1. Andromeda (Andromeda – And)



Pobieranie 217.64 Kb.
Strona1/14
Data07.05.2016
Rozmiar217.64 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14
GWIAZDOZBIORY


1. Andromeda (Andromeda – And)


Imię etiopskiej księżniczki jest połączone z wyraźnym gwiazdozbiorem nieba jesiennego. Królowa Kasjopea, matka Andromedy, przechwalała się wszystkim, że swą pięknością dorównuje nimfom morskim nereidom. Rozgniewało to boga mórz Posejdona tak dalece, że postanowił spustoszyć całą ziemię etiopską (za grzechy królów muszą cierpieć narody). Posłał ku jej brzegom morskiego potwora - Wieloryba, który niszczył wszystko, co żywe. Król Cefeusz zwrócił się o radę do wyroczni. Dostał od niej wstrząsającą radę: miał poświęcić swą córkę Andromedę. Z ciężkim sercem kazał przykuć dziewczynę do skały i z trwogą czekał, co się stanie. W tym czasie wracał tędy na Pegazie bohaterski Perseusz z uciętą głową Meduzy. Spostrzegł nieszczęsną Andromedę i od niej dowiedział się o czekającym ją straszliwym losie, jej rodzicom, którzy stali opodal i gorzko płakali, rzekł: „Na łzy jest dość czasu. Obecnie myślę o obronie! Jako syn Zeusa i zwycięzca Meduzy, chcę się spotkać i z tym potworem. Ale gdy zwyciężę, pojmę Andromedę za żonę". Król i królowa z radością na to przystali, obiecując królewskie wiano. Perseusz w bezpośrednim boju zabił wieloryba, dobro zwyciężyło, a Cefeusz i Kasjopea wyprawili huczne wesele.

    Gwiazdozbiór Andromedy łatwo odnajdziemy na niebie przy pomocy mapki. Gwiazda główna gwiazdozbioru, Alpheratz / Sirrah Andromeda - obydwie nazwy gwiazdy pochodzą z oryginalnej arabskiej nazwy şirrat al-faras - "Pępek konia", co jest pozostałością po czasach, kiedy gwiazda wchodziła w skład konstelacji Pegaza.), jest równocześnie lewą górną gwiazdą tzw. Kwadratu Pegaza. W licznych starych przedstawieniach Andromedy gwiazdy tańcucha: ,  i  stanowiły tylko dolną część tułowia, nogi i stopy etiopskiej księżniczki, podczas gdy górna część ciała obejmowała kwadrat Pegaza. Alpheratz (głowa Andromedy), Mirach (pas) i Alamak (jej noga) są trzema najjaśniejszymi gwiazdami w Andromedzie. Od Miracha na północ leży gwiazda , a dalej jeszcze gwiazda ..

Przy tej ostatniej podczas pogodnej, bezksiężycowej nocy ujrzymy mglisty świecący obłoczek. Jest to słynna Wielka Mgławica Andromedy, a ściślej mówiąc – galaktyka spiralna M31. Jest to najdalszy obiekt, który mamy szansę zobaczyć gołym okiem (przy dobrej pogodzie). Oddalona jest 2,3 miliony lat świetlnych od nas. Galaktyka M31 ma większe rozmiary od naszej. Zawiera około dwustu miliardów gwiazd. Gołym okiem widzimy tylko jaśniejszą środkową część tej galaktyki spiralnej. To samo dotyczy obserwacji z użyciem małej lunety. Dopiero w silniejszych przyrządach ukazują się skrajne ramiona. Jest ona bardzo podobna do naszego układu Drogi Mlecznej nie tylko pod względem wielkości, lecz i kształtu, a w dodatku ona i M33 w gwiazdozbiorze Trójkąta są najbliższymi nam mgławicami spiralnymi. Mgławicę Andromedy widzimy pod ostrym kątem do płaszczyzny tej galaktyki spiralnej i dlatego jej zarys wydaje się nam nie kolisty, lecz eliptyczny. W czasie, w którym światło leci z M31 do Drogi Mlecznej, na naszej planecie zdążyła rozwinąć się ludzkość.

2. Baran (Aries – Ari)

Z gwiazdozbiorem Barana związany jest również mit grecki. Beocki król Atamas miał z boginią Nefele dwoje dzieci, które potem poślubiona przez niego Ino prześladowała i chciała się ich pozbyć. Dowiedziała się o tym Nefele i we śnie namówiła dzieci do ucieczki. W tym celu zesłała im barana o złotym runie, który umiał szybko latać. Chłopiec Fryksos i dziewczynka Helle siedli mu na grzbiet. Baran przelatywał ponad górami, wyspami i morzem z chyżością jaskółki. Ale Helle nie trzymała się dość pewnie i spadła do morza. Od tego czasu na pamiątkę powyższego wydarzenia tę część morza zwano Hellespontem (dzisiejsze Dardanele). Fryksos szczęśliwie doleciał do Kolchidy i został przez tamtejszego króla przyjęty z wielką przyjaźnią. Barana ofiarował Zeusowi, a jego złote runo zawiesił na dębie w świątyni Aresa. Była ona pilnowana przez smoka, który nigdy nie spał. Ale po latach do Kolchidy przybył Jazon ze swymi przyjaciółmi i na okręcie Argo odwieźli runo do Grecji.

    Gwiazdozbiór Barana (niekiedy zwany Skopcem) leży pod Andromedą. Nie jest zbyt okazały, lecz odnajdziemy go za pomocą trójki gwiazd:  ,  i  Ari. Pomimo swej niewielkiej jasności ogrywał dużą rolę w astronomii, w Baranie bowiem znajdował się punkt przecięcia ekliptyki i równika niebieskiego, tzw. punkt Barana. Przejście Słońca przez ten punkt (w momencie równonocy wiosennej) oznacza początek astronomicznej wiosny na półkuli północnej. Obecnie na skutek precesji Ziemi punkt Barana przesunął się do sąsiedniego gwiazdozbioru Ryb.

    Pięknym obiektem dla lornetki jest gwiazda  (Mesarthim), która z leżącą obok niej gwiazdą wydaje się być układem podwójnym. W rzeczywistości są one oddalone od siebie o dwadzieścia cztery lata świetlne, toteż absolutnie nie mogą stanowić układu dwu gwiazd wzajemnie się przyciągających (czyli układu fizycznie podwójnego).

3. Bliźnięta (Gemini – Gem)

Bliźnięta (Kastor i Polideukes - łac. Pollux) to synowie Zeusa i spartańskiej królowej Ledy. Helena, o którą później wybuchła wojna trojańska, była ich siostrą. Obu chłopców już w młodości cechowała odwaga i zaradność życiowa. Kastor odznaczał się w strzelaniu z łuku, jeździe konnej i ujeżdżaniu dzikich koni, Polluks natomiast był znakomitym zapaśnikiem. Obaj bracia wzięli udział w wyprawie Argonautów do Kolchidy po złote runo. W czasie żeglugi po Morzu Czarnym rozpętała się straszliwa, burza. Żeglarze nie mieli już nadziei na ocalenie, jedynie poeta i śpiewak Orfeusz nie tracił wiary. Zaczął grać na swej czarodziejskiej lutni i prosić bogów o pomoc. Burza nagle ucichła, jednocześnie bracia ujrzeli dwie jasne gwiazdy na niebie. Od tego czasu żeglarze uważają je za swe opiekunki. A ponieważ bracia tak się kochali, że po śmierci jednego drugi nie chciał żyć, Zeus zamienił ich w gwiazdozbiór Bliźniąt, by na wieki świecili na niebie blisko siebie.

W wierzeniach ludowych uchodzili za wybawicieli od niebezpieczeństw, zwłaszcza w podróżach morskich. Mówiono, że pojawiają się oni w ogniach św. Elma, pędzili w powietrzu na złotych skrzydłach i równocześnie uspokajali bałwany na morzu.

    Bliźnięta to zwierzyńcowy gwiazdozbiór, częściowo leżący w Drodze Mlecznej. Jest gwiazdozbiorem Zodiaku, Słońce przechodzi przez niego po przesileniu letnim i dlatego jako gwiazdozbiór zimowy znajdują się wysoko nad horyzontem. Najjaśniejsze jego gwiazdy Kastor i Polluks są do siebie zupełnie niepodobne. Bliższy Polluks jest samotnym olbrzymem pomarańczowym i w ogóle mało interesującym obiektem, Kastor natomiast należy do najciekawszych gwiazd na niebie. W lunecie rozpada się na dwie niebieskawe gwiazdy (Kastor A i Kastor B), a opodal nich znajduje się czerwonawy karzeł (Kastor C). Gwiazdy A i B obiegają wspólny środek ciężkości raz na trzysta czterdzieści lat, odległy zaś karzeł C potrzebuje aż kilku tysięcy lat, by obiec obie niebieskie gwiazdy. W rzeczywistości więc Kastor jest gwiazdą sześciokrotną, złożoną z trzech ciasnych układów podwójnych. Gdyby którą z tych gwiazd podwójnych obiegała planeta zamieszkana przez istoty rozumne, mieliby oni wspaniały widok na niebie. Na tamtejszym firmamencie świeciłoby sześć słońc - dwa słabe czerwonawe i cztery jasne niebieskawe.

Zachodnia część gwiazdozbioru Bliźniąt leży w obrębie Drogi Mlecznej, a w tym obszarze obserwujemy również kilka godnych uwagi gromad otwartych, pośród których wyróżnia się M35. Znajduje się ona w odległości około 2,5° na północny zachód od  Geminorum, a jest widoczna nawet w lornetce teatralnej. Po Hiadach i Plejadach w gwiazdozbiorze Byka jest to najpiękniejsza gromada otwarta, którą możemy dostrzec na niebie zimowym.

4. Byk (Taurus – Tau)

Na najstarszych znaleziskach archeologicznych gwiazdozbiór Byka przedstawiany jest jako pierwszy gwiazdozbiór zwierzyńcowy. Znali go dawni Chaldejczycy i Egipcjanie, a później Celtowie czcili moment wejścia Słońca do tego gwiazdozbioru. Przed czterema czy też pięcioma tysiącami lat wiosna zaczynała się w dniu, w którym Słońce wstępowało w znak Byka.

    Według greckiej mitologii wszechmocny Zeus chciał porwać Europę, piękną córkę króla fenickiego. Aby ją oszukać, zamienił się w śnieżnobiałego byka i wmieszał do królewskiego stada. Młodego i potulnego byczka Europa wkrótce polubiła. Pewnego razu wsiadła na niego, chcąc się nieco przejechać. Byk opuścił wówczas stado, wskoczył do morza i z Europą na grzbiecie popłynął do wyspy Krety. Z tego powodu na niebo dostała się tylko głowa i kark byka, pozostała bowiem część ciała zanurzona była w falach morskich. Od imienia Europy wywodzi się także nazwa naszego kontynentu.

    Imię Europy nosi nasz kontynent i jeden z księżyców Jowisza. W Byku znajdują się dwa samodzielne ugrupowania gwiazd (gromady) noszące mitologiczne nazwy. Pierwsza z nich to Hiady. Były one córkami Atlasa. Gdy ich brata podczas łowów rozszarpał lew, tak długo płakały, aż Zeus z litości wziął je do siebie na niebo. Według innego mitu były piastunkami Dionizosa; Zeus przemienił je w gwiazdy, by uchronić je od gniewu Hery. Drugą gromadą są Plejady (M45), także córki tytana Atlasa. Pierwotnie były nimfami morskimi, które Zeus na ich własną prośbę zamienił w gołębice (po grecku "pelejades"). Inny mit mówi, że Plejady, na wieść o śmierci swoich sióstr, Hiad, popełniły samobójstwo, a dobry Zeus przeniósł je na niebo jako siedem pięknych gwiazd. Plejady to najbardziej znana gromada otwarta, a zarazem jeden z najłatwiej zauważalnych obiektów na niebie, których układ przypomina kształt Małego Wozu. Plejady są od nas oddalone o około 450 lat świetlnych. Słowo „Plejady” w języku japońskim brzmi „Subaru”. Według jednej opinii marka samochodów Subaru używa wizerunku Plejad jako swoje logo (pięć gwiazd mniejszych i jedna większa). Inna wersja głosi, że logo prezentuje połączenie pięciu małych firm w jedną dużą, przed II wojną światową.

    Byka łatwo odnajdziemy nad Orionem. Jego najjaśniejsza, czerwonawa gwiazda Aldebaran (Oko Byka) - trzecia co do wielkości konstelacja nieba - otoczona jest Hiadami (razem tworzą głowę byka). Składa się ona z około dwustu gwiazd oddalonych od nas o sto dwadzieścia lat świetlnych. Wszystkie poruszają się w tym samym kierunku - ku gwieździe Betelgeza (z gwiazdozbioru Oriona). Takie gromady nazywamy gromadami ruchomymi. Do gromady tej nie zalicza się samego Aldebarana, bo mimo że na niebie widoczny jest na tle gromady, to jednak znajduje się dużo bliżej. W pobliżu gwiazdy  Tau znajduje się też bardzo ciekawa mgławica M1 Krab. Jest to pozostałość po wybuchu supernowej, obserwowanej w roku 1054 przez chińskich astronomów.

Byk jest gwiazdozbiorem zodiakalnym, przez który Słonce przechodzi krótko przed przesileniem letnim. Dlatego w przeciwnej porze roku, to znaczy w zimie, kiedy przechodzi on przez południk, znajduje się bardzo wysoko na niebie w kierunku południowym.






  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna