Barlinek 13 marca 2006 Michał Długosz, Mateusz Libor 3a G



Pobieranie 37.15 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar37.15 Kb.

Barlinek 13 marca 2006






Michał Długosz, Mateusz Libor 3a

Gobi-pustynny i półpustynny obszar w płd. Mongolii i płn. Chinach, rozciąga się od gór Tien-szan na zach. do Wielkiego Chinganu na wsch. i od gór Nan-szan oraz In-szan ma płd. do gór Chentej na płn.; pow. ok. 2 mln km2, wys. n.p.m. 900-1200 m; klimat umiarkowany, kontynentalny, skrajnie suchy (opady 50-200 mm rocznie), duże wahania temperatur (średnia temp. stycznia do -20oC, lipca do 24oC); roślinność pustynna i półpustynna, na obrzeżach - stepy; fauna typowa dla pustyń: szarańczaki, jaszczurki, gryzonie skoczkowate, z drapieżników niedźwiedź brunatny, wilk, lis korsak; zaludnienie poniżej 10 osób na km2; w oazach uprawa zbóż, nadto koczowniczy wypas wielbłądów i owiec; liczne bogactwa mineralne oraz skamieniałości dinozaurów i ssaków kopalnych.
AŁASZAN

piaszczysta pustynia w płn. Chinach, płd. część pustyni Gobi, oddzielona od niej rowem tektonicznym; pow. ok. 170 tys. km2, wys. do 1600 m; charakterystyczne wędrujące wydmy, tzw. barchany, wys. 200-350 m, nadto bezodpływowe, słone jeziora; klimat umiarkowany ciepły kontynentalny, skrajnie suchy (opad roczny 40-200 mm); zimą ujemne temp. do -10°C.

BAKTRIAN (Camelus bactrianus) wielbłąd dwugarbny; wys. w kłębie ok. 2,2 m, waga do 700 kg, brunatna sierść o długich, wełnistych włosach (latem liniejących); b. odporny na niskie temperatury i długotrwały brak wody; po rocznej ciąży rodzi się jedno młode; w stanie dzikim występuje w małych (4-6 osobników) stadach na pustyni Gobi; hodowany w Azji środkowej (gł. w Kazachstanie, Mongolii, Turkmenistanie i Uzbekistanie) jako zwierzę pociągowe, juczne, wierzchowe oraz dla mięsa, mleka, wełny i skór. Baktrian, wielbłąd dwugarbny


GASZIUN-NUR słone bezodpływowe jezioro w zach. części pustyni Gobi (na terytorium Chin); położone na wys. 840 m; pow. ok. 400 km2; do G. uchodzi rz. Edzin-goł.
Pustynia – teren pozbawiony zwartej szaty roślinnej na skutek małej ilości opadów (do 100–150 mm), wysokich temperatur powietrza (średnie około +30°C, ekstremalne do +50°C, nocą dochodzą do 0°C; najwyższa temperatura – to 57,8°C) i znacznych ich amplitud.

Roślinność jest uboga, ale wiele roślin przystosowała się do tak skrajnych warunków klimatycznych, poprzez skrócenie okresu wegetacyjnego na okres pory deszczowej, gromadząc wodę (tzw. sukulenty i efemery) czy wydłużając system korzeniowy, tak by sięgał do zasobów wody podziemnej na znacznych głębokościach. Roślinność taka nie zajmuje jednak więcej niż 10% powierzchni. Większe płaty roślinności występują w oazach.

Pustynie właściwe występują głównie w strefie zwrotnikowej: w Afryce północnej i południowej, na Bliskim Wschodzie, w Ameryce Południowej i centralnej Australii, a także w strefie podzwrotnikowej, np. w Azji Środkowej czy Ameryce Północnej. Wyróżnia się również pustynie lodowe w strefie polarnej (Antarktyda, Grenlandia, Arktyka).
Typy pustyń

Ze względu na materiał budujący wyróżnia się następujące typy pustyń:

  • kamienista (np. Pustynia Gibsona),

  • skalista (hamada) (np. część Sahary i Tybetu oraz część Gór Skalistych),

  • żwirowa (serir) (np.znaczna część Sahary oraz część pustyń w Australii,

  • piaszczysta (erg)(np. Wielka Pustynia Wiktorii i Wielka Pustynia Piaszczysta, Kyzył-Kum i Kara-Kum, Atacama),

  • ilasta (kewir, takyr, plaja),

  • słona (np. Salar de Uyuni w Boliwii).

  • górzysta.

Największe pustynie świata

  • Sahara – 8 397 000 km2,

  • Wielka Pustynia Wiktorii – 1 549 000 km2,

  • Rab al-Chali, Nefud – 1 300 000 km2,

  • Gobi – 1 039 000 km2,

  • Kalahari – 521 000 km2,(1)

  • Kyzył-Kum i Kara-Kum – 360 000 km2,

  • Takla Makan – 311 000 km2,

  • Sonora – 311 000 km2,

  • Thar – 259 000 km2.

(1) Kalahari jest w większości półpustynią.

Inne pustynie



  • Pustynia Gibsona

  • Wielka Pustynia Piaszczysta

  • Pustynia Simpsona

  • Pustynia Tanami

  • Pustynia Libijska

  • Namib

  • Pustynia Lota

  • Pustynia Ar-Rub al-Khali

  • Pustynia Nubisjka

  • Pustynia Arabska

  • Wielka Pustynia Słona

  • Atakama

  • Pustynia Błędowska (nie jest to jednak pustynia w podanym znaczeniu)


Powstanie pustyń-z powstaniem pustyń gorących i suchych wiąże się zawsze ujemny bilans wodny na danym obszarze-możliwości potencjalnego parowania wielokrotnie przewyższają skąpe opady. Niedostatek wody oznacza skąpą roślinność jak i niemożliwość wykształcenia się pozostających sprzężeniu zwrotnym z roślinnością gleb. Niskie opady atmosferyczne uwarunkowane są:

-wpływem zimnych prądów morskich(nie występują opady; występują mgły)

-barierami morfologicznymi(przeszkody typu pasma górskie zatrzymujące wilgotne powietrze po jednej stronie)

-odległością od wielkich zbiorników wodnych(w miarę oddalania się zbiornika powietrze niesie coraz mniej wilgoci)




Występowanie pustyń - M.P. Piotrów w publikacji „Pustynie kuli ziemskiej” ocenia, iż pustynie i półpustynnie kuli ziemskiej(bez pustyń lodowych) zajmują obszar ok.31,4 mln km2, co stanowi 22% powierzchni lądów. Za pustynie i półpustynnie uważany jest obszar o skrajnie suchym klimacie(poniżej 200-250 mm nieregularnych opadów rocznie i znacznie wyższych możliwościach potencjalnego parowania). Sieć rzeczna jest w zaniku, widać wyraźnie suche doliny rzeczne - zwane uedy lub wadi, czasami przez tereny pustynne przepływają rzeki tranzytowe np. Nil. Gleby często są zasolone lub pokryte skorupami solnymi. Rolnicze wykorzystanie gleb możliwe jest jedynie przez zastosowaniu skomplikowanych systemów nawodnień w rejonach oaz. Na pustyni żyje tylko ok. 4% ludności świata, a pod uprawy rolne wykorzystywane jest do 3% ich powierzchni.

Erg-przeciętnemu zjadaczowi chleba słowo „pustynia” kojarzy się najczęściej z dużą piaskownicą usianą malowniczymi wydmami - takimi trochę większymi jak nad morzem. Jednak pustynia piaszczysta (zwana erg, areg) to tylko jeden z możliwych krajobrazów, jakie możemy zobaczyć na pustyni. Ergi zazwyczaj powstają w wielkich kotlinach, do których piasek zdmuchiwany jest ze wzniesień terenu. Działalność wiatru tworzy malownicze wydmy przemieszczające się wraz z kierunkiem wiatru. Przy przewadze wiatrów z jednego kierunku powstają, tzw. Barchany - łafodne po zawietrznej i strome po nawietrznej części wydmy.
Hamada-to pustynia skalista powstająca szczególnie na wzniesieniach-cały drobny materiał ulega wywianiu, zaś na miejscu pozostaje swoisty bruk kamienny. Obszar pocięty jest stromymi dolinami erozyjnemu. Podobne w swym ponurym krajobrazie do pustyń skalistych są pustynie żwirowe zwane serir lub Reg powstające np. na zlepieńcach. Ciągnący się kilometrami teren jest prawie idealnie płaski i pokryty kamiennym żwirem różnej grubości.
Wadi- śladem po lepszych pod względem wody czasach są suche doliny zwane najczęściej wadi lub uedy. Latami pozostają suchym, aby po życiodajnym deszczu gwałtownie i na krótko napełnić wodą. Przy odrobinie „szczęścia” można, więc i na środku pustyni utopić się rozbijając obóz na dnie takiej doliny.
Sahara-ogólnie rzecz biorącm, uważana jest za typową pustynia, ale nie te olbrzymie połacie części kontynentu afrykańskiego można spojrzeć zupełnie inaczej. Większą część tych terenów zajmują pisaki i piaszczyste góry, które buduje wiatr. Fauna jest tu bardzo uboga. Ale skaliste i piaszczyste półpustynie enklawy pokryte krzewami i kolczastą gęstwiną służą za schronienie dla ciekawych zwierząt. Tu żyje pustynny mały lis, ale za to z długimi uszami. Także grzywiasty kozioł i mnóstwo gadów najciekawszymi spośród nich są Oryl szablorogi i Antylopa addax, którym grozi wymarcie.
Niektóre zagrożone zwierzęta pustynne
Biczgon Egipski

(Uromastyx acanthinurus)
Duża jaszczurka. Żyje w skalistej części Sahary, od Senegalu po Egipt. Dobrze przystosowana do gorącego klimatu pustynnego. Ulubiony przysmak tubylczej koczowniczej ludności.

Waran pustynny



(Yaranus griseus)
Długość tego gada może dochodzić do 1,5 m. Żyje na Saharze i w jej okolicach. W północnej części Afryki jest przedmiotem handlu, ponieważ po zabalsamowaniu stanowi cenny upominek.

Koziorożec nubijski



(Capra ibex nubianna)

Żyje w górach Egiptu, Sudanu, Syrii, Izraela i półwyspu Arabskiego. Wysokość ok.80 cm. Dorosły samiec z rogami może osiągnąć 1 metr długości. Polowania znacznie je przetrzebiły.

Konik afrykański



(Eguus africanus)

Ten gatunek jest przodkiem domowego osła. Z powodu intensywnych polowań stał się jednym z rzadszych zwierząt. Pozostało z nich w Sudanie w sumie tysiąc, a w Somalii i Etiopii ok.200 osobników.
Antylopa Adaax

(Addax nasomaclulatus)

Antylopa długości 1,7-1,8 m, wysokości 1 metr. Żyje na Saharze między Mauretanią i Sudanem. Jest zagrożona. Pozostało ok. 4 tys. Okazów.

Gazela Dorkas



(Gazela dorcas)

W Afryce i Azji żyje 15 gatunków i mnóstwo podgatunków gazel. Parę z nich spotyka się rzadko. Gatunek Dorcas ma wysokość 70 cm. Żyje na obszarach rozciągających się od Maroka do Somalii. Dwa podgatunki SA prawie na wymarciu.
Oryx Szablorogi

(Oryx dammah)


Ta piękna antylopa żyje na Saharze środkowej od Maroka do Egiptu. Wysokość jej może dochodzić do 1,4 m. A waga do 200 kg. Zdziesiątkowały je polowania. Żyje jeszcze 10 tysięcy okazów, przeważnie w Czadzie i Nigerii. Ale jest gatunkiem zagrożonym.

Owca Aoudad



(Ammotragus lervia)

Żyje w strefie pustynno-skalistej północnej Afryki. Może osiągać 1m. Wysokości zaś długość 1,6m. Gatunek nie tak rzadko spotykany, jednak kilka podgatunków jest na wymarciu.

Pobieranie 37.15 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna