Aleksandra rogowska, stella adamska



Pobieranie 58.45 Kb.
Data03.05.2016
Rozmiar58.45 Kb.
ANNALES
UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA
LUBLIN - POLONIA

VOL.LX, SUPPL. XVI, 444 SECTIO D 2005

Wydział Wychowania Fizycznego i Fizjoterapii Politechniki Opolskiej

Faculty of Physical Education and Physiotherapy Technical University of Opole

ALEKSANDRA ROGOWSKA, STELLA ADAMSKA

Personality contra lifestyle people who train basketball

Osobowość a styl życia osób trenujących koszykówkę

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), zdrowie utożsamiane jest nie tylko z brakiem problemów medycznych, ale z pełnym dobrostanem fizycznym, psychicznym i społecznym [5]. Aktualnie obserwuje się znaczący rozwój badań nad związkami stylu życia ze zdrowiem i chorobą somatyczną, szczególnie w odniesieniu do profilaktyki i promocji zdrowia. Zdrowie traktowane jest jako wartość pozytywna, która stanowi cel ludzkiej aktywności i wyjaśnia mechanizmy podejmowania działań na rzecz tej wartości przez ludzi zdrowych.

Stylem życia określa się zespół zachowań (nawyków i czynności), charakterystyczny dla danej jednostki lub grupy (warstwy) społecznej, mający istotne znaczenie dla zdrowia [9, s.542]. Do zachowań zdrowotnych zalicza się wszelkie nawyki, zwyczaje, postawy, wartości uznawane przez jednostki ludzkie i grupy społeczne, jakie odnoszą się do dziedziny zdrowia. Należą do nich: regularne ćwiczenia, właściwa dieta, odpowiednia ilość snu, oraz unikanie używek [1]. Regularne ćwiczenia fizyczne wywierają korzystny wpływ na stan psychofizyczny, obniżenie niepokoju, napięcia i depresji oraz ogólną poprawę samopoczucia, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia ryzyka występowania chorób cywilizacyjnych (takich jak np. nowotwory, choroba wieńcowa). Aktywność ruchowa wpływa również pozytywnie na rozwój psychofizyczny dzieci i młodzieży i współkreuje twórczą atmosferę życia [2]

Koszykówka jest jedną z najbardziej popularnych gier sportowych. Uprawianie tej dyscypliny sportu rozwija u zawodników uzdolnienia motoryczne takie jak: zwinność, zręczność, szybkość, koordynację i wytrzymałość. W czasie gry uzdolnienia te wzajemnie na siebie wpływają, podnosząc poziom sprawności ogólnej zawodników [3]. Przy długotrwałych zajęciach z koszykówki, można zaobserwować znaczne polepszenie zdolności siłowo – szybkościowych, wytrzymałościowych, oraz szczególnie koordynacyjnych (zdolność dostosowania, orientacji w przestrzeni, różnicowania kinestetycznego, szybkiej reakcji, rytmizacji, sprzężenia i innych). Koszykówka może stanowić doskonałą formę aktywnego wypoczynku, szczególnie dla osób zajmujących się pracą umysłową. Oprócz wartości zdrowotno – higienicznych i wychowawczych koszykówka posiada duże znaczenia agitacyjne. Obserwacje czynności koszykarza na zawodach sprawia, iż pojawia się u kibica chęć dorównania zawodnikom w zakresie ich sprawności motorycznej [7].

Praktykowanie zachowań zdrowotnych zależy od wielu czynników: ekonomicznych, sytuacyjnych, społecznych (wzorce kulturowe, rodzinne), demograficznych (np. płeć, wykształcenie, status społeczny), oraz psychologicznych (osobowościowych, emocjonalno-motywacyjnych i poznawczych) [1]. Celem niniejszych badań jest analiza związków pomiędzy podstawowymi wymiarami osobowości i stylem życia osób trenujących koszykówkę regularnie i niesystematycznie. Pytania badawcze koncentrowały się wokół następujących zagadnień:


  1. Czy istnieją różnice dotyczące sprawności sportowych, cech osobowości i zdrowego stylu życia pomiędzy osobami uprawiającymi koszykówkę na różnym poziomie zaawansowania?

  2. Czy u osób trenujących koszykówkę istnieją współzależności pomiędzy cechami osobowości a zdrowym stylem życia?

MATERIAŁ


Badaniami objęto 50 osób, w tym 25 kobiet i 25 mężczyzn; średnia wieku wynosiła 23 lata + 2,16. Osoby badane przydzielono do dwóch grup ze względu na ilość treningów:

Grupę T (trenujących) stanowiło 26 osób trenujących koszykówkę regularnie 2– 4 razy w tygodniu po kilka godzin, oraz uczestniczących w meczach; w tym 9 Juniorek grających w zespole „Cukierki Odra Brzeg” i biorących udział w rozgrywkach ligi śląskiej, 4 przedstawicielki Akademickiej Sekcji Koszykówki, oraz 12 zawodników AZS Politechniki Opolskiej grających w I lidze akademickiej, w tym trzy osoby dodatkowo reprezentowały II ligowy zespół „Pogoń Prudnik”.

grupę NT (nietrenujących) stanowiło 24 studentów drugiego roku zaocznych uzupełniających studiów magisterskich na kierunku Wychowania Fizycznego Politechniki Opolskiej, uczestniczących w dwugodzinnych zajęciach z koszykówki co kilka tygodni.

METODA


W celu określenia poziomu zdolności kondycyjnych, mających istotne znaczenie dla gry w koszykówkę [10], przeprowadzono następujące testy sprawnościowe, odnoszące się takich cech jak: skoczność, szybkość, wytrzymałość szybkościowa oraz sprawność siłowa mięśni ramion i barków: rzut piłką lekarską sprzed klatki piersiowej oraz oburącz zza głowy (ocena siły eksplozywnej kończyn górnych, skok w dal z miejsca (ocena poziomu siły eksplozywnej kończyn dolnych), wyskok dosiężny (próba mocy), bieg wahadłowy 4 x 10m (ocena szybkości), oraz bieg wahadłowy 10 x 20m (ocena poziomu wytrzymałości beztlenowej).

Do oceny stylu życia zastosowano kwestionariusz, składający się z 29 pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru, dotyczących: aktywności fizycznej (6 pytań); zdrowego odżywiania (8 pytań); reagowania na stres (11 pytań); oraz uzależnień (4 pytania). Wysoki wynik ogólny kwestionariusza wskazuje na zdrowy styl życia. Kwestionariusz stanowi część „Kwestionariusza oceny sprawności psychofizycznej” opracowanego przez M.Michałków na podstawie „The Personal Fitness Inventory” [4].

Analizę podstawowych cech osobowości przeprowadzono przy pomocy „Inwentarza Osobowości NEO-FFI” Costy i MacCrae. Kwestionariusz składa się z 60 pozycji w 5 poszczególnych skalach: Neurotyczności, Ekstrawersji, Otwartości na doświadczenie, Ugodowości i Sumienności [11].

WYNIKI


Analiza testu t wykazała, iż osoby uprawiające koszykówkę w zespołach I i II ligowych (T) osiągnęły istotnie statystycznie lepsze średnie wyniki od grupy osób nie trenujących systematycznie (NT) w następujących testach sprawnościowych: wyskok dosiężny, rzut piłką lekarską sprzed klatki piersiowej, bieg wahadłowy 4x10m i 10x20m, oraz w skali „Aktywności fizycznej” i ogólnym wyniku „Kwestionariusza do oceny zdrowego stylu życia”. Wyniki te przedstawia tabela nr 1 i nr 2.

Tab. nr 1: Różnice w średnich wynikach testów sprawnościowych, pomiędzy grupami osób nie trenujących NT (n = 24) i trenujących T (n = 26) koszykówkę (df = 48); zaznaczony wynik testu t jest istotny statystycznie na poziomie: *p <0,05, **p<0,01, ***p<0,001


Testy sprawnościowe

Średnia

T


Średnia

NT


Test

t

Poziom

p

Wyskok dosiężny [cm]

53,96

45,63

2,13*

0,0384

Skok w dal [cm]

220,50

200,13

1,71

0,0932

Rzut piłką lekarską sprzed klatki piersiowej [m]

8,85

7,74

2,19*

0,0333

Rzut piłką lekarską zza głowy [m]

9,78

9,09

1,11

0,2726

Bieg wahadłowy 4 x 10 m [s]

10,18

11,33

-3,83***

0,0004

Bieg wahadłowy 10 x 20 m [s]

46,49

55,08

-2,43**

0,0188

Tab. nr 2: Różnice w średnich wynikach „Kwestionariusza oceny stylu życia” pomiędzy grupami nie trenujących NT (n = 24) i trenujących T (n = 26) koszykówkę (df = 48); zaznaczony wynik testu t jest istotny statystycznie na poziomie ***p<0,001


Kwestionariusz oceny stylu życia

Średnia

T


Średnia

NT


Test

t

Poziom

p

Aktywność Fizyczna

81,69

45,42

4,76***

0,0000

Zdrowa Dieta

26,88

28,25

-0,52

0,6061

Reakcja na Stres

44,62

42,83

0,83

0,4111

Uzależnienia

4,31

3,00

0,78

0,4365

STYL ŻYCIA – wynik ogólny

157,50

119,50

3,81***

0,0004

Grupy osób trenujących i nietrenujących koszykówkę (T i NT) nie różnią się istotnie statystycznie pod względem średnich wyników dotyczących podstawowych cech osobowości mierzonych kwestionariuszem NEO-FFI.

Analiza korelacji wykazała istotne statystycznie dodatnie współzależności pomiędzy: Ekstrawersją a Aktywnością Fizyczną i wynikiem ogólnym dotyczącym Stylu Życia, oraz Ugodowością a Reakcją na Stres; jak również ujemne korelacje między Neurotyzmem a Zdrową Dietą i Reakcją na Stres. Wyniki przedstawia poniższa tabela (tab. nr 3).

Tab. nr 3: Korelacje pomiędzy skalami Inwentarza osobowości NEO-FFI i Kwestionariusza do Oceny Stylu Życia; N = 50; oznaczone współczynniki korelacji r są istotne na poziomie: *p<0,05; **p<0,01


Skale kwestionariuszy

Aktywność Fizyczna

Zdrowa Dieta

Reakcja
na Stres

Uzależnienia

STYL ŻYCIA

Neurotyzm

0,05

-0,36*

-0,42**

0,10

-0,11

Ekstrawersja

0,44**

0,03

0,11

0,06

0,39**

Otwartość na doświadczenia

0,09

0,14

0,20

0,13

0,17

Ugodowość

0,07

0,14

0,32*

-0,12

0,13

Sumienność

0,06

0,24

0,12

-0,18

0,10

OMÓWIENIE WYNIKÓW


Osoby trenujące regularnie (T), kilka razy w tygodniu w zespołach I i II ligowych, osiągnęły lepsze wyniki od grupy osób nie uprawiających sportu systematycznie (NT) w testach sprawnościowych, które mają najistotniejsze znaczenie dla gry w koszykówkę [8]. Potwierdza to wpływ systematycznego treningu na rozwój poszczególnych sfer struktury zdolności sportowych.

Grupy osób trenujących koszykówkę regularnie (T) osiągnęły wyższy poziom aktywności fizycznej (co wpłynęło na ogólny wynik dotyczący stylu życia) od osób trenujących niesystematycznie (NT), natomiast nie stwierdzono różnic między tymi grupami pod względem zdrowej diety, uzależnień i odporności na stres. Jak dowodzą badania, praktykowanie określonego zachowania zdrowotnego ma często niewielki związek z podejmowaniem innych zachowań zdrowotnych [1]. Wynika to z faktu, iż zachowania zdrowotne zależą od wielu czynników, różnią się pod względem znaczenia (dla danej osoby w jej systemie wartości) i złożoności, jak również są związane z różnym stopniem świadomości, zaangażowania, codzienną rutyną i ogólnym wzorcem nawykowym zarówno w zakresie podejmowania pozytywnych zachowań (ćwiczenia fizyczne, zdrowa dieta) jak i unikania zachowań negatywnych (palenie, nadużywanie alkoholu, nadmierne jedzenie). Obie grupy trenujące koszykówkę na różnym poziomie zaawansowania (T i NT) nie różnią się między sobą znacząco pod względem wieku, zainteresowań sportem, czy stażu treningowego, co może też wyjaśniać brak różnic dotyczących cech osobowości. Wyodrębnione podstawowe wymiary osobowości są względnie stabilne i w dużej mierze uzależnione od czynników biologicznych oraz doświadczeń nabywanych w dzieciństwie.

Dodatnia korelacja ekstrawersji z aktywnością fizyczną (a w konsekwencji z ogólnym wynikiem stylu życia), stanowi potwierdzenie wielu badań prowadzonych nad osobowością sportowców [6]. Współzawodnictwo sportowe, jakie występuje w koszykówce, zaspokaja wysokie potrzeby pobudzenia i aktywności ruchowej, charakteryzujące ekstrawertyka, oraz stanowi źródło pozytywnych emocji, związanych z nawiązywaniem więzi towarzyskich. Ugodowość, charakteryzująca osoby zdolne do współpracy w grupie, niesamolubne i ufne, to cecha, która z jednej strony jest wysoko ceniona wśród zawodników sportowych w grach zespołowych (do jakich należy koszykówka), a z drugiej strony może wpływać na lepsze kompetencje społeczne, co w konsekwencji może prowadzić do lepszego przystosowania się do wymogów otoczenia, harmonii i równowagi emocjonalnej. To wydaje się wyjaśniać dodatnią korelację pomiędzy ugodowością a odpornością na stres wśród osób trenujących koszykówkę.

Wysokie natężenie neurotyzmu, a co za tym idzie wysoki poziom lęku, drażliwości, wrogości, impulsywne zachowania, niestabilność emocjonalna i nadmierna koncentracja na sobie, określają ryzykowny dla zdrowia wzorzec zachowania, co wyjaśnia ujemną korelację tej cechy z odpornością na stres i zdrowym odżywianiem.


WNIOSKI


  1. Wykazano, że w grupach szkolenia sportowego (T) poziom sprawności fizycznej ogólnej był znacznie wyższy niż w grupach osób nie uprawiających koszykówki systematycznie (NT), co jest spowodowane doskonaleniem tych cech motorycznych w procesie treningowym.

  2. Osoby trenujące koszykówkę systematycznie nie przejawiają lepszych zachowań zdrowotnych w zakresie diety, odporności na stres i uzależnień, od grupy osób nie trenujących regularnie.

  3. Zdrowy styl życia wiąże się z wysokim poziomem ekstrawersji i ugodowości, oraz niskim poziomem neurotyzmu – które to cechy charakteryzują osoby trenujące koszykówkę.

PIŚMIENNICTWO


  1. Bishop G.D.: Psychologia zdrowia. Zintegrowany umysł i ciało, Wydawnictwo Astrum, Wrocław 2000.

  2. Bodasińska A., Bodasiński S.: Związek aktywności ruchowej ze zdrowiem w świadomości społecznej młodzieży uprawiającej i nie uprawiającej sportu. Lider 1998 nr 6 s.21 – 22.

  3. Huciński T., Wilejto – Lekner I.: Koszykówka .Podręcznik dla trenerów, nauczycieli i studentów, Wydawnictwo BK , Wrocław 2001.

  4. Gracz J. i Sankowski T.: Kwestionariusz oceny sprawności psychofizycznej, [w:] Psychologia w rekreacji i turystyce, rozdz. 9.3., str. 184-192, AWF Poznań 2001.

  5. Heszen – Niejodek I.: Psychologia zdrowia, [w:] J. Strelau (red.): Psychologia. Podręcznik akademicki, t.3, rozdz. 55. 3., str. 456 – 463, GWP Gdańsk 2000.

  6. Jarvis M: Psychologia sportu, GWP Gdańsk 2003.

  7. Ljach W.: Koszykówka. Podręcznik dla studentów Akademii Wychowania Fizycznego, cz.I, Kraków 2003.

  8. Ryguła I.,Mikołajec K.,Jarząbek R.: Poziom wybranych zdolności motorycznych a efektywność gry młodych koszykarek. Trening 1997, nr 2, t.1, s.63 – 72.

  9. Sęk H.: Zdrowie behawioralne, [w:] J. Strelau (red.): Psychologia. Podręcznik akademicki, t.3, rozdz. 59., str. 533 – 553, GWP Gdańsk 2000.

  10. Talaga J.: Sprawność fizyczna ogólna – testy, Zysk i S-ka, Warszawa 2004.

  11. Zawadzki B., Strelau J., Szczepaniak P. i Śliwińska M.: Inwentarz osobowości NEO-FFI Costy i McCrae. Adaptacja polska. Podręcznik, Pracownia Testów Psychologicznych PTP, Warszawa 1998.

STRESZCZENIE


Zdrowy styl życia określają specyficzne dla danej jednostki sposoby zachowania odnoszące się do aktywności fizycznej, odżywiania się, uzależnień czy odporności na stres. Regularne ćwiczenia fizyczne wywierają korzystny wpływ na stan psychofizyczny, obniżają ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych i wpływają na rozwój psychomotoryczny dzieci młodzieży. Trenowanie koszykówki nie tylko rozwija uzdolnienia motoryczne, ale wpływa również pozytywnie na sferę emocjonalną i nabywanie umiejętności społecznych.

Analiza związków pomiędzy podstawowymi wymiarami osobowości i stylem życia wykazała, iż grupy osób trenujące koszykówkę regularnie i niesystematycznie różnią się poziomem sprawności sportowych i zdrowego stylu życia w zakresie aktywności fizycznej. U osób trenujących koszykówkę występują współzależności pomiędzy niektórymi cechami osobowości (ekstrawersją, neurotycznością i ugodowością) a zdrowym stylem życia.


SUMMARY


Healthy lifestyle is determine by peculiar way of behavior for each individual, which includes addictions: physical activity, nutrition and resistance of stress. Regular physical exercises have a good impact on physical state. They reduce the risk of civilization diseases and they also have the influence on the sensomotor development of children, teenagers. Basketball training not only develops motor skills but also helps to improve the emotional sphere and gather social skills.

The analysis of relationship between basic dimension of behavior and lifestyle demonstrates that the group of people who train basketball regularly and those who do it systematically have different levels of sport efficiency and healthy lifestyle according to their physical activity. People who train basketball have interdependent features of behavior like extraversy, neurotic and conciliatory and a healthy lifestyle.







Pobieranie 58.45 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna