Czesław Paweł Kłak Czynności wyjaśniające w sprawach o wykroczenia a ochrona praw człowieka



Pobieranie 118.83 Kb.
Strona1/7
Data08.05.2016
Rozmiar118.83 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7

Czynności wyjaśniające w sprawach o wykroczenia…

Czesław Paweł Kłak

Czynności wyjaśniające w sprawach o wykroczenia a ochrona praw człowieka

Podjęcie problematyki ochrony praw człowieka w toku czynności wyjaśniających jest niezbędne, gdyż wyrokiem z dnia 28 listopada 2007 r. Trybunał Konstytucyjny podtrzymał konsekwentne orzecznictwo, iż art. 42 Konstytucji odnosi się do postępowania represyjnego w ogólności, co jest pojęciem szerszym od postępowania karnego uregulowanego w k.p.k. W konsekwencji gwarancje zawarte w tym przepisie odnoszą się do wszelkich postępowań penalnych (niezależnie od ich stadium) oraz innych o charakterze represyjnym (quasi-penalnych, dyscyplinarnych czy przygotowujących do właściwego postępowania)1. Ta konsekwentna linia orzecznicza Trybunału Konstytucyjnego każe zastanowić się nad modelem czynności wyjaśniających w sprawach o wykroczenia i zadać pytanie, czy jest on zgodny z Konstytucją, jak też z międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka, w szczególności z art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka?

Osobie, o której mowa w art. 54 § 1 k.p.w., nie przysługuje prawo przeglądnięcia akt sprawy (arg. ex art. 38 § 1 k.p.w. w zw. z art. 156 § 1–4 k.p.k.)2. Nie może również korzystać z pomocy obrońcy, nie ma prawa do końcowego zapoznania się z materiałami zgromadzonymi w toku czynności wyjaśniających, jak również nie ma prawa do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza.

Art. 38 § 1 k.p.w. nie recypował art. 156 § 1–4 k.p.k., a ten ogranicza możliwość przejrzenia akt do fazy postępowania przed sądem, tj. zapewnia taką możliwość dopiero po skierowaniu do sądu wniosku o ukaranie. Oznacza to, że brak jest podstawy prawnej do uznania, iż osoba podejrzana o popełnienia wykroczenia może skutecznie, w toku czynności wyjaśniających, wnosić o umożliwienie jej przeglądnięcia akt sprawy. W doktrynie podnosi się, iż nie oznacza to, że osoba podejrzana o popełnienie wykroczenia nie może zapoznać się z aktami postępowania, albowiem żaden przepis ustawy nie zabrania jej tego3. Analizując regulację czynności wyjaśniających zauważyć należy, iż prawodawca taksatywnie wymienił uprawnienia osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia (art. 54 § 7 k.p.w.). Nie ma tam mowy o przeglądnięciu akt sprawy. Ponadto recepcja art. 156 § 1–4 k.p.k. i redakcja art. 4 k.p.w. oraz art. 20 § 1 k.p.w. wyraźnie wskazuje na fakt, iż ustawodawca z wniesieniem wniosku o ukaranie łączy przyznanie prawa do obrony, nie zaś z faktem postawienia w toku czynności wyjaśniających zarzutu popełnienia wykroczenia. Tym samym ze wskazanych przepisów wynika wyraźnie, iż dla osoby, o której mowa w art. 54 § 1 k.p.w., ustawodawca takiego uprawnienia nie przewidział, nie dając jej tym samym skutecznej możliwości żądania umożliwienia przeglądnięcia akt sprawy. Jeżeli organ prowadzący postępowanie zdecyduje się na udostępnienie osobie podejrzanej o popełnienie wykroczenia akt czynności wyjaśniających, będzie to tylko i wyłącznie jego dobra wola, a w konsekwencji to od danego organu zależeć będzie, czy taka osoba pozna akta sprawy, czy też nie. Rzeczywiście zatem żaden przepis nie zabrania udostępnienia osobie podejrzanej o popełnienie wykroczenia akt czynności wyjaśniających, rzecz jednak w tym, iż nie może ona skutecznie żądać ich udostępnienia, bo prawodawca taką możliwość wyraźnie wyłączył i na tym polega cały problem.

Oczywiście zaprezentowane rozwiązanie nie jest prawidłowe. Nie ulega wątpliwości, że aby móc skutecznie bronić swych interesów w toku czynności wyjaśniających, osoba, o której mowa w art. 54 § 1 k.p.w., powinna posiadać skuteczne prawo do żądania umożliwienia jej poznania materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prowadzonej przeciwko niej (udostępnienia akt sprawy), tak samo jak prawo takie posiada podejrzany w toku dochodzenia i śledztwa (art. 156 § 5 k.p.k.). Odmowa udostępnienia akt sprawy powinna wynikać z konieczności ochrony dobra danego postępowania, a nie być arbitralną, niczym nieuzasadnioną decyzją organu je prowadzącego. Tym samym powinna istnieć proceduralna możliwość wystąpienia z przedmiotowym żądaniem, a przesłanki podjęcia decyzji odmownej powinny być wskazane w ustawie. Oczywiście na decyzję odmowną powinno przysługiwać zażalenie.

Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia nie przewiduje możliwości złożenia przez osobę podejrzaną o popełnienie wykroczenia wniosku o końcowe zaznajomienie z materiałami zgromadzonymi w danej sprawie. Według kodeksu postępowania karnego, podejrzany takie uprawnienie posiada (art. 321 § 1 k.p.k. w odniesieniu do śledztwa i art. 321 § 1 k.p.k. w zw. z art. 325a § 2 k.p.k. w odniesieniu do dochodzenia). Takie rozwiązanie, przyjęte w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, niewątpliwie w sposób istotny ogranicza możliwość prowadzenia obrony, np. poprzez wykazanie, że w sprawie nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności zdarzenia. Nie można osoby, której postawiono zarzut popełnienia wykroczenia, pozbawić możliwości wykazania, iż skierowanie przeciwko niej wniosku o ukaranie, jest, w świetle zebranych dowodów, bezpodstawne, co de facto ma miejsce na gruncie obowiązujących przepisów – nie wie ona bowiem, jakimi dowodami dysponuje organ prowadzący postępowanie. Warto podkreślić, iż poznanie akt sprawy uzasadniać może wystąpienie z inicjatywą dowodową, prawo do której ustawodawca zagwarantował przecież osobie wskazanej w art. 54 § 1 k.p.w. Ponadto skierowanie wniosku o ukaranie przeciwko konkretnej osobie powoduje określone skutki, które są o wiele poważniejsze niż skutki czynności podejmowanych przeciwko niej w ramach czynności wyjaśniających (np. może być poddana badaniom psychologicznym i psychiatrycznym, jak też badaniom połączonym z dokonywaniem zabiegów na jej ciele – art. 20 § 3 k.p.w. w zw. z art. 74 § 2 pkt 2 k.p.k.). Tym samym teza, iż na etapie postępowania sądowego można będzie kwestionować zasadność złożenia wniosku o ukaranie, a w związku z tym, iż nie jest niezbędne, aby miała ona zapewnioną możliwość uczynienia tego skutecznie, zanim sprawa trafi do sądu, musi zostać odrzucona. Osoba ta bowiem stała się obwinionym ze wszystkimi ujemnymi skutkami z tego faktu płynącymi, a zatem jej sytuacja procesowa uległa pogorszeniu. Uważam, iż osoba ta musi mieć możliwość wykazania braku podstaw do skierowania przeciwko niej wniosku o ukaranie, a w konsekwencji uniknięcia ujemnych skutków, związanych ze skierowaniem sprawy do sądu.




  1   2   3   4   5   6   7


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna