Co stanowi przedmiot badań historii myśli ekonomicznej



Pobieranie 131.19 Kb.
Strona6/6
Data08.05.2016
Rozmiar131.19 Kb.
1   2   3   4   5   6

Starożytny Rzym


Grecja wchodziła w skład imperium rzymskiego. Rzym był monarchią, republiką i cesarstwem (I w p.n.e.)

Neron – pisma Kolumei – w traktacie o rolnictwie analizował przyczyny upadku systemu niewolniczego. Postulował wprowadzenie kolonatu co prowadziło do powstania ustroju feudalnego.

Średniowiecze


Rozważania o charakterze religijnym. Współczesne chrześcijaństwo I – III w.n.e. – św. Tomasz z Akwinu – zalecenia wprowadzenia uwłaszczenia chrześcijan, umiarkowanego życia.

Tomizm – podstawa filozofii chrześcijańskiej


MYŚL NOWOŻYTNA


XV – XVI w – pierwszy samodzielny kierunek myśli ekonomicznej – merkantylizm. Dominował w europie zachodniej do XVII w. W europie środkowo – wsch. nawet do XVII w. Rozważania o charakterze praktycznym. Oswobodzili rozważania ekonomiczne z rozważań o charakterze religijnym, nadali im charakter świecki. Była to ideologia pierwszej akumulacji kapitału – tworzenie podstaw finansowych kapitalizmu, Akumulacja pierwotna – oddzielenie dotychczasowych drobnych wytwórców od środkó produkcji i skupienie tych środków w rękach nowej klasy – kapitalistów.

EKONOMIA POKLASYCZNA I POŁ. XIX W.

Na gruncie francuskim reprezentuje ją J.B. Say – nawiązywał do Smita nadawał własną interpretację spłycał pojęcia Smitha. Say spopularyzował twierdzenie Ricarda o niemożliwości występowania ogólnych kryzysów nadprodukcji – Prawo rynku Say’a. Say powtarza za Ricardem że podaż określa popyt w produkcji powstają towary i dochody i te są przeznaczone w całości na zakup towarów; uważał że podaż ogólna = popyt ogólny. Na gruncie angielskim T.R. Malthus – prekursor teorii podkonsumpcji. Wskazuje że dla koniunktury gospodarczej mają nieodczuwalne potrzeby ale zdolności płatnicze społeczeństwa – siła nabywcza czyli efektywnie rzeczywisty popyt na rynku. Podważył teorię klasyków o niemożliwości występowania ogólnych kryzysów nadprodukcji. Przyczyna jest niewystarczający popyt efektywny społeczeństwa. Teorię podkonsumpcji rozwinął w latach 30 – tych XIX w. J. L. Keyns.



NIEMIECKA STARSZA SZKOŁA HISTORYCZNA W EKONOMII.

Szkoła polemiczna w stosunku do szkoły klasycznej zarówno jeśli chodzi o rozwiązania metodologiczne ( metodę badań ), jak i ujęcie roli państwa w gospodarce. Narodziła się na bazie Szkoły Narodowej w I połowie XIX w. W tym okresie Niemcy zacofane – przeważały stosunki feudalne. Poglądy klasyków – ekonomia liberalna tzn. kraju rozwiniętego gospodarczo nie mogła znaleźć uznania na gruncie niemieckim. W 1834 r. powstał w Niemczech Niemiecki Związek Celny. Przyspieszyło to uprzemysłowienie niemieckich państewek. Zjednoczenie polityczne 1871 r. – kanclerz Bismarck. Nadal żywe poglądy typowe dla średniowiecza które reprezentował J. Fichte. Opowiadał się za podziałem społeczeństwa na stany i za reglamentacją w produkcji rzemieślniczej.



SZKOŁA NARODOWA.

Twórcami Szkoły Narodowej są: A. Muller i F. List, rzecznicy sojuszu współpracy junkierstwa (właścicieli ziemskich) z burżuazją. Uważali że te klasy społeczne powinny współpracować aby dokonać uprzemysłowienia Niemiec. Według nich o rozwoju kraju decydują nie tylko czynniki materialne ale i duchowe – niematerialne – tj. tworzące ducha narodu a związane z kulturą obyczajem i wierzeniami religijnymi – poczuciem więzi narodowej. Zalążek narodowego socjalizmu i faszyzmu – naczelną wartością był naród – interes narodowy. Ta idea jednego narodu przekształciła się w teorie jednego państwa aby następnie przerodzić się w teorię jednego władcy – Ein Furer. Na jej bazie i koncepcji klasyków narodziła się Niemiecka Szkoła Stara w ekonomii. Rozwija się równolegle do Szkoły Historycznej w zakresie prawoznawstwa która silnie podkreślała rolę prawa rodzajowego i wskazywała ż pomiędzy prawem a duchem narodu istnieje silny związek organiczny. Szkoła Historyczna podkreśla nie tyle zmienność procesów ekonomicznych co ich ciągłość i dowodziła że każdy kraj ma swoja własną specyficzną drogę rozwoju (historia gospodarcza narodu). Niemcy mają swoją własna pruska drogę rozwoju a więc drogę ewolucyjnych powolnych przekształceń dokonujących się w ramach współpracy junkierstwa z burżuazją. Tezy służyły argumentom że Niemcy nie muszą przechodzić krwawych doświadczeń z rewolucją burżuazyjną (1640 – w Anglii, 1789 – we Francji) Przedstawicielami Niemieckiej Starej Szkoły Ekonomicznej byli: W. Roscher, B. Hildebrand, K. Kures. W. Roscher – wskazuje na konieczność źródłowego badania procesów gospodarczych. B. Hildebrand – zbadanie całego historycznego istnienia ludzkości zanim zostaną odkryte prawidłowości ekonomiczne.

K. Kures – przeszedł na pozycje nihilizmu – możności ustalenia teorii praw ekonomicznych i charakter nauki ekonomii posługiwał się metodą indukcji. Negował możliwość wykrycia praw ekonomicznych a tym samym sformułowania teorii ekonomii. Dowodził że w rozwoju gospodarczym można odkryć pewne analogie, posługiwał się metodą indukcji, czyli metodą opisu i hierarchicznego spisu zjawisk historycznych. Zastąpił naukę ekonomiczną historią gospodarczą..



EKONOMIA A CHREMATYSTYKA U ARYSTOTELESA Arystoteles Wyróżnia dwa rodzaje bogactwa:
a) bogactwa naturalne - występuje w postaci wartości użytkowych, a więc przedmiotów służących bezpośredniemu zaspokojeniu potrzeb. Zaspokajanie potrzeb jest związane z działalnością gospodarstw domowych. Taka działalność ma pewne naturalne granice w postaci optymalnego zaspokojenia potrzeb. Działalność gospodarstw domowych jest naturalna i moralnie pozytywnie oceniana. Naukę o zarządzaniu gospodarstwami domowymi nazywa Arystoteles EKONOMIA bądź OIKONOMIĄ.
b) bogactwo wymienne - występuje w postaci pieniądza. Jego istotą jest maksymalizacja indywidualnego bogactwa. Takie gospodarstwo nie ma granic naturalnych i następuje w nim identyfikacja celów i środków. Gospodarstwa takie zyskują na wymianie nie ekwiwalentnej i są moralnie negatywnie oceniane. Naukę o zarządzaniu gospodarstwami zarobkowymi nazywa Arystoteles CHREMATYSTYKĄ czyli sztuką nabywania drogą nie ekwiwalentnej wymiany.
TEORIA WYMIANY ARYSTOTELESA Arystoteles był zwolennikiem gospodarki naturalnej. Uważał jednak, że w warunkach zróżnicowania potrzeb musi wystąpić proces społecznego podziału pracy. Wówczas zaspokajanie potrzeb musi odbywać się drogą wymiany, która jest swoistym złem koniecznym. Jeżeli wymiana jest konieczna, musi być etyczna i sprawiedliwa czyli ekwiwalentna. Ekwiwalentność rozpatrywana jest historycznie poprzez wymianę form wymiany
a) pierwotną formą wymiany była wymiana bezpośrednia (towar-towar), barterowa.
b) wymiana towarowa (towar-pieniądz-towar). Pieniądz pełni tutaj rolę miernika wartości i środka cyrkulacji.
Oba powyższe typy wymiany zaliczają się do gospodarki oikosowej i podlegają regułom ekonomii Arystotelesa.
c) wielki handel (pieniądz-towar-pieniądz plus nadwyżka pieniądza) dotyczy już ruchu kapitału a jego celem jest realizacja wartości wymiennych. Moralnie jest potępiany podlegając regułom chrematystyki
TEORIA PIENIĄDZA ARYSTOTELESA Arystoteles jako pierwszy stawia pytanie - dlaczego różne pod względem fizycznym dobra czy usługi mogą być ze sobą porównywane. Według Arystotelesa tym co umożliwia tą porównywalność jest pieniądz. Pieniądz nie jest żadnym sztucznym towarem. Powstał wprawdzie na drodze umowy społecznej aby umożliwić wymianę, jednak wybór określonego towaru nie był przypadkowy
a/ aby jakiś towar mógł być pieniądzem musi funkcjonować jakiś czas aby umożliwić ustalenie proporcji pomiędzy towarami
b/ towarem pieniądzem staje się towar, który posiada zespół określonych cech technicznych i ekonomicznych, które powodują, że dany towar w najlepszy z możliwych sposób pełni funkcję ekwiwalentu, tzn.:
- trwałość wartości w czasie
- w małej ilości skumulowana duża wartość
- łatwo podzielny - podział nie powoduje zaniku wartości
- łatwość transportu i przechowywania
Arystoteles zauważył także, że pieniądz jest wynikiem rozwoju formy wymiany

Św. Tomasz z Akwinu podobnie jak Arystoteles wychodził od tezy o przyrodzonej nierówności ludzi. Uważał on, że hierarchiczna struktura stanowa społeczeństwa feudalnego jest odzwierciedleniem tej nierówności. Podobnie jak Arystoteles był on zwolennikiem własności prywatnej. Uważa, że pochodzi ona od Boga i jest całkowicie zgodna z prawami natury. Własność prywatna zabezpiecza najlepiej porządek społeczny, dobra materialne należą do ludzi jedynie w sensie ich dyspozycji a nie używania. Właściciele dóbr powinni się dzielić nadwyżkami z ubogimi. Egoizm i prywatna własność są zatem podstawą efektywnej produkcji, jednakże podstawą podziału powinien być altruizm. Taki pogląd uzasadniał teoretycznie istnienie potężnej własności kościelnej w wiekach średnich.

TEORIA CENY SPRAWIEDLIWEJ Już w starożytnym Rzymie za wystarczający warunek sprawiedliwości uważano zapewnienie całkowitej wolności handlu. Tak więc niezależnie od swej wielkości cena była sprawiedliwa jeżeli powstała w wyniku przetargu i była ekwiwalentna. W Średniowieczu oceniano ceny rynkowe jako odchyłki od cen powszechnie obowiązujących. Im większa odchyłka tym gorsza ocena. Ceną sprawiedliwą była niekiedy cena długo obowiązująca, niekiedy średnia oferty kupujących i sprzedających, czasem była to cena wyznaczona przez osobę godną szacunku, którą z reguły bywał starszy doświadczony kupiec. Św. Tomasz z Akwinu nie stworzył pojęcia ceny sprawiedliwej, a jego wkład polegał na tym, że jako pierwszy określił jej produkcyjne podstawy tzn. wyszedł poza sfery wymiany i szukał wartości.
Prekursorem teorii Św. Tomasza był Albert Magnus Twórca zakonu dominikanów (1193 – 1290). Cena sprawiedliwa zależy od 3 rzeczy:

  1. Nakładów pracy potrzebnych do wytworzenia danego dobra.

  2. Od nakładów rzeczowych obejmujących wszystkie koszty materialne a także ryzyko gospodarcze.

  3. Od pozycji stanowej producenta tzn. cena powinna zapewniać producentowi dochód umożliwiający konsumpcję na poziomie jego pozycji stanowej, była to tzw. renta stanowa. W skrajnym przypadku oznaczało to, że istnieją różne ceny na to samo dobro.

Teoria ceny sprawiedliwej jest prekursorska w stosunku do teorii wartości opartej na pracy. Św. Tomasz z Akwinu miesza jednak istotę pracy jako czynnika wartościotwórczego z różnymi przejawami jej wydatkowania. Ma ona też wyraźny wydźwięk ideologiczny, jest teoretycznym uzasadnieniem nierówności stanowej.
CENY SPRAWIEDLIWE A RYNKOWE Punktem wyjścia było postawienie problemu czy człowiek może legalnie sprzedawać rzecz za więcej niż jest ona warta. Św. Tomasz zdawał sobie sprawę, że nie jest możliwa powszechna równość, cen rynkowych i sprawiedliwych gdyż spełnienie tego warunku oznaczałoby, że społeczeństwo dysponuje środkami tylko na odtworzenie zużycia osobowych i rzeczowych elementów produkcji i środkami na zapewnienie indywidualnej chociaż zróżnicowanej konsumpcji a zatem nie możliwa byłaby reprodukcja rozszerzona lub funkcjonowanie całej sfery publicznej.
Św. Tomasz z Akwinu dopuszcza z moralnego punktu widzenia istnienie nadwyżki ceny rynkowej nad sprawiedliwą jeśli:

  1. Przeznaczona jest ona na rozwój produkcji.

  2. Przeznaczona jest ona na finansowanie usług publicznych.

W tej koncepcji występuje sprzeczność, ceny sprawiedliwe nie są możliwe w praktyce, źródło tej sprzeczności tkwi w samej definicji ceny sprawiedliwej. Nadwyżka ekonomiczna jest bowiem ukryta pod postacią konsumpcji klas posiadających.

Pomijając 3 wymienione przypadki cen rynkowych i sprawiedliwych traktuje Św. Tomasz z Akwinu jako warunek moralnego przebiegu reprodukcji. Gdy ceny rynkowe są wyższe od sprawiedliwych osłabiają one nabywców, powodują brak popytu co uderza w producentów. Św. Tomasz z Akwinu analizuje ten problem w kontekście konkretnych uwarunkowań historycznych, tzn. monopolistyczna polityka związków kupieckich hamowała w tym czasie rozwój gospodarczy godząc w interesy nabywców, można wiec powiedzieć, że w jakimś zakresie Tomasz z Akwinu był zwolennikiem liberalizmu gospodarczego.



TEORIA PŁACY SPRAWIEDLIWEJ ŚW. TOMASZA Z AKWINU Teoria płacy sprawiedliwej opiera się na podobnych założeniach jak koncepcja ceny sprawiedliwej a przede wszystkim na tezie o przyrodzonej nierówności . Św. Tomasza nie traktuje jednak pracy jako swoistego zła koniecznego, lecz jako powszechny obowiązek.
Za naturalny uznaje się społeczny podziała pracy, zróżnicowanie stanowe jest właśnie odbiciem społecznego podziału prac. Ocenia on rodzaje pracy ze społecznego punktu widzenia kładąc przede wszystkim nacisk na kwestie moralne, najwyższej ocenia te rodzaje pracy które służą bezpośredniemu zaspokajaniu potrzeb a wiec: rolnictwo i rzemiosło, niżej ocenia handel. Potępia wszelką działalność manipulacyjną pieniądza a więc spekulacyjny kredyt (lichwa) dopuszcza jednak istnienie procentu od kredytu w 3 przypadkach:

  1. Gdy jest odzwierciedleniem kosztu alternatywnego (koszt utraconej korzyści, możliwości).

  2. Gdy następuje opóźnienie w zwrocie kredytu.

  3. Gdy odzwierciedla on ryzyko związane udzieleniem pożyczki (kredytu).

Większość członków społeczeństwa nie posiadających środków produkcji i wynajmuje swą siłę roboczą, płaca to cena za wynajem siły roboczej. Św. Tomasza wypowiada przy tym analogicznie do ceny sprawiedliwej koncepcję płacy sprawiedliwej.
Płaca sprawiedliwa odpowiada wartości pracy jednakże płaca sprawiedliwa nie jest sprawiedliwa nie jest jednakowa. Płaca sprawiedliwa zapewnia taki standard życia który wynika z przynależności stanowej. Istnieje jednak pewne minimum płacy które określają fizyczne koszty reprodukcji. Płacę w tej wysokości powinni otrzymywać robotnicy najemni i rzemieślnicy. Tego typu poglądy na płacę i pracę były uogólnieniem a także znajdowały wyraz w przyszłej praktyce życia gospodarczego.





Pobieranie 131.19 Kb.

1   2   3   4   5   6




©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna