Dopuszczający i dostateczny, przy czym uczeń otrzymuje: dopuszczający


*wskazuje podstawowe rodzaje argumentów



Pobieranie 284.59 Kb.
Strona5/6
Data06.05.2016
Rozmiar284.59 Kb.
1   2   3   4   5   6

*wskazuje podstawowe rodzaje argumentów;


  • wygłasza krótkie referaty, wykorzystując wiadomości z gimnazjum oraz nowe – z podręcznika i innych źródeł.

    W zakresie samokształcenia




    P


    Uczeń:

    • korzysta z podstawowych źródeł informacji: słowników (np. ortograficznego, poprawnej polszczyzny, języka polskiego, terminów literackich), różnych encyklopedii;

    • korzysta z Internetu i innych elektronicznych źródeł informacji;

    • znajduje w Internecie strony z potrzebnymi informacjami;

    • sporządza poprawny opis bibliograficzny;

    • *sporządza bibliografię źródeł, z których korzystał;




    • czyta ze zrozumieniem fragmenty literatury naukowej;

    • czyta teksty, by znaleźć potrzebne informacje;

    • znajduje, porządkuje i przetwarza wiadomości znalezione w czytanych mitach;

    • notuje, sporządza plan odtwórczy, konspekt wypowiedzi własnej;

    • korzysta z encyklopedii i tekstów źródłowych, pogłębiając wiedzę dotyczącą wskazanego zagadnienia;




    • integruje wiedzę z różnych obszarów polonistyki szkolnej (z zakresu historii literatury, teorii literatury, językoznawstwa i nauki o kulturze).



    PP


    Jak na poziomie podstawowym, a ponadto uczeń:

    • tworzy zestawy bibliograficzne na określony temat;

    • sporządza przypisy;

    • tworzy bazy danych;




    • *czyta tekst naukowy w celu pogłębienia interpretacji utworu literackiego lub dzieła sztuki;

    • *posługując się samodzielnie znalezionymi materiałami, wygłasza samodzielnie przygotowany referat (np. na temat genezy i znaczenia teatru w starożytnej Grecji, sztuki średniowiecza, renesansu); ilustruje go różnymi materiałami.

    Szczegółowe wymagania programowe do poszczególnych klas znajdują się w bibliotece szkolnej.


    SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA PROGRAMOWE

    Klasa I


    ZAKRES PODSTAWOWY



    Kształcenie literackie i kulturowe





    Dział programowy.

    Tematyka i problematyka

    Wymagania podstawowe

    (oceny: dopuszczający i dostateczny)

    Wymagania ponadpodstawowe

    (oceny: dobry i bardzo dobry)

    I. KULTURA STAROŻYTNEJ GRECJI I RZYMU

    Uczeń:

    1. Epos. Cechy i funkcje stylu epickiego. Starogrecki ideał człowieka
    Homer, Iliada (fragmenty)


    – określa tematykę Iliady, główne wydarzenia i bohaterów

    – charakteryzuje Iliadę, wskazując najważniejsze cechy eposu starożytnego (patos, podniosłość stylu, dwupłaszczyznowość świata przedstawionego)

    – swoimi słowami krótko wyjaśnia terminy: heros, epos starożytny, inwokacja, patos, heksametr

    – wskazuje związek fabuły eposu z wierzeniami starożytnych Greków


    – na podstawie fragmentu wymienia główne cechy stylu Homerowego (podniosłość, opisowość), rozpoznaje słownictwo i środki stylistyczne charakterystyczne dla stylu podniosłego (w tym porównania homeryckie i stałe epitety)
    – przedstawia Homera; przywołuje legendy z nim związane

    – lokalizuje w czasie powstanie eposów oraz ukazane w nich wydarzenia


    – omawia wybrane dzieła sztuki związane z treścią Iliady (np. malowidła na wazach greckich)
    – na podstawie fragmentów eposu wskazuje wartości ważne dla starożytnych Greków
    – szerzej charakteryzuje postacie Achillesa i Hektora

    – w wypowiedziach trafnie stosuje w różnych znaczeniach słowa: heros, heroizm, heroiczny

    – wyjaśnia swoimi słowami terminy: etyczny, estetyczny, podaje właściwe przykłady znaczeń
    – zabiera głos w dyskusji na temat: czy starożytne ideały mogą być cenne dla współczesnego człowieka?


    – streszcza mity greckie związane z Iliadą, interpretuje je

    – recytuje fragmenty Iliady z pamięci, wydobywając patos utworu

    – charakteryzuje epos starożytny jako gatunek literacki

    – wyjaśnia szerzej terminy: heros, inwokacja, heksametr, iloczas, patos, aojda


    – charakteryzuje właściwości stylu Homerowego, dokonując analizy stylistycznej wskazanego fragmentu
    – prezentuje wątpliwości badaczy związane z postacią Homera

    – na podstawie ilustracji zamieszczonych w podręczniku wskazuje związki sztuki starogreckiej z eposem Homera


    – ocenia postępowanie herosów i bogów opisane w Iliadzie z różnych punktów widzenia (w kontekście epoki oraz ze współczesnego punktu widzenia)
    – podaje różne przykłady greckiego umiłowania piękna


    2. Funkcja mitów w kulturze. Różne sposoby czytania mitów

    – streszcza, opowiada ważniejsze mity greckie

    – swoimi słowami wyjaśnia terminy: mit, topos, sacrum i profanum

    wyjaśnia, na czym polegają funkcje mitów: kulturotwórcza, poznawcza, światopoglądowa (bez wprowadzania nazw)

    – podaje przykłady mitów kosmogonicznych, antropogenicznych, teogonicznych, rodowych (bez terminologii)

    – na podstawie poznanych mitów wskazuje podstawowe archetypy i toposy kultury europejskiej (np. topos labiryntu, wędrówki, archetyp władcy, wojownika, matki, motyw prometejski)

    – określa wartości ważne dla starożytnych wpisane w opowieści mityczne


    – wskazuje związki frazeologiczne pochodzące z mitów greckich i wyjaśnia ich znaczenie
    – wskazuje różnego typu nawiązania do mitów greckich w utworach pochodzących z epok późniejszych


    – interpretuje poznane mity, analizując ich warstwę symboliczną

    – wskazuje różne płaszczyzny odczytania mitów

    w sposób pogłębiony wyjaśnia, czym jest mit

    – przedstawia funkcjonowanie motywów mitycznych w kulturze europejskiej (na wybranych przykładach)

    – odczytuje wybrane mity (np. wskazane w podręczniku) w sposób symboliczny
    – w postaciach bohaterów kultury masowej (Superman, Batman, Spiderman) dostrzega cechy antycznego herosa; wskazuje podobieństwa i różnice


    3. Teatr grecki – człowiek wobec zagadek istnienia
    Sofokles, Król Edyp lub

    Ajschylos, Ofiarnice



    – przedstawia przebieg wydarzeń ukazanych w przeczytanej tragedii (Król Edyp lub Ofiarnice, lub Elektra, a także Antygona); streszcza, opowiada utwór

    – na podstawie znanej tragedii przedstawia antyczną wizję ludzkiego losu (rola przeznaczenia)

    – wskazuje i ocenia motywy decyzji bohaterów

    – wyjaśnia, na czym polega tragiczna sytuacja, w której znaleźli się bohaterowie,

    i jaka była antyczna koncepcja tragizmu

    – w swoich wypowiedziach poprawnie używa terminów: wina tragiczna, tragiczne zbłądzenie, konflikt tragiczny, wybór tragiczny


    – na przykładzie poznanego dramatu przedstawia budowę tragedii antycznej, wskazując najważniejsze jej elementy

    – wyjaśnia (odwołując się do treści dramatu), na czym polegała koncepcja trzech jedności tragedii antycznej

    – wskazuje inne zasady rządzące budową tragedii antycznej (np. nie więcej niż trzech aktorów na scenie, „ozdobny” język)
    – swoimi słowami przedstawia genezę dramatu antycznego (tragedii i komedii), wywodząc go ze świąt ku czci Dionizosa

    – posługując się rysunkiem lub zdjęciem, opowiada o wyglądzie i funkcji amfiteatru greckiego, strojach aktorów itp.

    – wymienia najważniejszych twórców tragedii greckiej


    – nazywa wartości, których bronią bohaterowie tragedii

    – wyjaśnia terminy: wina tragiczna (hamartia), tragiczne zbłądzenie, katastrofa, odwołując się do losów bohaterów różnych tragedii


    – za pomocą słowników precyzuje znaczenie wyrazów: tragiczny, dramatyczny

    – opisuje budowę tragedii antycznej, używając określeń: epeisodion, stasimon, prologos, parodos, eksodos, epilogos, katastrofa, perytepia itp.

    – swoimi słowami wyjaśnia ww. terminy i odnosi je do fragmentów znanego utworu

    – wskazuje religijną rolę teatru w starożytnej Grecji i jego społeczne uwarunkowania (demokracja ateńska)


    4. Filozofia starożytnej Grecji

    – ogólnie określa przedmiot i główne działy filozofii (w zakresie informacji z podręcznika)

    –wskazuje kilka podstawowych pytań filozoficznych


    – wyjaśnia, kim byli: Tales, Empedokles, Demokryt, Pitagoras, Sokrates, Platon, Diogenes, Arystoteles, Epikur, Seneka i Marek Aureliusz (w zakresie informacji z podręcznika)

    – prezentuje główne szkoły filozoficzne starożytnej Grecji i Rzymu, wskazując ich najważniejsze założenia (zwłaszcza stoików i epikurejczyków)

    – w swoich wypowiedziach poprawnie używa nazw: platonicy, idealizm platoński, stoicy, epikurejczycy (oraz wyrazów pokrewnych)
    – czyta ze zrozumieniem fragmenty dzieł Platona i Marka Aureliusza (zamieszczone w podręczniku), wskazując zawarte w nich problemy filozoficzne

    – swoimi słowami wyjaśnia metaforę jaskini Platona

    – przedstawia (ogólnie) najważniejsze dla filozofii starożytnej koncepcje człowieka i sposobów osiągnięcia szczęścia


    – szerzej przedstawia szkoły filozoficzne starożytnej Grecji i Rzymu

    – wyjaśnia ogólnie, na czym polegał idealizm platoński


    – dokładniej charakteryzuje postawę stoicką (wobec świata, śmierci itd.) i ją ocenia

    – dokładniej charakteryzuje epikurejską koncepcję szczęścia

    – w swych komentarzach sprawnie używa terminów filozoficznych (np. stoicyzm, stoik, stoicki, epikureizm, epikurejski, a także: etyka, estetyka, logika, metafizyka)



    6. Horacy i liryka starożytna
    Horacy: Do Leukone, Do Deliusza, Do Postuma, Wybudowałem pomnik

    – określa, jakim gatunkiem była pieśń (w poezji starożytnej) i jaki był jej związek z muzyką

    – określa temat, nastrój, charakter czytanych wierszy, wskazuje i wyjaśnia główne ich motywy

    – swoimi słowami przedstawia filozoficzną problematykę wierszy Horacego; wskazuje motywy stoickie i epikurejskie

    – wyjaśnia znaczenie i źródło terminów: mecenas, mecenat

    – krótko przedstawia sylwetki najważniejszych poetów starożytności (np. Tyrteusza, Safony, Anakreonta, Symonidesa, Teokryta, Wergiliusza, Owidiusza)
    – charakteryzuje lirykę jako rodzaj literacki, wskazując jej podstawowe wyznaczniki

    – wymienia podstawowe gatunki poetyckie wywodzące się z antyku (m.in. pieśń, hymn, tren, elegia, sielanka, satyra)

    – wyjaśnia terminy: plejada, poezja tyrtejska, elegia, hymn, epigramat, epitafium, anakreontyk, erotyk, sielanka, idylla

    – wyjaśnia, czym jest topos Arkadii i jakie jest jego pochodzenie



    – interpretuje czytane wiersze Horacego

    – krótko streszcza poglądy Horacego na sztukę

    – na podstawie czytanych wierszy określa, pozycję artysty w starożytności

    – wyjaśnia znaczenie słynnych Horacjańskich sentencji


    – wskazuje trudności związane z tłumaczeniem utworów obcojęzycznych – na przykładzie różnic w tłumaczeniach Horacego

    – wyjaśnia pierwotne znaczenie terminu „liryka” i jego źródło

    – poprawnie stosuje w zdaniach przymiotniki: liryczny, klasyczny w różnych znaczeniach
    – podaje przykłady poezji tyrtejskiej w literaturze różnych epok

    II. BIBLIA

    UCZEŃ:

    1. Biblia – księga ksiąg. Opowieści o początku i końcu
    Księga Rodzaju,

    Apokalipsa św. Jana



    – podaje podstawowe wiadomości na temat Biblii (pochodzenie, budowa, czas powstawania, Stary i Nowy Testament, księgi biblijne, Pięcioksiąg Mojżeszowy, rozdziały i wersety; języki)

    – krótko (w zakresie wiadomości z podręcznika) przedstawia kilka ksiąg biblijnych (np. Księgę Rodzaju, Księgę Wyjścia, Księgę Psalmów, Pieśń nad pieśniami, Księgę Hioba Ewangelię Apokalipsę)


    – odczytuje biblijny opis stworzenia świata jako hymn na cześć Wszechmogącego

    – charakteryzuje obraz Boga, człowieka i świata w świetle Księgi Rodzaju


    – wskazuje i objaśnia najważniejsze elementy symboliczne zawarte w czytanych fragmentach Biblii (np. symbolikę liczb, symbole Apokalipsy: Baranek, siedem pieczęci, czterej jeźdźcy, Bestia, Babilon)

    – wskazuje i interpretuje podstawowe toposy biblijne (np. topos raju, homo viator)


    – wyjaśnia znaczenie słowa „apokalipsa”

    – podaje podstawowe informacje na temat Apokalipsy św. Jana

    – w czytanych fragmentach wskazuje najważniejsze cechy stylu Apokalipsy (wizyjność, symboliczność, charakterystyczne cechy składni itp.)
    – przytacza najbardziej znane biblizmy (także poznane w gimnazjum) i podaje ich współczesne znaczenie
    – odwołując się do wybranych przykładów (np. zamieszczonych w podręczniku obrazów i wierszy) przedstawia funkcjonowanie toposów biblijnych w sztuce europejskiej


    – wyjaśnia pochodzenie i dosłowne znaczenie nazwy Biblia

    – porównuje biblijną i mityczną (grecką) opowieść o początku świata


    – podaje przykłady odczytywania tekstów biblijnych w sposób dosłowny i paraboliczny lub symboliczny (np. opowieść o grzechu pierworodnym i wygnaniu z raju) –

    wykorzystuje wiadomości z zamieszczonego w podręczniku fragmentu książki A. Świderkówny
    – przedstawia wizję końca świata zawartą w Apokalipsie św. Jana; wyjaśnia, dlaczego była ona księgą nadziei chrześcijan
    – na przykładach biblizmów wyjaśnia, czym jest związek frazeologiczny stały (frazeologizm)


    2.1 Człowiek i Bóg
    opowieść o ofierze Abrahama i fragmenty wybranych ksiąg biblijnych

    – opowiada, streszcza, komentuje różne opowieści biblijne (wskazane przez nauczyciela i poznane w ramach lektury własnej)

    – odczytuje opowieści biblijne jako obraz relacji między człowiekiem a Bogiem

    – lokalizuje najważniejsze postacie, motywy i obrazy biblijne (starotestamentowe, np. walka Jakuba z aniołem, arka Noego, dziesięcioro przykazań, Józef, Mojżesz, Arka Przymierza, walka Dawida z Goliatem, świątynia Salomona, niewola babilońska, oraz z Nowego Testamentu)

    – na wybranych przykładach przedstawia symboliczny charakter postaci i pojęć biblijnych


    – w poznanych fragmentach Starego Testamentu wskazuje cechy stylu biblijnego (np. krótkie współrzędnie złożone zdania, paralelizmy, powtórzenia, fragmentaryczność)
    – wyjaśnia, na czym polega uniwersalny charakter poznanych opowieści biblijnych (np. historii Abrahama)
    – określa funkcje nawiązań biblijnych w poezji współczesnej (np. w wierszu Szymborskiej Na wieży Babel)

    – interpretuje ważniejsze opowieści biblijne, wskazując ich sensy uniwersalne i warstwę symboliczną (np. historię Abrahama, opowieści o Kainie i Ablu, o potopie, o wieży Babel, zniszczeniu Sodomy i Gomory, sądzie Salomona)

    – na przykładach znanych opowieści komentuje fragmentaryczność narracji biblijnej (oświetlanie wybranego punktu, epizodu opowieści)

    – interpretuje wiersze współczesne zawierające nawiązania do Biblii (np. Szymborskiej Na wieży Babel)


    2.2 Psalmy – modlitwa wieków
    Psalm 6,

    Psalm 144



    – wyjaśnia, jakim gatunkiem jest psalm biblijny

    – wymienia podstawowe rodzaje psalmów i je rozpoznaje

    – podaje podstawowe informacje o Księdze Psalmów (w zakresie wiadomości z podręcznika)

    – interpretuje psalmy biblijne jako uniwersalną opowieść o relacjach między człowiekiem a Bogiem

    – na podstawie wskazanych fragmentów dostrzega symboliczność języka psalmów


    – interpretuje psalmy biblijne jako najdoskonalszy wzór tekstu modlitewnego
    – wskazuje, jak wyrażają się w języku psalmów relacje między podmiotem mówiącym (człowiekiem) i adresatem (Bogiem), np. ocenia określenia Boga i człowieka, wskazuje charakterystyczne porównania, epitety

    – na przykładach psalmów wyjaśnia, czym się różni przekład od parafrazy



    3. Sens cierpienia, sens miłości
    Księga Hioba, Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie oraz wybrane przypowieści ewangeliczne

    – przedstawia historię biblijnego Hioba i wskazuje różne sposoby jej odczytania (np. opowieść o sensie cierpienia, o wierze, o relacjach między człowiekiem a Bogiem)

    – przedstawia własne refleksje na temat cierpienia i wiary (formułuje sądy i opinie, uzasadnia je)


    – swoimi słowami przedstawia temat, charakter, główne idee czytanych fragmentów Biblii
    – określa, jaki obraz miłości wyłania się z czytanych fragmentów Biblii, konfrontuje go z własnymi przemyśleniami na ten temat
    – streszcza, opowiada, parafrazuje wskazane przypowieści ewangeliczne

    – interpretuje przedstawione przypowieści, odczytując ich warstwę paraboliczną

    – przedstawia przypowieść (parabolę) jako gatunek biblijny
    – w czytanych fragmentach Biblii dostrzega charakterystyczne cechy stylu biblijnego (paralelne konstrukcje składniowe, rozpoczynanie zdań od spójników, przestawny szyk zdania, specyficzne słownictwo itp.)

    – wyjaśnia, czym jest stylizacja językowa

    – ogólnie wyjaśnia, dlaczego Biblia stanowi fundament nowożytnej kultury europejskiej


    – interpretuje opowieść o Hiobie, wykorzystując informacje zawarte w zamieszczonym w podręczniku fragmencie książki Anny Świderkówny

    – porównuje obrazy bohaterów, których dotknęło cierpienie, pochodzących z różnych utworów (np. Hiob, Prometeusz, król Edyp)

    – wyjaśnia (ogólnie), na czym polega uniwersalny sens przypowieści biblijnych

    – porównuje obraz Boga wyłaniający się z ksiąg Starego Testamentu (sprawiedliwy Jahwe) i Nowego Testamentu (chrześcijański Bóg miłości)


    – opisuje styl czytanych fragmentów Starego i Nowego Testamentu, wskazując i określając charakterystyczne środki językowe

    – na wybranych przykładach wyjaśnia, czym jest stylizacja biblijna


    – na wybranych przykładach krótko objaśnia sposoby odczytywania Biblii (jako księgi świętej, dzieła zawierającego sens moralny, jako utworu literackiego)
    – omawia wiersze współczesne zawierające nawiązania do Biblii (np. Baczyńskiego, Kamieńskiej, Miłosza – zamieszczone w podręczniku)

    Dziś.

    Proza reportażowa

    i literatura faktu

    Wojciech Tochman, Outside

    Mityzacja rzeczywistości w powieści współczesnej

    Olga Tokarczuk, Prawiek i inne czasy (fragment)



    – wymienia gatunki publicystyczne (reportaż, wywiad, sprawozdanie), określa, co je łączy

    – wskazuje najważniejsze cechy reportażu jako gatunku publicystycznego (zakres wiadomości z podręcznika)

    – wymienia rodzaje reportażu ze względu na tematykę i na środek przekazu

    – określa tematykę i przesłanie przeczytanego reportażu (np. Outside Tochmana); ocenia społeczne znaczenie podjętego problemu

    – wyjaśnia tytuł reportażu i określa jego rolę

    – wskazuje elementy wywiadu i określa jego funkcję w tekście publicystycznym

    – wskazuje w tekście mowę niezależną, zależną i pozornie zależną; określa ich funkcje

    – próbuje opisać stosunek autora reportażu do przedstawionych wydarzeń


    – określa elementy świata przedstawionego w powieści Tokarczuk Prawiek i inne czasy; wyjaśnia, na czym polega ich szczególny charakter

    – dostrzega symboliczny charakter świata przedstawionego powieści (np. granice Prawieku, nazwy rzek)


    – docieka przyczyn popularności reportażu we współczesnej kulturze

    – określa rolę prozy reportażowej w kształtowaniu społecznego obrazu rzeczywistości, ocen i opinii publicznych

    – wyjaśnia swoimi słowami terminy: dokumentaryzm, literatura dokumentarna

    – wskazuje literackie sposoby budowania obrazu postaci i problemu


    – omawia kompozycję i cechy językowo-stylistyczne wybranego reportażu, np. Tochmana (m.in. sposób posługiwania się mową niezależną i pozornie zależną; zachowanie cech językowych osób mówiących)

    – podejmuje próbę napisania reportażu


    – opisuje świat przedstawiony fragmentu powieści Tokarczuk, zwracając uwagę na odniesienia biblijne

    – w czytanych fragmentach powieści wskazuje elementy mityzacji


    – przeciwstawia sobie terminy: dokumentaryzm i mityzacja






    III. ŚREDNIOWIESZE

    UCZEŃ:

    1. Czas modlitwy:
    poezja średniowieczna:

    Bogurodzica,

    Lament świętokrzyski

    sztuka romańska i gotycka, dzieła przywołane w podręczniku



    – wygłasza tekst Bogurodzicy z pamięci

    – parafrazuje tekst pieśni, przedstawiając go współczesną polszczyzną

    – w tekście Bogurodzicy wskazuje archaizmy

    – opisuje budowę pieśni, wskazując strofy, refren, powtórzenia, rymy itp.

    – wskazuje apostrofy, określa adresatów wypowiedzi

    – podaje podstawowe informacje na temat Bogurodzicy (czas powstania, hipotetyczne autorstwo, funkcja hymnu rycerskiego)


    – przedstawia treść i budowę Lamentu świętokrzyskiego

    – parafrazuje tekst pieśni, przedstawiając jej treść współczesną polszczyzną, wskazuje archaizmy

    – opisuje uczucia osoby mówiącej w wierszu

    – wskazuje kolejnych adresatów, do których zwraca się Maryja

    – wyjaśnia terminy: średniowiecze, teocentryzm, uniwersalizm, hierarchizacja, apokryf, pieta

    – wymienia widowiska pasyjne jako formy teatru średniowiecznego
    – na podstawie konkretnych dzieł (przywołanych w podręczniku obrazów, rzeźb, budowli) charakteryzuje cechy stylu romańskiego i gotyckiego

    – w omawianych dziełach wskazuje elementy symboliczne (np. hierarchia wielkości postaci, centralna pozycja, kolory, symbolika liczb, motywy symboliczne i alegoryczne)



    – charakteryzuje budowę pieśni, dostrzegając jej kunsztowność i niektóre elementy symboliczne (np. oparcie budowy na liczbie 2)

    – wiąże religijny charakter pieśni z teocentryzmem epoki

    – interpretuje Bogurodzicę w kontekście średniowiecznej idei pośrednictwa
    – wykorzystując zamieszczony w podręczniku tekst Romana Mazurkiewicza, wymienia „zagadki” Bogurodzicy (hipotezy związane z jej pochodzeniem)

    – porównuje wyobrażenie Matki Bożej w Bogurodzicy i Lamencie świętokrzyskim, przedstawiając dwa różne obrazy Maryi („boski” i „ludzki”) ukazane w tych utworach


    – dostrzega związek wyobrażeń Matki Bożej w pieśniach ze sztuką romańską (Bogurodzica) i gotycką (Lament świętokrzyski)

    – wymienia przykładowe doniosłe zabytki sztuki średniowiecznej – romańskiej i gotyckiej


    2. W kręgu ideałów: święci
    Legenda o świętym Aleksym

    Kwiatki świętego Franciszka

    – streszcza Legendę o św. Aleksym; przedstawia dzieje i postać świętego

    – „przekłada” polszczyznę średniowieczną na język współczesny)

    – przedstawia wzorzec osobowy świętego ascety na przykładzie św. Aleksego

    – ocenia decyzję świętego Aleksego w kontekście ideałów epoki i z punktu widzenia człowieka współczesnego

    – wyjaśnia terminy: hagiografia, legenda (żywot), asceza, asceta

    – określa, jakim gatunkiem literackim była legenda średniowieczna

    – odczytuje wybrane fragmenty Kwiatków św. Franciszka ze zrozumieniem ich paraboliczności i moralistycznego charakteru

    – streszcza, opowiada, komentuje wybrane opowieści

    – rozpoznaje i wyjaśnia symbolikę zawartą w utworze (np. dwunastu towarzyszy, nauczanie w drodze, wilk jako alegoria zła)

    – określa stosunek św. Franciszka do natury

    – wymienia główne wartości wiążące się z duchowością franciszkańską, np. pokój, dobro, pokora, ubóstwo, radość i pogoda, miłość do stworzeń

    – wypowiada swój sąd na temat znaczenia postawy franciszkańskiej (i ideałów franciszkańskich) we współczesnym świecie

    – w swoich wypowiedziach trafnie używa terminów: franciszkanizm, franciszkański


    – wiąże ideał ascezy z teocentryzmem i średniowieczną koncepcją człowieka (doskonała dusza – grzeszne ciało)

    – formułuje własne sądy i opinie na temat średniowiecznych wzorców ascezy, uzasadnia je, przytaczając argumenty

    – wykorzystuje wnioski z interpretacji wierszy Grochowiaka i Iłłakowiczówny (zamieszczonych w podręczniku)

    – przedstawia wzorzec kompozycyjny (schemat) średniowiecznej legendy (żywotu) i odnajduje go w Legendzie o św. Aleksym


    – w pieśni Pochwała stworzenia odnajduje elementy średniowiecznej hierarchicznej wizji świata

    – określa stosunek św. Franciszka do ideału ascezy

    – porównuje wzorzec świętości Franciszka i Aleksego


    3. W kręgu ideałów: władca, rycerz, dama
    Pieśń o Rolandzie, opowieści o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu

    Gall Anonim, Kronika polska



    Dzieje Tristana i Izoldy


    – charakteryzuje średniowieczny wzorzec osobowy rycerza na podstawie postaci Rolanda (poznanej w gimnazjum), Percewala oraz fragmentów książki Marii Ossowskiej; wskazuje związane z nim idee i wartości (np. honor, wierność, czystość)

    – streszcza, opowiada fragmenty (np. zamieszczone w podręczniku) opowieści o Percewalu


    – wyjaśnia terminy: epika rycerska, romanse rycerskie, pieśń o dziejach, truwerzy, trubadurzy

    – w swoich wypowiedziach posługuje się terminami: alegoria, symboliczność, apokryf, etyka rycerska


    – na przykładzie wybranego obrazu wykazuje alegoryczny charakter malarstwa średniowiecznego (wykorzystuje „słownik alegorii” zamieszczony w podręczniku)
    – na podstawie kroniki Galla Anonima charakteryzuje idealnego średniowiecznego władcę

    – określa, jakim gatunkiem była kronika średniowieczna (na przykładzie czytanego fragmentu wskazuje jej cechy)


    – w opisie władców wskazuje elementy hiperbolizacji, idealizacji itp. oraz określa ich funkcję

    – wyjaśnia, na czym polegała dwujęzyczność polskiego średniowiecza


    – opowiada, streszcza dzieje Tristana i Izoldy (fragmenty)

    – charakteryzuje postacie kochanków

    – opisuje rodzaj łączącej ich miłości

    – określa, na czym polega tragizm losów Tristana i Izoldy

    – wyjaśnia, jaki był wzorzec miłości rycerskiej


    – wymienia wartości, postawy, obyczaje, ceremonie, formy zachowań itp. składające się na średniowieczną kulturę rycerską (zakres wiadomości z podręcznika)

    – próbuje określić, czym jest etos rycerski (czym był w średniowieczu i jakie jest jego miejsce w świecie współczesnym)


    – przedstawia kronikę jako gatunek średniowiecznej historiografii

    – odnajduje cechy idealnego władcy w postaciach znanych z innych utworów (np. Karol Wielki)
    – wskazuje wybrane elementy symboliczne i alegoryczne utworu (np. walka ze smokiem, czarodziejski napój, miecz między śpiącymi kochankami, krzak głogu)

    – porównuje wzorzec miłości ukazany w Dziejach Tristana i Izoldy z wzorcami współczesnymi



    4. Śmierć i zaświaty
    Rozmowa Mistrza Polikarpa ze śmiercią

    Pieśń o Rolandzie (fragment)

    Hans Memling, Sąd Ostateczny i inne przykłady malarstwa średniowiecznego przywołane w podręczniku



    – przedstawia treść Rozmowy Mistrza Polikarpa ze śmiercią, opisuje występujące w niej postacie

    – parafrazuje tekst utworu (znajduje współczesne odpowiedniki form archaicznych)

    – wskazuje w utworze cechy dialogu jako gatunku literackiego
    – wyjaśnia, czym był średniowieczny motyw tańca śmierci (dance macabre), odnajduje go w różnych dziełach sztuki oraz w Rozmowie…

    – dostrzega dydaktyczno-moralizatorskie przesłanie Rozmowy... i dzieł sztuki zawierających motyw tańca śmierci


    – wskazuje w Rozmowie... komizm sytuacyjny, komiczną degradację obrazu śmierci, wymieszanie grozy i śmieszności
    – dokonuje szczegółowej analizy sceny śmierci Rolanda, wskazując elementy symboliczne

    – w swych wypowiedziach posługuje się terminami: apoteoza, heroizm, sakralizacja, idealizacja


    – na podstawie przykładów malarstwa zamieszczonych w podręczniku przedstawia średniowieczne wyobrażenie ziemi, piekła, czyśćca i raju
    – podaje przykłady średniowiecznych dzieł sztuki zawierających motywy eschatologiczne

    – wskazuje obecne w utworze archaizmy

    – odnajduje elementy satyry społecznej


    – na podstawie Rozmowy... oraz wybranych dzieł sztuki (np. przywołanych w podręczniku) wnioskuje, jak w średniowieczu pojmowano śmierć

    – interpretuje scenę śmierci Rolanda w kontekście etosu rycerskiego i teocentryzmu epoki; określa, jaką funkcję pełni obraz śmierci bohatera
    – uzasadnia powszechność motywów śmierci i Sądu Ostatecznego w literaturze i sztuce średniowiecza na podstawie wiedzy o światopoglądzie epoki i średniowiecznej koncepcji człowieka itp.


    Dziś.

    Literatura fantasy


    John Ronald Reuel Tolkien, Andrzej Sapkowski (fragmenty prozy)

    – charakteryzuje świat przedstawiony prozy Tolkiena

    – dostrzega motyw walki dobra ze złem będący podstawą kompozycji powieści


    – określa, czym jest literatura fantasy i dlaczego została ona wyodrębniona jako gatunek
    – w utworze Sapkowskiego odnajduje przetworzone motywy i postacie z epiki rycerskiej; komentuje sposób ich wykorzystania

    – wyjaśnia terminy: pastisz, parodia i posługuje się nimi w swoich wypowiedziach

    – określa stylistyczną funkcję wulgaryzmów, kolokwializmów i elementów stylu potocznego


    – próbuje wskazać źródła popularności literatury fantasy


    IV. RENESANS

    UCZEŃ:

    1. Renesansowa koncepcja godności człowieka

    Giovanni Pico della Mirandola, Mowa o godności człowieka,

    Jan Kochanowski Pieśń XIX, ks. II;

    Pieśń XXIV, ks. II;

    fraszki: Do gór i lasów, Do fraszek


    fresk Michała Anioła Stworzenie Adama i inne przykłady dzieł renesansowych zamieszczone w podręczniku



    – wskazuje godność i wolność człowieka jako temat literatury (myśli) renesansowej; przywołuje konkretne teksty

    – na podstawie czytanych tekstów określa, jak zmieniły się (w stosunku do średniowiecza) poglądy na człowieka i jego relacje ze światem

    – wskazuje i wyjaśnia różne znaczenia słowa „humanizm”

    – wymienia najważniejsze hasła odrodzenia i krótko je komentuje (zakres wiadomości z podręcznika)

    – wyjaśnia nazwę epoki
    – określa, jaka koncepcja człowieczeństwa wyłania się z utworów Kochanowskiego i dzieła Mirandoli
    – przedstawia pieśń i fraszkę jako gatunki literackie

    – określa miejsce pieśni i fraszek w twórczości Kochanowskiego (w zakresie wiadomości z podręcznika)


    – rozpoznaje wiersz sylabiczny


    – interpretuje wymowę fresku Michała Anioła Stworzenie Adama, zwracając uwagę na relacje między Bogiem a człowiekiem

    – komentuje i interpretuje dzieła sztuki renesansowej (z podręcznika)

    – w czytanych utworach literackich i poznawanych dziełach sztuki wskazuje nawiązania sztuki renesansu do antyku

    – na przykładach znanych dzieł uzasadnia, że człowiek jest ważnym tematem literatury i sztuki renesansu


    – charakteryzuje humanizm jako prąd umysłowy odrodzenia

    – krótko prezentuje sylwetki mistrzów włoskiego renesansu oraz wybitnych humanistów europejskich (zakres wiadomości z podręcznika)

    – hasła renesansowe (np. „człowiekiem jestem…”) czyni kluczem do odczytania wskazanych utworów Kochanowskiego

    – w Pieśni XIX i fraszce Do gór i lasów dostrzega nawiązania do filozofii stoickiej i epikurejskiej

    – na przykładzie Pieśni XXIV wyjaśnia, czym był horacjanizm (naśladowanie modelu poezji stworzonej przez Horacego)

    – określa, jaka koncepcja poety (artysty) zawarta jest w Pieśni XXIV


    – charakteryzuje pieśń jako gatunek renesansowy, zwracając uwagę na jego tradycję literacką

    – wskazuje środki stylistyczne w utworach Kochanowskiego i określa ich funkcje (np. porównania, epitety, przerzutnie)


    – interpretuje dzieła sztuki renesansowej w kontekście filozofii renesansowej i renesansowej koncepcji człowieka


    2. Człowiek i świat

    Jan Kochanowski, Hymn, Na lipę

    także

    malarstwo renesansowe przywołane w podręczniku,



    np. obrazy Pietera Bruegla, Albrechta Dürera

    – na podstawie czytanych utworów oraz dzieł sztuki określa stosunek twórców renesansowych do natury
    – przedstawia renesansowy obraz Boga, świata i człowieka w Hymnie Kochanowskiego

    – wymienia cechy stylu klasycznego i odnajduje je w utworach Kochanowskiego

    – określa, jaką funkcję w utworach Kochanowskiego pełnią opisy natury

    – wskazuje w czytanych utworach obecność postaw stoickich i epikurejskich

    – w czytanych utworach rozpoznaje cechy gatunkowe pieśni i fraszki
    – podaje (i stosuje w zdaniach) różne znaczenia słów: klasyk, klasyczny
    – wyjaśnia, dlaczego renesans nazywany jest epoką odkryć (ogólnie i na podstawie czytanych utworów)


    – porównuje sposób ukazania natury w poezji i malarstwie renesansu

    – przedstawia renesansowy obraz świata i człowieka w Hymnie Kochanowskiego w kontekście filozofii renesansu

    – wyjaśnia, czym był renesansowy klasycyzm (jako styl w sztuce i jako światopogląd)

    – interpretuje wskazane pieśni i fraszki Kochanowskiego w kontekście filozoficznym (stoicyzm, epikureizm, neoplatonizm)

    – posługuje się określeniem „rzecz czarnoleska”
    – przedstawia główne zasługi reformacji i jej twórców dla kultury


    3. W teatrze życia codziennego
    Jan Kochanowski, fraszki

    – odwołując się do czytanych utworów wykazuje, iż nowym bohaterem literatury renesansowej jest zwykły człowiek i świat jego uczuć

    – na podstawie poznanych fraszek Kochanowskiego określa tematy, które poeta w nich poruszał

    – posługując się przykładami z utworów, opisuje renesansowy ideał życia

    – nazywa rodzaje fraszek (żartobliwa, filozoficzno-refleksyjna, autobiograficzna, autotematyczna, satyryczna itp.), podając przykłady konkretnych utworów



    – interpretuje fraszki Kochanowskiego, sytuując je w kontekście filozoficznym (stoicyzm, epikureizm)

    – wyjaśnia, dlaczego fraszki można uważać za „pamiętnik liryczny poety”



    4. Obywatelska i patriotyczna refleksja renesansu

    Jan Kochanowski, [Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie...], Pieśń o spustoszeniu Podola, Pieśń o cnocie

    Piotr Skarga, Kazania sejmowe


    – na podstawie poznanych fragmentów dzieł wskazuje najważniejsze kierunki myśli obywatelskiej i patriotycznej renesansu (państwo, władca, wzorzec obywatela-patrioty)
    – charakteryzuje ideał władcy zawarty w pieśni chóru z Odprawy posłów greckich
    – na podstawie utworów Kochanowskiego charakteryzuje wzorzec osobowy obywatela-patrioty
    – streszcza poglądy Skargi na obowiązki obywateli (szlachty i rządzących) wobec ojczyzny

    – wyjaśnia sens porównania ojczyzny do tonącego okrętu

    – wskazuje obowiązki rządzących wobec poddanych
    – w kazaniu Skargi i fragmencie utworu Kochanowskiego rozpoznaje elementy retoryczne; określa ich funkcje

    – w czytanych utworach rozpoznaje funkcję impresywną (perswazyjną); wskazuje typowe dla niej środki stylistyczne


    – w czytanych utworach rozpoznaje nawiązania do antyku (motywy, wartości) i określa ich funkcje

    – wzorzec osobowy obywatela-patrioty interpretuje w kontekście renesansowej koncepcji człowieka (jako istoty wyjątkowej i szczególnie uposażonej przez Stwórcę, odpowiedzialnej itp.)
    – interpretuje metaforę pasterza i stada w pieśni chóru z Odprawy posłów greckich
    – wymienia gatunki renesansowej publicystyki, w tym kazanie i orację

    – w czytanych utworach rozpoznaje styl retoryczny, wskazując typowe dla niego środki stylistyczne (i określając ich funkcje)




    5. Wobec zagadki losu i nieuchronności śmierci
    Jan Kochanowski, [Nie porzucaj nadzieje...], O żywocie ludzkim, Treny: IX, X, XIX

    – określa filozoficzną koncepcję bytu ludzkiego zawartą w czytanych utworach

    – w pieśni i fraszkach rozpoznaje elementy filozofii stoickiej i epikurejskiej

    – w czytanych utworach wskazuje topos Fortuny i określa jego funkcję

    – wyjaśnia, na czym polegał ideał mędrca-

    -filozofa niewrażliwego na odmiany losu
    – ogólnie przedstawia tematykę i poetykę Trenów (jako cyklu)

    – interpretuje poznane Treny, zwracając uwagę na zmieniające się uczucia i przemianę światopoglądową podmiotu lirycznego

    – przedstawia przemiany uczuć i stanów wewnętrznych podmiotu lirycznego w kolejnych trenach, analizując ukazujące je środki stylistyczne (porównania, epitety, peryfrazy, środki wersyfikacyjno-

    -składniowe itp.)

    – określa nową koncepcję Boga, człowieka i świata zawartą w Trenach

    – charakteryzuje tren jako gatunek literacki



    – porównuje koncepcje człowieka (życia ludzkiego) i świata w różnych znanych sobie utworach Jana Kochanowskiego, zwracając uwagę na „renesansowe niepokoje” burzące optymistyczny obraz epoki

    – analizuje i interpretuje wybrane Treny z uwzględnieniem różnorodnych kontekstów filozoficznych i kulturowych (np. określa funkcje nawiązań antycznych)

    – ogólnie wyjaśnia, dlaczego Treny zapowiadają zmierzch renesansu (zakres wiadomości z podręcznika)


    Dziś.

    Tęsknota do klasycyzmu


    Czesław Miłosz, Ars poetica?,

    Zbigniew Herbert, Dlaczego klasycy, Klasyk,



    Do Marka Aurelego

    – wyjaśnia różne znaczenie terminów: klasycyzm, klasyczny (wykorzystuje fragment eseju Jarosława Marka Rymkiewicza)

    – podaje przykłady utworów świadczących o tym, że klasycyzm jest prądem ponadczasowym

    – w czytanych utworach współczesnych zamieszczonych w podręczniku wskazuje nawiązania do tradycji renesansowej i klasycznej


    – wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem „kultura (tradycja) śródziemnomorska”; wskazuje jej antyczne korzenie

    – wyjaśnia pojęcie ars poetica

    – interpretuje wybrane utwory poezji współczesnej (np. zamieszczone w podręczniku) nawiązujące do tradycji renesansowej


    V. BAROK

    UCZEŃ:

    1. Człowiek wobec nieskończoności. Pytanie o sens istnienia
    Mikołaj Sęp-Szarzyński, Sonet II i Sonet IIII

    William Szekspir, Makbet

    Zbigniew Herbert, Tren Fortynbrasa


    – na podstawie czytanych utworów i wiadomości z podręcznika przedstawia kryzys wiary w człowieka, jaki przyniosła nowa epoka
    – przedstawia koncepcję bytu ludzkiego jako „wiecznej wojny” w sonetach Sępa-Szarzyńskiego
    – w czytanych utworach wskazuje cechy stylu barokowego (niepokój, nieład, skomplikowanie, niejasność, dysharmonia)

    – wskazuje i nazywa typowe dla stylu barokowego środki stylistyczne: inwersja składniowa, przerzutnia, antyteza, oksymoron, peryfraza


    – przedstawia treść, budowę i problematykę Makbeta (m.in. władza jako namiętność, wizja człowieka jako aktora w teatrze świata, obraz człowieka wydanego na łup namiętnościom i wahaniom)

    – wskazuje główne cechy dramatu Szekspirowskiego

    – charakteryzuje postacie i określa motywy ich postępowania

    – ocenia bohaterów Szekspirowskich


    – zna przynajmniej jedną inscenizację dramatu Szekspira

    – relacjonuje przeżycia związane z obejrzanym spektaklem; wykorzystuje słownictwo związane z teatrem
    – określa, jakie postawy reprezentują Hamlet i Fortynbras ukazani w wierszu Herberta Tren Fortynbrasa


    – na podstawie poznanych wierszy przedstawia barokową wizję Boga, człowieka i świata

    – porównuje cechy stylu barokowego w czytanych utworach poetyckich oraz w dziełach innych sztuk (np. w architekturze)


    – przedstawia (ogólnie) biografię Szekspira i jego wpływ na rozwój teatru europejskiego

    – przedstawia wielkich bohaterów Szekspirowskich – Hamleta, Makbeta i Lady Makbet – jako postaci symboliczne dla kultury europejskiej (np. „hamletyzowanie”)

    – wyjaśnia, na czym polega nowa koncepcja tragizmu w dramatach Szekspira (nie fatum, lecz namiętności człowieka, który owładnięty nimi zmierza do zguby)

    – wskazuje obecność różnych konwencji stylistycznych w poznanym dramacie Szekspira (złamanie zasady decorum)


    – formułuje oceny i opinie estetyczne związane z obejrzanym spektaklem

    – odczytuje Tren Fortynbrasa Herberta jako utwór o różnych postawach wobec rzeczywistości i o władzy despotycznej






    2. Wobec śmierci i nieubłaganego upływu czasu
    Mikołaj Sęp-Szarzyński, Sonet I,

    Daniel Naborowski, Krótkość żywota

    malarstwo zawierające motywy śmierci i przemijania


    – na podstawie poznanych wierszy wyjaśnia, jaką funkcję pełnił w sztuce baroku topos marności (vanitas)

    – określa, jakie uczucia i refleksje budzi w osobach mówiących w czytanych wierszach świadomość śmierci i przemijania


    – wskazuje środki stylistyczne typowe dla stylu barokowego: oksymoron, antytezę, inwersję, paradoks, przerzutnię, wyliczenia i nagromadzenia, puentę, instrumentację głoskową, i określa ich funkcję w czytanych wierszach

    – wyjaśnia terminy: sylwa, epitafium, panegiryk



    – analizuje i interpretuje czytane wiersze

    – przedstawia barokową symbolikę zwierciadła (wykorzystując zamieszczony w podręczniku fragment eseju Jana Białostockiego)

    – na przykładzie motywu vanitas porównuje sposoby ukazania tych samych idei w dziełach różnych sztuk i za pomocą różnych tworzyw


    3. Wszystko jest iluzją. O estetyce barokowej
    Jan Andrzej Morsztyn, Niestatek

    przykłady malarstwa barokowego zamieszczone w podręczniku


    wiersze: Ernesta Brylla, Stanisława Grochowiaka

    Molier, Świętoszek


    – na podstawie utworu Morsztyna i dzieł sztuki wyjaśnia, jaką rolę odgrywała iluzja w sztuce baroku

    – w poznanym wierszu wskazuje cechy stylu barokowego („poetyki iluzji”), m.in. rozpoznaje środki stylistyczne, takie jak: inwersja, przerzutnia, kalambur, antyteza, oksymoron, paradoks, i określa ich funkcje


    – rozpoznaje styl barokowy w sztuce i wskazuje jego charakterystyczne elementy (dynamika, nienaturalne pozy postaci, wzburzone szaty, nienaturalne źródło światła, nastrojowość itp.)

    – określa, jaką funkcję w sztuce baroku pełniły motywy rozkładu i brzydoty

    – w Świętoszku Moliera wskazuje cechy komedii; rozpoznaje różne rodzaje komizmu: słowa, postaci, sytuacji (podaje konkretne przykłady)

    – charakteryzuje i ocenia bohaterów Świętoszka, dostrzegając elementy satyry i karykatury; wyjaśnia termin „komedia charakterów”

    – wyjaśnia, jakie zjawisko społeczne (postawa) jest ośmieszone w Świętoszku


    – wyjaśnia, jakie są źródła iluzji jako zasady estetyki barokowej (zakwestionowanie świadectwa ludzkich zmysłów)

    – relacjonuje poglądy filozofów na temat piękna i brzydoty (zakres wiadomości z podręcznika)


    – komentuje dzieła barokowe (wiersze, obrazy, rzeźby, architekturę), sytuując je w kontekście kulturowym i filozoficznym


    – w zamieszczonych w podręczniku wierszach poetów współczesnych odnajduje estetykę brzydoty; podejmuje próby interpretacji tych utworów
    – na przykładzie Świętoszka omawia budowę dramatu klasycystycznego

    4. Dwie miłości – świat i Bóg
    Mikołaj Sęp-Szarzyński, Sonet V,

    Daniel Naborowski, Na oczy królewny angielskiej,

    Jan Andrzej Morsztyn, O swej pannie,

    Do tejże, Do trupa


    – na podstawie poznanych utworów przedstawia dramatyczny obraz egzystencji człowieka w kulturze baroku (rozdarcie między pragnieniem ziemskich rozkoszy a poczuciem ich nietrwałości)
    – odwołując się do czytanych wierszy, charakteryzuje barokową poezję dworskiej: wymienia twórców, określa tematykę, omawia formę, styl itp.

    – w czytanych utworach rozpoznaje cechy stylu barokowego

    – określa funkcję odnalezionych w czytanych utworach środków artystycznych, takich jak: porównanie, przeciwstawienie, paradoks, oksymoron, antyteza, gradacja, wyliczenie, nagromadzenie, kompozycja łańcuchowa, figura sumacji


    – w sposób pogłębiony komentuje barokowy obraz dramatycznej egzystencji człowieka ukazany np. w poezji Sępa-Szarzyńskiego

    – wyjaśnia, na czym polegał koncept barokowy; rozpoznaje wiersze konceptyczne

    – wskazuje przykłady konceptów w malarstwie

    – określa koncepcję miłości obecną w barokowej poezji dworskiej

    – w poznanych wierszach barokowych odnajduje topos miłości i śmierci

    – podaje podstawowe informacje o życiu i twórczości poetów barokowych: Jana Andrzeja Morsztyna i Daniela Naborowskiego (zakres wiadomości z podręcznika)

    – wyjaśnia termin „akrostych”


    5. W kręgu sarmatyzmu
    Wacław Potocki, Wojna chocimska (fragment),

    Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragment)




    – wyjaśnia terminy: sarmatyzm, Sarmata, sarmacki

    – odwołując się do literatury i malarstwa, omawia sarmatyzm jako zespół wartości i postaw związanych z etosem polskiej szlachty (m.in. kult rycerskości, umiłowanie wolności i honoru, demokracja szlachecka, sarmacki mesjanizm, przywiązanie do tradycji itp.)

    – porównuje dwa oblicza sarmatyzmu:

    umiłowanie wolności–samowola; tradycje rycerskie–warcholstwo; gościnność–życie ponad stan; przywiązanie do tradycji–ksenofobia; religijność–zabobonność

    – na konkretnych przykładach przedstawia gatunki literackie związane z nurtem sarmackim – pamiętnik, epos barokowy
    – wskazuje charakterystyczne cechy języka i stylu pamiętników Paska (kwiecistość, ozdobność, barokowa składnia zdań, makaronizowanie itp.)

    – wyjaśnia terminy: makaronizm, makaronizowanie



    – na podstawie poznanych fragmentów utworów i wiadomości z podręcznika przedstawia różne obszary i zjawiska kultury szlacheckiej w dawnej Polsce: dwór, ceremoniał, strój szlachecki, portret sarmacki itp.

    – w czytanych utworach zauważa obecność retoryki barokowej


    – ogląda przynajmniej jedną z adaptacji filmowych Trylogii w reż. Jerzego Hoffmana i odczytuje ją jako obraz baroku sarmackiego

    – na podstawie znanej adaptacji wymienia ważniejsze środki wyrazu filmowego i określa ich funkcję



    Dziś. Estetyka brzydoty
    wybrane wiersze Stanisława Grochowiaka i Mirona Białoszewskiego

    Andrzej Stasiuk, Babka (fragment Opowieści galicyjskich)



    – komentuje wiersze należące do nurtu turpistycznego poezji współczesnej ze świadomością funkcji zastosowanych w nich środków artystycznych

    – wyjaśnia określenia: poezja kiczu, peryferia kultury w odniesieniu do utworów Białoszewskiego

    – określa, czym jest poezja lingwistyczna

    – na przykładach czytanych wierszy wyjaśnia, na czym polega koncept językowy w poezji współczesnej


    – na podstawie zamieszczonego w podręczniku fragmentu charakteryzuje świat przedstawiony oraz język i styl prozy Stasiuka

    – przedstawia bohaterów Stasiuka i ich świat wewnętrzny

    – odczytuje przesłanie utworu


    – interpretuje wiersze Białoszewskiego i Grochowiaka, odnajdując w ich formie (stylu, poetyce) obraz świata

    – formułuje sądy na temat sztuki zawierające oceny estetyczne


    – analizuje cechy języka narracji we fragmencie utworu Stasiuka: wskazuje mowę zależną, niezależną i pozornie zależną, zauważa stylizację językową



    VI. OŚWIECENIE

    UCZEŃ:

    1. Czas rozumu
    Adam Naruszewicz, Balon
    obrazy Jacques’a-Louisa Davida, przykłady malarstwa i rzeźby klasycystycznej przywołane w podręczniku



    – w odzie Naruszewicza i dziełach malarstwa odnajduje oświeceniowy kult rozumu, wiedzy i wynalazków

    – odwołując się do czytanego tekstu, przedstawia nowy ideał człowieka – wykorzystującego swój rozum, krzewiącego cywilizację i ujarzmiającego przyrodę

    – wyjaśnia terminy: oświecenie, racjonalizm, empiryzm, ateizm, deizm, libertynizm, klasycyzm,

    – wyjaśnia, czym był klasycyzm epoki oświecenia; przywołuje wybrane dzieła sztuki oświeceniowego klasycyzmu

    – wymienia i krótko przedstawia postacie ważnych dla oświecenia filozofów, uczonych i pisarzy (np. Locke’a, Diderota, Rousseau, Monteskiusza, Woltera – w zakresie wiadomości z podręcznika)


    – formułuje sądy i opinie na temat znaczenia rozwoju nauki i odkryć naukowych dla cywilizacji ludzkiej oraz zagrożeń, jakie jednocześnie niesie ze sobą postęp

    – dokonuje analizy i interpretacji ody Balon jako wiersza klasycystycznego; wskazuje elementy typowe dla tego stylu (np. peryfrazę)

    – na przykładzie wiersza Naruszewicza charakteryzuje odę jako gatunek klasycystyczny – jej styl, typowe środki artystyczne

    – określa, jaką postawę zajmowali ludzie oświecenia wobec władzy, religii i Kościoła i innych instytucji (na podstawie wiadomości z podręcznika)



    2. O nowy, rozumny kształt państwa

    Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny


    Józef Wybicki,



    Pieśń Legionów Polskich we Włoszech,

    Tolerancja (fragment Encyklopedii)

    – określa wzorzec patriotyzmu przedstawiony w Hymnie do miłości ojczyzny (patriotyzm klęski i ofiary)

    – charakteryzuje hymn jako gatunek klasycystyczny

    – analizuje Hymn do miłości ojczyzny, wskazując najważniejsze cechy wiersza klasycystycznego (ład, proporcja, symetria, równowaga)
    – przedstawia klasycystyczny ideał języka: jasność, czystość, precyzja, doskonałość

    – wyjaśnia, dlaczego i jak pisarze oświecenia walczyli o czystość języka (tępienie zapożyczeń, makaronizmów, francuszczyzny oraz wynaturzeń składni)

    – ogólnie przedstawia sytuację Polski w czasach stanisławowskich (jako kontekst historyczny hymnu)

    – wymienia próby reform podejmowane w celu ratowania państwa oraz ważne przedsięwzięcia społeczne i kulturalne

    – wymienia gatunki ulotnej poezji politycznej (np. paszkwil, pamflet) tworzone w czasie Sejmu Czteroletniego; krótko je charakteryzuje
    – charakteryzuje model patriotyzmu przedstawiony w Pieśni Legionów…, wskazując jego poetyckie wykładniki (zbiorowy podmiot liryczny, adresat, sytuacja liryczna, styl liryki apelu, refren, prostota budowy itp.)

    – określa, jaką funkcję pełnią w utworze postacie bohaterów narodowych

    – podaje, kiedy i w jakich okolicznościach Mazurek stał się hymnem narodowym


    – interpretuje model patriotyzmu zaproponowany przez Krasickiego (docieka jego źródeł)

    – wskazuje czystość języka jako jedną z zasad utworu klasycystycznego (w wierszu wskazuje językowe wykładniki elegancji stylu)

    – określa rolę Komisji Edukacji Narodowej i Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych w walce o czystość języka polskiego

    – przedstawia ważne instytucje społeczno-kulturalne doby oświecenia, reformę szkolnictwa, Collegium Nobilium, teatr, publicystykę oświeceniową (zakres wiadomości z podręcznika)


    – analizuje warstwę językowo-stylistyczną oraz budowę wersyfikacyjno-składniową Mazurka Dąbrowskiego (dostrzega prostotę i melodyjność budowy, a także zaburzenia rytmu wiersza)

    – wskazuje środki stylistyczne (powtórzenia, apostrofy, formy czasowników) i określa ich funkcję

    – przedstawia okoliczności powstania pieśni i jej historię
    – przedstawia pojmowanie tolerancji w XVIII w. (na podst. hasła z Encyklopedii) i porównuje je z dzisiejszym rozumieniem tego pojęcia


    3. Wątpliwości oświeconych

    Ignacy Krasicki, satyra Pijaństwo,

    Ignacy Krasicki, bajki



    – wyjaśnia, czym jest satyra jako gatunek literacki i jako konwencja estetyczna

    – wyjaśnia, jakimi sposobami zostało ośmieszone pijaństwo (obrazek obyczajowy, retoryczny wywód)

    – określa, jakie zjawiska społeczne, postawy, instytucje itp. ośmieszały satyry oświeceniowe

    – w znanych satyrach wskazuje aluzje, komizm, ironię, sarkazm – określa ich funkcje

    – określa sposoby portretowania postaci w satyrach Krasickiego; wskazuje elementy karykatury
    – interpretuje bajki Krasickiego, formułując zawarte w nich morały i podkreślając dydaktyczno-moralizatorski charakter

    – opisuje pesymistyczną wizję świata wyłaniającą się z bajek Krasickiego

    – przedstawia bajkę jako gatunek klasycystyczny, wskazując m.in. charakter dydaktyczny, morał, puentę, alegoryzm, lapidarność itp.

    – rozróżnia bajki narracyjne i epigramatyczne

    – w wybranych bajkach wskazuje klasycystyczne zasady: symetrii, kontrastu, równowagi itp.


    – wskazuje środki artystyczne (stylistyczne, kompozycyjne itp.) w satyrze Krasickiego, np.: obrazek obyczajowy, retoryczność stylu, dialogowość budowy itp.; określa ich funkcje

    – interpretuje satyrę Krasickiego, sytuując ją w różnych kontekstach (historycznym, kulturowym, filozoficznym itp.)

    – omawia satyry Krasickiego jako sposób „naprawiania” społeczeństwa

    – analizuje bajki Krasickiego, rozpoznając ich budowę – zgodną z zasadami estetyki klasycystycznej

    – wyjaśnia terminy: alegoryzm (alegoryczny), aforyzm, sentencja (sentencjonalność stylu)

    – przedstawia sylwetkę Krasickiego jako najwybitniejszego polskiego poety oświecenia



    4. Czucie i wiara w epoce rozumu
    Franciszek Karpiński, Do Justyny. Tęskność na wiosnę, Przypomnienie dawnej miłości, Pieśń o narodzeniu Pańskim

    dzieła malarskie François Bouchera, Jeana-Honoré Fragonarda, Jeana-Pierre’a Norblina, Zygmunta Vogla przywołane w podręczniku



    – na podstawie utworów literackich i malarstwa przedstawia najważniejsze cechy sentymentalizmu (czułość i prostota, prawda uczuć, zainteresowanie wnętrzem człowieka, bliskość przyrody, specyficzna uczuciowość, wzory poezji ludowej)

    – na podstawie czytanych utworów charakteryzuje uczuciowość sentymentalną (czułość, tkliwość, łzawość, prostota)

    – określa sposób pokazania natury i jej funkcję w utworach

    – w sielankach Karpińskiego rozpoznaje konwencję miłości sentymentalnej


    – przedstawia sielankę sentymentalną jako gatunek literacki
    – podaje przykłady polskiej poezji religijnej tworzonej w okresie oświecenia (Karpiński)

    – określa relację między człowiekiem a Bogiem zawartą w pieśni Karpińskiego



    – przedstawia poglądy Rousseau na społeczeństwo i jednostkę ludzką (hasło powrotu do natury) – zakres wiadomości z podręcznika

    – charakteryzuje konwencję miłości sentymentalnej

    – wskazuje stylistyczne i kompozycyjne wykładniki melodyjności utworu (prostota budowy, powtórzenia, paralelizmy składniowe itp.)

    – wskazuje w sielankach stylizację ludową

    – analizuje język i styl Pieśni o narodzeniu Pańskim; wskazuje środki stylistyczne (apostrofy, wykrzyknienia, antytezy, oksymorony) i określa ich funkcje

    – ogólnie prezentuje sylwetkę Karpińskiego i jego związek z Puławami


    – w sielankach sentymentalnych i malarstwie rozpoznaje topos Arkadii

    Dziś.

    Stulecie nauki – między fascynacją a sceptycyzmem


    Stanisław Lem, Bajka o królu Murdasie (fragment Bajek robotów)

    – wskazuje oświeceniowe korzenie kultu nauki i wynalazków

    – wyjaśnia termin „literatura science fiction” i odnosi go do twórczości Lema

    – przedstawia pesymistyczną wizję rozwoju nauki i technologii zawartą w poznanym utworze Lema

    – wyjaśnia określenia: pastisz, parodia, odnosząc je do fragmentu Bajek robotów



    – w pogłębiony sposób odczytuje moralistyczne przesłanie twórczości Lema

    – w Bajce o królu Murdasie wskazuje typowe cechy literatury fantastycznonaukowej (zaawansowana technologia, obok ludzi – roboty lub mieszkańcy innych planet, neologizmy językowe)





  • 1   2   3   4   5   6


    ©absta.pl 2019
    wyślij wiadomość

        Strona główna