Zatwierdzono na posiedzeniu Rady Ministrów w dniu 22 lutego 2011 r. Prezes rady ministróW



Pobieranie 1.96 Mb.
Strona1/23
Data03.05.2016
Rozmiar1.96 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   23



Zatwierdzono

na posiedzeniu Rady Ministrów

w dniu 22 lutego 2011 r.
PREZES RADY MINISTRÓW

Donald TUSK



Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry






Warszawa, 2011



Sfinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na zamówienie Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej


Spis treści:


1. Stosowane skróty i pojęcia 8

2. Planowanie w gospodarowaniu wodami zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną 10

3. Ogólny opis cech charakterystycznych obszaru dorzecza 12

Wody powierzchniowe 25

Odwzorowanie położenia granic części wód powierzchniowych 25

Odwzorowanie typów części wód powierzchniowych 25

Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzek 26

Typy jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych 27

Typy wód przejściowych i przybrzeżnych 28

Wyznaczenie silnie zmienionych i sztucznych części wód 28

Określenie warunków referencyjnych dla typów części wód powierzchniowych 29

Wody płynące (rzeki i potoki) 30

Wody przejściowe i przybrzeżne 30

Jeziora 30

Wody podziemne 32

Odwzorowanie położenia granic części wód podziemnych 32

4. Podsumowanie znaczących oddziaływań i wpływów działalności człowieka na stan wód powierzchniowych
i podziemnych 34

Punktowe źródła zanieczyszczeń 34

Zanieczyszczenia obszarowe wraz z krótką charakterystyką użytkowania gruntów 36

Oddziaływania wywierane na ilościowy stan wód - pobory wód powierzchniowych i podziemnych 38

5. Zmiany klimatu a gospodarowanie wodami w pierwszym cyklu planistycznym 42

Zróżnicowanie przestrzenne oraz zmienność opadów atmosferycznych na obszarze dorzecza Odry 42

Rozkład przestrzenny oraz zmienność temperatury powietrza na obszarze dorzecza Odry 45

Obserwowane i prognozowane skutki globalnego ocieplenia w Polsce 48

6. Określenie i odwzorowanie obszarów chronionych 51

7. Monitoring wód oraz ocena stanu 54

Wody powierzchniowe 54

Monitoring diagnostyczny 55

Monitoring operacyjny 55

Monitoring badawczy 57

Ocena stanu wód powierzchniowych 58

Wody podziemne 59

Monitoring wód podziemnych 59

Monitoring stanu chemicznego 59

Monitoring diagnostyczny 60

Monitoring operacyjny 60

Monitoring badawczy 61

Monitoring stanu ilościowego 61

Obszary chronione 63

8. Cele środowiskowe oraz odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych 65

Cele środowiskowe dla wód powierzchniowych oraz obszarów chronionych, ustalonych na mocy Art. 4 RDW 65

Cele środowiskowe dla wód podziemnych ustalonych na mocy Art. 4 RDW 74

Odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych (derogacje) 79

9. Podsumowanie analizy ekonomicznej korzystania z wód 92

Charakterystyka ekonomiczna obszaru dorzecza 92

Zwrot kosztów usług wodnych w sektorze komunalnym 93

Zakres analiz 93

Zwrot kosztów w sektorze komunalnym – zaopatrzenie w wodę 93

Finansowy zwrot kosztów 94

Wpływ dotacji na zwrot kosztów 94

Badanie związku jednostkowego kosztu dostarczania wody w zależności od wielkości produkcji 94

Badanie związku jednostkowego kosztu dostarczania wody z wysokością strat 94

Badanie związku jednostkowego kosztu dostarczania wody z wysokością opłat za korzystanie ze środowiska - pobór wody 95

Podatek VAT w procesie zaopatrzenia w wodę 95

Formy własności operatorów, a koszty świadczonych przez nich usług 95

Zróżnicowanie cen wg poszczególnych grup taryfowych – subwencje krzyżowe (skrośne) 95

Badanie związku jednostkowego kosztu dostarczania wody z wysokością odpisów amortyzacyjnych, opłat za dzierżawę infrastruktury oraz podatku od nieruchomości 96

Zwrot kosztów w sektorze komunalnym – odbiór i oczyszczanie ścieków 96

Finansowy zwrot kosztów 96

Wpływ dotacji na stopę zwrotu kosztów 96

Badanie związku jednostkowego kosztu odbioru i oczyszczania ścieków w zależności od wielkości operatora 96

Badanie związku jednostkowego kosztu dostarczania wody z wysokością opłat za korzystanie ze środowiska – odbiór i oczyszczanie ścieków 97

Podatek VAT w procesie odbioru i oczyszczania ścieków 97

Formy własności operatorów, a koszty świadczonych przez nich usług 97

Zróżnicowanie cen wg poszczególnych grup taryfowych – subwencje krzyżowe (skrośne) 98

Badanie związku jednostkowego kosztu odbioru i odprowadzania ścieków z wysokością odpisów amortyzacyjnych, opłat za dzierżawę infrastruktury oraz podatku od nieruchomości 98

Ekonomiczna stopa zwrotu kosztów w sektorze komunalnym 98

Zwrot kosztów usług wodnych w sektorze przemysłu 99

Ekonomiczna stopa zwrotu kosztów w przemyśle 100

Zwrot kosztów usług wodnych w rolnictwie i leśnictwie 100

Identyfikacja poszczególnych rodzajów kosztów 100

Finansowa stopa zwrotu kosztów za usługi wodne w rolnictwie 101

Ekonomiczna stopa zwrotu kosztów w rolnictwie 101

Zwrot kosztów usług wodnych w pozostałych formach korzystania z wód 102

Hydroenergetyka 102

Zarządzenie ryzykiem powodziowym 102

Żegluga 103

Oszacowanie kosztów zasobowych i środowiskowych 103

Koszty zasobowe 103

Koszty środowiskowe 104

10. Podsumowanie programów działań zapisanych
w Programie wodno – środowiskowym kraju 107

11. Wykaz pozostałych programów i planów wraz z krótką charakterystyką 123

KRAJOWE DOKUMENTY O CHARAKTERZE PLANISTYCZNYM I ROZWOJOWYM 124

Strategia Rozwoju Kraju 2007 – 2015 124

Narodowy Plan Rozwoju 2007 – 2013 125

Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego 126

Koncepcja Polityki Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 127

Polityka ekologiczna Państwa w latach 2009-2012 z perspektywą do roku 2016 128

Krajowy Program Zwiększenia Lesistości (aktualizacja 2003 r.) 136

Strategia Rozwoju Energetyki Odnawialnej 137

Krajowa Strategia Ochrony i Zrównoważonego Użytkowania Różnorodności Biologicznej 138

Strategia Ochrony Obszarów Wodno-Błotnych w Polsce 140

Sektorowe programy operacyjne na lata 2007-2013 141

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 142

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 143

Regionalne Programy Operacyjne na lata 2007-2013 146

Program rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 147

Strategia Gospodarki Wodnej 2005 r. 149

Projekt Polityki wodnej państwa do roku 2030 (z uwzględnieniem etapu 2016) 151

Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych z 2003 r. 156

Aktualizacja Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych z 2005r. 158

Aktualizacja Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych


z 2009 r. 159

Program działań przeciwpowodziowych w dorzeczu Odry 161

Program dla Odry – 2006 163

REGIONALNE DOKUMENTY O CHARAKTERZE PLANISTYCZNYM I ROZWOJOWYM 164

Strategia rozwoju dla województw 164

Wojewódzkie programy ochrony środowiska i plany gospodarki odpadami 170

Plany gospodarowania odpadami województw 183

Wojewódzkie programy udrażniania rzek 184

Programy małej retencji 192

Plany ochrony parków narodowych 200

Plany ochrony parków krajobrazowych 202

Plany ochrony rezerwatów przyrody 205

Plany ochrony dla obszaru Natura 2000 207

12. Krótka charakterystyka działań zastosowanych w celu informowania społeczeństwa, opis wyników i dokonanych na tej podstawie zmian w planie 209

I tura konsultacji społecznych 209

II tura konsultacji społecznych 210

III tura konsultacji społecznych 212

Podsumowanie wyników 214

13. Wykaz właściwych władz 216

Minister Środowiska 217

Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej 218

Dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej 221

Główny Inspektor Ochrony Środowiska 224

Starostowie 225

Marszałkowie województw 225

Dyrektorzy wojewódzkich zarządów melioracji i urządzeń wodnych 226

Minister Infrastruktury 227

Dyrektorzy urzędów morskich 228

Dyrektorzy urzędów żeglugi śródlądowej 229

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 229

Współpraca międzynarodowa 230

14. Punkty kontaktowe i procedury pozyskiwania źródłowej dokumentacji i informacji wykorzystanej do sporządzenia PGW 232

15. Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry 235

Ustalenia zawarte w Prognozie oddziaływania na środowisko 235

Opinie właściwych organów (Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, Główny Inspektor Sanitarny) 237

Zgłoszone uwagi i wnioski 238

Wyniki postępowania dotyczącego transgranicznego oddziaływania na środowisko 239

Propozycje dotyczące metod i częstotliwości przeprowadzania monitoringu skutków realizacji postanowień dokumentu 240

16. Literatura 241

17. Spis tabel 245

18. Spis rysunków 248

Załączniki:

Załącznik nr 1 – mapy:

• Mapa nr 1. Granica obszaru dorzecza

• Mapa nr 2. Jednolite części wód powierzchniowych

• Mapa nr 3. Scalone części wód powierzchniowych

• Mapa nr 4. Jednolite części wód podziemnych

• Mapa nr 5. Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych

• Mapa nr 6. Typy jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych

• Mapa nr 7. Typy jednolitych części wód powierzchniowych przybrzeżnych i przejściowych

• Mapa nr 8. Ekoregiony

• Mapa nr 9. Ocena stanu jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych

• Mapa nr 10. Ocena stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych, przejściowych i przybrzeżnych

• Mapa nr 11. Ocena stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych

• Mapa nr 12. Ocena stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych

• Mapa 13. Sieć monitoringu wód powierzchniowych

• Mapa nr 14. Sieć monitoringu wód podziemnych

• Mapa nr 15. Wykaz wód przeznaczonych do celów rekreacyjnych, w tym kąpieliskowych

• Mapa nr 16. Wykaz wód powierzchniowych przeznaczonych do poboru wody w celu zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia

• Mapa nr 17. Wykaz wód podziemnych przeznaczonych do poboru wody w celu zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia

• Mapa nr 18. Obszary szczególnie narażone na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych

• Mapa nr 19. Obszary przeznaczone do ochrony siedlisk lub gatunków, dla których utrzymanie lub poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie

• Mapa nr 20. Punktowe i obszarowe źródła zanieczyszczeń

Załącznik nr 2 – Charakterystyka JCW

Załącznik nr 3 – Mapy do celów planistycznych:

• Mapa nr 1. Granice obszarów dorzeczy i regionów wodnych

• Mapa nr 2. Jednolite części wód powierzchniowych

• Mapa nr 3. Scalone części wód powierzchniowych

• Mapa nr 4. Jednolite części wód podziemnych

• Mapa nr 5. Typy jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych

• Mapa nr 6. Typy jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych

• Mapa nr 7. Typy jednolitych części wód powierzchniowych przybrzeżnych i przejściowych

• Mapa nr 8. Ekoregiony

• Mapa nr 9. Ocena stanu jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych

• Mapa nr 10. Ocena stanu jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych, przejściowych i przybrzeżnych

• Mapa nr 11. Ocena stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych

• Mapa nr 12. Ocena stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych

• Mapa nr 13. Sieć monitoringu wód powierzchniowych

• Mapa nr 14. Sieć monitoringu wód podziemnych

• Mapa nr 15. Wykaz wód przeznaczonych do celów rekreacyjnych, w tym kąpieliskowych

• Mapa nr 16. Wykaz wód powierzchniowych przeznaczonych do poboru wody w celu zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia

• Mapa nr 17. Wykaz wód podziemnych przeznaczonych do poboru wody w celu zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia

• Mapa nr 18. Obszary szczególnie narażone na zanieczyszczenia związkami azotu ze źródeł rolniczych

• Mapa nr 19. Obszary przeznaczone do ochrony siedlisk lub gatunków, dla których utrzymanie lub poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie



• Mapa nr 20. Punktowe i obszarowe źródła zanieczyszczeń

1. Stosowane skróty i pojęcia
GIOŚ Główny Inspektor Ochrony Środowiska

GUS Główny Urząd Statystyczny

GZWP Główny Zbiornik Wód Podziemnych

IPPC zintegrowane zapobieganie i ograniczanie zanieczyszczeń

JCWP jednolita część wód powierzchniowych

JCWPd jednolita część wód podziemnych

KE Komisja Europejska

KPOŚK Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych

KZGW Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej

MŚ Ministerstwo Środowiska

MKOOpZ Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem

NFOŚiGW Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

OSN obszar szczególnie narażony na zanieczyszczenia związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych

OSO obszar specjalnej ochrony ptaków (Natura 2000)

PGW plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza

PSH Państwowa Służba Hydrogeologiczna

PWŚK Program wodno-środowiskowy kraju

RDW Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w

dziedzinie polityki wodnej, tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna

RZGW regionalny zarząd gospodarki wodnej

SCW sztuczna część wód

SCWP scalona część wód powierzchniowych

SOO specjalny obszar ochrony siedlisk (Natura 2000)

SZCW silnie zmieniona część wód

UE Unia Europejska

WFOŚiGW wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej

WIOŚ wojewódzki inspektor ochrony środowiska

WZMiUW wojewódzki zarząd melioracji i urządzeń wodnych


Dorzecze
– obszar, z którego całkowity odpływ wód powierzchniowych następuje ciekami naturalnymi przez jedno ujście do morza.
Obszar dorzecza – obszar lądu i morza, składający się z jednego lub wielu sąsiadujących ze sobą dorzeczy wraz ze związanymi z nimi wodami podziemnymi oraz morskimi wodami wewnętrznymi i wodami przybrzeżnymi, będący główną jednostką przestrzenną w gospodarowaniu wodami
Jednolita część wód podziemnych – oznacza określoną objętość wód podziemnych występującą w obrębie warstwy wodonośnej lub zespołu warstw wodonośnych.
Jednolita część wód powierzchniowych – oznacza oddzielny i znaczący element wód powierzchniowych (jezioro lub inny naturalny zbiornik wodny, sztuczny zbiornik wody, rzeka, struga, strumień, potok, kanał, lub ich część, morskie wody wewnętrzne, wody przejściowe lub wody przybrzeżne).
Scalona część wód powierzchniowych – jednolite części wód, które zostały zgrupowane na potrzeby opracowywania planów gospodarowania wodami i ich aktualizacji.
Silnie zmieniona część wód – jednolita część wód powierzchniowych, których charakter został w znacznym stopniu zmieniony w wyniku działalności człowieka.
Sztuczna część wód –jednolita część wód powstała w wyniku działalności człowieka.
2. Planowanie w gospodarowaniu wodami zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną
Od czasu akcesji Polski do Unii Europejskiej nastąpiło szereg zmian w polityce kraju. Wiele wysiłku włożono w dostosowanie polskiego prawodawstwa do przepisów UE. Zmienione zostały m.in. przepisy ustawy - Prawo wodne w celu transpozycji przepisów wspólnotowych w zakresie polityki wodnej UE. Politykę tą wyznaczają trzy podstawowe dyrektywy:

  • dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 15, t. 5, str. 275, z późn. zm.), tzw. Ramowa Dyrektywa Wodna (RDW),

  • dyrektywa 2006/118/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu (Dz. U. UE L 372 z 27.12.2006, str. 19),

  • dyrektywa 2007/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim (Dz. U. UE L 288 z 6.11.2007, str. 27).

Zmiany wprowadzone przepisami ww. dyrektyw mają przede wszystkim usprawnić działanie obecnie funkcjonujących systemów planowania i zarządzania w gospodarce wodnej państw członkowskich.

RDW weszła w życie dnia 22 grudnia 2000 r. Najważniejszym przesłaniem RDW jest ochrona zasobów wodnych dla przyszłych pokoleń. Wprowadza ona zintegrowaną politykę wodną mająca na celu zapewnienie ludziom dostępu do czystej wody pitnej po rozsądnej cenie, która umożliwi rozwój gospodarczy i społeczny przy równoczesnym poszanowaniu potrzeb środowiska naturalnego. Głównym celem RDW jest osiągnięcie dobrego stanu wszystkich części wód, poprzez określenie i wdrożenie koniecznych działań w ramach zintegrowanych programów działań w państwach członkowskich do 2015 roku.

Zgodnie z przepisami RDW planowanie gospodarowaniem wodami odbywa się w podziale na obszary dorzeczy. Zgodnie z ustawą z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019, z późn. zm.) w chwili obecnej na obszarze Polski wyznaczonych jest 10 obszarów dorzeczy: Wisły, Odry, Dniestru, Dunaju, Jarftu, Łaby, Niemna, Pregoły, Świeżej i Ücker. Dla każdego obszaru dorzecza opracowuje się plan gospodarowania wodami. Niniejszy dokument jest zatem jednym z dziesięciu PGW na obszarze Polski.

Według RDW plany gospodarowania wodami są narzędziem planistycznym, które ma usprawnić proces osiągania celów środowiskowych. Stanowić one będą fundament podejmowania decyzji mających wpływ na stan zasobów wodnych oraz zasady gospodarowania wodami w przyszłości. PGW będą miały wpływ nie tylko na kształtowanie gospodarki wodnej, ale także na inne sektory gospodarki, w tym: przemysł, rolnictwo, leśnictwo, gospodarkę komunalną, transport, rybołówstwo czy turystykę. PGW powinny zostać uwzględnione w dokumentach planistycznych na poziomie krajowym i regionalnym, np. w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, strategii rozwoju województw czy w wojewódzkich planach zagospodarowania przestrzennego.

PGW jest syntezą prac przeprowadzonych na obszarze dorzecza w pierwszym cyklu planistycznym i zawiera takie elementy jak:


  • ogólny opis cech charakterystycznych obszaru dorzecza,

  • podsumowanie identyfikacji znaczących oddziaływań antropogenicznych i oceny ich wpływu na stan wód powierzchniowych i podziemnych,

  • wykaz obszarów chronionych,

  • mapę sieci monitoringu, wraz z prezentacją programów monitoringowych,

  • ustalenie celów środowiskowych dla jednolitych części wód i obszarów chronionych,

  • podsumowanie wyników analizy ekonomicznej związanej z korzystaniem z wód,

  • podsumowanie działań zawartych w programie wodno – środowiskowym kraju,

  • wykaz innych szczegółowych programów i planów gospodarowania dotyczących zlewni, sektorów gospodarki, problemów lub typów wód, wraz z omówieniem zawartości tych programów i planów,

  • podsumowanie działań zastosowanych w celu informowania społeczeństwa i konsultacji społecznych, opis wyników i dokonanych na tej podstawie zmian w planie,

  • wykaz organów właściwych w sprawach gospodarowania wodami na obszarze dorzecza,

  • informacje o sposobach i procedurach pozyskiwania informacji i dokumentacji źródłowej wykorzystanej do sporządzenia planu oraz informacji o spodziewanych wynikach realizacji planu.

W PGW szczególną rolę zajmuje podsumowanie działań, zawartych w PWŚK. Działania te winny zostać zrealizowane na obszarze dorzecza w celu zapewnienia utrzymania lub poprawy jakości wszystkich wód do 2015 r., a w uzasadnionych przypadkach w terminie późniejszym. Dotyczą one zarówno konkretnych przedsięwzięć inwestycyjnych jak i środków o charakterze administracyjnym, ekonomicznym, badawczym, informacyjnym czy edukacyjnym.

3. Ogólny opis cech charakterystycznych obszaru dorzecza



Rysunek 1. Pokrycie terenu obszaru dorzecza Odry

Główną rzeką tego obszaru dorzecza jest Odra o długości całkowitej 855 km, z czego 742 km znajdują się na terytorium Polski. Źródła rzeki zlokalizowane na terytorium Republiki Czeskiej w Górach Odrzańskich, położone są na wysokości 634 m n.p.m. Odra uchodzi do Zalewu Szczecińskiego.

Na terenie Polski powierzchnia obszaru dorzecza Odry wynosi 118 015 km2, co stanowi ok. 38% powierzchni kraju. Obszar dorzecza położony jest w południowo – zachodniej, zachodniej oraz w północno – zachodniej części kraju. Największe lewostronne dopływy Odry to: Opawa, Nysa Kłodzka, Bystrzyca, Bóbr, Nysa Łużycka, a największe dopływy prawostronne Odry to: Mała Panew, Widawa, Barycz, Warta, Myśla, Ina. Największą rzeką wśród wymienionych dopływów jest Warta wraz z jej głównymi lewostronnymi dopływami: Prosną i Obrą. Obszar dorzecza Odry obejmuje także Zlewisko Bałtyku oraz rzeki: Dziwna, Rega, Parsęta i Wieprza. Największe zbiorniki zaporowe na obszarze dorzecza: Otmuchów, Nysa, Bukówka, Pilchowice, Sosnówka, Mietków, Słup, Leśna, Złotniki, Jeziorsko, Turawa, Dzierżno Duże. Charakter Odry w odcinku źródłowym (ok. 47 km długości) posiada górski charakter, przechodząc w niższym biegu w rzekę nizinną. Odra jest rzeką żeglowną na odcinku od Kędzierzyna - Koźla (wraz z Kanałem Gliwickim w zlewni rzeki Kłodnicy) w dół biegu. Na odcinku 186 km od Kędzierzyna rozpoczyna się odcinek Odry skanalizowanej (do Brzegu Dolnego), na którym zlokalizowane są 24 stopnie wodne. Poniżej Brzegu Dolnego Odra płynie w sposób swobodny. Rzeka poprzez system kanałów posiada połączenie żeglugowe ze Szprewą i Hawelą. Zgodnie z podziałem kraju na regiony wodne, na obszarze dorzecza Odry gospodarowanie zasobami wodnymi odbywa się w czterech regionach wodnych. Całkowita długość jednolitych części wód powierzchniowych rzek na obszarze dorzecza Odry wynosi 41519,10 km, z czego długość naturalnych to 21597,02 km (ok. 52%). Długość sztucznych części wód powierzchniowych – 941,98 km (ok. 2,3%) natomiast silnie zmienionych – 18980,10 km (ok. 45,7%).

W strukturze użytkowania gruntów na terenie dorzecza największy obszar stanowią tereny rolne, które zajmują ok. 62% powierzchni, tj. 73 029 km2. Lasy i ekosystemy seminaturalne stanowią 38 418,9 km2, czyli ok. 33% powierzchni. Tereny zantropogenizowane zajmują powierzchnię 4315,5 km2 (ok. 4% powierzchni), zaś tereny wodne łącznie zajmują 1985,5 km2, co stanowi niecałe 2% powierzchni obszaru dorzecza. Strukturę użytkowanie gruntów na obszarze dorzecza Odry przedstawia rysunek nr 1.

Wg podziału administracyjnego, obszar dorzecza Odry leży w województwach:



  • śląskim,

  • opolskim,

  • dolnośląskim,

  • łódzkim,

  • kujawsko – pomorskim,

  • wielkopolskim,

  • lubuskim,

  • zachodniopomorskim,

  • pomorskim.

Graficzne odwzorowanie granic obszaru dorzecza przedstawione zostało na mapie nr 1 (załącznik nr 1).

Na obszarze dorzecza Odry rozróżnia się regiony wodne Dolnej Odry i Przymorza Zachodniego, Środkowej Odry, Górnej Odry oraz Warty. Jednostki te różnią się od siebie warunkami występowania wód oraz hydrodynamiką krążenia wód.

Na obszarze Regionu Wodnego Dolnej Odry i Przymorza Zachodniego wyróżnia się piętra wodnonośne czwartorzędowe, neogeńsko – paleogeńskie, kredowe i jurajskie. Czwartorzędowe piętro wodonośne składa się z 3 – 4 poziomów wodonośnych, jednego gruntowego i pozostałych międzyglinowych. Utwory wodonośne poziomów międzyglinowych występują na głębokości 15 – 50 m, zbudowane są z piasków i żwirów dolin rzecznych, Ryniem polodowcowych, sandrów i kemów. Klasa jakości wód podziemnych zależna jest od stopnia izolacji. W rejonie wysoczyzn morenowych zaliczane są do klasy Ia i Ib (klasyfikacja PIOŚ). Wymagają prostego uzdatniania ze względu na podwyższoną zawartość jonów żelaza (średnio ok. 2 mg/dm3) oraz manganu (średnio ok. 0,15 mg/dm3). Wody równin zaliczane są najczęściej do II klasy, natomiast obszary będące pod silną antropopresją do klasy III. W rejonach przybrzeżnych obserwuje się silny wpływ wód zasolonych. Stężenie chlorków w tych obszarach przekracza 1000 mg/dm3. Piętro neogeńsko – paleogeńskie występuje w mioceńskich piaskach jeziornych oraz lokalnie w oligoceńskich. Charakteryzuje się dużą zmiennością, co jest wynikiem silnych zaburzeń glacitektonicznych. Zwierciadło wód neogeńskich stabilizuje się powyżej wód piętra czwartorzędowego, lokalnie ma charakter artezyjski. Wody neogeńskie nie mające kontaktu z wodami czwartorzędowymi i podłożem mezozoicznym charakteryzują się słabą mineralizacją. Są to wody wodorowęglanowo – wapniowe. W obszarach gdzie dochodzi do ascenzji wód słonych z podłoża mezozoicznego występują wody chlorkowo – sodowe o mineralizacji ogólnej 1,5 g/dm3 i zawartości jonów chlorkowych powyżej 600 mg/dm3. Kredowe piętro wodonośne występuje lokalnie na obszarze antykliny Nowego Warpna, Szczecina, Krakówka, Gryfina i niecki trzebiatowskiej. Poziom wodonośny tworzą margle i margle piaszczyste z wkładkami piaskowców marglistych, wapieni i kredy piszącej kampanu. Zwierciadło wody poziomu kredowego stabilizuje się powyżej zwierciadła czwartorzędowego i neogeńskiego. Wody kredowe będące w kontakcie z poziomem czwartorzędowym charakteryzują się słabą mineralizacją, która rośnie wraz z głębokością. Maleje udział jonu wodorowęglanowego, klasa zmienia się na wody chlorkowo – sodowe, zawartość jonu chlorkowego może wynosić ponad 8 g/dm3. Piętro jurajskie zostało rozpoznane w rejonie Trzebiatowa. Występuje w piaskach i piaskowcach jury górnej i środkowej, oraz wapieniach i marglach jury górnej (Hoc, Jezierski, 2007; Wiśniowski, 2007).

Region Wodny Środkowej Odry wg propozycji regionalizacji wód podziemnych (Paczyński, Sadurski, 2007) dzieli się na subregiony różniące się od siebie warunkami hydrogeologicznymi. Są to subregion środkowej Odry północny, subregion środkowej Odry południowy i subregion Sudetów. Subregion środkowej Odry północny obejmuje część Ziemi Lubuskiej i Niziny Wielkopolskiej, na północ od Wzgórz Trzebnickich. Na tym obszarze rozróżnia się następujące piętra wodonośne: czwartorzędowe, neogeńsko – paleogeńskie i jurajskie. W obrębie piętra czwartorzędowego rozróżnia się poziom wód gruntowych oraz 2 poziomy wgłębne, międzyglinowe, dolny i górny. Wody poziomu gruntowego występują w osadach piaszczysto – żwirowych, rzecznych i wodnolodowcowych. Jest silnie zróżnicowany i ściśle powiązany z morfologią terenu. Drenowany jest przez główne rzeki regionu. Poziomy międzyglinowe występują w obrębie piasków i żwirów rozdzielających gliny morenowe zlodowaceń różnego wieku. Poziom górny występuje na głębokości średnio 15 – 20 m. Poziom dolny związany jest z dolinami kopalnymi oraz strukturami międzymorenowymi. Charakteryzuje się ciśnieniami subartezyjskimi i znaczną miąższością rzędu kilkudziesięciu metrów. Wody podziemne piętra czwartorzędowego cechują się mniejszą zawartością węglanów niż w podobnych osadach innych rejonów Polski. Sprzyja to uruchamianiu do wód podziemnych żelaza i manganu. W rejonie Leszna, Rydzyny i doliny Rowu Polskiego doszło do degradacji wód podziemnych. W innych regionach, szczególnie silnie zurbanizowanych widoczna jest wyraźna antropopresja – wzrost stężenia azotu, chlorków i siarczanów. Neogeńsko – paleogeńskie piętro wodonośne związane jest z poziomami mioceńskim i oligoceńskim. Występuje w obrębie osadów ilasto – mułowcowych, piaszczysto – piaskowcowych. Osady te są izolowane bardzo słabo przepuszczalnym kompleksem iłów poznańskich. Miąższość osadów jest zmienna od 25 do 145 m. Poziom mioceński ma znaczenie podstawowe, składa się z 2-3 warstw wodonośnych. Poziom oligoceński występuje lokalnie i nie ma znaczenia gospodarczego. Wody poziomu mioceńskiego cechują się znacznym zabarwieniem (>80 mg Pt/dm3) i zasoleniem (>100 mg Cl/dm3). W obrębie piętra jurajskiego rozróżnia się 2 poziomy: środkowo- i dolnojurajski. Wody poziomu środkowo jurajskiego występują w obrębie piaskowców kościeliskich, a poziomu dolno jurajskiego w piaskowcach, piaskach, żwirach i zlepieńcach. Poziom jurajski ma znaczenie lokalne i eksploatowany jest jedynie poziom dolno jurajski (Dąbrowski, Przybyłek, Górski, 2007).

W subregionie środkowej Odry południowym rozróżnia się następujące piętra wodonośne: czwartorzędowe, neogeńskie, kredowe i triasowe. Piętro czwartorzędowe w północnej części regionu tworzy główny użytkowy poziom wodonośny. Występuje w obrębie zbiorników dolinnych, dolin kopalnych, sandrów i poziomów międzyglinowych. Skład chemiczny i jakość wód poziomu czwartorzędowego zależy od głębokości zalegania i stopnia izolacji. Wody głębszych poziomów są dobrej jakości typu wodorowęglanowo – wapniowego, o niskiej mineralizacji, obojętne i słabo zasadowe, z lekko podwyższoną zawartością Fe i Mn. Wody przypowierzchniowe w rejonach zantropogenizowanych wykazują silne zanieczyszczenie siarczanami, azotanami, związkami potasu i żelaza. Neogeńskie piętro wodonośne największe znaczenie ma na bloku przedsudeckim, gdzie charakteryzuje się dużą zasobnością. Tworzą go głównie piaski i żwiry. Osady zawodnione zalegają na głębokości od 20 do 150 m, a miąższość może dochodzić do 80 m. Piętro wodonośne kredowe związane jest z kredą opolską. Rozróżnia się 2 poziomy wodonośne. Poziom górny występuje w spękanych marglach i wapieniach turonu, dolny wydzielono w piaskach i piaskowcach cen omanu. Poziomy rozdzielone są utworami marglisto – ilastymi. Występowanie wód słodkich w cenomanie ograniczone jest jedynie do garba Opola, na pozostałym obszarze mineralizacja szybko wzrasta. Piętro triasowe tworzy 3-4 warstwy wodonośne. Związane są z osadami kajpru, wapienia muszlowego i retu w zachodniej części regionu oraz piaskami i piaskowcami dolnego triasu – warstwy świerklanieckie. Osady triasowe (pstry piaskowiec) łączy się z osadami permskimi (czerwony spągowiec) i tworzy zasobny zbiornik o znaczeniu gospodarczym. Wody poziomu wapienia muszlowego występują do głębokości 400 m i charakteryzują się niską mineralizacją (do 420 mg/dm3). Wody słodkie poziomu retu występują do 100 – 150 m głębokości, głębiej następuje wzrost mineralizacji, związany z występowaniem gipsów i anhydrytów. Wody triasowe w miejscach wychodni są lokalnie zanieczyszczone związkami azotu (Staśko, Kowalczyk, H. Rubin,
K. Rubin, 2007).

Subregion Sudetów obejmuje pasma górskie Sudetów oraz ich przedgórze. Ze względu na budowę geologiczną i uwarunkowania morfologiczne subregion ten cechuje innymi warunkami hydrogeologicznymi od pozostałych subregionów Regionu Wodnego Środkowej Odry. Najbardziej dostępnym i wykorzystywanym piętrem wodonośnym jest piętro czwartorzędowe. Rozróżnia się 3 typy morfogenetyczne: doliny większych współczesnych rzek, doliny kopalne i obszary wysoczyznowe. Wody dolin współczesnych z powodu braku izolacji narażone są na zanieczyszczenia i wymagają ochrony. Doliny kopalne są strukturami, których miąższość dochodzi do 100 m. Wypełnione są dobrze przepuszczalnymi osadami takimi jak żwiry i piaski, przez to czyniąc je zasobnymi zbiornikami, o wysokiej wydajności ujęć. Doliny kopalne izolowane są od powierzchni utworami glacjalnymi. Czwartorzędowe piętro wodonośne na obszarach wysoczyznowych związane jest z osadami fluwioglacjalnymi i glacjalnymi. Wody piętra czwartorzędowego charakteryzują się niską mineralizacją, należą do klasy IIa i IIb. Wymagają prostego uzdatniania ze względu na przekroczenia zawartości Fe i Mn. Obserwowane są również punktowe zanieczyszczenia azotanami i amoniakiem pochodzenia antropogenicznego (rolnictwo). Piętro neogeńskie związane jest z drobno- i średnioziarnistymi piaskami wyższych partii neogenu. Występuje w zachodniej części subregionu. Wody neogeńskie mają niską mineralizację, podwyższone zawartości jonów Fe i Mn, niekiedy barwę (> 30 mg Pt/dm3), co ma związek z kontaktem wód podziemnych z pokładami węgla brunatnego. Wody te zalicza się do klas IIa i IIb. Kredowe piętro wodonośne występuje w nieckach północno- i śródsudeckiej oraz w Rowie Nysy Kłodzkiej. Wody podziemne występują w układzie porowo – szczelinowym piaskowców ciosowych cen omanu, turonu środkowego i górnego oraz koniaku i santonu. Tworzą 3-4 poziomy przedzielone mułowcami, iłowcami i marglami. Głębokość ujęć nie przekracza 150 – 200 m. W wielu regionach występują obok siebie wody słodkie, mineralne i lecznicze. Wody słodkie można określić jako wodorowęglanowo – wapniowe, wodorowęglanowo – wapniowo - magnezowe. Ich mineralizacja najczęściej nie przekracza 500 mg/dm3. Wody podziemne subregionu Sudetów występują również w skałach krystalicznych pięter starszego paleozoiku i prekambru. Zbudowane są ze skał metamorficznych i plutonicznych. Wody podziemne gromadzą się w pokrywach zwietrzelinowych, systemach spękań i strefach tektonicznych. Są to wody ultra słodkie i słodkie od 100 mg/dm3 do 200 – 300 mg/dm3 typu wodorowęglanowo – siarczanowo – wapniowo – magnezowo – wapniowe. Cechą charakterystyczną tych wód jest podwyższona zawartość krzemionki i fluoru (Staśko, Michniewicz, 2007).



Region Wodny Górnej Odry obejmuje górną część dorzecza Odry od granic państwa do ujścia Kłodnicy. Plejstoceński poziom wodonośny występuje na przeważającej części regionu. Występuje w ośrodku porowym, w formach dolin współczesnych i kopalnych. Lokalnie rozdzielony jest na 2, 3 warstwy. Poziom wodonośny jest odkryty i cechuje się najczęściej swobodnym zwierciadłem. Zasobność tego poziomu jest niska i średnia. Poziom wodonośny neogenu związany jest z osadami pliocenu i miocenu zapadliska przedkarpackiego. Zawodnione są osady piaszczyste lub piaszczysto – żwirowe. Poziom wodonośny kredowo – jurajski tworzą utwory fliszowe Karpat zewnętrznych. Są wykształcone w postaci piaskowców oraz spękanych wapieni. Warstwa wodonośna ma miąższość < 15 m. Górnokredowy poziom wodonośny występuje w niecce opolskiej, w piaskowcach i wapieniach marglistych. Poziom ten jest słabo zawodniony i nie ma rangi poziomu użytkowego. Triasowe piętro wodonośne występuje w północno – wschodniej części regionu. Wody występują w spękanym kompleksie skał węglanowych. Ich miąższość waha się w granicach 20 – 120 m. Karbońskie piętro wodonośne podzielone jest na 2 zespoły poziomów ze względu na odmienne wykształcenie litologiczne. Górnokarboński poziom wykształcony jest w postaci piaskowców i serii mułowcowej. Warunki hydrogeologiczne tego poziomu zostały silnie zmienione w wyniku długotrwałej działalności górniczej. Dolnokarboński poziom wodonośny występuje w piaskowcach. Chemizm wód podziemnych regionu górnej Odry jest silnie uwarunkowany przez silną antropopresję w tym rejonie. Wiele poziomów wodonośnych jest zdegradowanych i nieprzydatnych do użycia (Kowalczyk, Chmura, H. Rubin, K. Rubin, Wagner, 2007).

Na obszarze wodnym Warty wody podziemne występują w następujących piętrach wodonośnych: czwartorzędowym, neogeńsko - paleogeńskim, kredowym i jurajskim. W subregionie wyżynnym, na południu regionu nie występuje piętro neogeńsko – paleogeńskie, natomiast jest zidentyfikowane piętro triasowe. Czwartorzędowe piętro wodonośne występuje na przeważającym obszarze regionu, za wyjątkiem części południowej. Rozróżnia się poziomy wód gruntowych związanych z sandrami, dolinami rzecznymi i pradolinami oraz poziom wód wgłębnych występujących w utworach międzymorenowych. Wodonośne są piaski i żwiry pochodzenia fluwioglacjalnego. Największą zasobnością charakteryzują się doliny kopalne. Wody czwartorzędowe wykazują podwyższone zawartości Fe i Mn. Narażone są również na zanieczyszczenia antropogeniczne, szczególnie azotem amonowym. Neogeńsko – paleogeńskie piętro wodonośne związane jest z seriami piasków miocenu i oligocenu, które rozdzielone są warstwami mułkowo – ilastymi i węglowymi. Tworzą strukturę basenu, rozróżnia się poziom mioceński i oligoceński. Podstawowe znaczenie gospodarcze ma poziom mioceński. Ma on miąższość średnio 20-60 m i jest trójdzielny. Poziom oligoceński tworzą 1 lub 2 warstwy piasków drobnoziarnistych o średniej miąższości 20 m. Chemizm wód piętra neogeńsko – paleogeńskiego zależny jest od zawartości materii organicznej w osadach, dopływu wód zasolonych z osadów mezozoicznych, przesączania się wód z piętra czwartorzędowego. Czynniki te determinują jakość wód w tym stopniu, że występują wody o bardzo dobrej jakości (niskiej mineralizacji i śladowej ilości Fe i Mn) jak i wody silnie zasolone (lokalnie > 250 mg Cl/dm3), o wysokiej barwie (> 80 mg Pt/dm3) nie nadające się do wykorzystania. Kredowe piętro wodonośne stanowią spękane margle, wapienie, gezy, opoki i piaskowce. Skały te występują we wschodniej części regionu, na obszarze synklinorium mogielińsko – łódzkiego. Utwory wodonośne tworzą jeden poziom, a ich zasobność zależna jest od stopnia spękania i kontaktów hydraulicznych z wyżej ległymi poziomami. Wody charakteryzują się dobrą jakością wynikającą z niskiej zawartości Fe (0,78 mg/dm3), Mn (0,05 – 0,09 mg/dm3), i siarczanów (17-22 mg/dm3). Jurajskie piętro wodonośne dzieli się na 3 poziomy. Poziom górnojurajski występuje w spękanych wapieniach i marglach Oksfordu i kimerlydu oraz wapieniach piaszczystych i piaskowcach keloweju. Poziom średkowojurajski tworzą serie piaskowców aalenu i bajosu (warstwy kościeliskie). Poziom dolno jurajski wydzielony został w obrębie piaskowców, żwirów i zlepieńców. Najbardziej zasobny jest poziom górno jurajski i stanowi podstawę zaopatrzenia w wodę regionu częstochowskiego. Wody piętra jurajskiego wykazują nieco większe zawartości Fe i Mn w stosunku do wód piętra kredowego. Wynika to z kontaktu osadów jurajskich z utworami czwartorzędowymi. Triasowe piętro wodonośne występuje jedynie w południowo – zachodniej części regionu. Związane jest z osadami wapienia muszlowego i retu wykształconego jako kompleks węglanowy (wapienie i dolomity). Jest to poziom szczelinowo – krasowy o napiętym zwierciadle wody. Średnia miąższość wynosi 85 m. Największe zmiany chemizmu wód nastąpiły w poziomie środkowo jurajskim w regionie zatopionych kopalń rud żelaza okręgu częstochowskiego (Dąbrowski, Przybyłek, Górski, 2007; Pacholewski, 2007).

Zasoby wód podziemnych do 2005 roku zostały udokumentowane na obszarze 125 340 km3, co stanowi 40,3 % powierzchni kraju. Na obszarze dorzecza Odry najwyższy stopień udokumentowania zasobów dyspozycyjnych został osiągnięty w regionie wodnym Dolnej Odry i Przymorza Zachodniego. W roku 2001 przyjęto pojęcie zasobów perspektywicznych, które następnie oszacowano dla obszaru całego kraju (Herbich, Paczyński, 2007). Dyspozycyjne i perspektywiczne zasoby wód podziemnych na obszarze dorzecza przedstawiono w poniższej tabeli.

Tabela 1. Dyspozycyjne i perspektywiczne zasoby wód podziemnych na obszarze dorzecza Odry (wg P. Herbich i in., 2003)

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   23


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna