1. Wprowadzenie 4 Podstawa wykonania raportu 4


Charakterystyka warunków i stanu środowiska



Pobieranie 1.38 Mb.
Strona8/27
Data07.05.2016
Rozmiar1.38 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   27

5. Charakterystyka warunków i stanu środowiska




    1. Geomorfologia

Według regionalizacji fizyczno - geograficznej Polski J. Kondrackiego, teren planowanych inwestycji na południe od miasta Szklarska Poręba należy do makroregionu Sudety Zachodnie (332.3). Na obszarze planowanych inwestycji i jego bezpośredniego otoczenia występują dwa mezoregiony, należące do tego makroregionu: Góry Izerskie (332.34) oraz Karkonosze (332.37). Granica pomiędzy nimi biegnie od wschodu najpierw osią doliny Kamiennej po okolice Jakuszyc, a następnie przez Przełęcz Szklarską. Mezoregion Gór Izerskich leży na północ oraz na zachód od tej granicy, a pozostałą część zajmuje mezoregion Karkonoszy. Bezpośredni obszar inwestycji obejmuje masyw Szrenicy i leży w całości w obrębie mezoregionu Karkonoszy.

W podziale orograficznym północnej, polskiej części Karkonoszy można wyróżnić kilka członów. Omawiany obszar rejonu Szrenicy leży w głównym grzbie­cie Karkonoszy w obrębie Grzbietu Śląskiego, ciągnącego się od Przełęczy Szklarskiej (886 m n.p.m.) na zachodzie po Śnieżkę (1602 m n.p.m.) na wschodzie (M. Staffa i in., 1993) Grzbiet ten zbu­dowany jest w całości z granitów i ma charakter wierzchowiny zrównanej w poziomie 1350 - 1400 m n.p.m., ponad którą sterczą kopulaste wierzchołki pokrytych rumowiskiem skalnym najwyższych szczytów tego rejonu: Szrenicy (1362 m n.p.m.), Sokolnika (1384 m n.p.m.) i Łabskiego Szczytu (1471 m n.p.m.). W północną krawędź masywu wcinają się leje źródliskowe potoków oraz płytkie nisze niwalne. Ku północy Grzbiet Śląski opada szerokim, rozciętym konsekwentnymi dolinami, stokiem w stronę doliny Kamiennej. Ma on charakterystyczny profil - wypukły w górnej części, pro­stolinijny w środkowej i dolnej części, załamujący się na wysokości około 700 m n.p.m., na granicy Karkonoskiego Padołu Sródgórskiego. Na stoku tym można wyróżnić kilka stopni o charakterze rozległych spłaszczeń, prawdopodobnie typu strukturalnego. W gór­nej części stoku potoki (Kamienna z dopływami: Kamieńczyk, Złoty Potok i Szklarka ze Szrenickim Potokiem) tworzą rozległe, nieckowate leje źródliskowe modelowane pro­cesami erozyjnymi i niwacyjnymi. Obszary te, będące lokalnymi miejscami zwiększonej akumulacji śniegu, noszą nazwę kotłów (Kocioł Szrenicki, Łabski Kocioł).

Powstanie nisz niwalnych jest związane z okresem zlodowacenia Kar­konoszy. W plejstocenie rozwijały się tutaj płaty firnu i śniegu. Niektóre z nich były miejscem alimentacji śnieżnej także w postglacjale, dziś jeszcze śnieg utrzymuje się w nich do lata, ograniczając i hamując rozwój pokrywy roślinnej i przyczyniając się do ożywienia erozji źródliskowej. Nisze te występują w strefie, w której w innych miejscach rozwinęły się kotły lodowcowe.

Karkonoski Padół Sródgórski stanowi subsekwentną bruzdę o założeniu tektonicz­nym, o średniej wysokości 640 m n.p.m., ciągnącą się od Szklarskiej Poręby w kierunku wschodnim. Z epoką lodową, a zwłaszcza z klimatem peryglacjalnym ostatniego zlodowacenia, związane są charakterystyczne formy skalne Sudetów, występujące w postaci skałek. Na omawianym obszarze są to np. Końskie Łby, Trzy Świnki, Twarożnik, Kukułcze Skały, Łby czy Szrenicka Skała. W sensie geomorfologicznym są one ostańcami denudacyjnymi, powstałymi przez usunięcie zwietrzeliny granitowej. Występują one wzdłuż głównego grzbietu Karkonoszy. Należy także zwrócić tu uwagę na utwory zwietrzelinowe, występujące w wyższych par­tiach gór (powyżej 1100 m n.p.m.), tworzące tzw. rumowiska skalne. Spotkać je można zarówno na kulminacjach, jak i na stokach o nachyleniu 15-30° wszędzie tam, gdzie na powierzchni odsłania się lita skała. W badanym terenie największe powierzchnie rumowi­ska skalne zajmują w rejonie Szrenicy i Łabskiego Szczytu. W obrębie rumowisk skalnych na Łabskim Szczycie występują tarasowate spłaszczenia, oddzielone od siebie skalnymi progami o nachyleniu 15- 25°. Deniwelacje terenu wynoszą ponad 660 m.

Z punktu widzenia geomorfologicznej klasyfikacji form rzeźby terenu na obszarze objętym raportem występują przede wszystkim formy pochodzenia denudacyjnego (M. P. Mierzejewski i in., 1983), formy pochodzenia lodowcowego i rzecznego. Do form denudacyjnych należą: powierzchnia zrównania grzbietowego Karkonoszy (1350 - 1380 m n.p.m.), północny stok Grzbietu Śląskiego reprezentujący częściowo powierzchnię strukturalną związaną z ciosem pokładowym w granitach, powierzchnia denudacyjna Karkonoskiego Padołu Śródgórskiego, spłaszczenia stokowe na północnym stoku Grzbietu Śląskiego w poziomach 1150 – 1200, 1050 – 1080 i około 820 m n.p.m., usypiska i stożki usypiskowe (Śnieżne Kotły), gołoborza (pod szczytem Szrenicy). Większość stoków, zwłaszcza w dolnej ich części, jest pokryta przez rumosze skalne złożone z ostrokrawędzistych lub lekko zaokrąglonych bloków o wymiarach 0,5 do 1,0 m, rzadko do 2, 5 m tkwiących w zwietrzelinie gliniasto-piaszczystej.

Formy pochodzenia lodowcowego powstały w okresie zlodowacenia środkowo- i północno-polskiego i są ograniczone do obszaru Śnieżnych Kotłów na stoku Łabskiego Szczytu i Szyszaka, już poza obszarem raportu. Są to kotły lodowcowe typu karowego, wzgórza i wały moren czołowych i moreny boczne. Formy pochodzenia rzecznego to przede wszystkim doliny rzeczne, na ogół wciosowe o układzie dolin konsekwentnych na północnym stoku Grzbietu Śląskiego, przechodzący układ sieci dendrytycznych w rejonie Szklarskiej Poręby. W tym rejonie pojawiają się doliny nieckowate i płaskodenne (np. dolina Kamiennej w Szklarskiej Porębie). W dolinach stwierdzono liczne progi skalne, wodospady i szypoty. Spadki profili podłużnych potoków wynoszą ponad 100%.

Obszar planowanych inwestycji należy do stref szczególnie atrakcyjnych krajobrazowo. Widok od północy na główny grzbiet Karkonoszy należy do najpiękniejszych w Sudetach. Oczywiście istniejące dziś instalacje turystyczne i narciarskie zakłócają pierwotny krajobraz Szrenicy. Od strony Szklarskiej Poręby oraz ze zboczy Wysokiego Grzbietu widoczne są nartostrady wycięte w lasach regla górnego oraz trasa kolei linowej „Szrenica I” i górna stacja kolei. Dolna część kolei linowej jest stosunkowo dobrze ukryta w drzewostanie, jej górna część biegnąca w obrębie lasu zamarłego i kosodrzewiny jest urządzeniem widocznym z daleka. Także zabudowania schronisk są dobrze widoczne, ale, z uwagi na ich długą historię, wrosły już w naturalny krajobraz Karkonoszy.


Rozwój rzeźby terenu

Rozwój rzeźby Karkonoszy dzielony jest na etapy, obejmujące częściowo także tereny sąsiadujących Gór Izerskich: - zniszczenie skał okrywy intruzji granitowej i obnażenie granitów, - głębokie wietrzenie granitów i erozyjno-denudacyjne obniżenie górotworu, - odmłodzenie rzeźby w trakcie ruchów górotwórczych, - zlodowacenie Karkonoszy oraz degradacja masywu, w warunkach zmiennego klimatu okresu czwartorzędowego.

Podstawowe założenia rzeźby omawianego obszaru uwarunkowane zostały ruchami wznoszącymi, zapoczątkowanymi karbońską intruzją magmy granitowej w obręb starszych skał, tworzących obecnie okrywę granitu karkonoskiego. Nastąpiło to w okresie ruchów waryscyjskich w górnym karbonie. Wynikiem granitoidowej aktywności plutonicznej obszar Karkonoszy, wraz z przyległymi terenami został wypiętrzony w stosunku do zapadlisk depresji śród- i północno-sudeckiej oraz depresji podkarkonoskiej. Rozpoczął się długotrwały proces erozji i denudacji, w wyniku którego metamorficzna okrywa granitu została częściowo usunięta. Obnażeniu uległo w ten sposób jądro granitowe, tworzące współcześnie grzbiet karkonoski. Główne rysy dzisiejszej rzeźby tego obszaru kształtowane były w okresie miocenu i pliocenu ery kenozoicznej. Deformacje blokowe w tym okresie związane czasowo z orogenezą alpejską wywołały podniesienie obecnych Sudetów wzdłuż linii sudeckiego uskoku brzeżnego, przy relatywnym obniżeniu obszaru przedsudeckiego. Alpejskie ruchy górotwórcze przebiegały wieloetapowo, powodując reaktywację i powstanie licznych uskoków, wzdłuż których następowały ruchy względne poszczególnych bloków i rozpad starego orogenu paleozoicznego.

W okresach spokoju tektonicznego, trwających w kenozoiku wiele milionów lat, nastąpiło głębokie zwietrzenie chemiczne stropowej części masywu granitowego Karkonoszy. Jego efektem są spotykane na tym obszarze zwietrzeliny ziarniste, określane mianem kaszy granitowej. Stanowią one obecnie tylko spągową część dawnych, miąższych pokryw zwietrzelinowych. W trzeciorzędzie osiągać mogły one przynajmniej kilkadziesiąt metrów grubości. Podlegały one intensywnej erozji i denudacji w okresach aktywizacji alpejskich ruchów górotwórczych, a następnie w okresie czwartorzędowym.

Wielofazowość górotwórczości alpejskiej, polegająca na okresowej aktywizacji ruchów tektonicznych przedzielanych okresami spokoju tektonicznego, doprowadziła do utworzenia charakterystycznych zrównań denudacyjnych w obrębie masywów górskich. Szczególnie silnie zaakcentowana jest w rzeźbie Karkonoszy i Gór Izerskich tzw. paleogeńska powierzchnia zrównania, obejmująca ich grzbietowe partie. Uformowana została ona w trwającym ponad 40 mln lat cyklu denudacyjnym, w okresie paleogenu trwającym prawdopodobnie aż po górny miocen. Powierzchnia ta tworzyła niegdyś rozległą, falistą równinę (tzw. peneplenę), ponad którą wystawały bardziej odporne na wietrzenie i denudację fragmenty podłoża (np. szczyt Śnieżki). Przyjmuje się, że płaska w wielu odcinkach wierzchowina Karkonoszy jest odzwierciedleniem tej właśnie powierzchni zrównania obniżonej wskutek usunięcia pokrywających ją grubych warstw zwietrzelin.

Ostateczny kształt nadały rzeźbie czwartorzędowe procesy erozyjno-denudacyjne, przebiegające w silnie zmieniających się warunkach klimatycznych plejstocenu. Na obszarze Karkonoszy występowały okresowo lodowce górskie. Poza obszarem ich występowania, w chłodnych okresach czwartorzędu oddziaływały intensywne procesy denudacyjne. Odbywało się to w warunkach peryglacjalnych, w sytuacji silnego ograniczenia pokrywy roślinnej i występowania wieloletniej zmarzliny. Do najważniejszych procesów rzeźbotwórczych należały wówczas: wietrzenie mrozowe odsłoniętych skał litych (blokowiska skalne), spływ silnie nasyconych wodą zwietrzelin (soliflukcja), spełzywanie zwietrzelin, osadzanie grubych warstw osadów rzecznych w obniżeniach dolinnych (plejstoceńskie terasy rzeczne), obnażanie bardziej odpornych na wietrzenie fragmentów podłoża skalnego (skałki). W okresach międzylodowcowych na powierzchnie stoków górskich wkraczały lasy. W wyniku zaniku wieloletniej zmarzliny zwiększała się przepuszczalność podłoża, co prowadziło do osłabienia aktywności procesów denudacji stoków. W dnach dolin działała wówczas erozja wgłębna, spowodowana mniejszym obciążeniem rzek materiałem odprowadzanym ze stoków.

Ostatnim okresem kształtowania rzeźby jest panujący aktualnie holocen, którego początki można datować na tym obszarze na około 10 tysięcy lat temu. Klimatycznie okres ten odpowiada występującym wcześniej okresom międzylodowcowym. Zbocza górskie zostały stopniowo pokryte przez las, działający stabilizująco na powierzchnie stokowe. W dnach dolin nastąpiła aktywizacja erozji wgłębnej, prowadzącej do utworzenia przeważających na tym obszarze blokowych i żwirowych osadów w korytach rzecznych. W niektórych miejscach odsłonięte zostało w korytach rzek lite podłoże skalne, w obrębie którego założone zostały niekiedy formy wodospadów (np. wodospad Kamieńczyka). Formy wodospadów, założone w strefie krawędzi spłaszczeń stokowych, mają najprawdopodobniej stare założenia i niewątpliwie podlegają tzw. erozji wstecznej. W jej wyniku powstają wciosowe odcinki dolin, mające niekiedy charakter niewielkich kanionów - określanych zwykle mianem wąwozów.

W okresie holocenu na stokach górskich nastąpił lokalnie rozwój gruntów organicznych, przechodzących niekiedy w torfowiska. Jego maksimum przypada na okres tzw. atlantyckiego optimum klimatycznego (5-7 tys. lat temu). Torfowiska lub mniejsze formy podmokłości, z towarzyszącymi im gruntami organicznymi, zajmują zwykle spłaszczenia stokowe. Spłaszczenia te mają genezę denudacyjną, będąc niekiedy powierzchniami zrównań. W licznych przypadkach mają one założenia strukturalne, wskutek występowania w podłożu granitowym powierzchni spękań o przebiegu zbliżonym do horyzontalnego.

W okresie holocenu miejsce działających na stokach peryglacjalnych procesów soliflukcyjnych zajęły procesy spłukiwania. Doprowadziły one do przemieszczenia drobniejszych części składowych zwietrzelin ku dolnym odcinkom zboczy górskich, formując tzw. pokrywy deluwialne. Na ich formowanie duży wpływ miała działalność człowieka, a zwłaszcza okresowe wylesianie powierzchni stokowych - co prowadziło do uruchamiania erozji gleb. Wylesienie obszarów górskich związane było ze wzmożonym pozyskiwaniem drewna na potrzeby gospodarcze, m.in. na wyrób węgla drzewnego dla hutnictwa, potażu oraz na obudowę chodników kopalnianych. Niższe odcinki stoków podlegały wylesieniu wskutek zajmowania ich na potrzeby rolnictwa i pasterstwa, które dawniej wkraczało znacznie wyżej w obszary górskie aniżeli współcześnie.




1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   27


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna