Zasady odmiany nazwisk Nie ma i nie może być zasady odmiany wedle kryterium „jak sobie właściciel życzy”



Pobieranie 22.32 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar22.32 Kb.
Zasady odmiany nazwisk
Nie ma i nie może być zasady odmiany wedle kryterium „jak sobie właściciel życzy”. Język jest dobrem społecznym, a w związku z tym nadrzędny jest interes ogółu użytkowników języka, którzy muszą mieć prawo do używania wszelkich nazwisk w takiej formie, która wynika z zasad gramatyki i zwyczaju społecznego. Żądania indywidualne można respektować co najwyżej ze względów grzecznościowych.

(profesor Jan Grzenia, językoznawca)
Odmiana rzeczowników jest prastarą właściwością języka polskiego – nie zubożajmy go przez zanik tej cechy - stwierdza profesor Irena Bajerowa, językoznawca w artykule pt. "Wstyd nie odmieniać nazwisk".
Genialny matematyk i świetny aforysta Hugo Steinhaus powiedział takim, którzy nie życzyli sobie odmieniania ich nazwiska: Pan jest właścicielem swojego nazwiska tylko w mianowniku liczby pojedynczej. Pozostałymi przypadkami rządzi gramatyka!

Nazwiska należy odmieniać. Ich nieodmienność można zaakceptować tylko w szczególnych okolicznościach, np. gdy są to nazwiska obce o osobliwym zakończeniu, do których trudno stosować nasze reguły gramatyki.


Ogólne zalecenie dotyczące odmiany nazwisk polskich i obcych jest następujące: jeśli tyko jest możliwe przyporządkowanie nazwiska jakiemuś wzorcowi odmiany, należy je odmienić.
O tym, czy i jak odmieniamy nazwisko decydują: płeć właściciela nazwiska i jego narodowość oraz zakończenie nazwiska.

I Odmiana i pisownia nazwisk żeńskich
1. Nazwiska kobiet o innym zakończeniu niż -a nie odmieniają się, czyli odmieniają się wszystkie nazwiska kobiet zakończone na - a.
a) Nazwiska o zakończeniach - a, -ska, -cka, -dzka (utworzone od męskich zakończonych na -i, -y, - ski, -cki, -dzki) odmieniają się jak przymiotniki np.:

  • Wolna, DCMs. Wolnej, BN. Wolną (jak dumna, pilna).


b) Nazwiska o zakończeniach -ewa, -owa także mają odmianę przymiotnikową, np.:

  • Kuncewiczowa, DCMs. Kuncewiczowej, BN. Kuncewiczową.

c) Pozostałe nazwiska żeńskie zakończona na –a odmieniają się tak jak rzeczowniki pospolite o podobnym znaczeniu, np.:



  • Pacuła, D. Pacuły, CMs. Pacule, B. Pacułę, N. Pacułą (jak szkoła).

2.Wszystkie pozostałe nazwiska kobiet są nieodmienne, np.: Nowak, Holland, Braunek.


II Odmiana i pisownia nazwisk męskich
1. Nazwiska mężczyzn zakończonych w piśmie na samogłoskę -a odmieniają się tak jak wyrazy pospolite i imiona o takim samym zakończeniu, np.:

  • Neruda, D. Nerudy, CMs. Nerudzie, B. Nerudę, N. Nerudą ( jak rata). 

2.Nazwiska kończące się w wymowie na samogłoski -i (pisane jako -i, -ie), -y, -e (pisane jako -e, -é, -ée, -ai, -eu), po których mogą występować niewymawiane -s lub -x, odmieniają się jak przymiotniki, np.:



  • Dante, DB. Dantego, C. Dantemu, NMs. Dantem.

  • Hardy, DB. Hardy'ego, C. Hardy'emu, NMs. Hardym.

3. Słowiańskie nazwiska zakończone na -o odmieniamy jak nazwiska zakończone na -a lub rzeczowniki pospolite o podobnym zakończeniu, np.:



  • Matejko, D. Matejki, CMs. Matejce, B. Matejkę, N. Matejką.


Uwagi szczególne

1. Nazwiska polskie o formie identycznej z rzeczownikiem pospolitym zachowują te same oboczności, jakie zachodzą w odpowiednich wyrazach pospolitych. W szczególności dotyczy to tzw. e ruchomego, opuszczonego w formach odmiany, np.:

  • Malec, DB. Malca, C. Malcowi, N. Malcem, Ms. Malcu.


W ten sam sposób zachowują się nazwiska niemające odpowiedników wśród rzeczowników pospolitych, np.:

  • Stępień, DB. Stępnia, C. Stępniowi, N. Stępniem, Ms. Stępniu.


2. Kilka nazwisk o postaci rzeczowników pospolitych może mieć dwojakie odmiany, np.:

  • Kozioł, DB. Kozioła, C. Koziołowi, N. Koziołem, Ms. Koziole.

albo:

  • Kozioł, DB. Kozła, C. Kozłowi, N. Kozłem, Ms. Koźle.

(podobne nazwiska to Dąb, Gołąb, Kocioł)
3. Nazwiska jednosylabowe zachowują e, nawet wtedy, gdy jest ono ruchome w identycznie zbudowanych rzeczownikach pospolitych, np.

  • Mech, DB. Mecha, C. Mechowi, N. Mechem, Ms. Mechu.


III Odmiana i pisownia nazwisk w liczbie mnogiej
1. Nazwiska zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na spółgłoskę oraz na samogłoski -e, -a, -o otrzymują końcówkę -owie i odmieniają się tak jak inne rzeczowniki męskoosobowe (jak np. dyrektor) np.:

  • Wajda, lm M. Wajdowie, DB. Wajdów, C. Wajdom, N. Wajdami, Ms. Wajdach

  • Nowak, lm M. Nowakowie, DB. Nowaków, C. Nowakom, N. Nowakami, Ms. Nowakach.


2. Nazwiska o formie przymiotnikowej otrzymują końcówkę -i//-y w mianowniku liczby mnogiej i odmieniają się jak przymiotniki, np.:

  • Długi, lm. M. Dłudzy, DBMs. Długich, C. Długim, N. Długimi.

  • Borowy, lm M. Borowi, DBMs. Borowych, C. Borowym, N. Borowymi.


Uwagi szczególne

1. Nazwiska, które w mianowniku liczby pojedynczej kończą się na -y, mogą w mianowniku liczby pojedynczej mieć końcówki -i albo -owie, np.:


2. Nazwiska zakończone na -i niemające formy przymiotnika, mają w mianowniku liczby mnogiej końcówkę -owie, poza tym odmieniają się jak przymiotniki, np.

  • Pini, lm M. Piniowie, DBMs. Pinich, C. Pinim, N. Pinimi.



Na podstawie "Słownika nazw własnych" Jana Grzeni wydanego przed PWN w 2002 roku opracowała Joanna Zielonka.



©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna