Zdecydowałam się na obserwację uszkodzeń liści kasztanowca białego



Pobieranie 48.88 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar48.88 Kb.
STRESZCZENIE

Kasztanowce w Polsce były drzewami dekoracyjnymi, były – ponieważ obecnie takimi już nie są. Stało się to za sprawą małego motyla, szkodnika tych drzew.

Zbadałam występowanie szrotówka kasztanowcowiaczka na terenie miasta Giżycka. Okazało się, że wszystkie rosnące tu drzewa kasztanowca białego (jest ich 248) zaatakowane są przez tego szkodnika, a więc chorują. Większość z nich (192) ma na pniach opaski lepowe. Przy drzewach, które rosną w skupiskach są stosowane zabiegi regularnego grabienia liści. Stwierdziłam, że stopień uszkodzenia liści zmniejsza się wówczas, gdy jednocześnie stosuje się obydwie metody ochrony kasztanowca. Równoczesne zastosowanie pułapek lepowych i regularne wygrabianie liści dają zadowalający efekt zmniejszając stopień uszkodzenia liści nawet do 30%. Lecz ani te metody ani inne stosowane w Polsce nie są na tyle skuteczne by rozwiązać problem kasztanowców.


WSTĘP

Zdecydowałam się na obserwację uszkodzeń liści kasztanowca białego (Aesculus hippocastanum) przez gatunek motyla szrotówka kasztanowcowiacza (Cameraria ohridella), ponieważ inwazja tego szkodnika stanowi poważny problem w całej Europie. Szrotówek pojawił się w Polsce w 1998r w Ogrodzie Botanicznym w Wojsławicach k/Wrocławia (Łabanowski, Soika, 1998). Już w roku 1999 obserwowano masowe pojawienie się tego szkodnika między innymi w rejonie Cieszyna, Pszczyny i Raciborza (Ćwiklińska i Ćwikliński 2001). Na Mazurach gatunek ten został stwierdzony w roku 2001 w okolicach Giżycka, wcześniej niż dotarła w te rejony główna fala ekspansji (Buszko, 2007). Ponieważ mieszkam na Mazurach, informacja o inwazji szrotówka na tych terenach była dla mnie szczególnie interesująca. Czy po tych dziesięciu bez mała latach, rosną jeszcze na terenie mojego miasta zdrowe kasztanowce? Czy owad ten jest naprawdę tak groźny? Szrotówek kasztanowcowiaczek jest bardzo małym motylem, osiąga zaledwie 4,5 mm długości (Pudlis, 2004). Samica szrotówka składa jaja na górnej stronie liścia. Z jaj wykluwają się gąsienice, które żerują w tkance miękiszowej poważnie uszkadzając liście. Na powierzchni liścia pojawiają się żółte lub brązowe plamy, które mogą obejmować całą blaszkę liściową. Skutkiem jest ograniczenie fotosyntezy i przedwczesne zrzucanie liści. Kasztanowiec pozbawiony liści przechodzi w okres wymuszonego spoczynku po czym nierzadko wytwarza nowe liście jesienią. Zakłócony rytm rozwojowy sprawia, że drzewo nie wchodzi w normalny stan spoczynku zimowego i jest narażone na przemarzanie.

Celem moich badań jest nie tylko zbadanie stanu kasztanowców na terenie miasta Giżycka, ale również włączenie się w ogólnopolską akcję organizowaną przez fundację ekologiczną Nasza Ziemia pod hasłem „Pomóżmy kasztanowcom”

MATERIAŁ I METODY


Szrotówek kasztanowcowiaczek jest drobnym motylem należącym do rodziny kibitników (Gracillariidae). Podstawową rośliną stanowiącą pożywienie dla szrotówka jest kasztanowiec biały (Aesculus hippocasanum).

Kasztanowce w Polsce rosną głównie w parkach i na obrzeżach dróg. Są roślinami ozdobnymi. To one stały się obiektem moich badań.

W kwietniu 2010 roku zlokalizowałam wszystkie kasztanowce rosnące na terenie miasta Giżycka oraz określiłam ich liczebność. Większość drzew posiadała opaski owadobójcze na pniu, lecz część drzew była bez opasek. Policzyłam osobniki z obydwu grup. Do systematycznych badań wybrałam kasztanowce, które rosły w większych lub mniejszych skupiskach. Wyróżniłam cztery stanowiska. Ponieważ drzewa bez opasek rosły zwykle pojedynczo, udało mi się wyznaczyć tylko jedno stanowisko, gdzie było kilka takich drzew.

Stanowisko:


          1. drzewa z opaskami przy Al. 1-go maja, 10 drzew rosnących

w rzędzie przy drodze,
      1. drzewa z opaskami w parku przy ul. Warszawskiej, 21 drzew

        1. drzewa z opaskami na Plaży Miejskiej, 39 drzew


  1. drzewa bez opasek przy ul. Kolejowej, 5 drzew

Przed rozpoczęciem obserwacji dowiedziałam się, że przy stanowisku I i III jesienią zeszłego roku liście były regularnie grabione i usuwane.

Obserwacje drzew rozpoczęłam pod koniec kwietnia (kiedy drzewa zaczynały kwitnąć), a zakończyłam je pod koniec sierpnia. Powtarzałam je co trzy tygodnie. Obserwacje polegały na stwierdzeniu obecności dorosłych motyli na pniu na wysokości ok. 1,2-1,5m za pomocą lupy (długość ciała dorosłego motyla do 4,5mm) jak również na ocenie stopnia uszkodzeń liści w okresie od pojawienia się pierwszego pokolenia dorosłych motyli do końca sierpnia.


W celu dokonania tej oceny na każdym stanowisku raz w miesiącu losowo wybierałam 5 drzew i zrywałam (również losowo) z różnych wysokości tego drzewa po 10 liści. Następnie liście przykładałam do kartki i obliczałam ich całkowita powierzchnię. Potem obliczałam powierzchnię uszkodzonego liścia i średni procent tych uszkodzeń dla wszystkich badanych drzew na danym stanowisku. Mapa Giżycka z lokalizacją stanowisk


drzewa bez opasek owadobójczych

drzewa z opaskami owadobójczymi

WYNIKI

Na początku obserwacji (koniec kwietnia) wszystkie drzewa miały zdrowe liście.  Wraz z rozwojem kolejnych pokoleń owadów stopień uszkodzenia liści powiększał się. Pierwsze uszkodzenia zaczęły się pojawiać na początku czerwca.


Tab. 1 Wyniki obserwacji kasztanowców w wyznaczonych terminach

Data

Obserwacje

25.04.2010 r.

Drzewa na wszystkich stanowiskach były w stanie dobrym. Przechodziły okres kwitnienia. Tego dnia na żadnym stanowisku nie można było zaobserwować uszkodzeń liści. Na pniach drzew nie zaobserwowano motyli szrotówków kasztanowcowiaczków

16.05.2010 r.

Liście nadal pozostają nienaruszone, jednak na pniach zaobserwowano dużą ilość szkodników. Najwięcej było ich na stanowisku nr II i IV, gdzie liście nie były wygrabione.

6.06.2010 r.

Uszkodzenia liści zaczęły się pojawiać na stanowisku IV ( brak grabionych liści i brak opasek), jednak były one znikome. Zmniejszyła się ilość szkodników na pniach drzew na wszystkich stanowiskach.

27.06.2010r.

Widoczne są już wyraźne uszkodzenia liści na wszystkich stanowiskach (zerwano liście do określenia stopnia uszkodzeń). Brak motyli szkodników na pniu (przejście z pierwszego pokolenia w drugie).

18.07.2010 r.

Zaobserwowano ponowne pojawienie się motyli szrotówka na pniach jednak w małych ilościach. Stopień uszkodzenia liści zwiększa się ( zerwano liście do określenia stopnia uszkodzeń).

8.08.2010 r.

Na pniu zaobserwowano bardzo dużo motyli szkodnika i duże uszkodzenia liści.

29.08.2010r.

Ogromna ilość motyli na pniu oraz bardzo duży stopień uszkodzenia liści ( zerwano liście do określenia stopnia uszkodzeń liści).

Zdjęcie uszkodzonego liścia




Tab. 2 Procent uszkodzeń liści na wybranych stanowiskach



Nr stanowiska

Liczba drzew

Średni procent uszkodzeń liści*

Uwagi

w opaskach

bez opasek

termin

w opaskach

bez opasek




I

10

 

27.06.10

7%

 

wygrabianie liści (rzadsze)

18.07.10

13%

 

29.08.10

45%

 

II

21

 

27.06.10

10%

 




18.07.10

19%

 

29.08.10

52%

 

III

39

 

27.06.10

5%

 

wygrabianie liści (częstsze)

18.07.10

9%

 

29.08.10

29%

 

IV

 

5

27.06.10

 

11%

 

18.07.10

 

21%

29.08.10

 

60%

*według danych uśrednionych dla wszystkich drzew na danym stanowisku




W
yk. 1 Wzrost stopnia uszkodzeń liści


DYSKUSJA


Z przeprowadzonych przeze mnie badań wynika, że na terenie miasta Giżycka rośnie 248 kasztanowców białych (nie licząc drzew na prywatnych posesjach). Część z nich tworzy skupiska głównie w parkach, na cmentarzu, wzdłuż ulic i na plaży miejskiej. Są też kasztanowce rosnące pojedynczo w różnych częściach miasta. Mimo, iż badaniami objęłam tylko wybrane skupiska kasztanowców, mogę na podstawie obserwacji stwierdzić, że wszystkie rosnące na terenie Giżycka drzewa należące do tego gatunku chorują. Wszystkie zaatakowane są przez szrotówka. Chore kasztanowce tracą swoje walory dekoracyjne i estetyczne, dla których głównie były sadzone. Zostały sprowadzone do Polski z rejonów górskich Półwyspu Bałkańskiego ponad 400 lat temu, prawdopodobnie za sprawą króla Stefana Batorego (Pudlis, 2004). To niesamowite, że w ciągu 12 lat (szrotówek pojawił się w Polsce w 1998r) ten niewielki owad rozprzestrzenił się na tak dużym obszarze i poczynił tak duże szkody. Jakie są tego przyczyny? Po pierwsze owad ten nie boi się przegęszczenia populacji, a tym samym braku pokarmu (owad może żerować również na liściach innych gatunków drzew np. na klonie pospolitym czy jaworze), po drugie szrotówek nie ma w naszym klimacie groźnych dla jego życia antagonistów (Pudlis, 2004) po trzecie łatwo się rozprzestrzenia. Mechanizmy rozprzestrzeniania tego motyla są dwa: na krótką odległość przez wiatr, na długi dystans przez środki transportu (Łabanowski, Soika 1998r). Gradacja tego szkodnika następowała w Polsce z prędkością około 100 km w ciągu roku (Buszko, 2007).

Z przeprowadzonych przeze mnie badań wynika, że bezpośredniego zagrożenia dla drzew nie stanowią dorosłe osobniki, lecz gąsienice, które żerują wewnątrz liścia. Wygryzają one miękisz między nerwami liści powodując powstawanie tzw. min. Im więcej min tym powierzchnia asymilacyjna liścia mniejsza i tym mniejsze przyrosty pędów. Konsekwencją tego stanu może być przedwczesna defoliacja, brak kwitnienia a więc również owocowania.


Z danych zamieszczonych w tabeli 1 wynika, że pierwsze uszkodzenia liści pojawiły się na początku czerwca, natomiast tabela 2 pokazuje, iż stopień uszkodzeń liści postępował wraz z czasem i pod koniec sierpnia liście straciły ponad 50 % swojej powierzchni asymilacyjnej (szczególnie na stanowisku IV). Pocieszający jest fakt, iż w Giżycku kasztanowce nie zrzuciły przedwcześnie liści, co zdarza się na terenie południowej Polski (Buszko, 2007). Fakt, że pierwsze uszkodzenia pojawiły się w czerwcu a nie wcześniej, ma swoje wytłumaczenie w przebiegu cyklu rozwojowego szrotówka. W naszym klimacie pojawiają się zwykle trzy pokolenia tego owada. Pierwsze masowe pojawienie się szkodnika następuje pod koniec kwietnia i trwa do końca maja. Wówczas to samice składają po 40-60 jaj na powierzchni liścia. Z jaj po ok. 2 tygodniach wylęgają się gąsienice żerujące na liściach przez 20-30 dni (Pudlis, 2004). Efektem żerowania są wspomniane wcześniej miny. Zaobserwowałam je na początku czerwca. Motyle drugiego pokolenia wylatują od końca czerwca do połowy lipca, a motyle trzeciego pokolenia głównie w sierpniu. Samice każdego pokolenia składają jaja na liściach, a więc ilość i powierzchnia min stopniowo zwiększa się co potwierdzają moje badania.

Analizując wyniki moich badań zwróciłam uwagę na pewną prawidłowość. Stopień uszkodzenia liści na drzewie zależy od tego, czy stosowano jakieś metody ochrony drzew, czy też nie. Na terenie Giżycka walką z tym szkodnikiem zajmuje się Urząd Miasta Giżycka. Stosowane są dwie metody walki ze szrotówkiem. Pierwszą z nich jest stosowanie pułapek lepowych, które niszczą dorosłe motyle szrotówka, drugą systematyczne grabienie liści, w których znajdują się poczwarki tego owada. Spośród 248 kasztanowców rosnących w Giżycku, tylko 54 drzewa nie miały opasek. Stanowisko IV reprezentuje drzewa bez opasek. Na tym to stanowisku stopień uszkodzenia liści był największy. Jednak z moich obserwacji wynika, że skuteczność opasek owadobójczych w miejscach gdzie liście nie są regularnie grabione, jest znikoma (stanowisko II). Stopień uszkodzenia liści drzew na tym stanowisku nie różni się zbytnio od stopnia uszkodzeń liści drzew, które nie miały założonych opasek. Natomiast drzewa, na których były założone opaski i jednocześnie były przy nich regularnie wygrabiane liście (stanowisko I i III) miały znacznie mniejszy stopień uszkodzenia ( nawet o 30%).



W Polsce do ochrony kasztanowców przed szrotówkiem stosuje się oprócz opasek lepowych i wygrabiania liści również zabiegi chemiczne, takie jak opryskiwanie pni drzew preparatami kontaktowymi, opryskiwanie koron środkami z grupy inhibitorów syntezy chityny, czy iniekcje insektycydów systemicznych do korzeni lub pni drzew (Skrzecz, 2004). Nowe chemiczne metody opracowuje Instytut Kwiaciarstwa i Nasiennictwa w Skierniewicach. Jak do tej pory nie ma jednej skutecznej metody. Wiele z nich oprócz zalet, ma też i wady np. opaski lepowe wyłapują oprócz szrotówka również inne gatunki owadów, opryskiwanie powoduje zatrucie środowiska. Jest to zatem broń obosieczna. Wydaje się, że najprostszą i najskuteczniejszą metodą ograniczenia populacji szrotówka jest systematyczne zbieranie i spalanie opadających liści, w których znajdują się poczwarki tego motyla. Najważniejsze jest jednak to, iż każdy z nas, stosując taką właśnie metodę, może pomóc kasztanowcom.

BIBLIOGRAFIA

  1. Buszko J.: Szrotówek kasztanowcowiaczek na Pojezierzu Mazurskim. „Natura nr 4/8 2007, s.27-27

  2. Ćwikliński L., Ćwiklińska J.: Nieco więcej o szrotówku kasztanowcowiaczku. „Ochrona Roślin” 2001, 5/6, s.10-12

  3. Łabanowski G., Soika G.: Szrotówek kasztanowcowiaczek zagraża kasztanowcom w Polsce. „Ochrona Roślin” 1998r., 12:12

  4. Pudlis E.: „Echa leśne”, wydawnictwo Lasów Państwowych [online]. Dostępny w Internecie:

  5. Skrzecz I.: Chemia w ochronie kasztanowców. „Las Polski”, 15/16 2004, s.44


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna