1. Wprowadzenie 4 Podstawa wykonania raportu 4



Pobieranie 1.38 Mb.
Strona9/27
Data07.05.2016
Rozmiar1.38 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   27

Budowa geologiczna

Obszar planowanych inwestycji położony jest w obrębie masywu granitowego Karkonoszy. Jest to najlepiej rozpoznany pluton granitowy w Sudetach, o charakterystycznym owalnym kształcie wydłużonym w kierunku W – E przewężonym w rejonie Jakuszyc. Rozciąga się on po polskiej i czeskiej stronie na długości około 70 km przy szerokości do 22 km. Od północy sąsiaduje on z blokiem gnejsów izerskich, od południa ze sfałdowanymi i zmetamorfizowanymi utworami południowych Karkonoszy - głównie paleozoicznymi, a od wschodu z metamorfkiem Rudaw Janowickich (tzw. wschodnia osłona granitów Karkonoszy). Zgodnie z wynikami dotychczasowych badań przyjmuje się, że skały granitowe powstały w wyniku intruzji magmy pomiędzy utwory paleozoiczne Południowych i Wschodnich Karkonoszy oraz masyw gnejsów izerskich. Czas rozpoczęcia tego procesu został określony na około 323 mln lat (wizen). Magma zastygała następnie przez bardzo długi czas na głębokości około 10 km pod powierzchnią ziemi. Ostyganie do temperatury 300°C trwało około 25 mln lat. Do znacznie schłodzonego już oraz wynurzanego tektonicznie środowiska skalnego wnikały następnie żyły magmowe mikrogranitów i lamprofirów - szybko ochładzane i krystalizujące. W najmłodszym karbonie (piętro stefan) nastąpił zanik aktywności magmowej obszaru, a strop masywu granitowego znajdował się na niewielkiej głębokości. Całkowity czas trwania intruzywnej fazy formowania się plutonu granitowego Karkonoszy wyniósł około 45 mln lat. W swej intruzyjnej i postintruzyjnej fazie rozwoju granit karkonoski, jako lżejszy od skał otaczających, wykazywał tendencje do podnoszenia. Efektem wypietrzeń była m.in. kopułowa deformacja skał osłony metamorficznej granitów.

W okresie karbonu i permu nastąpił ekstensyjny rozpad górotworu waryscyjskiego Sudetów: powstanie zapadlisk depresyjnych i rowów tektonicznych oraz odsłonięcie jądrowych kompleksów skał metamorficznych i magmowych. Towarzyszyły im zjawiska intensywnej erozji i denudacji. Rozkruszony materiał skalny był osadzany w przyległych obniżeniach. W erze mezozoicznej ruch wynoszący oraz erozja uległy znacznemu spowolnieniu. Odnowienie tych zjawisk przypada następnie na trzeciorzęd, kiedy uformowana została obecna tektonika i podstawowe cechy rzeźby powierzchni terenu.

Głównym elementem budowy geologicznej badanego rejonu jest karboński granit karkonoski po­chodzący z okresu orogenezy waryscyjskiej. Buduje on zarówno główny masyw górski Karkonoszy, jak również tworzy podłoże stoków Grzbietu Śląskiego i obniżonych partii Karkonoskiego Padołu Śródgórskiego. Odsłania się on w wielu miejscach na powierzchni, a także w luźnych blokach w gołoborzach i pokrywach stokowych. Budowa geologiczna obszaru obejmowanego przez Raport jest przedstawiona na mapie geologicznej sporządzonej na podstawie arkuszy Jakuszyce (W.Bobiński, 1990, W. Bobiński, E. Gawlikowska, 1993) i Szklarska Poręba (M.P.Mierzejewski, 1982, M.P.Mierzejewski i in., 1983) Szczegółowej mapy geologicznej Sudetów w skali 1:25 000 (Zał. ).

Występujące na omawianym terenie skały granitowe cechuje zróżnicowanie strukturalno-teksturalne, przy dość jednolitym składzie mineralnym i chemicznym. Dolne partie Karkonoszy buduje granit porfirowaty, charakteryzujący się występowaniem dużych, o kilkucentymetrowej długości skaleni. W obrębie tego typu granitu często występują ciemne smugi zbudowane z biotytu, nazywane szlirami biotytowymi. Wyższe odcinki zboczy Karkonoszy zbudowane są z granitów porfirowatych o wyraźnie mniejszej średnicy kryształów skaleni, które niekiedy występują sporadycznie. Grzbiet Karkonoszy jest zbudowany z granitów równoziarnistych, z rzadka tylko zawierających duże kryształy skaleni (granity grzbietowe – M. Borkowska, 1966). Cechą dodatkową tej odmiany granitu jest występowanie w nim dwu odmian kwarcu: w postaci drobnych ziaren (w tle skalnym) oraz ziaren o średnicy do l cm (tzw. kwarc porfirowaty). Inną odmianą granitu jest na obszarze Karkonoszy granit aplitowy (zwany także granitem granofirowym), cechujący się występowaniem drobnoziarnistego tła mineralnego, o średnicy poszczególnych ziaren około l mm. Wyznaczenie granic geologicznych między poszczególnymi odmianami granitów nie jest łatwe z powodu pokryw stokowych oraz ewidentnych przejść stopniowych między nimi. Granity wspomnianych trzech, podstawowych odmian strukturalno-teksturalnych są efektem głównej fazy aktywności plutonicznej. Ich intersekcja ukazana na mapie geologicznej sugeruje (M.P.Mierzejewski i in., 1983), że granity porfirowate zalegają na granitach równoziarnistych, sporadycznie porfirowatych, a powierzchnia kontaktu między nimi jest nachylona ku N i NE stromiej niż kąt nachylenia północnych stoków Grzbietu Śląskiego. Wskutek takiego ułożenia dwóch podstawowych odmian granitów na północnych zboczach Łabskiego Szczytu dominują granity równoziarniste, sporadycznie porfirowate, a zbocza Szrenicy i NW zbocza Łabskiego Szczytu są zbudowane z odmiany porfirowatej, granity równoziarniste sporadycznie porfirowate ukazują się spod odmiany porfirowatej m.in. wzdłuż doliny Kamieńczyka. W wielu skałkach (np. Kukułcze Skały, skałki w potoku Szklarka, skałka Maria koło dolnej stacji kolejki linowej) obserwuje się naprzemianległe „warstwy” granitów porfirowatych i sporadycznie porfirowatych ze szlirami biotytowymi i partiami aplitowymi o nieostrych granicach. Zapadają one ku N lub NE pod kątem 20 – 25o. Kolejną synintruzyjną strukturę kierunkową wyznaczają dłuższe osie porfirokryształów skaleniowych układające się zasadniczo w kierunku WNW – ESE. Struktury synintruzyjne w granitach karkonoskich obszaru Raportu wyznaczają północna część kopuły granitowej Wielkiego Szyszaka (M.P.Mierzejewski i in., 1983).

Granity granofirowe z kolei nie tworzą wielkich wystąpień. Owalne ich wychodnie o długości do 500 m są skoncentrowane w rejonie Szklarskiej Poręby oraz na W od miasta i występują w obrębie granitów porfirowatych. Ich pozycja geologiczna nie jest jasna, być może tworzą pionowe kominy przebijające główną masę granitów.

Z petrograficznego punktu widzenia granity karkonoskie są reprezentowane przez monzogranity biotytowe o zabarwieniu różowo-szarym zbudowane z kwarcu, skalenia potasowego (mikropertyt), plagioklazów (oligoklaz), biotytu, nielicznego muskowitu, wtórnego chlorytu oraz akcesorycznych: apatytu, cyrkonu, tytanitu, epidotu i tlenków Fe.

Wspomniany wcześniej, długi okres zastygania magmy granitowej oraz towarzyszący kolejnym intruzjom resztkowy zbiornik magmowy, sprzyjały wnikaniu w powstający, zestalony masyw kwaśnych magm i roztworów. Wykrystalizowały z nich skały żyłowe: drobnoziarniste i jasnej barwy aplity (Tabl. Fot. ) i pegmatyty. W tych ostatnich występują kryształy kwarcu i skalenia, o średnicy dochodzącej nawet do kilkunastu centymetrów. Pegmatyty występują najczęściej w postaci gniazd, a rzadziej w żyłach skalnych i w Karkonoszach stwierdzane są dosyć rzadko. W pegmatytach stwierdzono typowe paragenezy minerałów akcesorycznych: beryl, granat, ksenotym, monacyt, spodumen, uraninit i szereg minerałów rudnych. Oprócz wymienionych, w omawianym rejonie Karkonoszy występują także inne odmiany skał żyłowych, takie jak np.: mikrogranity oraz żyły kwarcowe. W strefach uskoków tektonicznych występują niekiedy brekcje tektoniczne, kataklazyty i mylonity. Niektóre strefy tektoniczne są obecnie zabliźnione kwarcem żyłowym. Najważniejsze strefy kataklastyczno-mylonityczne występują na północnym zboczu Łabskiego Szczytu – tworzą one tu strefy wydłużone w kierunkach ENE – WSW i NE- SW oraz w rejonie wodospadu Szklarki – w kierunku NW – SE.

Granit karkonoski cechuje się występowaniem charakterystycznej sieci spękań, mających silny wpływ na rzeźbę terenu oraz migrację wód szczelinowych. Główny układ spękań uformowany został w etapie kurczenia się stygnącego masywu granitowego oraz pod wpływem zewnętrznych naprężeń tektonicznych. Spękania, powstałe w etapie zastygania masywu, są wyraźnie uporządkowane w swym przebiegu - co jest widoczne w licznych skałkach. Płaszczyzny tych spękań są w przybliżeniu równoległe lub prostopadłe do powierzchni stokowej. Główne linie spękań, wynikających z przenoszenia naprężeń zewnętrznych i mające charakter regionalny, przebiegają NE – SW i NW - SE. Wyraźny jest także system spękań subhoryzontalnych tworzących oddzielność płytową granitów. Spękania te, na północnym stoku Szrenicy są lekko nachylone ku N i NE, odpowiadają one za ukształtowanie się stoków góry.

Granity z okolic Szklarskiej Poręby odznaczają się dużą wytrzymałością na ściskanie (1500 - 1900 kG/cm2) oraz słabą podatnością na wietrzenie.

Wzdłuż północnej granicy Szklarskiej Poręby, już poza granicami omówionej mapy geologicznej, w wyżej położonej części pasma górskiego Wysokiego Grzbietu (od okolic Wysokiej Kopy po okolicę Górzyńca), występują skały metamorficzne, tworzące fragment północnej okrywy granitu karkonoskiego. Znaczna część podszczytowych partii Wysokiej Kopy oraz część jej zboczy południowo-zachodnich i zachodnich zbudowane są ze skał gnejsowych (gnejsy izerskie). Południowy fragment części podszczytowej tego wzniesienia zbudowany jest z granitu. Pozostała część partii Wysokiego Grzbietu zbudowana jest ze skał hornfelsowych. Skały te powstały w wyniku przeobrażenia gnejsów pod wpływem termicznego oddziaływania intruzji granitów Karkonoszy w karbonie.

Wzdłuż strefy uskoków tektonicznych, ciągnących się południowo-wschodnimi zboczami Wysokiej Kopy z południowego zachodu na północny wschód (uskok Rozdroża Izerskiego), występują żyły kwarcowe oraz mylonity kwarcowe. Te ostatnie powstały wskutek tektonicznego rozkruszenia skał kwarcowych. Wiek tej grupy skał jest określany na starszy paleozoik.

Skały reprezentujące neogen to bazalty oliwinowe tworzące dwie niewielkie żyły na ścianie Małego Kotła Śnieżnego.

Młodsze skały są reprezentowane na omawianym obszarze objętym problematyką Raportu przez utwory lodowcowe i, przede wszystkim, przez pokrywy zwietrzelinowe i stokowe. Utwory lodowcowe, ograniczone przestrzennie do rejonu Śnieżnych Kotłów to gliny żwiry i głazy lodowcowe, głazowiska moren bocznych i czołowych oraz żwiry wodnolodowcowe z głazami reprezentujące zlodowacenie środkowo- i północno-polskie. Część pokryw zwietrzelinowych, która nie uległa znaczącemu przemieszczeniu grawitacyjnemu na nachylonych powierzchniach stokowych, nazywana jest regolitem. Osady tego rodzaju znajdują się w przystropowej części wietrzejących skał granitowych. Tworzą niekiedy ciągłe przejścia od litego, nie zwietrzałego granitu, poprzez granit silnie zwietrzały, aż po luźny osad ziarnisty, określany mianem kaszy granitowej (powstałej w wyniku wietrzeniowego rozluźnienia spoistości skały granitowej, prowadzącego do oddzielenia poszczególnych ziaren minerałów). Są to żwiry i piaski zwietrzelinowe. Na silnie nachylonych powierzchniach stokowych osad ten zazwyczaj uległ całkowitemu usunięciu przez procesy denudacyjne. W strefach leżących bliżej powierzchni, osady regolitowe przechodzą w grawitacyjnie przemieszczone pokrywy zwietrzelinowe. Pokrywy te często zalegają bezpośrednio na słabiej lub silniej zwietrzałej skale granitowej.



Pokrywy stokowe są osadem powszechnie występującym w Karkonoszach. Wykazują one silne zróżnicowanie pod względem uziarnienia. Najbardziej typowymi są dla tego obszaru pokrywy ziarniste, często określane mianem kaszy granitowej (piaski i gliny deluwialne). Osady takie wykazują niewielką zawartość cząstek pylastych oraz ilastych. Dla stoków Karkonoszy typowe są profile utworów stokowych, zawierające obok kaszy granitowej także bloki skalne (rumosze skalne i gołoborza deluwialne). W górnych odcinkach stoku karkonoskiego wzrasta udział pokryw gruzowych, a niekiedy także blokowych. Pokrywy takie często występują także u podnóża skałek, jako efekt ich mechanicznego wietrzenia. Rumowiska skalne określane są także mianem gołoborzy. Przyjmuje się na ogół, że w formie typowej występują one powyżej 1100 m n.p.m., a zwłaszcza powyżej górnej granicy lasu. W niższych położeniach z reguły są maskowane warstwą glebową oraz przez roślinność. W ostatnich dekadach ulegają niekiedy odsłanianiu w strefach występowania obumarłego lasu, wskutek oddziaływania procesów erozji i sufozji (wmywanie cząstek mineralnych i organicznych w puste przestrzenie pomiędzy blokami skalnymi). Rumowiska skalne występują wszędzie tam, gdzie płytko występująca skała granitowa została w przeszłości pozbawiona zwietrzeliny ziarnistej. Bloki skalne mają zwykle zaokrąglone krawędzie i naroża, co jest efektem oddziaływania procesów wietrzeniowych. Większy udział materiału ostrokrawędzistego obserwuje się z reguły w strefach występowania granitów drobnoziarnistych i aplitowych. Na omawianym terenie rumowiska skalne zajmują największe powierzchnie w rejonie Szrenicy. Przypowierzchniową część profilu utworów pokrywowych stanowią zazwyczaj utwory deluwialne - zwłaszcza w środkowych i dolnych odcinkach stoku. Są to drobnookruchowe, zwykle gliniaste lub zapiaszczone osady, powstałe wskutek namywania cząstek wypłukanych z powierzchni glebowych w wyższych odcinkach stoku. Grubość warstwy deluwialnej wyraźnie wzrasta w kierunku podnóża stoków, gdzie osiągać może kilkadziesiąt centymetrów, a więcej - tylko w przypadkach wyjątkowych. Ruch przypowierzchniowych partii tych pokryw cechował się większą intensywnością w chłodnym klimacie peryglacjalnym, panującym podczas kontynentalnych zlodowaceń czwartorzędowych. Lądolód dotarł wówczas do leżącej u podnóży Karkonoszy Kotliny Jeleniogórskiej. Przyjmuje się w związku z tym, że powierzchnie stokowe tych gór, wraz z pokrywającymi je zwietrzelinami, podlegały ożywionej działalności wietrzenia mrozowego oraz procesów transportu soliflukcyjnego zwietrzelin. Transport soliflukcyjny jest procesem szybkiego, grawitacyjnego przemieszczania pokryw stokowych silnie przepojonych wodą, w warunkach braku jej infiltracji w podłoże, w którym występowała wówczas wieloletnia zmarzlina. Wietrzenie mrozowe oraz transport soliflukcyjny były procesami odpowiedzialnymi za ukształtowanie podstawowych cech pokryw stokowych typu gruzowo-gliniastego w Karkonoszach. W profilu pionowym często wykazują one wskutek tego warstwowanie, uwarunkowane naprzemiennym występowaniem stref o zwiększonym udziale materiału grubszego i drobniejszego.

Wśród osadów występujących na powierzchniach stokowych duże znaczenie mają pokrywy pochodzenia organicznego, do których zaliczyć można także odmiany organiczno-mineralne. Występują one w dość licznych miejscach na stoku Karkonoszy, na niewielkich powierzchniach, w ścisłym powiązaniu z wysączaniem się wód podziemnych (strefy młak, niekiedy także źródeł). Występując na większych powierzchniach, zwykle założonych w strefie spłaszczeń, tworzą torfowiska lub tereny zatorfione - np. w okolicach Mumlawskiego Wierchu i Kamiennika (Torfowisko pod Kamiennikiem) oraz na Szrenicy (Szrenickie Mokradła).

W dnach dolin występują osady rzeczne (aluwia). Są one wykształcone w formie typowej dla obszarów górskich, a zatem zawierają znaczny udział części grubookruchowych, aż do frakcji głazowej włącznie. Koryta potoków są zazwyczaj usłane bardziej lub mniej zaokrąglonymi głazami, pomiędzy którymi występuje materiał drobniejszy - rzadko jednak z większym udziałem frakcji piasku drobnego i średniego. Osady piaszczyste występują w formie odsypów aluwialnych głównie w strefach przegłębień korytowych. Powierzchnie terasowe, zazwyczaj nieregularne i o małym rozprzestrzenieniu, są zbudowane z aluwiów grubookruchowych, zawierających znaczny udział frakcji głazowej i otoczakowej. W strefach podstokowych powierzchnie te są nadbudowane warstwą drobniejszych osadów deluwialnych. W strefach położonych bliżej mniej wciętych w podłoże koryt rzecznych występują niekiedy słabo rozwinięte osady madowe, w formie typowej dla obszarów górskich (wysoki udział cząstek piaszczystych, a mniejszy pylastych i ilastych).




1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   27


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna