4. rolnictwo I gospodarka



Pobieranie 402.22 Kb.
Strona1/3
Data10.05.2016
Rozmiar402.22 Kb.
  1   2   3
ROZDZIAŁ 4

GOSPODARKA

SPIS TREŚCI



4. ROLNICTWO I GOSPODARKA .................................................................

47

I. Charakterystyka gospodarcza Miasta i Gminy Chmielnik ................................................

47

4. 1. Zakres, opracowania oraz główne źródła informacji .........................................................

47

4. 2. Ogólna charakterystyka gospodarcza Miasta i Gminy Chmielnik na tle

województwa i gmin sąsiednich ........................................................................................


48


4. 3. Charakterystyka rolnictwa .................................................................................................

50

4. 4. Melioracje rolne ................................................................................................................

54

4. 5. Ludność w gminie Chmielnik oraz główne źródła dochodów mieszkańców ........................

55

4. 6. Charakterystyka pozarolniczej działalności gospodarczej ...................................................

57

4. 7. Podsumowanie ..................................................................................................................

60

II. Perspektywiczne kierunki zmian Obszarów Wiejskich i Rolnictwa w Gminie

Chmielnik .......................................................................................................................


61

4. 8. Wstęp ...............................................................................................................................

61

4. 9. Główne kierunki perspektywicznego rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa ...................


62







Mapa nr 6 Melioracje .............................................................................................................

71

Mapa nr 7 Warunki glebowe ..................................................................................................

72







Załączniki i tabele ......................................................................................................................

73


4. ROLNICTWO I GOSPODARKA
I. Charakterystyka Gospodarcza Miasta i Gminy Chmielnik

4.1. Zakres, opracowania oraz główne źródła informacji
Ustawa o planowaniu przestrzennym nakłada na gminy obowiązek opracowania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Każda z gmin posiada pewną, swoistą specyfikę wyznaczoną przez lokalizację w określonym regionie oraz zasoby ziemi, pracy i kapitału. Są to jednocześnie podstawowe wyznaczniki stanu aktualnego i perspektyw rozwojowych gospodarki w gminie.

Warunki przyrodnicze rolnictwa, obejmujące jakość i przydatność rolniczą gleb, agroklimat, rzeźbę terenu i warunki wodne stanowią potencjał produkcyjny określany jako potencjał rolniczej przestrzeni produkcyjnej. O poziomie jego wykorzystania decydują warunki społeczne i ekonomiczno-organizacyjne. Dlatego też diagnoza stanu, uwzględnia cały zespół uwarunkowań charakteryzujących specyfikę gospodarczą w danej jednostce administracyjno-gospodarczej. Specyfika ta uwidacznia się przy porównaniach z sąsiednimi gminami. Dla gminy Chmielnik jako układ odniesienia i tło do analizy przyjęto gminy Morawica i Pierzchnica, również leżące na terenie województwa świętokrzskiego, w jego centralnej części.

Celem opracowania jest wielostronna analiza społeczno gospodarcza w Mieście i Gminie Chmielnik. Myślą przewodnią tej analizy jest ocena wykorzystania ziemi, pracy i kapitału, stanowiących podstawowe czynniki produkcji w rolnictwie. W opracowaniu przyjęto zasadę, że obszary wiejskie i rolnictwo stanowią organiczną całość, powinny więc być analizowane w sposób całościowy.

Do charakterystyki gospodarczej w Mieście i Gminie Chmielnik wykorzystano informacje pochodzące z różnych źródeł. Do opisu i oceny warunków przyrodniczych rolnictwa w analizowanej gminie wykorzystano publikowane i niepublikowane wyniki badań i analiz IUNG.

Warunki społeczne i ekonomiczno-gospodarcze oceniono na podstawie danych Urzędu Statystycznego w Kielcach pochodzących z powszechnego spisu rolnego, a także z późniejszego okresu (1997 i 1998 r). Analizowane Miasto i Gmina Chmielnik nie jest obszarem jednorodnym. Do charakterystyki zróżnicowania rolnictwa w gminie wykorzystano dane udostępnione przez Urząd Gminy, a zestawione według sołectw. Stan agrochemiczny gleb; ich odczyn oraz zasobność w składniki mineralne przedstawiono na podstawie reprezentatywnych analiz wykonanych przez Okręgową Stację Chemiczno-Rolniczą w Kielcach. Wiele informacji o rolnictwie na obszarze gminy Chmielnik zebrano metodą wywiadów przeprowadzonych z przedstawicielami aktywu społeczno-gospodarczego.

Zakres opracowania diagnostycznego dla Miasta i Gminy Chmielnik jest szeroki. Obejmuje on ogólne informacje o gminie, demografii (charakterystyka zasobów pracy ludzkiej) oraz stopniu rozwoju i rozmieszczeniu pozarolniczej działalności gospodarczej.

Przytoczone dane w tej części „diagnozy”, w niektórych przypadkach, różnią się od danych zamieszczonych w innych rozdziałach, w których szczegółowo omówione zostały takie zagadnienia jak np. demografia, rynek pracy, działalność gospodarcza itp. Wynika to ze źródła i okresu pochodzenia danych. Ta część diagnozy oparta jest przede wszystkim na danych statystycznych publikowanych przez Urząd Statystyczny, celem zaprezentowania Miasta i Gminy na tle sąsiednich gmin i województwa kieleckiego (lub świętokrzyskiego).

Diagnozę zakończono zestawieniem i uszeregowaniem głównych czynników sprzyjających i limitujących, z punktu widzenia rozwoju gminy słabe i mocne strony. Szereg cech specyficznych na obszarze gminy może jeszcze wskazać społeczność lokalna, a więc odbiorca i współtwórca diagnozy i strategii rozwoju Miasta i Gminy. Chodzi bowiem o to, aby społeczność lokalna utożsamiała się z opracowaną diagnozą (strategią), a przez to wzbogacała i rozszerzała ją. Jednocześnie chodzi o zwiększenie udziału przedstawicieli gminy i społeczeństwa w tworzeniu koncepcji rozwoju.


4.2. Ogólna charakterystyka gospodarcza Miasta i Gminy Chmielnik na tle sąsiednich

gmin i województwa (Kieleckiego i Świętokrzyskiego).
Miasto i Gmina Chmielnik leży w środkowej części województwa świętokrzyskiego, na południe od Kielc. Lokalizację gminy Chmielnik na tle podziału fizjograficznego byłego województwa kieleckiego, opracowanego przez Kondrackiego przedstawiono na rys.1. Obszar gminy Chmielnik leży w dwóch mezoregionach tj. Pogórzu Szydłowskim i Niecce Połanieckiej.

Powierzchnia gminy Chmielnik wynosi 143 km2 i jest podzielona na 25 sołectw. Na koniec 1997 r. na obszarze gminy zamieszkiwało około 12 tysięcy ludzi (tab.1). Analizowana gmina ze względu na oba te wskaźniki (tj. powierzchnię i liczbę mieszkańców) jest podobna do gminy Morawica. Na 1 km2 zamieszkuje 82,9 osób (miasto - 532,4; wieś - 56,2) i dorównuje w gminie Morawica (87), natomiast w gminie Pierzchnica wskaźnik ten jest mniejszy (48), średnio w b. województwie kieleckim - większy i wynosił 123 osób na 1 km2.

Miasto i Gmina Chmielnik różni się od gminy Morawica ze względu na mniejszą liczbę osób pracujących w gospodarce narodowej ( 1 607 osób) oraz większą liczbę bezrobotnych (905 osób).

Oceniana jednostka administracyjna charakteryzuje się nieco większą, w porównaniu z gminą Morawica, liczbą podmiotów gospodarczych (503), przy zbliżonej liczbie ludności (tab.2). Wśród podmiotów przeważają jednostki sektora prywatnego. Ich udział, dochodzący do 95%, jest również cechą charakterystyczną przyjętych za podstawę porównań gmin sąsiednich i całego byłego województwa kieleckiego. Cechą wspólną jest też udział ludności w wieku produkcyjnym w ogólnej liczbie ludności oraz udział kobiet w liczbie zatrudnionych (tab.3). Proporcje pomiędzy liczbą ludności w wieku przedprodukcyjnym, a więc poniżej 18 lat, a innymi grupami mieszkańców są, w Mieście i Gminie Chmielnik, podobne jak w jednostkach przyjętych za układ odniesienia. W gminie tej ludności w wieku przedprodukcyjnym było - 25,9 %; produkcyjnym - 56,3 %; poprodukcyjnym -17,7 %.

Cechą charakterystyczną gminy jest ujemne saldo migracji (tab.4), wynikające z faktu, że w 1997 roku liczba ludności odpływającej z terenu gminy przewyższała liczbę ludności, która napłynęła.

Liczbę podmiotów gospodarki narodowej według wybranych sekcji europejskiej klasyfikacji działalności EKD charakteryzują dane zamieszczone w tabeli 5. Najliczniejsza grupa, bo stanowiąca ponad 52% ogólnej liczby, to jednostki działające w zakresie transportu, składowania i łączności. Inaczej przedstawia się natomiast uszeregowanie według liczby zatrudnionych (tab.6). Najwięcej, bo blisko 352 osoby to zatrudnieni w ochronie zdrowia, a następnie w przemyśle i edukacji.

Relatywnie mała liczba miejsc pracy powoduje, że bezrobocie na obszarze gminy jest większe niż w gminie Morawica (tab.7). Udział kobiet w strukturze zatrudnionych, jak też w strukturze bezrobotnych jest podobny i przekracza 50%. Warto podkreślić, że według stanu na koniec 1997 r. około 60% bezrobotnych nie posiadało prawa do zasiłku, a około 40% bezrobotnych pozostawało bez pracy powyżej 12 miesięcy. Z tabeli 7 wynika, że stosunkowo małą grupę bezrobotnych stanowili absolwenci szkół ponadpodstawowych. Wskazuje to w sposób pośredni, że cechą charakterystyczną grupy bezrobotnych z Miasta i Gminy Chmielnik jest niski poziom kwalifikacji. Faktu tego nie można jednak uogólniać, gdyż sytuacja w zakresie bezrobocia, zwłaszcza w kierunku jego wzrostu zmienia się bardzo szybko i jest pochodną sytuacji funkcjonujących dotychczas przedsiębiorstw.

Dane zamieszczone w tabeli 7 nie ukazują natomiast rysującego się na dużą skalę na wsi zjawiska bezrobocia utajonego, uwarunkowanego strukturą agrarną i sytuacją produkcyjno-ekonomiczną rolnictwa w regionie. Niektóre przyczyny tego dotkliwego dla obszarów wiejskich zjawiska uwidaczniają się podczas analizy cech charakterystycznych rolnictwa.


Miasto i Gmina Chmielnik posiada największy wskaźnik użytków rolnych (70,2 %) w porównaniu do analizowanego układu odniesienia (Morawica - 60 %, Pierzchnica 65,1 %, śred. woj. 61,5 %). Podobnie przedstawiają się wskaźniki dotyczące gruntów ornych (tab. 8).

Jakość gruntów jest słaba, ponieważ 50 % gruntów ornych sklasyfikowana została w V i VI klasie, a użtków zielonych - 61,3 %. Jakość gruntów wyrażona ogólnym wskaźnikiem jakości przestrzeni produkcyjnej wynosi 55,9 pkt., co daje 48 miejsce w byłym województwie kieleckim.W analizowanym układzie tylko gmina Morawica posiada niższy wskaźnik - 49 pkt. (tab. 22).

Główne uprawy jakie dominują w tym regionie to zboża i ziemniaki, które zajmują 88 do 91 % powierzchni upraw. W zbożowych dominuje uprawa żyta (tab.12).

Produkcyjność gleb wyrażająca się plonami jest niezbyt wysoka. W analizowanym układzie tylko gmina Morawica osiąga niższe plony od gminy Chmielnik. Plony w gmine Pierzchnicy

i średnio w b. województwie kieleckim są wyższe niż w Gminie Chmielnik. Dla porównania podaje się, że plony zbóż za lata 1996-98 wyniosły średnio 21,7 q/ha, a w Pierzchnicy - 23,2 q/ha i średnio w b. województwie 25,6 q/ha (tab. 25).

Miernikiem oceny produkcji zwierzęcej jest obsada zwierząt gospodarskich wyrażona w sztukach dużych na 100 ha użytków rolnych. Analizując obsadę zwierząt gospodarskich, należy stwierdzić, że w Mieście i Gminie Chmielnik ten wskaźnik jest najniższy i ukształtował się w 1996 r na poziomie 49,7 SD. W analizowanym układzie odniesienia wskaźniki te kształtują się: Morawica - 55,5, Pierzchnica - 56,1, średnio byłe województwo kieleckie - 57,1 SD (tab. 23).

Produkcja rolnicza na terenie gminy ralizowana jest przede wszystkim w indywidualnych dospodarstwach rolnych, które zajmują około 55 % ogólnej powierzchni, a użytków rolnych - 62 %. Pozostała powierzchnia stanowi własność komunalną - 94,5 ha, państwową - 4 401,2 ha i spółdzielczą - 277,9 ha. Z gólnej powierzchni wynoszącej 14 045 ha, - 7870 ha znajduje się w indywidualnych gospodarstwach rolnych. W Mieście i Gminie Chmielnik Powszechny Spis Rolny przeprowadzony w 1996 r wykazał 1900 gospodarsztw i działek rolnych. Z tej ilości gospoodarstw rolnych (tj.powyżej 1 ha) było 1473, w tym średnia powierzchnia gospodarstwa wynosiła 5,9 ha. Podobna w tej materii jest sytuacja w całym analizowanym układzie odniesienia. Z powyższego wynika, że waruki produkcyjne rolnictwa w tym rejonie nie są korzystne, co jest uwarunkowane złą jakością gleb i niewłaściwą strukturą agrarną.

W Mieście i Gminie Chmielnik dochody budżetu gminy w 1997 r. na 1 mieszkańca wynosiły 996 zł. i były nieco wyższe od gminy Morawica i Pierzchnica. Dochody własne gminy ( 232 zł. na 1 mieszkańca) były niższe niż w Morawicy i średnio w b. województwie , a wyższe niż w Pierzchnicy (190 zł.). W 1998 r. w Mieście i Gminie Chmielnik dochody były najniższe wśród analizowanych gmin i wynosiły 1 005 zł. na 1 mieszkńca, natomiast w Morawicy wynosiły - 1274 zł.; Pierzchnicy - 1124 zł.; Województwie Świętokrzyskim - 1024 zł. (tab.1a).






4.3. Charakterystyka rolnictwa
Ogólna powierzchnia Miasta i Gminy Chmielnik wynosi 14 287 ha z tego w gospodarstwach indywidualnych 7 870 ha. Użytki rolne stanowią 70 % a grunty orne prawie 54 % ogólnej powierzchni. Użytki zielone stanowią ponad 14 % powierzchi ogólnej. Wskaźnik ten zbliżony jest do średniej wojewódzkiej, jest on jednak niższy w porównaniu do gminy Morawica i Przchnica. W gminie Chmielnik większy jest udział sadów kształtujący się na znacznie większym poziomie niż w gminach Morawica i Pierzchnica. Lesistość gminy wynosi 18,3 % i jest podobna do gminy Pierzchnica, a znacznie odbiega od średniej wojewódzkiej i gminy Morawica. Ponad 50% lasów znajduje się we władaniu sektora gospodarstw indywidualnych. (tab. 8).

Na obszarze gminy istniało 1473 gospodarstw indywidualnych i 427 działek do 1 ha (tab.10). W gminach Chmielnik i Pierzchnica oraz średnio w całym województwie kieleckim, udział gospodarstw indywidualnych w ogólnej liczbie gospodarstw i działek jest wyraźnie większy niż w gminie Morawica. O dużym rozdrobnieniu agrarnym w gminie Chmielnik świadczy też bardzo niski udział gospodarstw o powierzchni powyżej 10 ha. Dowodem dużego rozdrobnienia agrarnego omawianej gminy jest średnia powierzchnia użytków rolnych przypadająca na jedno gospodarstwo (tab.11). Wskaźnik ten kształtuje się na wyższym poziomie niż w gminie Morawica i średnio w województwie. Jest on jednak niższy niż w gminie Pierzchnica. Średnia powierzchnia trwałych użytków zielonych w przeliczeniu na jedno gospodarstwo jest w omawianej gminie niższa. Sołectwa należące do gminy Chmielnik, charakteryzują się różną liczbą gospodarstw i zróżnicowaną średnią powierzchnią gospodarstwa (tab.47). Liczba gospodarstw waha się od 209 w sołectwie Chmielnik Miasto, do 18 w sołectwie Ciecierze i 20 w sołectwie Holendry. Największą średnią powierzchnię gospodarstwa mają sołectwa Suliszów, Chomentówek i Sędziejowice. Natomiast najmniejsza występuje w sołectwie Chmielnik – miasto.


Cechą charakterystyczną struktury zasiewów w rejonach o dużym rozdrobnieniu rolnictwa, a w takim jest zlokalizowana gmina Chmielnik, jest wysoki udział ziemniaków w strukturze zasiewów (tab.12). We wszystkich trzech uwzględnionych w porównaniach gminach udział ziemniaków przekracza 20% i jest wyższy niż średnio w byłym województwie kieleckim. Wiąże się to z ukierunkowaniem większości, niewielkich obszarowo, gospodarstw na zaspokajanie potrzeb rodziny rolniczej oraz z powszechnym wykorzystywaniem bulw ziemniaka jako paszy dla trzody chlewnej. Analizowana gmina Chmielnik charakteryzuje się około dwukrotnie większym udziałem żyta niż pszenicy w strukturze zasiewów. Podobnie jest w gminie Pierzchnica. Relatywnie niski jest udział pszenżyta i mieszanek zbożowych, a także pastewnych w uprawie polowej. Niższy niż średnio w województwie udział warzyw świadczy, że ich uprawa na obszarze gminy Chmielnik jest przede wszystkim ukierunkowana na samozaopatrzenie ludności wiejskiej. Należy podkreślić, że struktura zasiewów jest uzależniona od jakości gleb i ich przydatności do uprawy określonych roślin.
Obszar gminy Chmielnik leży w dwóch mezoregionach: na północ od miasta Chmielnik w Pogórzu Szydłowskim, na południe od tej miejscowości w Niecce Połanieckiej. Wyniesienie obszaru gminy n.p.m. waha się w przedziale 215-277 m, a rzeźba jest tu niskofalista i falista.

Pokrywę glebową stanowią w gm. Chmielnik utwory plejstoceńskie starszej epoki czwartorzędu. Są to na znacznym obszarze gminy, lekkie i bardzo lekkie utwory piaskowe, z których wytworzyły się gleby rdzawe (właściwe, brunatne, bielicowe). W kilku większych płatach występują tu utwory gliniaste, będące tworzywem gleb brunatnych wyługowanych, gleb pyłowych i czarnych ziem.

Na tle utworów plejstoceńskich niewielkimi płatami występują zwietrzeliny wapieni, z których wytworzyły się rędziny brunatne i czarnoziemne. W obrębie użytków zielonych, położonych z reguły w niższych partiach terenu, mamy do czynienia z glebami murszowymi, torfowymi oraz z czarnymi ziemiami o różnym składzie granulometrycznym.

Bonitację gleb gruntów ornych w gminie Chmielnik według klas przedstawiono w tabeli 13. Ogólnie bonitacja gleb gruntów ornych jest tu nieco wyższa niż w gminie Morawica. Około 50% powierzchni zajmują klasy V i VI. Ze względu na to kryterium gmina Chmielnik wypada korzystniej niż gmina Morawica, ale gorzej niż średnio całe województwo kieleckie. Niekorzystnie, podobnie jak w gminie Pierzchnica, przedstawia się natomiast bonitacja użytków zielonych (tab.14). Problemem podstawowym jest ponadto stopień gospodarczego wykorzystania łąk i pastwisk oraz intensywność organizowanej na ich bazie gospodarki paszowej.

Wieloletnie badania IUNG wskazują jednoznacznie, że z rolniczego punktu widzenia istotne znaczenie ma struktura gruntów według kompleksów rolniczej przydatności gleb. Pojęcie, kompleksy rolniczej przydatności gleb oznacza “typy siedliskowe rolniczej przestrzeni produkcyjnej, z którymi jest związany odpowiedni dobór roślin uprawnych”.

W gminie Chmielnik, jak wynika z tabeli 15, gleby słabe kompleksów 6-żytniego słabego, 7-żytniego bardzo słabego i 9 zbożowo-pastewnego słabego stanowią łącznie około 60% powierzchni gruntów ornych. Średnio w byłym województwie kieleckim udział gleb kompleksów 6, 7, 9 łącznie jest niższy. Na obszarze gminy Chmielnik nie występują użytki zielone określane jako bardzo dobre i dobre – kompleks 1z (tab.16). Średnio w województwie stanowiły one 2,7%. Dochodzący do 32% udział trwałych użytków zielonych, ocenianych jako słabe i bardzo słabe jest czynnikiem ograniczającym możliwości produkcji pasz objętościowych.

Udział gleb zaliczanych do różnych kompleksów rolniczej przydatności gleb jest zróżnicowany terytorialnie. Świadczą o tym dane charakteryzujące udział poszczególnych kompleksów, a zestawione według sołectw (tab.17). Obszarem o relatywnie większym udziale gleb bardzo dobrych (kompleksy 1 i 2) i dobrych (kompleks 4) oraz średnich jest wschodnia część gminy Chmielnik. Należy jednak podkreślić, że występowanie gleb określanych jako średnie na obszarze gminy charakteryzuje się większą równomiernością. Sołectwa położone w zachodniej części gminy są obszarem o dużym udziale gleb bardzo słabych i słabych, (kompleksy 6, 7 i 9), zarówno w odniesieniu do gruntów ornych jak i trwałych użytków zielonych. Największy udział słabych i bardzo słabych gruntów ornych mają sołectwa Suliszów, Śladków Mały i Duży, Holendry i Ługi. Natomiast w gminie nie występują trwałe użytki zielone z kompleksu 1z - określane jako dobre i bardzo dobre, przeważa notomiast kompleks 3 z tj. bardzo słaby i słaby. Najwyższy ich udział występuje w sołectwach Przededworze, Holendry i Suliszów, położone w zachodniej części gminy.

Gmina Chmielnik według podziału byłego województwa kieleckiego (rys.2) leży na obszarze Chmielnickiego regionu glebowo-rolniczego (B1). Region ten charakteryzuje się przewagą gleb kompleksów żytnich, dużym zróżnicowaniem pokrywy glebowej, wysokim udziałem gruntów ornych oraz korzystną rzeźbą terenu. Średnia dla gminy struktura gruntów ornych i trwałych użytków zielonych według kompleksów jest wypadkową zróżnicowania występującego pomiędzy sołectwami (tab17). Należy też brać pod uwagę, że powierzchnia poszczególnych wsi jest bardzo zróżnicowana.

W opracowaniu tym, charakterystykę warunków glebowych według sołectw oparto o kompleksy glebowo-rolnicze, które zgrupowano w 3 grupy jakościowe gleb, a mianowicie:

1) gleby bardzo dobre (kompl. 1, 2) i dobre (kompl. 10, 4)

2) gleby średniej jakości (kompl. 8, 3, 11, 5)

3) gleby słabej (kompl. 9, 12, 6) i bardzo słabej jakości (kompl. 7, 13).



Taki podział na grupy jakościowe zwiększa czytelność map glebowo-rolniczych i jest wystarczająco dokładny do oceny możliwości produkcyjnych gleb.

Według IUNG Puławy (Witek) w grupie pierwszej wielkości plonowania zbóż w stosunku do kompleksu 1 przyjętego za 100 wynoszą: 2 – 96%, 10 – 97%, 4 – 85%. Tylko plonowanie na kompleksie 4 odstaje od plonowania na pozostałych kompleksach – o 15% w stosunku do kompleksu 1 i około 10% w stosunku do kompleksów: 2 i 10. Witek uważa jednak kompleks 4 jako uniwersalny do uprawy roślin, dlatego zdecydowano się włączyć ten kompleks do grupy pierwszej.

Na glebach zaliczonych do grupy drugiej plonowanie zbóż na poszczególnych kompleksach jest zbliżone: 3 – 39,2; 5 – 37,0; 8 – 40,0; 11 – 41,0 dt/ha; dlatego zaliczenie tych kompleksów do jednej grupy nie powinno budzić wątpliwości.

Grupa 3 obejmuje gleby najsłabsze, które zaliczyć można do “marginalnych” z rolniczego punktu widzenia, szczególnie gleby kompleksów 7 i 13.

W obrębie użytków zielonych nie wyróżniono grup jakościowych z uwagi na odrębny charakter tych użytków w stosunku do gruntów ornych. Większą rolę odgrywają tu bowiem stosunki wodne i pokrywa roślinna. Ponadto, określenie kompleksu na użytkach zielonych jest jednoznaczne z ich wartością – 1z – użytki bardzo dobre i dobre; 2z – użytki średniej jakości; 3z – użytki słabe i bardzo słabe.

Przyjmując, za T. Witkiem, podział gleb na trzy grupy jakościowe, przestrzenne rozmieszczenie kompleksów przydatności rolniczej przedstawiono na mapie glebowo - rolniczej Nr. 1

Powszechnie uznawaną miarą możliwości produkcyjnych poszczególnych kompleksów rolniczej przestrzeni przydatności gleb są plony zbóż uzyskiwane w doświadczeniach prowadzonych przed kilkunastu laty, a uznawane jako możliwe do osiągnięcia perspektywicznie na skalę produkcyjną (tab.18). Struktura gleb według kompleksów rolniczej przydatności, oraz ich częściowo tylko wykorzystany potencjał produkcyjny, wyznaczają relację plonów rzeczywiście uzyskiwanych w gminie Chmielnik i gminach sąsiednich do oszacowanych teoretycznie jako realnie możliwych do osiągnięcia w warunkach produkcyjnych (tab.19).

Z porównania przedstawionego w tabeli 19 wynika, że gmina Chmielnik ma podobną jakość warunków przyrodniczych, jak gmina Pierzchnica. Osiąga też nieco wyższe plony zbóż. Obliczenia teoretyczne, zakładające radykalną poprawę agrotechniki wskazują, że nawet przy istniejącej strukturze jakości gleb możliwości wzrostu produkcji zbóż z ha są znaczne. Analiza poziomu agrotechniki wskazuje, że głównymi czynnikami ograniczającymi wykorzystanie potencjału rolniczej przestrzeni produkcyjnej są: znaczny udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych oraz znaczący udział gleb o bardzo niskiej lub niskiej zawartości fosforu, potasu i magnezu (tab.20 i 21). Sytuację pogarsza bardzo niski poziom zużycia nawozów mineralnych i organicznych, występujących w ostatnich latach w wyniku pogarszającej się koniunktury w rolnictwie. Porównanie wskaźnika waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej, ujmującego syntetycznie jakość i przydatność rolniczą gleb, agroklimat, rzeźbę terenu i warunki wodne, wskazuje że warunki przyrodnicze gminy Chmielnik są lepsze niż w gminie Morawica, a podobne jak w gminie Pierzchnica (tab.22). O takim układzie decyduje przede wszystkim jakość gleb w gminie, stanowiąca pochodną struktury gruntów według kompleksów. Zróżnicowanie pozostałych elementów składowych wskaźnika waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej, za wyjątkiem warunków wodnych, jest mniejsze.

Rozdrobnienie gospodarstw w gminie Chmielnik i ukierunkowanie ich większości na samozaopatrzenie rodzin wiejskich a także udział łąk i pastwisk zadecydowały o obsadzie bydła, wyrażonej liczbą sztuk dużych (SD) na 100 ha użytków rolnych (tab.23). W strukturze stada bydła około 60% stanowią krowy. W omawianej gminie relatywnie wyższa jest obsada trzody chlewnej. Cechą charakterystyczną dla gminy Chmielnik oraz gmin Morawica i Pierzchnica jest wysoka, przewyższająca średnią wojewódzką, obsada koni. Większość z nich jest wykorzystywana jako siła pociągowa w niewielkich obszarowo gospodarstwach. Przeciętnie na jedno gospodarstwo w gminie przypada 1,1 krowy mlecznej i 2,5 sztuki trzody chlewnej (tab.24).

Produkcja zwierzęca w głównej mierze opiera się na paszach gospodarskich, a żywienie zwierząt ma charakter ekstensywny. Dawki paszowe nie są zbilansowane, a proporcje energii i białka często limitują wyniki produkcyjne.

Czynnikami ograniczającymi rozwój produkcji zwierzęcej są niskie ceny skupu mleka i żywca, znaczne trudności ze zbytem produktów oraz mała skala produkcji pojedynczego gospodarstwa i rozproszenie producentów. Ze względu na niewielkie ilości produktów oferowanych na rynek i dużą liczbę drobnych gospodarstw, rolnicy z gminy Chmielnik są słabymi podmiotami lokalnego rynku i nie tworzą grupy nacisku mogącego wpływać na poziom cen.

Jednym z czynników ograniczających rozwój produkcji zwierzęcej jest niska wydajność produkcji roślinnej, wykorzystywanej na paszę dla inwentarza. Świadczą o tym dane zamieszczone w tabeli 25. Plony zbóż nie przekraczają w gminie Chmielnik 22 dt z ha, są zróżnicowane gatunkowo i charakteryzują się zmiennością w latach. Zróżnicowanie plonów zbóż i ziemniaków w latach jest zjawiskiem typowym również dla gmin Morawica i Pierzchnica, jak też średnio dla całego województwa kieleckiego. Niski poziom technologii zbioru i konserwacji pasz oraz znaczne straty składników pokarmowych to również czynniki limitujące rozwój produkcji zwierzęcej.

W gminie Chmielnik czynnikiem ograniczającym rozwój produkcji rolniczej jest rozdrobnienie pól, ich średnia powierzchnia oraz odległość od siedziby gospodarstwa (tab.26). Ze względu na te wskaźniki gmina Chmielnik jest nawet w nieco gorszej sytuacji niż gmina Morawica, a podobnej jak Pierzchnica. Odległość pól od siedziby gospodarstwa jest szczególnie ważna dla gospodarstw, które zupełnie nie posiadają własnej; żywej lub mechanicznej siły pociągowej. W gminie Chmielnik na 100 gospodarstw indywidualnych przypada tylko 37 ciągników (tab.27). Średnio w całym województwie ten wskaźnik jest znacznie korzystniejszy i wynosi około 49 sztuk. Liczba ciągników na 100 ha użytków rolnych jest w ocenianej gminie mniejsza niż przeciętnie w województwie. W typowych dla gminy Chmielnik małych obszarowo gospodarstwach brak własnej siły pociągowej utrudnia gospodarowanie. Jednocześnie wykorzystanie ciągnika w gospodarstwie o małej powierzchni jest niewielkie, zwłaszcza jeśli uwzględni się brak odpowiednich narzędzi i maszyn towarzyszących (tab.28). Czynnikiem potęgującym skalę problemu jest wiek oraz stan techniczny ciągników znajdujących się w gospodarstwach indywidualnych, z reguły nie posiadających środków finansowych na remonty ciągników. Liczba ważniejszych maszyn w przeliczeniu na 100 gospodarstw w ocenianej gminie jest zróżnicowana. Stanowi ona odzwierciedlenie zjawisk i tendencji typowych dla rejonów o dużym rozdrobnieniu rolnictwa. Relatywnie mała jest liczba opryskiwaczy polowych, rozsiewaczy nawozów i rozrzutników obornika oraz dojarek i schładzarek do mleka w przeliczeniu na 100 gospodarstw. Zamieszczonych w tabeli 28 wskaźników nie należy jednak traktować w sposób jednoznaczny jako mierników zacofania technologicznego. Są one przede wszystkim konsekwencją struktury agrarnej oraz występowania dużych nadwyżek siły roboczej. One właśnie powodują, że duża część prac w gospodarstwie jest wykonywana przy wykorzystaniu dużych nakładów pracy ludzkiej, a ciągnik spełnia przede wszystkim rolę środka transportu. Analogicznie jak w gminach sąsiednich i całym regionie, mała skala produkcji zwierzęcej i niska jej opłacalność decydują o dużym zacofaniu technologicznym w dziedzinie produkcji zwierzęcej.

Podstawowym warunkiem sprawnej działalności gospodarstw rolnych jest ich wyposażenie w środki transportu (tab.29). Gmina Chmielnik ma taką samą liczbę samochodów osobowych w gospodarstwach indywidualnych jak gmina Morawica. Analogicznie jak w gminach sąsiednich i średnio w całym województwie ponad 50% samochodów osobowych, ciężarowo-osobowych i ciężarowych ma powyżej 10 lat. W porównaniu do liczby ciągników liczba przyczep jest mała (tab.29). Wskazuje to wyraźnie, że w wielu gospodarstwach transport rolniczy odbywa się przy użyciu wozów konnych, sprzężonych z ciągnikiem lub klatek - czy przyczep dwukółek.

Jak wynika z danych powszechnego spisu rolnego gospodarstwa z gminy Chmielnik dysponują dużym kapitałem w postaci istniejących budynków i budowli (tab.30). Jednak porównanie powierzchni poszczególnych budynków z liczbą gospodarstw rolnych (indywidualnych i działek do 1 ha) wskazuje, że w przeważającej części są to budynki małe, z reguły nieprzystosowane do prowadzenia produkcji w nowoczesny, zgodny z zasadami zoohigieny sposób. W minimalnym stopniu występuje zjawisko wykorzystania budynków inwentarskich na działalność pozarolniczą. Znaczny udział w ogólnej powierzchni budynków gospodarskich mają budynki wielofunkcyjne, typowe dla obszarów o dużym rozdrobnieniu gospodarstw. Powierzchnia tuneli foliowych wykorzystywanych do uprawy warzyw jest bardzo duża. Ta forma produkcji warzywniczej jest bowiem na dużą skalę rozwinięta w gminie Chmielnik



Pobieranie 402.22 Kb.

  1   2   3




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna