CZĘŚĆ V. Wstęp do prawoznawstwa



Pobieranie 297.35 Kb.
Strona1/6
Data08.05.2016
Rozmiar297.35 Kb.
  1   2   3   4   5   6

CZĘŚĆ V. WSTĘP DO PRAWOZNAWSTWA


WSTĘP DO PRAWOZNAWSTWA stanowi wprowadzenie do uporządkowanej wiedzy o prawie ( jurysprudencji, nauk prawnych ). Poświęcony jest prezentacji głównych założeń i zasad tworzenia i funkcjonowania porządku prawnego, specjalistycznego słownictwa, jakim posługują się prawnicy oraz podstawowych konstrukcji teoretycznych wykorzystywanych do określenia pozycji podmiotów, których zachowania są regulowane przez prawo.

ROZDZIAŁ I. DEFINICJA PRAWA


PRAWO to system norm/reguł postępowania/zachowania o cechach generalności i abstrakcyjności, o charakterze powinnościowym, wyrażonych w odpowiednim języku, związanych genetycznie i funkcjonalnie z działalnością władzy publicznej i zaopatrzonych w sankcje z jej strony, obsługiwany przez określoną grupę zawodową.

Prawo jako norma:

a) normatywizm: norma prawna to zwrot językowy wyrażający związek powinnościowy ( ujęcie jednopłaszczyznowe ),

b) doktryny prawa natury: uznanie możliwości odkrywania lub ustalania celów prawa i pozasystemowej niezrelatywizowanej jego oceny.

Prawo jako fakt:

a) realizm amerykański: prawo to zachowanie się osób z nim związanych, wg socjologicznej jursyprudencji R. Pounda prawo to:

- porządek, będący formą kontroli społecznej,

- system norm,

- proces sądowy.

b) realizm skandynawski: prawo składa się z różnych zjawisk psychicznych oraz norm regulujących stosowanie przymusu,

c) teoria Leona Petrażyckiego: prawo to fakt psychiczny- emocja imperatywno- atrybutywna,

- wg Jerzego Landego prawo to przeżycie prawne ( fakt psychiczny ) i jego odpowiednik w postaci normy oraz rezultat w postaci zachowań w społeczeństwie ( fakt społeczny ),

Prawo jako zjawisko złożone:

a) teoria egologiczna ( w Ameryce Łacińskiej ): prawo to zachowanie ludzkie w intersubiektywnej interferencji ( wzajemne zachowanie się ludzi tego rodzaju, że jeden podmiot może przeszkodzić drugiemu ). Norma prawna to znaczenie tego zachowania.

prawo= substrat materialny ( zachowanie się ) + idealne znaczenie ( norma )

b) marksizm: norma prawna jest faktem w tym sensie, że funkcjonuje w społeczeństwie wyznaczając wzory powinnego zachowania się.

PRAWO MIĘDZYNARODOWE PUBLICZNE to zespół zwyczajowych i umownych norm obowiązujących w stosunkach między państwami.

Różnice między prawem międzynarodowym a prawem wewnętrznym:

a) istnieje tylko jedno prawo międzynarodowe,

b) normy prawa międzynarodowego wymagają dla powstania i obowiązywania zgody co najmniej dwóch państw,

c) prawo międzynarodowe nie wyraża dążeń i interesów żadnego państwa,

d) prawo międzynarodowe reguluje postępowanie państw tylko w stosunkach międzynarodowych,

e) brak aparatu przymusu, stojącego na straży prawa międzynarodowego.

Stosunek obowiązywania ( walidacyjny ) prawa międzynarodowego i wewnętrznego:

a) teorie negujące charakter prawny norm międzynarodowych,

b) teorie monistyczne:

- uznające prymat norm prawa wewnętrznego,

- uznające prymat norm prawa międzynarodowego ( normatywizm Kelsena ),

c) teorie relatywistyczne ( prymat może należeć albo do prawa międzynarodowego albo wewnętrznego ).

d) teorie dualistyczne

e) teorie pluralistyczne ( istniej wiele różnych porządków prawnych )

f) teorie uznające istnienie prawa ponadnarodowego.

PRAWO WSPÓLNOTOWE utworzone zostało w ramach Wspólnot Europejskich ( EWG, Euratom ), a następnie Unii Europejskiej. Dotyczy głównie stosunków gospodarczych, powstaje w wyniku działania instytucji europejskich i wiąże w stosunkach wewnętrznych członków Unii. Prawa tego nie zalicza się ani do prawa wewnątrzkrajowego ani międzynarodowego.

PRAWO MIĘDZYNARODOWE PRYWATNE to prawo wewnętrzne każdego kraju, które rozstrzyga, w jakim przypadku i w jakim zakresie obce prawo może być w tym kraju stosowane w sprawach prywatnych ( cywilnych, handlowych, rodzinnych ).


KULTURA to całokształt zobiektywizowanych elementów dorobku społecznego, wspólnych szerszych grupom społecznym i zdolnych rozszerzać się przestrzennie i czasowo.

KULTURA PRAWNA obejmuje trwałe, zdolne rozszerzać się w przestrzeni i czasie instytucje i normy prawne, a także zobiektywizowane elementy świadomości prawnej przekazywane z pokolenia na pokolenie i zdolne rozszerzać się przestrzennie.



Funkcje prawa

jako CEL- oczekiwania leżące u podstaw tworzonych przez prawodawcę regulacji prawnych

jako SKUTEK- trwałe zmiany w życiu społecznym wywołane ustanowieniem oraz stosowaniem norm prawnych

stabilizacyjna

innowacyjna ( dynamizująca )

regulacyjna

ochronna,

- dystrybucyjna,

- gwarancyjna,

- opiekuńcza



ochronna

- represyjna ( sankcje ),

- motywacyjna ( gratyfikacje )


wychowawcza:

- prewencyjna,

- resocjalizacyjna



ROZDZIAŁ II. PRAWO JAKO ŚRODEK KONTROLI SPOŁECZNEJ


ŚRODEK KONTROLI to zespół idei, norm, instytucji, które kształtują efektywnie zbiorowe zachowania się ludzi w społeczeństwie:

a) normatywne: moralność, prawo, zwyczaje, obyczaje, etykieta grupowa, normy organizacji społecznych.

- posługują się wypowiedziami dyrektywalnymi oraz ocenami,

- normy postępowania są normami społecznymi,

- są zawodnymi środkami kontroli zachowania się ludzi

b) pozostałe: religia, ideologia polityczna.

ETHOS społeczeństwa globalnego to kompleks norm i ocen sterujących postępowaniem ludzi.

SANKCJA to określona normatywnie negatywna reakcja społeczeństwa lub zorganizowanej grupy społecznej na zachowania się dewiacyjne ( niezgodne z normami postępowania ).

GRATYFIKACJA to określona normatywnie pozytywna reakcja społeczeństwa lub zorganizowanej grupy społecznej na postępowanie jednostek zgodnie z adresowanymi do nich normami.

MORALNOŚĆ to zbiór norm i ocen wyznaczonych faktycznie przez jakąś grupę ludzi, kwalifikujących postępowania ludzkie jako dobre lub złe, sprawiedliwe lub niesprawiedliwe.

Prawo a inne środki kontroli społecznej:

a) w społeczeństwie zorganizowanym w państwo funkcjonuje jeden system prawny a działa wiele systemów moralnych

b) prawo jako jedyny środek kontroli społecznej dysponuje sankcjami polegającymi na manipulowaniu najistotniejszymi wartościami ludzkimi,

c) prawo jest sformalizowane

d) prawo jest zinstytucjonalizowane.

Prawo a moralność:

a) zakres podmiotowy regulacji prawnych jest szerszy od zakresu podmiotowego regulacji moralnej.

- adresatami norm prawnych są indywidualne jednostki ludzkie ( osoby fizyczne ) i instytucje ( osoby prawne ). Adresatami norm moralnych są wyłącznie jednostki ludzkie,

b) zakres przedmiotowy regulacji moralnej jest szerszy od zakresu przedmiotowego regulacji prawnej, ponieważ zbiór stanów rzeczy postulowanych przez normy moralne jest zbiorem znacznie liczniejszym od zbioru stanu rzeczy wyróżnionych przez normy prawne ( natomiast regulacje prawne są bardziej szczegółowe ),

- prawo inkorporuje i wyraża pewne zasady moralności dominującej, nadając im charakter norm prawnych,

- pewne reguły prawne zyskują znaczenie jako zasady moralne ( np. nikt nie może być sędzią we własnej sprawie- NEMO IUDEX IN CAUSA SUA).

Relacje między prawem a moralnością:

a) żaden stan rzeczy regulowany przez normy prawne nie jest regulowany przez normy moralne oraz żaden stan rzeczy regulowany przez normy moralne nie jest regulowany przez normy prawne- L. Petrażycki:

b) zbiór stanów rzeczy regulowanych przez prawo stanowi podzbiór stanów rzeczy regulowanych przez moralność ( prawo jako "minimum moralności" )- G. Jelinek:



c) oba zbiory nachodzą na siebie ( krzyżują się ze sobą, lecz nie pokrywają )



jednak wynika stąd, iż istnieje:

- obszar zgodnego kierunkowo oddziaływania prawa i moralności

- obszar przeciwnego kierunkowo oddziaływania prawa i moralności ( potencjalnego konfliktu między wymaganiami norm prawnych i moralnych )


DURA LEX SAD LEX ( "Twarde prawo, ale prawo" )

500 lat p.n.e. w starożytnej Grecji doszło pomiędzy Alkibidiasem i Peryklesem do takiej oto rozmowy:

- Powiedz, drogi Peryklesie, czy nie zechciałbyś mi wytłumaczyć, co to jest właściwie prawo?"

- Z wielką przyjemnością!

- A więc, na bogów, wytłumacz, mi proszę. Gdy bowiem słyszę, jak chwalą niektórych obywateli za przestrzeganie prawa, przychodzi mi na myśl , że nikt sprawiedliwie ni mógłby zasłużyć na taką pochwałę, gdyby nie wiedział, co to jest prawo.

- Oczywiście. Nie myśl tylko, drogi Alkibiadesie, że pytasz o coś trudnego, chcąc dowiedzieć się, co to jest prawo. Najzwyczajniej- to wszystko jest prawem, co większość narodu na zgromadzeniu ludowym uchwali i poda na piśmie, określając dokładnie, co czynić trzeba, a czego nie trzeba.

- Czy kiedy uchwali, Peryklesie, że trzeba czynić, to co jest dobre, czy też to, co jest złe?

- Ależ oczywiście , głuptasie, że tylko to, co jest dobre, a nie to, co jest złe,

- A jeśli nie większość narodu, ale nieliczna garstka, jak to się dzieje w ustroju oligarchicznym, zejdzie się na zebranie i podyktuje na piśmie, co czynić trzeba, jak to nazwiemy?

- To wszystko, co najwyższa władza w państwie uchwali i poda na piśmie do wiadomości, jako to, co uczynić trzeba, nazywa się prawem.

- Dobrze, lecz jeśli w państwie tyran zdobędzie najwyższą władzę i podyktuje na piśmie obywatelom, co czynić trzeba, czy to także jest prawo?

- Również to wszystko, co tyran sprawujący najwyższą władzę na piśmie oznajmi obywatelom, nazywa się prawem.

- A co to jest przemoc, drogi Peryklesie i czym jest bezprawie> Czy czasem nie wtedy dochodzą one do skutku, kiedy silniejszy, nie pytając o zgodę, przemocą zmusza słabszego, by czynił to, co się jemy podoba?

- Tak myślę.

- A więc to wszystko, co tyran dyktuje, nie pytając o zgodę obywateli i siłą zmusza do wykonania jest bezprawiem>

- Masz rację. I wobec tego odwołuję swoje poprzednie twierdzenie, że cokolwiek tyran podyktuje nie pytając o zgodę obywateli, jest prawem!

- A to wszystko, co mniejszość narodu, nie pytając o zgodę większości, ale tylko na mocy swej władzy, dyktuje w formie prawa, nazwiemy przemocą, czy nie nazwiemy?

- To wszystko, co ktoś rozkazuje drugiemu, czy na piśmie czy nie, nie pytając o zgodę, ale siłą zmuszając do wykonania, jest moim zdaniem raczej przemocą niż prawem.

- A więc także jeśli ogromna większość narodu sprawująca władzę nad mniejszością, która posiada majątki, nie pytając o zgodę, coś podyktuje, to chyba będzie to raczej przemoc niż prawo?

- Oczywiście, drogi Alkibiadesie.

Konflikt między prawem a moralnością jest tak stary, jak samo prawo. Sofiści w V w. podkreślali, iż prawo tworzone przez władców nie powinno odrzucać idei sprawiedliwości, ale nie stanowi odbicia naturalnego ładu. Już Sofokles w "Antygonie" przedstawia konflikt porządku naturalnego z porządkiem państwowym w obyczajach i etyce.

Wspomniana rzymska paremia, mówi iż każde prawo nawet tyrańskie i niesprawiedliwie jest prawem i takiemu prawu i zapadającemu na jego podstawie decyzjom każdy obywatel jest winien bezwzględny posłuch.

Stosunek walidacyjny prawa i moralności

a) moralność jest podstawą obowiązywania praw,

b) moralność jest oparta na prawie pozytywnym,

c) moralność i porządek prawny są niezależne od siebie w znaczeniu walidacyjnym.

POSTAWA WOBEC PRAWA to dyspozycja psychiczna, określająca stosunek adresata do prawa obowiązującego:

a) legalistyczna ( oparta na dążności do przestrzegania prawa ze względu na uzasadnienie tetyczne ),

b) konformistyczna ( oparta na dążności do przestrzegania prawa ze względu to, że przestrzegają go inni ),

c) oportunistyczna ( oparta na dążności do przestrzegania prawa z uwagi na korzyści, jakie niesie ono za sobą ).






  1   2   3   4   5   6


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna