Chemia organiczna ćwiczenie 5



Pobieranie 19.13 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar19.13 Kb.

Chemia organiczna ćwiczenie 5




Izolacja kwasu cytrynowego z owoców cytrusowych

KWAS CYTRYNOWY

Kwas cytrynowy jest naturalnym składnikiem, obecnym w tkankach roślinnych oraz organizmach ludzkich i zwierzęcych. Występuje w sporych ilościach w owocach, szczególnie cytrusowych - stąd pochodzi jego nazwa zwyczajowa. W cytrusach, w których jest kwasem dominującym, stanowi około 8% suchej masy.

Ze względu na fakt, iż izolacja kwasu cytrynowego z owoców jest bardzo droga, dla celów przemysłowych jest on otrzymywany z cukrów: glukozy lub maltozy przez fermentację za pomocą pewnych gatunków pleśni (Citromyces).

Kwas ten niezbędny jest organizmowi w szeregu reakcji cyklu kwasu cytrynowego, zwanego również cyklem kwasów trójkarboksylowych lub cyklem Krebsa, w których cukier jest utleniany do dwutlenku węgla i wody z uwolnieniem energii. Cykl kwasu cytrynowego jest końcowym, wspólnym szlakiem utleniania substratów energetycznych- aminokwasów, kwasów tłuszczowych i węglowodanów. Większość tych cząsteczek wchodzi do cyklu w postaci acetylo-CoA (acetylokoenzym A). Dostarcza także produktów pośrednich do biosyntez. Komórki żywe potrzebują energii, zawartej w formie wiązań estru fosforowego znanego jako ATP (adenozynotrójfosforan). Zachodzi to głównie w reakcjach następujących po cyklu Krebsa, dlatego też cykl ten jest niezbędny do oddychania.


Zastosowanie kwasu cytrynowego

Kwas cytrynowy, oznaczany symbolem E330, jest najszerzej stosowanym kwasem i odczynnikiem do obniżania wartości pH w przemyśle spożywczym. Jest to regulator kwasowości w wielu produktach takich jak galaretki, napoje, kremy, ciasta. Wzmacnia działanie antyutleniaczy, np.: kwasu L- askorbinowego (E300) i zapobiega brązowieniu owoców; używany jest również jako środek zakwaszający przy produkcji piwa i dżemów.

Kwas cytrynowy używany jako stabilizator zapobiega krystalizacji cukru w cukierkach i wyrobach cukierniczych.

Właściwości buforujące kwasu cytrynowego wykorzystywane są w kompozycjach środków czystości dla gospodarstw domowych oraz w przemyśle farmaceutycznym.

Jony cytrynianowe tworzą sole z wieloma metalami o nazwie ogólnej - cytryniany. Jednym z ważniejszych jest cytrynian wapnia, zwany też „kwaśną solą”, który jest szeroko stosowany w przemyśle spożywczym jako środek konserwujący i smakowy.

Właściwości chelatujące wobec jonów metali (tworzenie kompleksów kleszczowych), czynią go użytecznym w produkcji wszelakiego rodzaju mydeł i środków piorących. Usuwanie metali z wody na drodze ich kompleksowania przez ligandy chelatujące, ułatwia pienienie się środków piorących i myjących, prowadząc tym samym do skuteczniejszego ich działania, bez zastosowania dodatkowych zmiękczaczy.

Kwas cytrynowy, używany jest ponadto jako regenerator wymieniaczy jonowych w środkach zmiękczających. Jego działanie polega na odrywaniu jonów metali w postaci kompleksów cytrynianowych. Używany jest także jako środek do czyszczenia i polerowania stali nierdzewnej i innych metali, do produkcji żywic aldehydowych oraz nietoksycznych zmiękczaczy do tworzyw sztucznych.


Fizyko-chemiczne właściwości kwasu cytrynowego

Poniżej przedstawiono wzór strukturalny kwasu cytrynowego o wzorze ogólnym C6H8O7.

Nazwa systematyczna zgodna z systemem IUPAC to kwas 2-hydroksy-1,2,3-propanotrikarboksylowy.


Kwasowość kwasu cytrynowego wynika z obecności w jego cząsteczce 3 grup karboksylowych -COOH, z których każda ma zdolność do odszczepiania w roztworze wodnym protonu. W wyniku dysocjacji powstaje jon cytrynianowy.
Tab. Właściwości fizykochemiczne kwasu cytrynowego


W temperaturze pokojowej, kwas cytrynowy jest białą, krystaliczną substancją. Jest bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, alkoholu i eterze. Może on występować zarówno w postaci bezwodnej jak i jednowodnego hydratu. Kwas bezwodny, krystalizuje z gorącej wody, podczas gdy postać monohydratu, otrzymuje się poprzez krystalizację z wody zimnej. Kwas cytrynowy jednowodny, można z łatwością przeprowadzić w postać bezwodną poprzez ogrzewanie go powyżej temperatury 74oC.

Kwas cytrynowy posiada właściwości chemiczne, identyczne z innymi kwasami karboksylowymi, wynikające z obecności grupy karboksylowej. Jeśli podgrzewać go powyżej temperatury 175oC ulega rozkładowi z wydzieleniem CO2 i wody.


Wykonanie ćwiczenia

Zadanie polega na wyizolowaniu kwasu cytrynowego z soku owoców cytrusowych.

Kwas ten można wyizolować w postaci dość trudno rozpuszczalnej soli wapniowej- cytrynianu wapnia.



odczynniki

ilość

sprzęt

sok z cytryny
10% CaCl2

10% NaOH


2M HCl

2M NaOH


ok. 100 cm3 (3 cytryny na parę studencką) – przynoszą studenci

50 cm3




zlewka

zestaw Büchnera do sączenia pod zmniejszonym ciśnieniem

szalka Petriego


1. Do odmierzonej i zważonej ilości soku z cytryny (około100 cm3) w zlewce o pojemności 250 cm3 dodajemy, ostrożnie mieszając, wobec papierka uniwersalnego, 10% roztwór NaOH do uzyskania lekko alkalicznego roztworu (1) (papierek uniwersalny powinien mieć barwę lekko zieloną). Rozpoznanie tego momentu ułatwia zmiana barwy roztworu z żółtej na pomarańczową.



(1) pK3 kwasu cytrynowego wynosi 5.19

2. Otrzymany roztwór odsączamy na lejku Büchnera przez sączek bibułowy. Pory bibuły mogą się zapychać. W takim przypadku należy sączek wymieniać na nowy tyle razy, ile będzie to konieczne.

3. Przesącz przelewamy do zlewki i dodajemy, mieszając, około 50 cm3 10% roztworu CaCl2. Następnie, roztwór ogrzewamy do wrzenia (2) i odsączamy na gorąco, osad cytrynianu wapnia (Ca3C12H10O14), na lejku Büchnera. Na koniec, wydzielony osad przemywamy niewielką ilością wrzącej wody.

4. Otrzymany surowy produkt rozpuszczamy na zimno w minimalnej ilości 2M HCl. Następnie, neutralizujemy nadmiar dodanego kwasu solnego poprzez dodanie 2M NaOH, do minimalnie alkalicznego odczynu (sprawdzić papierkiem uniwersalnym). Roztwór ogrzewamy do wrzenia (2).



(2) osad cytrynianu wapnia, pomimo tego, że jest trudno rozpuszczalny w zimnej wodzie, na zimno wytrąca się dość trudno; trzeba roztwór ogrzewać (właściwości nietypowe - dodatnia entalpia krystalizacji).
5. Odsączony osad cytrynianu wapnia, suszymy na powietrzu i ważymy.

6. Obliczyć zawartość otrzymanego kwasu cytrynowego w użytej ilości soku z cytryn.










©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna