Centrum Okulistyki Dziecięcej w Warszawie



Pobieranie 30.26 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar30.26 Kb.


EWA OLESZCZYŃSKA-PROST



TOKSYNA BOTULINOWA A W LECZENIU OCZOPLĄSU WRODZONEGO U DZIECI.

Centrum Okulistyki Dziecięcej w Warszawie


Słowa kluczowe: oczopląs wrodzony, dzieci, leczenie, toksyna botulinowa typu A.

Key words: congenital nystagmus, children, treatment, botulinum toxin A.


Streszczenie


Cel pracy: Ocena zastosowania iniekcji toksyny botulinowej A w leczeniu oczopląsu wrodzonego u dzieci.

Materiał i metoda: 32 dzieciom z oczopląsem i zezem zbieżnym (grupa I), oczopląsem i zezem rozbieżnym (grupa II) oraz z oczopląsem poziomym i pionowym (grupa III) podawano iniekcje toksyny botulinowej A do mięśni zewnątrzgałkowych obu oczu.

Wyniki: W grupie I amplituda drgań oczopląsu zmniejszyła się o 50%, w grupie II o 42,9%, a w grupie III o 28,6%. U wszystkich dzieci poprawiła się także ostrość wzroku do dali i do bliży.

Wnioski: Leczenie oczopląsu wrodzonego toksyną botulinową A powoduje zmniejszenie amplitudy oczopląsu, częściową poprawę ostrości wzroku i zmniejszenie wyrównawczego ustawienia głowy.



Summary


Purpose: To evaluate the use of , botulinum toxin A in treatment of congenital nystagmus in children.

Material and methods: 32 children with nystagmus and esotropia (group I), nystagmus and exotropia (group II) and horizontal and vertical nystagmus (group III). Intramuscular injections of botulinum toxin A was performed in all treated children.

Results: In group I the amplitude of nystagmus diminished 50%, in group II 42.9% and in group III 28,6%. Near and distant visual acuity improved in all treated children.

Conclusions: Treatment of congenital nystagmus with botulinum toxin A causes reduction of the amplitude of nystagmus, partial improvement of visual acuity and improvement of anomalous head posture.


Okulista dziecięcy w swojej pracy wielokrotnie spotyka się z problemem występowania oczopląsu wrodzonego u dzieci. Oczopląs to poziome, pionowe lub rotacyjne rytmiczne drgania gałek ocznych. Najbardziej charakterystyczną jego cechą jest występowanie fazy wolnej i szybkiej (3, 8, 9). Mówi się wtedy o oczopląsie skaczącym. Jeżeli fazy są sobie równe w prędkości określa się to jako oczopląs wahadłowy (10, 17)..

Dwie główne cechy opisujące zakres i wielkość oczopląsu to amplituda mierzona w stopniach lub milimetrach oraz częstotliwość oznaczana w Hz (liczba oscylacji na minutę) (1, 14). Według Spielmann badania nystagmograficzne są niewątpliwie użyteczne do oceny oczopląsu, ale pierwszym i najważniejszym krokiem jest szczegółowe badanie kliniczne (18). Polega ono na dokładnej obserwacji charakteru oczopląsu (ew. zapisu w formie filmu video) oraz ocenie ostrości wzroku do dali i bliży, zarówno obuocznie jak i jednoocznie (8, 13, 18).

Oczopląs wrodzony zasadniczo ma charakter wahadłowy, ale często obserwuje się, ruchy nieregularne, zmienne i grubofaliste. Może on być ukryty lub jawny. Przyczyny powstawania oczopląsu wrodzonego są bardzo różnorodne i dotyczą zarówno zmian w narządzie wzroku jak i OUN. Często jednak nie udaje się ustalić pierwotnej przyczyny. Wspólną i podstawowa cechą oczopląsu wrodzonego jest nieprawidłowy rozwój odruchu fiksacji i wiążące się z tym osłabienie ostrości wzroku . Powodem takiego stanu może być brak przejrzystości ośrodków optycznych gałki ocznej (bielmo lub zwyrodnienie rogówki, zaćma wrodzona) lub zmiany anatomiczne w siatkówce i nerwie wzrokowym upośledzające widzenie (bielactwo wrodzone, achromatopsja, ROP, zmiany zwyrodnieniowe, pozapalne, pourazowe, zanik nerwu wzrokowego). Częstą przyczyną są także nieprawidłowości w rozwoju dróg nerwowych lub ośrodków korowych w OUN.

Leczenie oczopląsu może być zachowawcze z zastosowaniem pryzmatów lub operacyjne. Jedną z najnowszych metod leczenia jest podawanie toksyny botulinowej A (BTA) w postaci wstrzyknięć do mięśni ocznych.

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie wyników leczenia oczopląsu wrodzonego przy pomocy iniekcji toksyny botulinowej A do mięsni zewnątrzgałkowych.

MATERIAŁ I METODA.

Toksynę botulinową A zastosowano u 32 dzieci z oczopląsem wrodzonym w wieku od 1,5 roku do 11 lat (ryc.1).

U 45% z nich stwierdzono bielactwo, u 25% stan po operacji zaćmy wrodzonej obu oczu, zaś u 10% oczopląs spowodowany ogniskami chorobowymi w OUN. U pozostałych 20% dzieci nie udało się ustalić przyczyny. Wszystkie dzieci miały duże wady wzroku w granicach od + 3,0Dsph do +9,5Dsph, połączone z astygmatyzmem od +1,5 Dcyl do + 4,5Dcyl.Pomiaru refrakcji dokonywano po 3 dniowej atropinizacji przy użyciu autokeratorefraktometru. Dzieci podzielono na trzy grupy. Grupę I stanowiło 8 dzieci z oczopląsem i zezem zbieżnym, grupę II 19 dzieci z oczopląsem i zezem rozbieżnym i grupę III 5 dzieci z oczopląsem poziomym i pionowym. W 29 przypadkach występowało wyrównawcze ustawienie głowy stałe (8 dzieci) lub okresowe (21 dzieci). Zakres ruchów oczopląsowych wahał się w granicach 25 Δ - 40 Δ. Amplitudę oczopląsu określano w dioptriach pryzmatycznych przy pomocy dwóch listew pryzmatycznych. Ostrość wzroku po wyrównaniu wady refrakcji do dali wynosiła 0,05-0,2 (tablice Snellena), ostrość wzroku do bliży 0,2- 0,4 (Lea Symbols). Dane dotyczące parametrów oczopląsu przed leczeniem zawarto w tabeli I.



Wszystkim pacjentom podawano iniekcje toksyny botulinowej A w dawkach 5-20j (Dysport firmy Speywood Pharmaceuticals) do czterech mięśni prostych poziomych obu oczu. Zabieg przeprowadzano na sali operacyjnej podczas krótkotrwałego znieczulenia wziewnego. Technika zabiegu polegała na uchwyceniu brzuśca mięśnia zewnątrzgałkowego przy pomocy pensety przez spojówkę oraz podaniu leku wzdłuż przebiegu włókien mięśniowych. Leczenie przeprowadzano trzykrotnie w odstępach 3-4 miesięcznych. Dzieci kontrolowane były w 5-7 dniu po iniekcji, kiedy efekt działania toksyny botulinowej był najsilniejszy. Kolejne badania wykonywano po 3 miesiącach od czasu ostatniej iniekcji. Starsze dzieci w wieku 3 - 11 lat odbywały po kilka serii ćwiczeń ortoptycznych. Czas obserwacji po leczeniu wynosił od 5 - 12 miesięcy (śr. 8 m-cy ).

WYNIKI


W grupie I u 8 dzieci z oczopląsem i zezem zbieżnym amplituda drgań przed zabiegiem wynosiła od 25 Δ do 40Δ (śr.30 Δ ). Po leczeniu zmniejszyła się ona do 10 Δ - 20 Δ (śr.15 Δ ), czyli o 50%. W grupie II u 19 dzieci z oczopląsem poziomym i zezem rozbieżnym amplituda drgań przed zabiegiem wynosiła 30 Δ - 49 Δ (śr.35 Δ) i uległa zmniejszeniu do 15 Δ - 25 Δ (śr.20 Δ ), czyli o 42,9%. W grupie III u 5 dzieci z oczopląsem poziomym i pionowym o amplitudzie 30 Δ – 40 Δ (śr.35 Δ ), po zabiegu zmniejszyła się ona do wartości 15Δ - 30 Δ (śr.25 Δ ), czyli o 28,6%. Ostateczne wyniki oceniano po 5-12 miesiącach ( śr.8 miesiący) od ostatniej iniekcji toksyny botulinowej. Dane dotyczące wielkości oczopląsu przed leczeniem, w 5-7 dniu po zabiegu (kiedy efekt działania leku jest najsilniejszy) oraz po trzykrotnych iniekcjach i pod koniec okresu obserwacji przedstawiono na rycinie 2.

Znacznej poprawie uległa także ostrość wzroku do dali i do bliży. W grupie I po 8 miesiącach obserwacji nastąpiła poprawa ostrości wzroku do dali z wartości 0,05 – 0,1 do wartości 0,15 – 0,3, natomiast ostrość wzroku do bliży z 0,2 – 0,3 do 0,3 – 0,6. W grupie II również zaobserwowano poprawę ostrości wzroku od wartości wyjściowej do dali 0,05 – 0,2 do 0,15 – 0,4, do bliży natomiast z 0,2 –0,4 do 0,3 – 0,7. W grupie III nie było poprawy lub nastąpiła bardzo mała poprawa ostrości wzroku z 0,05 przed iniekcją do 0,05 – 0,1 do dali oraz z 0,2 – 0,3 do 0,2 – 0,4 do bliży. Dane dotyczące wszystkich parametrów oczopląsu po leczeniu zawarto w tabeli II.



DYSKUSJA.

Leczenie oczopląsu stanowi duży problem terapeutyczny. Celem jego jest zmniejszenie lub zlikwidowanie ruchów drgających oczu, wyrównawczego ustawienia głowy oraz poprawa ostrości wzroku. U niektórych pacjentów udaje się zwiększyć także zakres obuocznego pola spojrzenia poprzez zmianę ustawienia głowy.

Oczopląs leczy się zachowawczo lub operacyjnie. W leczeniu zachowawczym, u chorych ze strefą ciszy oczopląsu lub z blokadą oczopląsu przez konwergencję stosuje się szkła pryzmatyczne (2, 11, 15). W celu skorygowania nieprawidłowego ustawienia głowy dobiera się pryzmaty skręcone krawędziami w kierunku strefy ciszy. Ponieważ używanie pryzmatów Fresnela (prążkowanych) znacznie osłabia ostrość wzroku, można stosować jedynie szkła pryzmatyczne gładkie nie przekraczające 12Δ (2). W większości przypadków (np. w materiale własnym oczopląs wahał się w granicach 25 Δ - 40 Δ) wartość 12 Δ jest zbyt mała do uzyskania zadowalającej poprawy. Ogranicza to więc ich zastosowanie. Leczenie operacyjne stosuje wielu klinicystów (6, 7, 11, 12, 18). W celu zmniejszenia wyrównawczego ustawienia głowy Graf zmodyfikował klasyczny zabieg Kestenbauma polegający na recesji połączonej z resekcją czterech mięśni poziomych obu gałek ocznych. Według jego obliczeń resekcja 1 mm mięśnia i recesją 1mm drugiego mięśnia prostego poziomego tego samego oka w przeliczeniu na 1,5 Δ oczopląsu redukowało zakres oczopląsu i wyrównawczego ustawienia głowy o 67% (7). Lee i wsp. zwiększając zakres operacji Kestenbauma w modyfikacji Parksa (reguła 5-6-7-8 mm) o 30% uzyskali zmniejszenie oczopląsu z 31,9 Δ do 5,2 Δ (śr .26,7 Δ ), otrzymując w 89% prawie proste (max do 10Δ) ustawienie głowy (12). Według Spielmann najważniejszym krokiem w podjęciu decyzji operacyjnej jest dokładne zdiagnozowanie mechanizmów kompensacyjnych oczopląsu (18). W przypadkach wrodzonego zespołu blokady oczopląsu przez konwergencję wykonanie operacji Adelstein i Cuppersa, zwanej „artificial divergence” , zmniejszyło oczopląs o 77,5 % (18).

Dell’ Osso od 1980 roku prowadzi badania nad nową metodą leczenia oczopląsu wrodzonego polegającą na odcięciu czterech mięśni prostych poziomych i powtórnym ich przyszyciu w miejscu oryginalnych przyczepów (5). Dobre wyniki zabiegu powstają dzięki trwałemu uszkodzeniu komórek nerwowych znajdujących się w ścięgnach mięśni zewnątrzgałkowych. Bardzo niewielu okulistów stosuje iniekcje BTA w leczeniu oczopląsu. Zabieg ten zmniejsza jego zakres, ale efekt działania leku jest nietrwały i wymaga kolejnych wstrzyknięć w odstępach 3 do 6 miesięcznych. Wyniki mojej pracy, otrzymane po 8 miesięcznej obserwacji od czasu ostatniej iniekcji, wskazują na 50% poprawę w grupie dzieci ze średnią amplitudą oczopląsu 30 Δ. Natomiast u pacjentów z większym zakresem oczopląsu ( śr.35 Δ ) lub z oczopląsem złożonym uzyskano zmniejszenie amplitudy oczopląsu 42,9% do 28,9 %. Podobne wyniki uzyskali inni autorzy. Na przykład Carruthers uzyskał dobre wyniki w 65% u pacjentów poddanych kilkakrotnym iniekcjom BTA powtarzanym w odstępach 4 miesięcznych (4). Korzystne działanie zabiegu potwierdza także Lee, który osiągnął 30% redukcję wyrównawczego ustawienia głowy u dzieci z oczopląsem wrodzonym (11). Natomiast Ruben nie uzyskał trwałych efektów leczenia iniekcjami toksyny botulinowej (16). Wydaje się, że zastosowanie toksyny botulinowej w leczeniu oczopląsu wrodzonego nie daje tak dobrych wyników jak leczenie operacyjne. Niemniej jednak niektórzy okuliści są zdania, że zbyt wczesne wykonanie zabiegu operacyjnego na czterech mięśniach zewnątrzgałkowych nie daje trwałych wyników (6, 10, 11, 18). Według Lee dzieci z oczopląsem powinny być operowane w 7-8 roku życia (11). Wydaje się więc korzystne wykonanie iniekcji BTA u bardzo małych dzieci (1,5 –2 lat) ze względu przede wszystkim na częściowe (wg moich obserwacji o 28,9 % – 50%) zmniejszenie zakresu ruchów oczopląsowych oraz wiążącą się z tym poprawę ostrości wzroku, czy też redukcję wyrównawczego ustawienia głowy. Zaletą leczenia toksyną botulinową jest również to, że zabieg wykonywany jest w mało obciążającym ogólnie znieczuleniu wziewnym. Częściowa poprawa ostrości wzroku i poszerzenie obuocznego pola spojrzenia są szczególnie korzystne u małych dzieci kiedy rozwój funkcji wzrokowych jest najintensywniejszy i często przesądza o jakości widzenia na całe życie.

PIŚMIENNICTWO


1. Abadi R.V., Bjerre A.: Motor and sensory characteristics of infantile nystagmus. Brit J Ophthalmol, 2002, 86(10): 1152-1160. 2. Baranowska-George T.: Wpływ leczenia pryzmatami na ustawienie głowy u osób z oczopląsem-doniesienie wstępne. Klinika Oczna, 1996, 98: 195-196. 3. Bednorz-Rduchowa E.: Diagnostyka różnicowa oczopląsu. Klinika Oczna, 1984, 86: 172-175. 4. Carruthers J.: The treatment of congenital nystagmus with Botox. J Ped Ophthalmol and Strab, 1995, 32(5): 306-308. 5. Dell”Osso L.F.: Development of new treatments for congenital nystagmus. Annals of the New York Academy of Sciences, 2002, 956: 361-379. 6.Gottlob J.: Nystagmus. Curr Op in Ophthalmol, 2000, 11: 330-335. 7. Graf M., Droutsas K., Kaufman H.: Congenital nystagmus; indications, results and dosage of Kestenbaum surgery in 34 patients. Klin Mbl Augenheilk, 2000, 217(6): 334-339. 8. Kestenbaum A.: Clinical methods of neuro-ophthalmic examination. Grun and Stratton. New York, 1946, 216-260. 9. Kommerel G.: The relationship between infantile strabismus and late nystagmus. Eye, 1996: 10:247-81. 10. Krzystkowa K.: Narząd ruchu gałki ocznej i jego zaburzenia. w: Okulistyka Współczesna (red. W. Orłowski), PZWL, W-wa, 1986, t.II, 217-219. 11. Lee J.: Managment of compensatory head posture in congenital nystagmus. Trans 22-nd Meet ESA, Cambridge, Aelous Press, 1995, 294-298. 12. Lee J.S., Lee J.B., Kim H.S., Lew H, Han S.H.: Modified Kestenbaum surgery for correction of abnormal head posture in infantile nystagmus: outcome in 63 patients with graded augmentation . Binoc Vis and Strab Quart, 2000:15(1): 53-58. 13. Noorden von G.K.: Binocular vision and ocular motility. Theory and management of strabismus. Mosby, St Louis, 1996, 201-220. 14. Puchalska-Niedbał L: Oczopląs (Cz. I). Charakterystyka oczopląs samoistny. Okulistyka, 2001 (nr specjalny): 47-49. 15. Puchalska –Niedbał L.: Oczopląs (cz. III). Leczenie zachowawcze i operacyjne. Okulistyka 2001 (numer specjalny): 54-56. 16. Ruben S.T., Lee J.P., O’Neil D.: The use of botulinum toxin for treatment of acquired nystagmus and oscillopsia. Ophthalmology, 1994, 101: 283-287. 17. Shallo-Hoffman J.: Idiopatic congenital nystagmus examination of relatives .Trans 22 nd Meet ESA, Cambridge, Aelous Press, 1995, 269-273. 18. Spielmann A.: Clinical rationale for manifest congenital nystagmus surgery. N. Knapp Lecture, Toronto, AAPOS 1999.






©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna