Ś redniowiecze (476-1453)



Pobieranie 370.05 Kb.
Strona1/8
Data02.05.2016
Rozmiar370.05 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

Ś r e d n i o w i e c z e (476-1453)

**********************************************************************



Italia (476-774)

Po zdetronizowaniu w 476 r. ostatniego cesarza zachodniorzymskiego Augusta Romulusa przez wodza germańskiego Odoakra, Cesarstwo Zachodniorzymskie nigdy się już nie odrodziło. Odoaker mianował się królem Italii, lecz utrzymał dotychczasowe lokalne władze rzymskie. Przydzielał ziemie swym germańskim żołnierzom, którzy podlegali mu głównie jako wodzowi. Zabezpieczył północne granice Italii przed germańskimi plemionami Rugiów, a na południu w drodze pokojowych układów, uzyskał Sycylię od Wandalów.


Pod koniec V w. cała Italia, z inspiracji Bizancjum, podbita została przez germańskich Ostrogotów, którzy wraz z rodzinami przenieśli się z Półwyspu Bałkańskiego. Gdy Odoaker zginął w czasie walk w Rawennie, władcą Italii został król Ostrogotów Teodoryk Wielki (493-526). W swych rządach oparł się na istniejących rzymskich strukturach społecznych (senat, władze municypalne, sądy) i na prawie rzymskim oraz otoczył się doradcami i uczonymi rzymskimi, których utrzymywał na swym dworze. W ten sposób monarchia ostrogocka uzyskała przychylność arystokratycznych elit rzymskich, rozwijały się handel i kultura, miasta odbudowywały się po zniszczeniach wojennych.

Po śmierci Teodoryka Wielkiego, tron objął jego niepełnoletni syn Atalaryk (526-534), rządy regencyjne sprawowała jego matka Amalasunta. Zaś w 535 r. władzę nad Królestwem Italii przejął cesarz bizantyjski Justynian I Wielki, który po podbiciu Wandalów w Afryce, wysłał do Italii swe wojska, pod wodzą Belizariusza. Ostrogoci byli zaskoczeni i nieprzygotowani do obrony. Jednak po odejściu Belizariusza do Persji, wojna z Cesarstwem została wznowiona, trwała kilkanaście lat do 553 r., przy czym Ostrogoci zostali prawie zupełnie wypędzeni z Italii, która pozostała ostatecznie pod panowaniem cesarzy bizantyjskich. Królestwo zostało zniszczone, miasta wyludniły się, upadło rolnictwo.

Również Cesarstwo Bizantyjskie było osłabione, zwłaszcza wojnami z Persją, i nie było w stanie obronić Italii przed kolejnym najazdem germańskich plemion Longobardów w 568 r.. Przybyli oni znad środkowego Dunaju, skąd wyparli ich koczowniczy Awarowie. Lecz Longobardowie opanowali tylko północne i południowe obszary Półwyspu Apeninskiego, tworząc księstwa, potem królestwa, z własnymi germańskimi strukturami władzy. Wraz z Longobardami przybyły i osiedliły się w Italii grupy germańskich Geopidów, Swebów, także Bułgarów, Słowian, później Franków. Wszyscy oni asymilowali się, przyjmując język i obyczaje italskie i dając początek narodowości włoskiej

Środkowa część Italii pozostała bizantyjsko-rzymska, obejmując Rzym, Wenecję, Genuę, Rawennę, jako stolicę, i Sycylię. Bezpośrednie rządy w tych enklawach sprawowali biskupi katoliccy. Jednym z pierwszych był papież Grzegorz I (590-604). Longobardowie byli arianami, zwalczali Kościół katolicki, lecz po 600 r. sami przeszli na katolicyzm. W 697 r. na terytoriach Rzymu i Rawenny utworzone zostało, przy pomocy Franków, Państwo Kościelne. W trakcie sporu w Cesarstwie Bizantyjskim o kult świętych obrazów, opowiedziało się ono po stronie ikonoklastów, a przeciw cesarzowi bizantyjskiemu. Wykorzystując to Longobardowie opanowali terytoria Państwa Kościelnego, a papież Stefan II zwrócił się wtedy o pomoc przeciw nim do Franków. W 774 r. Frankowie podbili państwo Longobardów, przy czym król Franków, Karol Wielki, koronował się także na króla Longobardów. Uwolnione tereny środkowej Italii przekazał potem bezpośrednio papieżowi, a nie cesarzowi Bizancjum.


Królestwo Franków, Merowingowie (481-751)

W okresie rozpadu Cesarstwa Zachodniorzymskiego tereny północnej Galii zamieszkane były głównie przez plemiona frankońskie. Zjednoczyły się one i utworzyły w 481 r. państwo, którego królem został Chlodwig (ok.481-511) syn Childeryka, rzymskiego naczelnika, z rodu Merowingów. Szybko rozszerzył on granice swego małego kraju, obejmującego tylko Flandrię i Brabancję na południe od ujścia Renu, w dorzeczu Skaldy. Chlodwig podbił m.in. państwo Alemanów (Alzacja), a w 507 r. państwo Wizygotów (Akwitania), po wyzwaniu i zabiciu króla wizygockiego Alaryka II. W ciągu 30 lat opanował prawie całą Galię i część Germanii. Był to okres burzliwego rozwoju chrześcijaństwa, więc by zapewnić sobie poparcie Kościoła, przyjął chrzest ok. 497 r. z rąk biskupa w Reims, nawracając się, wraz ze swymi poddanymi, na wiarę chrześcijańską w obrządku rzymskokatolickim, co znacząco przyczyniło się do uznania zwierzchnictwa Franków przez ludy galoromańskie. Inne plemiona germanskie wyznawały arianizm. Ukoronowaniem władzy królewskiej Chlodwiga było przyjęcie od posła Bizancjum insygnii konsula rzymskiego, złotego diademu i purpury. Państwo Franków stało się monarchią dziedziczną.

Chlodwig osiadł w Paryżu, czyniąc go stolicą królestwa. Było to już wtedy znaczące miasto Lutecja, rozbudowane przez Rzymian z osady rybackiej, znajdującej się na wyspie Cite na Sekwanie. Nazwa miasta nadana została przez Franków ze względu na zamieszkiwanie regionu przez celtyckie plemię Paryzjów. Gdy Chlodwig umarł w 511 r. państwo Franków rozciągało się od Renu po Pireneje i stanowiło stosunkowo najbardziej stabilny i zwarty kraj na gruzach pozostałych po Cesarstwie Zachodniorzymskim.

Chlodwig miał czterech synów i zgodnie z prawem frankońskich wszyscy oni byli jego równoprawnymi dziedzicami. Kraj podzielony został więc na 4 części ze stolicami w Orleanie, Paryżu, Soissons i Reims. W ciągu VI w. państwa Franków powiększyły znacznie swe terytorium, przyłączając Turyngię, leżącą nad górną Łabą i górną Wezerą (531), Burgundię (532-34), Prowansję (536). Również Księstwo Bawarów (późniejsza Bawaria) podporządkowane zostało Frankom, przy czym tamtejszy ród książęcy pozostawiono u władzy, ale jako frankońskich urzędników.

Wszystkie państwa frankońskie były własnością swych władców. Rządzili oni przy pomocy własnych królewskich dworów, na czele których stali majordomowie. W prowincjach króla reprezentowali hrabiowie, do których należało ściągania podatków, rekrutacja do wojska i jego dowodzenie w czasie wojen. W największym swym zasięgu królestwa Franków dochodziły do Łaby i środkowego Dunaju na wschodzie. W okresach zjednoczenia było to największe i najpotężniejsze państwo w zachodniej Europie.

Zjednoczenie nastąpiło jednakże dopiero w 558 r. pod rządami Chlotara I, który zgładził innych spadkobierców dynastycznych do korony, i ponownie na dłuższy okres czasu w 634 r. za panowania Dagoberta I (629-639), który uważa się za złoty okres królestwa. Dagobert umocnił swą władzę, opierając się o Kościół, stłumił powstania Basków w Gaskonii, Bretonów na północy, a także bunty arystokracji frankońskiej. Kolejni monarchowie z dynastii Merowingów, panujący w państwie Franków po zmarłym w 639 r. Dagobercie I, nie przejawiali większej aktywności i historia zapisała ich jako króli „gnuśnych”. Zarządzali tylko resztkami dóbr królewskich, jakie w większości rozdane zostały urzędnikom i wasalnym panom. Zaś realną władzę sprawowali lokalni możnowładcy, którzy wzajemnie zwalczali się i konkurowali o wpływy, ziemię i pieniądze.

W drugiej połowie VII i na początku VIII stulecia następowało stałe ubożenie państw frankońskich, upadek gospodarki i kultury rzymskiej. Nastąpiła degradacja miast wskutek upadku handlu, a także rzemiosła, ograniczonego do metalurgii i obróbki żelaza, głównie na broń. Handel krajowy, będący w rękach Żydów i Syryjczyków również zanikał, wobec rozbojów na drogach i licznych wojen domowych. Zanikały podatki, ogranicza- ne do opłat targowych, myt drogowych i mostowych. Monety złote w obiegu zastąpił bilon srebrny i brązowy. Rolnicy, koloni przywiązani zostali do pracy na ziemi. Ziemia też stawała się jedynym bogactwem. Przyznawana była przez władców za wierną służbę i zasługi wojenne. Tworzyła się w ten sposób oligarchia dworska wielkich właścicieli ziemskich. Rósł też majątek duchowieństwa dzięki nadaniom ziemi i dotacjom, przekazywanych przez możnowładców dla odkupienia ich grzechów. Rosły także posiadłości, tworzonych licznie, zakonów męskich i żeńskich.

Ruinę gospodarczą Merowingów przyspieszyła eks- pansja arabskich Muzułmanów w Basenie Morza Śródziemnego i państwach Europy Południowej. Zarysował się też wtedy podstawowy podział Królestwa Franków na dzielnice: Neustria (półn.-zachodnia część państwa), Austrazja (połudn.-wschodnia) i Burgundia (centrum). Rządzone przez różne dynastie arystokratyczne walczyły one ze sobą o władzę przez prawie sto lat.

W Austrazji ok. 680 r. władzę przejął hrabia Pepin II (Młodszy), który wskrzesił jedność Królestwa Franków. Królem został Teodoryk III. Za jego panowania, na początku VIII w., zabłysnął majordom Karol Młot. Z racji swego stanowiska zarządzał on pałacem oraz majątkiem króla i dowodził jego wojskami. Pełnił tę funkcję niejako dziedzicznie, gdyż i ojciec Pepin Starszy i dziad Arnulf byli majordomami na dworze królewskim.

Walcząc z sąsiednimi Turyngami, Bawarami i Fryzami, Karol rozszerzył wydatnie Królestwo Franków. Zreorganizował też frankońską armię, wprowadzając ciężkozbrojną kawalerię. Dzięki niej pokonał wojska muzułmańskie w 733 r. w wielkiej bitwie pod Poitiers, uzyskując przydomek „Młota”. Załamana została w ten sposób inwazja Arabów i Berberów hiszpańskich na ziemie frankońskie. Faktyczną władzę w królestwie sprawował wtedy Karol Młot, a nie król. Z braku odpowiednich dochodów skarbowych na żołd dla żołnierzy, a także ziemi, którą wcześniej szczodrze rozdysponowali Merowingowie, Pepin II przeprowadził rekwizycję dóbr kościelnych, jakie rozdzielał swym arystokratycznym wasalom, którzy organizowali oddziały kawalerii.

Gdy w 737 r. umarł Teodoryk III, wtedy nie syn monarchy, Childeryk III, lecz majordom Karol Młot (737-41) przejął pełnię władzy w państwie. Po jego śmierci Królestwo Franków zostało znów podzielone między jego dwóch synów Karlomana i Pepina. Przywrócili oni tron Childerykowi III, lecz po udaniu się Karlomana do klasztoru na Monte Casino, Pepin Mały (Krótki) zdetronizował Childeryka III, ostrzyżono go na łyso (Merowingowie nosili długie włosy, w których, według wierzeń frankońskich, kryła się magiczna moc) i wysłano do klasztoru. Pepin Mały sam, w porozumieniu i z błogosławieństwem papieża Stefana II, ogłosił się w 751 r. królem państwa frankońskiego. W ten sposób zapoczątkowana została dynastia królewska Karolingów.

Cesarstwo Wschodniorzymskie (476 -1054)
W V-VI w. Cesarstwo Wschodniorzymskie, to jest Bizancjum, trwało i rozwijało się nieustannie, mimo najazdów Hunów, Wizygotów i Ostrogotów, pustoszących Półwysep Bałkański. Do najbogatszych prowincji cesarstwa należały Egipt, Syria i Palestyna, a największymi ośrodkami handlu, nauki i kultury były miasta Aleksandria w Egipcie i Antiochia, stolica prowincji Syrii. Ta ostatnia uległa zniszczeniu w 526 r. wskutek trzęsienia ziemi, w którym zginęło 250 tys. ludzi.

Szczególny rozkwit państwa przypadł na okres rządów cesarza Justyniana I Wielkiego (527-565). Ugruntował on macedońską dynastię cesarzy po rozbiciu w 532 r. ludowego powstania Nika („zwyciężaj”), wznieconego na hipodromie w Konstantynopolu przeciwko cesarzowi. Zaś po zawarciu pokoju z Persją, i umocnieniu w ten sposób swego panowania we wschodnich prowincjach imperium, Justynian I rozpoczął realizację wielkiego planu odzyskania terytoriów rzymskich na Zachodzie, opanowanych przez barbarzyńców germańskich. Armia bizantyjska, dowodzona przez Belizariusza, w kilku wieloletnich kampaniach wojennych (533-550) wyparła Wandalów z Afryki Północnej oraz Ostrogotów z Sycylii i całej Italii, a następnie zajęła także południe Półwyspu Iberyjskiego, wykorzystując trwającą tam wojnę domową wśród Gotów. W ten sposób Morze Śródziemne w połowie VI w. znów stało się „wewnętrznym morzem” imperium.

Justynian I zreorganizował system podatkowy, sądownictwo (kodeks Justyniana) i administrację prowincji, podporządkowując je swoim urzędnikom. Za jego rządów rozwijało się intensywnie budownictwo dróg, mostów, akweduktów, pałaców dla arystokracji i wielkich posiadaczy ziemskich oraz kościołów i klasztorów. Jako „namiestnik Boży na ziemi” prześladował wyznawców religii pogańskiej i zlikwidował akademię platońską w Atenach.

W Konstantynopolu wzniesiono największą ówcześnie świątynię chrześcijańską Hagia Sophia, poświęconą Mądrości Bożej. Była ona siedzibą patriarchy, kościołem koronacyjnym, a bogactwo jej wnętrz miało być świadectwem boskiego posłannictwa władzy cesarskiej. Podkreśleniem absolutystycznej formy rządów cesarzy był też bazylikowo-centralny układ budowli, zwieńczonej wielką kopułą o średnicy 32 m. Kościół Hagia Sophia stał się wzorem budownictwa i sztuki bizantyjskiej, jaka ukształtowała się w V w. na chrześcijańskim wschodzie. Charakteryzowały je przepych i bogactwo dekoracji, wyrażające się we freskach, mozaikach, malarstwie ikon i inkrustacjach ściennych. Konstantynopol, odbudowany z rozmachem po pożarze w czasie powstania Nika, stał się też wtedy głównym ośrodkiem kultury bizantyjskiej, choć jego znaczenie i pozycja w Cesarstwie znacznie umniejszona została przez epidemię dżumy, jaka w 542 r. zabiła ok. połowy półmilionowej populacji miasta.

Cesarstwo Wschodniorzymskie nie potrafiło jednak utrzymać odzyskanych terytoriów na Zachodzie. Już w latach sześćdziesiątych VI w. utraciło północną część Półwyspu Apenińskiego na rzecz Longobardów, którzy utworzyli w Italii swe własne państwo ze stolicą w Pawii; w 590 r. w Rzymie faktyczną władzę przejął papież Grzegorz I Wielki, a w początkach VII w. terytoria na Półwyspie Iberyjskim na rzecz Wizygotów.

Zmieniła się też sytuacja na Bałkanach. Na jego zachodnich terenach w latach 550-630 osiedlili się Słowianie: Serbowie i Chorwaci, przybyli z nad Łaby. Zostali oni wówczas uzależnieni od przybyłych z Azji tureckich plemion Awarów, którzy osiedlili się wcześniej w Panonii, nad środkowym Dunajem. Wspólnie przedsiębrali zbrojne najazdy w zachodniej części Półwyspu Bałkańskiego, docierając nawet do Grecji i gór Peloponezu. Wojska bizantyjskie, zaangażowane wówczas w wojnach z Wandalami w Afryce, Wizygotami w Hiszpanii, Ostrogotami w Italii, później także z Persami w Syrii, nie potrafiły przeciwstawić się ruchliwej piechocie słowiańskiej, uzbrojonej w łuki i zatrute strzały. Z kolei najeźdźcom nie udało się zdobyć Konstantynopola i ostatecznie Serbowie i Chorwaci porozumieli się z cesarzem bizantyjskim Herakliuszem, otrzymując z jego nadania ziemie w zachodniej części Bałkan w zamian za przeciwstawienie się Awarom. Natomiast wschodnią część półwyspu zajęły wojownicze plemiona Bułgarów, przybyłe z Azji Środkowej. Bułgarzy w 680 r. założyli pierwsze swe państwo, które obejmowało tereny dzisiejszej Bułgarii, Macedonii oraz Serbii w dorzeczu Driny. Zamieszkując w mniejszości wśród ludności słowiańskiej, ulegli potem szybkiej slawizacji.

Za panowania Herakliusza (610-641) Cesarstwo Bizantyjskie zaatakowane zostało przez Persów. Sasanidzi perscy zajęli Syrię, Palestynę i Egipt, z których po ciężkich, kilkuletnich walkach wojskom bizantyjskim udało się ich wyprzeć. Pokój zawarty został w 628 r., po czym Persja pogrążyła się w wojnie domowej. Z kolei prowincje te stały się łupem Arabów, którzy natchnieni nową wiarą islamską, rozpoczęli w 632 r. wielki pochód na zdobycie świata. Znaczna część ludności krajów zajętych przez Arabów przyjęła islam i opowiedziała się po stronie nowych władców mahometańskich. Większy opór wojska bizantyjskie i ludność stawiły w krajach północnej Afryki, których podbicie przez Arabów przeciągnęło się do końca VII w.

Arabowie próbowali też bezskutecznie zdobyć Konstantynopol w latach 674-78. Po ponownym rocznym oblężeniu miasta w 717-718 r. utracili jednakże najwidoczniej nadzieję na jego zdobycie, ograniczając się do końca X w. jedynie do organizowania lokalnych wypraw wojennych na bizantyjskie terytoria Azji Mniejszej. Zresztą wojska bizantyjskie odwzajemniały się tym samym, niszcząc miasta muzułmańskie i uprowadzając ich ludność w niewolę. W najdalszym swym zasięgu Bizantyjczycy podbili wyspę Cypr, Syrię, Fenicję i północną Mezopotamię.

Zagrożone ze wschodu przez Persów, potem przez Arabów, Cesarstwo Bizantyjskie starało się utrzymać pokojowe stosunki ze słowiańskimi mieszkańcami Półwyspu Bałkańskiego, którzy handlowali ochoczo i przyswajali kulturę grecką. Szczególnie groźni byli Bułgarzy, którzy posiadali prężną organizację i władzę centralną i byli dzielnymi wojownikami. W 811 r., po zwycięskiej bitwie z wojskami bizantyjskimi, oblegli Konstantynopol. Mimo wielkich strat nie udało im się jednakże zdobyć warownego miasta. Doszło wtedy do sojuszu między walczącymi stronami, a nawet pokojowego wcielenia Bułgarii na kilkadziesiąt lat do Cesarstwa Bizantyjskiego. Za panowania cara Borysa I Bułgarzy, jako pierwsi Słowianie, przyjęli w 865 r. wiarę chrześcijańską obrządku bizantyjskiego. Bułgaria była wówczas u szczytu swej potęgi. Rozwijała się również kultura bułgarska, której oparciem był alfabet, utworzony z małych liter greckich, zwany cyrylicą, od imienia i na cześć św. Cyrylego.

Trwająca przez całe X stulecie rywalizacja pomiędzy Bułgarami i Bizancjum o hegemonię w regionie, przeradzała się w gorące wojny, toczone ze zmiennym szczęściem. Wreszcie ostateczny cios Bułgarom zadał w 1014 r. cesarz bizantyjski Bazyli II (976-1025). Po zwycięskiej bitwie nad rzeką Strumą kazał oślepić wszystkich 15 tys. jeńców bułgarskich i oddać ich carowi bułgarskiemu. Nieszczęsny car na ich widok zmarł, a wojska bizantyjskie opanowały całą Bułgarię, która bez szans na obronę, poddała się cesarzowi „Bułgarobójcy”. Zresztą zacięty naród bułgarski bynajmniej nie zrezygnował ze swej niepodległości i wielokrotnie w XI w. wszczynał powstania wyzwoleńcze przeciwko panowaniu cesarzy bizantyjskich.

W X w. Bizancjum utraciło terytoria południowej Italii na rzecz Normanów, przybyłych z Francji, którzy utworzyli potem w regionie potężne Królestwo Sycylijskie. Najdłużej wpływy bizantyjskie w Italii utrzymały się w Wenecji.

Niezależnie od zewnętrznych zagrożeń i klęsk, rozwijały się w kraju spory religijne. Dotyczyły różnych teologicznych interpretacji natury Chrystusa i negowania Matki Boskiej. Najważniejsze z nich to nestorianizm, monofizytyzm i monoteletyzm, które głoszone były wewnątrz arianizmu i potępione zostały na synodach wraz z ich twórcami i orędownikami. Jednym z najdłużej trwających był spór o przedmioty wiary chrześcijańskiej i ich kult, tzw. ikonoklazm. Mianowicie od V w. szerzył się w Bizancjum bałwochwalczy kult obrazów Chrystusa i świętych, praktykowany zwłaszcza przez mnichów i chłopów w azjatyckich prowincjach. Został w 730 r. zakazany edyktem cesarza Leona III, co spowodowało bunty, prześladowania, likwidację części klasztorów itp. Spór trwał, z przerwami, ponad 100 lat i ostatecznie zakończył go w 843 r. patriarcha Konstantynopola przez oficjalne uznanie cesarza jako zwierzchnika religijnego, z równoczesnym przywrócenie kultu ikon. Po wygaśnięciu sporów ikonoklastycznych nastąpił duży rozwój sztuki kościelnej, zwany renesansem macedońskim, od dynastii macedońskiej, jaka panowała w latach 867-1056 w Cesarstwie.

Przez setki lat rozwijał się też spór pomiędzy kościołami rzymsko-katolickim, dominującym w zachodniej Europie i prawosławnym na Wschodzie. Spór dotyczył ustroju Kościoła, gdyż greko-katolicy nie uznawali prymatu rzymskiego papieża oraz dogmatu o pochodzeniu Ducha św., także liturgii i obyczajów. Zakończył się w 1054 r. ostatecznym oddzieleniem się kościołów wschodnich. Znaczną w tym rolę odegrał także wzrost gospodarczego i politycznego znaczenia Cesarstwa Bizantyjskiego, które w X w. przeżyło swój złoty wiek.

Państwo zarządzane było przez wielki aparat biurokratyczny, podporządkowany absolutystycznemu cesarzowi, noszącemu też, zwyczajem perskim, tytuł bazileusa. Jego dwór otoczony był przepychem i bogactwem, doradcy i wyżsi urzędnicy byli ludźmi o wysokiej kulturze, mający elitarne wychowanie i wyższe wykształcenie. Wszelkie procesy produkcyjne w Cesarstwie i handel z zagranicą były ściśle kontrolowane i opodatkowane, lecz państwo opiekowało się także szkołami przykościelnymi, organizowało uniwersytety, akademie. Rozwijały się też sztuka i budownictwo wg własnego architektonicznego stylu bizantyjskiego. Cesarstwo dysponowało wielką armią i flotą wojenną, największą na Morzu Śródziemnym. Natomiast w XI w., działo się w nim coraz gorzej. Wzrastający na znaczeniu wielcy właściciele ziemscy uchylali się od płacenia podatków i starali uniezależnić się od władzy monarszej. Państwo osłabione zostało również przez wojny z Bułgarami, toczone na północnych rubieżach.






  1   2   3   4   5   6   7   8


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna