Dopuszczający i dostateczny, przy czym uczeń otrzymuje: dopuszczający



Pobieranie 284.59 Kb.
Strona6/6
Data06.05.2016
Rozmiar284.59 Kb.
1   2   3   4   5   6

Nauka o języku



Wiedza i umiejętności z zakresu nauki o języku są sprawdzane i oceniane przy czytaniu, analizie i interpretacji utworów literackich, a więc w związku z kształceniem literacko-kulturowym oraz przy tworzeniu własnych wypowiedzi ustnych i pisemnych, z mocnym podkreśleniem praktycznego zastosowania.


I. JĘZYK JAKO ZJAWISKO SEMIOTYCZNE

UCZEŃ:

Treść i zakres znaczeniowy wyrazu

– na przykładach przedstawia relacje między zakresem znaczeniowym a treścią znaczeniową

– wyjaśnia terminy: treść i zakres znaczeniowy wyrazu






Nazwy własne i rzeczowniki pospolite

– rozróżnia nazwy własne i pospolite

– wyjaśnia, czym są nazwy własne i pospolite, biorąc pod uwagę znaczenie i funkcję wyrazu

– wskazuje rzeczowniki, które pierwotnie funkcjonowały jako nazwy własne, a potem stały się rzeczownikami pospolitymi (np. chaos, narcyz, adonis, nestor)


– na podstawie zjawisk językowych omawia kulturotwórczą rolę mitologii greckiej i Biblii



Znaczenie podstawowe i metaforyczne

– wyjaśnia terminy: znaczenie podstawowe, znaczenie metaforyczne

– odczytuje dosłowne i metaforyczne znaczenia wyrazów w czytanych tekstach

– wyjaśnia, czym są frazeologizmy

– wyróżnia w tekście związki frazeologiczne i interpretuje ich znaczenia

– wskazuje związki frazeologiczne obecne w naszym języku – wywodzące się z Biblii i mitologii greckiej; wyjaśnia ich przenośne znaczenia, poprawnie używa ich w zdaniu

– wyjaśnia związki frazeologiczne związane z kulturą poznawanych epok



– wskazuje relacje między znaczeniem dosłownym a metaforycznym wyrazu (na konkretnych tekstach)

– wyjaśnia, czym są związki frazeologiczne luźne i stałe




Synonimy i wyrazy bliskoznaczne

– zna terminy: synonimia, antonimia, polisemia, homonimia leksykalna

– podaje synonimy i wyrazy bliskoznaczne słów potrzebnych do omawiania czytanych utworów



– wyjaśnia terminy: synonimia, antonimia, polisemia, homonimia leksykalna



II. DZIEJE JĘZYKA POLSKIEGO

UCZEŃ:

Zabytki języka polskiego

– wymienia i krótko charakteryzuje najważniejsze zabytki języka polskiego

– wyjaśnia termin „archaizm językowy”

– wymienia podstawowe rodzaje archaizmów i podaje ich przykłady

– wskazuje w tekstach średniowiecznych najważniejsze archaizmy, podaje ich współczesne odpowiedniki



– szerzej omawia najważniejsze zabytki języka polskiego

– w czytanych utworach średniowiecznych wskazuje i objaśnia archaizmy leksykalne, fonetyczne, słowotwórcze, fleksyjne, znaczeniowe, składniowe



Wybrane zjawiska i procesy rozwojowe języka

– wskazuje ślady dawnych procesów fonetycznych we współczesnym języku

– na podstawie czytanych utworów wskazuje zmiany w słownictwie języka polskiego

– odróżnia znaczenie etymologiczne i realne wyrazu (np. miednica, bielizna)

– na wybranych przykładach wyjaśnia zmiany w słownictwie i przesunięcia semantyczne

– w czytanych tekstach wskazuje dawne zapożyczenia z innych języków, lokalizuje je w historii

– wskazuje i wyjaśnia najważniejsze średniowieczne zapożyczenia z łaciny, niemieckiego i czeskiego



– rozpoznaje, jaki proces fonetyczny zaszedł w danym wyrazie (przykłady podstawowe)

– w archaizmach występujących w czytanych tekstach rozpoznaje ślady dawnych procesów fonetycznych

– wskazuje i analizuje ich ślady we współczesnym języku polskim

– wskazuje archaizmy leksykalne i znaczeniowe

– na konkretnych przykładach określa rodzaj zmiany znaczeniowej wyrazu: rozszerzenie, zawężenie, przesunięcie znaczenia

– wyjaśnia, czym jest znaczenie realne i etymologiczne i jakie relacje mogą między nimi zachodzić


– wyjaśnia terminy: zapożyczenie leksykalne i kalka językowa (znaczeniowa i strukturalna)

– w sposób szerszy i w powiązaniu z wiadomościami z historii wyjaśnia, jakie są językowe rezultaty kontaktów polszczyzny z innymi językami dawniej i dziś



III. Stylistyka

UCZEŃ:

Pojęcie stylu.

Style artystyczne epok i wybranych form literackich



– wyjaśnia pojęcie stylu językowego, a także stylów artystycznych i użytkowych

– przedstawia style współczesnej polszczyzny i wyjaśnia, w jakich sytuacjach można (trzeba) się nimi posługiwać

– wymienia rodzaje stylów użytkowych

– zna podstawowe cechy stylów pisanych (artystycznego, dziennikarskiego, publicystycznego, naukowego, urzędowego) i mówionych (monologowego, dialogowego)

– rozpoznaje, w jakim stylu został napisany dany tekst

–redaguje tekst w określonym stylu funkcjonalnym


– wskazuje środki językowe charakterystyczne dla stylu biblijnego lub stylu artystycznego epoki (styl klasyczny, barokowy)

– rozpoznaje styl retoryczny

– wymienia środki typowe dla stylu retorycznego

– stosuje środki retoryczne w tekstach własnych o określonych funkcjach (np. w przemówieniu)



– analizuje środki językowe tekstów o określonych stylach funkcjonalnych

– w sposób pełny analizuje środki językowe (słownictwo, składnię, środki stylistyczne itp.) typowe dla stylów artystycznych epok

– na podstawie charakterystycznych środków językowych rozpoznaje cechy indywidualnego stylu artystycznego niektórych twórców, np. Homera, Kochanowskiego, Sępa-Szarzyńskiego, Morsztyna, Krasickiego


Stylizacja

– wyjaśnia, czym jest stylizacja językowa

– przedstawia niektóre rodzaje stylizacji językowej: biblijną, barokową, archaizację, kolokwializację

– wskazuje w tekście fragmenty stylizowane

– rozpoznaje typ stylizacji



– analizuje środki językowe (leksykalne, fleksyjne, składniowe, frazeologiczne itp.), które tworzą stylizację tekstu

Wartość stylistyczna środków językowych

– wyjaśnia, czym jest nacechowanie stylistyczne środków z różnych poziomów języka: słownikowych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i składniowych

– rozpoznaje w tekście elementy niestosowne stylistycznie i je poprawia

– poprawia błędy stylistyczne w tekście własnym i cudzym


– wyjaśnia, w jaki sposób wartość stylistyczna środków językowych wpływa na charakter tekstu

– redaguje, poprawia, buduje tekst, celowo stosując środki językowe o określonym nacechowaniu stylistycznym

– wyjaśnia, na czym polega błąd stylistyczny (w zakresie błędów typowych)

IV. JĘZYK JAKO NARZĘDZIE KOMUNIKACJI

UCZEŃ:

Funkcje wypowiedzi (zwłaszcza ekspresywna, impresywna).

Stosowność i skuteczność wypowiedzi



– rozróżnia sens dosłowny i intencjonalny wypowiedzi

– wymienia podstawowe funkcje tekstów językowych (komunikacyjną, impresywną, ekspresywną i poetycką)

– rozpoznaje główną funkcję (funkcje) określonego tekstu i wskazuje środki językowe jej służące


– wyjaśnia, na czym polega funkcja komunikacyjna, impresywna, ekspresywna, poetycka i fatyczna tekstu

Etyka wypowiedzi

– wie, na czym polega uczciwość i nieuczciwość wypowiedzi (podaje przykłady)

– rozpoznaje nieuczciwe wykorzystanie wieloznaczności wypowiedzi

– wyjaśnia, czym jest eufemizm, w jakim celu i w jakich sytuacjach się go stosuje; rozpoznaje eufemizmy w tekście

– stosuje zabiegi i środki językowe służące przekonywaniu

– dostrzega przejawy agresji językowej i ocenia je krytycznie

– unika agresji językowej w wypowiedziach własnych



– wyjaśnia terminy: perswazja językowa, manipulacja, etyka językowa

Retoryka. Podstawowe chwyty retoryczne


– wyjaśnia termin „retoryka”

– rozpoznaje w tekście cudzym (mówionym i pisanym) podstawowe chwyty retoryczne: pytanie retoryczne, elipsę, metaforę



– we własnych wypowiedziach stosuje podstawowe chwyty retoryczne: pytanie retoryczne, elipsę, metaforę

– znajduje te zabiegi w poznanych tekstach publicystycznych (np. w kazaniu Skargi)



Erystyka, czyli sztuka dyskutowania
Środki językowej ekspresji; podstawowe chwyty retoryczne.

Argumentowanie



– wyjaśnia ogólnie terminy: erystyka (sztuka dyskutowania), argument

– określa, w jaki sposób należy zabierać głos publicznie

– rozpoznaje i nazywa podstawowe rodzaje argumentów

– odróżnia argumenty uczciwe od nieuczciwych


– zabiera głos w klasowej debacie na podany temat, formułuje poprawne argumenty

– w tekście znajduje argumenty i określa ich podstawowe rodzaje


Formy wypowiedzi

– podaje zasady budowania podstawowych form wypowiedzi mówionych i pisanych: przemówienia, biografii, hasła słownikowego, encyklopedycznego, noty encyklopedycznej, życiorysu, CV

– poprawnie redaguje notatkę z lekcji, streszczenie

– pisze prawidłowo zbudowaną rozprawkę według wzorca kompozycyjnego

– zabiera głos w dyskusji klasowej, stosując właściwe środki językowe o zamierzonej funkcji stylistycznej

– komponuje i wygłasza krótkie przemówienie

– doskonali umiejętność redagowania form wypowiedzi i pism użytkowych poznanych w gimnazjum



– pisze i wygłasza przemówienie

– wygłasza samodzielnie przygotowany referat, posługując się planem


V. Kultura języka

UCZEŃ:

Kultura języka

– wyjaśnia terminy: kultura języka, norma językowa, błąd językowy, odwołując się do przykładów

– rozpoznaje podstawowe typy błędów językowych (wymowy, odmiany, składniowe, leksykalne, znaczeniowe, frazeologiczne, stylistyczne, ortograficzne i interpunkcyjne)

– stara się poprawiać błędy językowe wskazane w tekście własnym lub cudzym

– wskazuje podstawowe kompendia poprawnościowe, korzysta z nich w razie wątpliwości



– wskazuje zjawiska rażąco sprzeczne z kulturą języka

– wskazuje źródła błędów językowych

– poprawia błędy językowe wskazane w tekście własnym lub cudzym

– w razie wątpliwości odwołuje się do kompendiów poprawnościowych



Norma fonetyczna współczesnej polszczyzny. Akcentowanie wyrazów

– charakteryzuje akcent wyrazowy i zdaniowy w języku polskim; wskazuje wyjątki

– poprawnie akcentuje wskazane wyrazy z akcentem innym niż na drugą sylabę od końca wyrazu



– wyjaśnia, jaki jest związek systemów wersyfikacyjnych w poezji z akcentem wyrazów

Stosowność stylistyczna wypowiedzi

– posługuje polszczyzną w zależności od sytuacji komunikacyjnej

– zna zasadę stosowności wypowiedzi

– wie, kiedy posługiwać się językowymi odmianami oficjalnymi, a kiedy nieoficjalnymi.

– zna i stosuje sposoby zwracania się do innych

– stosuje zasady grzeczności w dyskusji, w korespondencji itp.


– przestrzega zasad estetyki tekstów pisanych

– sprawnie posługuje się formułami grzecznościowymi i stosowanymi w określonych sytuacjach komunikacyjnych (np. zwroty stosowane w dyskusji, zwracanie się, odpowiadanie)



Ocena zjawisk językowych współczesnej polszczyzny

– dostrzega kontrowersyjne zjawiska językowe obecne w czytanych i słyszanych tekstach w mediach: zapożyczenia (internacjonalizmy), neologizmy, kalki frazeologiczne i znaczeniowe; wulgaryzmy

– wyjaśnia terminy: zapożyczenia (internacjonalizmy), neologizmy, kalki frazeologiczne i znaczeniowe; podaje przykłady

– ocenia zasadność używania spotkanych w tekstach zapożyczeń, neologizmów, kalk frazeologicznych i znaczeniowych

– krytycznie ocenia używanie wulgaryzmów w języku codziennej komunikacji



– wyjaśnia, czym są neologizmy, internacjonalizmy, kalki językowe i ocenia je z punktu widzenia kultury języka

– wyjaśnia, czym jest moda językowa i jakie są jej przejawy










1   2   3   4   5   6


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna