Związki Zawodowe a bezpieczeństwo i higiena pracy Podstawy prawne działalności związków zawodowych



Pobieranie 19.48 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar19.48 Kb.
Związki Zawodowe a bezpieczeństwo i higiena pracy
Podstawy prawne działalności związków zawodowych wynikają z wielu źródeł prawa o różnej hierarchii. Wśród tych źródeł należy w szczególności wskazać na art. 59 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 481) zapewniający wolność zrzeszania się w związkach zawodowych. Także ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) podkreśla w jednej z zasad tego kodeksu zawartej w art. 181 prawo do tworzenia organizacji i przystępowania do nich przez pracowników i pracodawców w celu reprezentacji i obrony swoich interesów. Zasadnicze jednak znaczenie dla działalności związkowej ma ustawa z dnia 28 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854 z późn. zm.)

W odniesieniu do omawianego tematu według art. 23 ust. 1 powołanej ustawy
o związkach zawodowych, związki zawodowe sprawują kontrolę nad przestrzeganiem prawa pracy oraz uczestniczą na zasadach określonych w odrębnych przepisach w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Jeżeli w tych sprawach zdaniem związku zawodowego postępowanie organu administracji państwowej i samorządu terytorialnego lub pracodawcy jest niezgodne z prawem lub narusza zasady sprawiedliwości, związek zawodowy może wystąpić w myśl art. 23 ust. 2 powołanej ustawy do właściwego organu z żądaniem spowodowania usunięcia naruszenia we właściwym trybie stwierdzonej nieprawidłowości. Jest to istotne uprawnienie związków zawodowych wynikające z przepisów rangi ustawowej, z którego należy korzystać w działalności związkowej.

Związki zawodowe nie posiadają statusu organu państwowego w odniesieniu do organów administracji państwowej. Organami tymi są bowiem organy państwa zajmujące się bezpośrednio wykonywaniem funkcji administracyjnej państwa. Stąd też czynności podejmowane przez związki zawodowe nie mają charakteru działań tych organów.

W nauce prawa administracyjnego pojęcie kontroli odnosi się do funkcji organu, która polega na sprawdzaniu działalności określonych jednostek bez możliwości władczego wpływania na działalność tych jednostek poprzez wydawanie decyzji administracyjnych. Kontrola sprawowana przez związki zawodowe również polega na ustalaniu określonych stanów faktycznych w odniesieniu do stanu prawnego i wyjaśnieniu przyczyny rozbieżności, a także w wyniku tego ustalenia występowania z żądaniem usunięcia nieprawidłowości. Mieści się w niej też profilaktyka zmierzająca do zapobiegnięcia podobnym nieprawidłowościom w przyszłości. Kontrole prowadzone przez związki zawodowe określa się jako kontrolę społeczną występującą obok kontroli wykonywanej przez organy państwowe. Wnioski wraz z określonym żądaniem kierowane w wyniku tej kontroli maja również postawę prawną w art. 241 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) W myśl powołanego przepisu przedmiotem wniosku mogą być bowiem sprawy ulepszania organizacji, wzmacniania praworządności, usprawniana pracy, itp.

Wnioski pokontrolne kierowane zarówno przez organy administracji państwowej jak
i związki zawodowe
zawierające w swojej treści określone żądania nie są środkami formalnie wiążącymi. Nie oznacza to jednak, że nie mają one mocy oddziaływania, stoi bowiem za nimi autorytet podmiotu kontrolującego, obowiązek odniesienia się do ich treści i możliwość wystąpienia także do jednostek zwierzchnich, co skutkuje ingerencję tych podmiotów wobec podmiotów kontrolowanych. Kontrola państwowa jak i kontrola związkowa zawiera w sobie także określone władztwo przejawiające się w braku możliwości uchylenia się od kontroli podmiotu, który ma być nią objęty.

W oparciu o kryterium zasięgu kontroli wyróżnia się w nauce prawa administracyjnego:



  1. kontrolę zupełną obejmującą całokształt działania podmiotu kontrolowanego lub

  2. kontrolę ograniczoną dotyczącą określonej problematyki.

W działalności kontrolnej związków zawodowych występuje w zasadzie kontrola ograniczona związana z zadaniami związków zawodowych w odniesieniu do określonego problemu.

Mając na uwadze etapy kontroli w działalności związków zawodowych można wyróżnić także kontrolę wstępną i następczą. Kontrola wstępna wiąże się z określonymi obowiązkami podmiotu kontrolowanego, który ma obowiązek przedstawienie kontrolującemu do wglądu określonej dokumentacji jeszcze przed rozpoczęciem kontroli w celu zapoznania się z tą dokumentacją przez podmiot kontrolujący. Związki zawodowe winny zatem korzystać z możliwości tej kontroli, ponieważ daje ona możliwość ustalenia celowości kontroli i jej zakresu. Następcza natomiast kontrola jest najczęściej spotykana formą kontroli i najbardziej efektywną. W jej wyniku dokonuje się oceny działalności podmiotu kontrolowanego w zakresie objętym kontrolą i kieruje wystąpienia zawierające wnioski zmierzająca do usunięcia stanu niezgodnego z prawem.

W czynnościach kontrolnych związków zawodowych biorąc pod uwagę usytuowanie przeprowadzającego kontrolę najczęściej ma miejsce kontrola wewnętrzna z uwagi na usytuowanie zakładowych organizacji związkowych w zakładach pracy. Nie oznacza to jednak braku możliwości kontrolnych usytuowanych wyżej hierarchicznie struktur związkowych. Wskazuje na to brzmienie art. 23 ustawy o związkach zawodowych odnoszącego się do związków zawodowych jako określonej organizacji, a nie wyłącznie do zakładowej organizacji związkowej. Przedmiotem kontroli mogą być dokumenty, obiekty, pomieszczenia pracy, procesy technologiczne, itp.

Czynności kontrolne prowadzone przez związki zawodowe jak każda czynność człowieka wymagają rozwagi jeżeli ma je cechować racjonalność i efektywność. Niezbędne jest także przygotowanie podmiotu kontrolującego do kontroli, polegające na zapoznaniu się ze stanem prawnym dotyczącym przedmiotu kontroli, ustaleniu tematyki kontroli, poznaniu struktury zakładu i problemów, które w nim mają miejsce. Jakkolwiek z przepisów ustawy o związkach zawodowych to nie wynika dla celów dowodowych ustalenia kontrolne winny zostać udokumentowane w zwięźle sporządzonym protokole, który posłuży do podjęcia czynności pokontrolnych. Realizując kontrole należy pamiętać aby była ona obiektywna, szybka, nie naruszająca praw i dóbr osobistych osób kontrolowanych, a także informacji prawnie chronionych.

Specyficzna formą kontroli prowadzonej przez związki zawodowe jest np. zapoznawanie się z określonymi materiałami poprzedzającymi zajęcie stanowiska na tle określonych problemów występujących w zakładzie. Kontrola w takiej sytuacji odbywa się w szczególności w oparciu o dokumenty przedstawiane przez pracodawcę dotyczącymi różnych zagadnień, jak np. problematyki czasu pracy, urlopów, wynagrodzeń, zamiarów indywidualnych lub zbiorowych zwolnień z pracy, itp. Materiały w tym przedmiocie są przedmiotem analizy właściwych statutowych organów związków zawodowych w wyniku której zajmują one stanowisko.

Według art. 23 ust. 1 powołanej ustawy o związkach zawodowych, związki zawodowe uczestniczą w nadzorze przestrzegania przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie. Same bowiem tego nadzoru bezpośrednio nie sprawują ze względu na to, że nie są organami państwowymi wyposażonymi w prawo wydawania decyzji administracyjnych, które są środkami nadzoru należącymi do czynności władczych administracji.



Uczestnictwo w nadzorze związków zawodowych sprawowanym przez wyspecjalizowane organy państwowe w odniesieniu do warunków pracy wynika z autorytetu związków zawodowych jako organizacji reprezentujących interesy ludzi pracy i broniących ich praw, obowiązku współdziałania organów państwowych ze związkami zawodowymi i prawa związków zawodowych do kierowania do właściwych organów żądań zmierzających do usunięcia naruszeń ustawodawstwa pracy. Efektem tych żądań winny być właściwe działania nadzorcze organów państwowych.

Organem nadzoru i kontroli w zakresie przestrzegania prawa pracy o rozbudowanym zakresie działania jest Państwowa Inspekcja Pracy. Według art. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o PIP (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 404, zm. Z 2012 r., poz. 779) jest ona organem powołanym m.in. do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, a w szczególności przepisów zasad i bezpieczeństwa higieny pracy. Także kodeks pracy w art. 181 wskazuje, że nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy, w tym przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy sprawuje PIP, a nadzór i kontrolę przestrzegania zasad i przepisów higieny pracy oraz warunków środowiska pracy sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna. Według wyżej powołanego przepisu problematyka przestrzegania przepisów i zasad higieny pracy należy do dwóch inspekcji specjalnych, a to do Państwowej Inspekcji Pracy i Państwowej Inspekcji sanitarnej.

Oprócz wyżej wymienionych organów problematyka związaną z bezpieczeństwem


i higiena pracy zajmują się także inne organy państwowe jak np. Urzędy Górnicze czy Dozór Techniczny.

Omawiana ustawa o związkach zawodowych w art. 26 pkt. 3 wskazuje do zakresu działania zakładowej organizacji związkowej należy m. in. sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem w zakładzie pracy przepisów prawa pracy a w szczególności zasad
i przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Realizacji tego uprawnienia służą postanowienia zawarte w art. 29 ustawy o związkach zawodowych. Jak wynika z powołanego przepisu „ w razie uzasadnionego podejrzenia, że w zakładzie pracy występuje zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników, zakładowa organizacja związkowa może wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o przeprowadzenie odpowiednich badań, zawiadamiając o tym równocześnie właściwego Okręgowego Inspektora Pracy. Pracodawca jest zobowiązany w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku zawiadomić zakładową organizację związkową o swoim stanowisku. W razie przeprowadzenie badań, pracodawca udostępnia ich wyniki zakładowej organizacji związkowej wraz z informacją o sposobie i terminie usunięcia stwierdzonego zagrożenia. Zawiadomienie zakładowej organizacji związkowej o odrzuceniu wniosku, o którym mowa w ust. 1, lub nie zajęcie przez pracodawcę stanowiska wobec tego wniosku w terminie 14 dni od dnia jego złożenia upoważnia zakładową organizację związkową do przeprowadzenie niezbędnych badań na koszt pracodawcy. O zamiarze podjęcia badań, ich zakresie oraz przewidywanych kosztach zakładowa organizacja związkowa zawiadamia pracodawcę na piśmie co najmniej 14 – dniowym wyprzedzeniem.”

Biorąc pod uwagę złożoność stanu prawnego wynikającego z tego przepisu zakładowa organizacja związkowa winna korzystać z możliwości uprzedniej konsultacji z właściwa terenową jednostka organizacyjna PIP. Nic też nie stoi na przeszkodzie, aby w określonej też sytuacji działania związane z ustaleniem zagrożenia i jego usunięciem zostały podjęte przez właściwego inspektora Państwowej Inspekcji Pracy na wniosek zakładowej organizacji związkowej.

W egzekwowaniu obowiązków pracodawców w zakresie prawa pracy, w tym przepisów, zasad bezpieczeństwa i higieny pracy służy również przepis art. 26 ustawy o związkach zawodowych wskazujący na kierowanie działalnością społecznej Inspekcji Pracy przez zakładową organizacje związkową i jej współdziałanie z Państwową Inspekcją Pracy. W myśl art. 185 Kodeksu pracy społeczna inspekcja pracy sprawuje społeczna kontrolę przestrzegania prawa pracy w tym przepisów zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Organizację, zadania i uprawnienia tej inspekcji oraz zasady jej współdziałania z Państwową Inspekcją Pracy i innymi państwowymi organami nadzoru określa ustawa o Społecznej Inspekcji Pracy.

Przedstawienie jednakże zadań i uprawnień związków zawodowych w odniesieniu do społecznej inspekcji pracy i realizacji innych aktów normatywnych związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy dotyczących komisji ochrony pracy, precyzowania problematyki bezpieczeństwa i higieny pracy, w regulaminach pracy i układach zbiorowych pracy, ustalania okoliczności przyczyn wypadków przy pracy winno być przedmiotem odrębnego opracowania.


Autor:

Dr Marian Andrzej Liwo

Adiut Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna