa, jest proces starzenia się ludności. Problem ten dotyczy w szczególności centralnych dzielnic miasta. Przykładowo, na Żoliborzu udział osób w wieku poprodukcyjnym w liczbie ludności sięga 27% (w całej Warszawie 20%), a wskaźnik obciążenia demograficznego (liczba osób w wieku poprodukcyjnym przypadających na jedną osobę w wieku produkcyjnym), wynoszący w całej Warszawie 0,3, na Żoliborzu osiąga wielkość 0,47. O ile w ciągu najbliższych 15 lat najprawdopodobniej wzrośnie on w całej Warszawie do blisko 0,5 (bez uwzględniania efektów migracji), to na Żoliborzu przekroczy on zapewne 0,7.

Oznacza to, że w Warszawie systematycznie będzie wzrastać grupa osób w podeszłym wieku, wymagających często specjalnej troski ze strony miasta. Dotyczy to zarówno zwiększonego zapotrzebowania na usługi ochrony zdrowia, jak niezbędnych zmian w zakresie transportu publicznego.

Osobnym problemem może być zwiększone ryzyko występowania przestępczości, skierowanej przeciwko ludziom starszym, stanowiącym łatwą ofiarę przestępstwa (napady rabunkowe, wyłudzenia itp.).

Efektem procesu starzenia się ludności może też być zwiększenie się liczby osób znajdujących się w stanie ubóstwa lub wręcz wykluczenia społecznego.

Grupy użytkowników wymagających wsparcia w ramach Strategii

Zmiany społeczne i demograficzne, które najprawdopodobniej będą miały miejsce w Warszawie w nadchodzących latach, wymagają odpowiedniego zaadresowania w strategii rozwoju systemu transportowego. W szczególności, wsparcia wymagać będą w ramach strategii:



  • Osoby starsze, zwłaszcza zamieszkujące centralne dzielnice miasta. W znacznej mierze chodzi tu o osoby mieszkające samotnie, lub w dwuosobowych gospodarstwach domowych, w których oboje mieszkańcy znajdują się w podeszłym wieku. Liczba tych osób będzie wyraźnie wzrastać. Korzystając ze środków transportu osoby te mogą napotykać na szereg problemów, wynikających zarówno z przyczyn zdrowotnych (ograniczona sprawność fizyczna) jak psychicznych (kłopoty z orientacją).

  • Osoby niepełnosprawne. Usuwanie barier dla osób niepełnosprawnych daje im szansę na normalną aktywność życiową, w tym również uczestnictwo w rynku pracy. Problemy związane z korzystaniem przez osoby niepełnosprawne ze środków transportu zależą od rodzaju ich niepełnosprawności i podobnie jak w przypadku osób starszych mogą mieć podłoże zarówno fizyczne, jak psychiczne.

  • Osoby należące do grup ubóstwa lub wykluczenia społecznego. W tym przypadku w grę wchodzi wsparcie materialne, które może umożliwić korzystanie z systemu transportowego, zwiększając szanse na wydostanie się tych osób z „pułapki nędzy” (np. dzięki znalezieniu pracy).

  • Rodzice podróżujący z małymi dziećmi (uwaga ta dotyczy zwłaszcza rodzin wielodzietnych). Wszelkie działania ułatwiające życie osobom posiadającym małe dzieci mogą przyczynić się do wzrostu dzietności i zmniejszać bariery zniechęcające do posiadania dzieci. W grę wchodzi zarówno wsparcie materialne, jak ułatwienia techniczne w korzystaniu ze środków transportu.

  • Osoby dojeżdżające na teren Warszawy spoza miasta. W grę wchodzą tu zarówno osoby dojeżdżające regularnie z tytułu pracy, nauki lub interesów, jak osoby odwiedzające miasto okazjonalnie (np. turyści).


2.4.4Perspektywy rozwoju społecznego miasta


Najważniejsze trendy rozwoju społecznego Warszawy

Za najważniejsze trendy rozwoju społecznego Warszawy w nadchodzących latach można uznać:



  • Dalszy awans materialny ludności, będący rezultatem rozwoju gospodarczego. Awans ten będzie prowadzić nie tylko do wzrostu materialnego poziomu życia, ale również do zmian zachowań i wzorców konsumpcyjnych, większego popytu na usługi rekreacyjne, kulturalne i związane ze spędzaniem czasu wolnego.

  • Zmiany demograficzne, związane ze stopniowym procesem starzenia się ludności Warszawy, widocznym zwłaszcza w centralnych dzielnicach miasta.

  • Stopniowa intensyfikacja zjawisk migracyjnych. Dotyczyć ona będzie zarówno migracji wewnętrznych (wewnątrz Polski), na pobyt stały i czasowych, jak zewnętrznych. W szczególności, w perspektywie 10-15 lat najprawdopodobniej zauważalnym problemem zacznie być imigracja z krajów rozwijających się, stwarzająca stopniowo liczne wyzwania natury społecznej i kulturowej, dotychczas praktycznie nieobecne w Warszawie.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna